Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Warszawa, 6 maja 2025 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja Prezes Rady Ministrów RM-0610-48-25

Pan Szymon Hołownia Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej

Szanowny Panie Marszałku, na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przedstawiam Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej projekt ustawy

- o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Projekt ma charakter deregulacyjny. Do prezentowania stanowiska Rządu w tej sprawie w toku prac parlamentarnych został upoważniony Minister Sprawiedliwości.

Z poważaniem Donald Tusk /podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/ Projekt U S T AWA

z dnia

o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

Art. 1. W ustawie z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 959 i 1237) wprowadza się następujące zmiany:

1) w art. 13 ust. 2 otrzymuje brzmienie: „2. W sprawach o prawa majątkowe przy wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia ponad 20 000 złotych pobiera się od pisma opłatę stosunkową wynoszącą 5 % tej wartości, nie więcej jednak niż 100 000 złotych.”;

2) w art. 103 uchyla się ust. 2 i 3.

Art. 2. W sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

Art. 3. Ustawa wchodzi w życie po upływie 1 miesiąca od dnia ogłoszenia.

UZASADNIENIE

W art. 1 projektu proponuje się nowelizację ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 959, z późn. zm.), zwanej dalej „u.k.s.c.”, polegającą na zmianie brzmienia art. 13 ust. 2 u.k.s.c., w myśl którego w sprawach o prawa majątkowe, przy wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia ponad 20 000 zł, pobiera się od pisma opłatę stosunkową wynoszącą 5 % tej wartości, nie więcej jednak niż 200 000 złotych.

Aktualnie opłata stosunkowa jest pobierana od pism w sprawach o prawa majątkowe, gdy wartości przedmiotów sporu albo zaskarżania przekroczą 20 000 zł, z zastrzeżeniem wyjątków z art. 13a i art. 13b u.k.s.c. W dwóch ostatnich przypadkach zawsze jest pobierana opłata stała, lecz jej wysokość kształtuje się w określonych ustawą progach wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia. Pobranie opłaty stosunkowej zależy od tego, czy wartość przedmiotu sporu lub wartość przedmiotu zaskarżenia, w oparciu o regulacje opisane w art. 19– 26 k.p.c., przekroczy 20 000 zł. Gdy wartości te przekroczą wskazany poziom, opłatę stosunkową należy obliczyć od 5 % wartości przedmiotów sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia. Wysokość opłaty stosunkowej jest zatem zmienna. Zależy ona od skali przekroczenia wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia ponad kwotę 20 000 zł. Ustawodawca wprost wskazał maksymalny poziom opłaty stosunkowej, określając go na 200 000 zł. Kwota ta stanowi zatem górną granicę dopuszczalnej opłaty sądowej od pisma. W projekcie proponuje się zmianę art. 13 ust. 2 u.k.s.c. polegającą na obniżeniu górnej granicy stosunkowej opłaty sądowej od pisma z 200.000,00 zł (dwieście tysięcy złotych) do 100.000,00 zł (sto tysięcy złotych) w sprawach o prawa majątkowe przy wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia ponad 20.000,00 zł (dwadzieścia tysięcy złotych). Granica ta jest obecnie za wysoka i nie gwarantuje wszystkim podmiotom rzeczywistego prawa do sądu. Ponadto proponuje się uchylenie art. 103 ust. 2i3u.k.s.c. Zgodnie z aktualnym brzmieniem ust. 2 spółka handlowa, wnosząca o zwolnienie od kosztów sądowych, powinna wykazać także, że jej wspólnicy albo akcjonariusze nie mają dostatecznych środków na zwiększenie majątku spółki lub udzielenie spółce pożyczki. Ust. 3 stanowi zaś, że przepisu ust. 2 nie stosuje się do spółki handlowej, której jedynym wspólnikiem albo akcjonariuszem jest Skarb Państwa.

Art. 103 ust. 2i3u.k.s.c. został dodany na mocy ustawy z 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy

– Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1469, z późn. zm.). Przepis ust. 2 w istotnym zakresie zawęził przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych w przypadku spółek handlowych. W uzasadnieniu do projektu nowelizacji z 4 lipca 2019 r. wyjaśniono, że zasada, która była dotychczas ujęta w art. 103 u.k.s.c. w brzmieniu sprzed 21 sierpnia 2019 r., nie była wystarczająca. Wskazano, że „spółka handlowa rzeczywiście może nie mieć środków na uiszczenie kosztów sądowych, o tyle jej wspólnicy albo akcjonariusze mogą je mieć – i niejednokrotnie mają. Ponieważ po zainwestowaniu swych środków w spółkę czerpali z niej zyski, uzasadnione – według projektodawcy – wydało się być wymaganie, by w przypadku procesu sądowego wsparli swoją spółkę w zakresie kosztów sądowych.”. Wobec tego, w projekcie ustawy nowelizującej, projektodawcy podnieśli, że kryteria zwalniania spółek handlowych od kosztów sądowych powinny zostać uzupełnione o obowiązek wykazania, że także wspólnicy albo akcjonariusze nie mają dostatecznych środków na zwiększenie swoich wkładów ani na udzielenie spółce pożyczki. Powyższy wymóg należy jednak wyłączyć w przypadku spółek handlowych, których jedynym wspólnikiem albo akcjonariuszem jest Skarb Państwa. W tym przypadku bowiem obrót środkami finansowymi na pokrycie kosztów sądowych byłby oczywiście bezcelowy (zob. uzasadnienie druku sejmowego nr 3137, VIII kadencja, s. 208–209).

Wprowadzone rozwiązanie było zatem podyktowane względami praktycznymi. Jednak postulaty zmiany art. 103 u.k.s.c. zostały już wyrażone w literaturze. Jako godne do rozważania potraktowano rozwiązania niemieckie. Na gruncie prawa niemieckiego zwolnienie od kosztów sądowych spółek handlowych obejmuje nie tylko sytuację finansową samej spółki, lecz również wspólników (tak M. Dziurda, [w:] M. Wild, Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Analiza funkcjonowania. Wnioski de lege ferenda, Warszawa 2015, s. 137).

W związku tym w projekcie proponuje się uchylenie ust. 2 w art. 103 u.k.s.c. W ten sposób obowiązek wykazania przez spółkę kapitałową wnoszącą o zwolnienie od kosztów sądowych, że jej wspólnicy albo akcjonariusze nie mają dostatecznych środków na zwiększenie majątku spółki lub udzielenie spółce pożyczki, zostanie wyłączony.

Propozycja uchylenia ust. 3 w art. 103 u.k.s.c. stanowi konsekwencję uchylenia ust. 2 tego przepisu. Przepis ust. 3 stanowi bowiem regulację szczególną do ust. 2 (wprowadza wyjątek od zasady wyrażonej w ust.2). Impulsem do zainicjowania zmian w powyższych regulacjach jest przede wszystkim postulat strony społecznej, która wskazała, że obowiązujące przepisy skutecznie ograniczają możliwość dochodzenia roszczeń przez przedsiębiorców z powodu wysokich i natychmiastowo wymagalnych kosztów sądowych. Pozorność instytucji zwolnienia od kosztów sądowych przedsiębiorców – spółek handlowych w postępowaniach gospodarczych de facto ogranicza tym przedsiębiorcom prawo do sądu, wykonywanie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sprawach gospodarczych powinno być ustawowo zagwarantowane w ten sposób, aby przedsiębiorca nigdy nie stawał przed wyborem między opłaceniem pozwu a zamknięciem działalności z powodu utraty płynności finansowej.

Strona społeczna wskazała ponadto, że konieczność wykazania przez spółkę ubiegającą się o zwolnienie od kosztów sądowych, że jej wspólnicy lub akcjonariusze nie mają dostatecznych środków na zwiększenie majątku spółki lub udzielenie spółce pożyczki narusza autonomiczność majątku spółki od majątku jej wspólników. Posiadanie przez wspólników majątku osobistego, jak np. środków na rachunku bankowym, nieruchomości czy samochodu nie powinno mieć wpływu na odmowę udzielenia spółce zwolnienia od kosztów. Projektowane zmiany u.k.s.c. pomogą zagwarantować wszystkim podmiotom prawa cywilnego, do których stosuje się nowelizowaną ustawę, rzeczywiste, a nie pozorne, prawo do sądu.

Przewidziano, że znowelizowane przepisy będą mieć zastosowanie z chwilą ich wejścia w życie, zgodnie z zasadą bezpośredniego działania ustawy nowej. W związku z tym, w art. 2 projektu wskazano, że w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy będą mieć zastosowanie przepisy ustawy nowelizowanej w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

Termin wejścia w życie ustawy określono na 1 miesiąc od dnia ogłoszenia (art. 3 projektu).

Nie ma możliwości podjęcia alternatywnych, w stosunku do projektowanych rozwiązań, działań umożliwiających osiągnięcie zamierzonego celu.

Projekt nie zawiera przepisów technicznych, zatem nie podlega procedurze notyfikacji zgodnie z trybem przewidzianym w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie sposobu funkcjonowania krajowego systemu notyfikacji norm i aktów prawnych (Dz. U. poz. 2039, z późn. zm.).

Przedmiot regulacji zawartej w projekcie nie jest objęty zakresem prawa Unii Europejskiej. Z tego względu projekt nie wymaga w opinii projektodawców przedstawienia właściwym organom i instytucjom Unii Europejskiej, w tym Europejskiemu Bankowi Centralnemu, w celu uzyskania opinii, dokonania powiadomienia, konsultacji albo uzgodnienia.

Projekt ustawy wpływa pozytywnie na dużych przedsiębiorców, mikroprzedsiębiorców, małych i średnich przedsiębiorców i jest zgodny z przepisami ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2024 r. poz. 236, z późn. zm.).

Zgodnie z § 52 ust. 1 uchwały nr 190 Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r. – Regulamin pracy Rady Ministrów (M.P. z 2024 r. poz. 806) oraz stosownie do wymogów art. 5 ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa (Dz. U. z 2017 r. poz. 248, z późn. zm.) projekt został udostępniony w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie internetowej Rządowego Centrum Legislacji, w serwisie Rządowy Proces Legislacyjny.

Projekt nie podlegał dokonaniu oceny OSR przez koordynatora OSR w trybie § 32 uchwały nr 190 Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r. – Regulamin pracy Rady Ministrów (M.P. z 2022 r. poz. 348).

Projekt nie dotyczy warunków określonych w uchwale nr 20 Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2014 r. w sprawie zaleceń ujednolicenia terminów wejścia w życie niektórych aktów normatywnych (M.P. poz. 205). Nazwa projektu Data sporządzenia Projekt ustawy o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach 5.05.2025 r. cywilnych Źródło: Ministerstwo wiodące i ministerstwa współpracujące DEREGULACJA Ministerstwo Sprawiedliwości Nr w Wykazie prac legislacyjnych Osoba odpowiedzialna za projekt w randze Ministra, Sekretarza i programowych Rady Ministrów: Stanu lub Podsekretarza Stanu UDER21 pod względem legislacyjnym: Arkadiusz Myrcha – Sekretarz Stanu

Kontakt do opiekuna merytorycznego projektu opiekun legislacyjny Łukasz Paszka – Zastępca Dyrektora Departamentu Legislacyjnego e-mail: sekretariat.dl@ms.gov.pl, tel. 22 52 12 764 Alicja Szkotnicka – Główny Specjalista, Departament Legislacyjny e-mail: Alicja.Szkotnicka@ms.gov.pl, tel. 22 52 12 834

opiekun merytoryczny: Małgorzata Sieńko – Dyrektor Departamentu Prawa Cywilnego i Gospodarczego e-mail: sekretariat.dpcig@ms.gov.pl, tel. 22 52 12 423 OCENA SKUTKÓW REGULACJI

1. Jaki problem jest rozwiązywany? Asumptem do zainicjowania zmian w ustawie z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 959, z późn. zm.), zwanej dalej „u.k.s.c.”, jest przede wszystkim postulat strony społecznej, która wskazała, że:

1) obowiązujące przepisy ograniczają możliwość dochodzenia roszczeń przez przedsiębiorców z powodu wysokich i natychmiastowo wymagalnych kosztów sądowych Aktualnie opłata stosunkowa jest pobierana od pism w sprawach o prawa majątkowe, gdy wartości przedmiotów sporu albo zaskarżenia przekroczą 20 000 zł, z zastrzeżeniem wyjątków z art. 13a i art. 13b u.k.s.c. W dwóch ostatnich przypadkach zawsze jest pobierana opłata stała, lecz jej wysokość kształtuje się w określonych ustawą progach wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia. Pobranie opłaty stosunkowej zależy od tego, czy wartość przedmiotu sporu lub wartość przedmiotu zaskarżenia w oparciu o regulacje opisane w art. 19–26 k.p.c. przekroczy 20 000 zł. Gdy wartości te przekroczą wskazany poziom, opłatę stosunkową należy obliczyć od 5 % wartości przedmiotów sporu lub zaskarżenia. Wysokość opłaty stosunkowej jest zatem zmienna. Zależy ona od skali przekroczenia wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia ponad 20 000 zł. Ustawodawca wprost wskazał maksymalny poziom opłaty stosunkowej, określając go na 200 000 zł. Kwota ta stanowi zatem górną granicę dopuszczalnej opłaty sądowej od pisma;

2) obecne rozwiązania w zakresie instytucji zwolnienia od kosztów sądowych przedsiębiorców – spółek handlowych w postępowaniach gospodarczych ograniczają tym przedsiębiorcom prawo do sądu. Wykonywanie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sprawach gospodarczych powinno być ustawowo zagwarantowane w ten sposób, aby przedsiębiorca nigdy nie stawał przed wyborem między opłaceniem pozwu a zamknięciem działalności z powodu utraty płynności finansowej. Konieczność wykazania przez spółkę ubiegającą się o zwolnienie od kosztów sądowych, że jej wspólnicy lub akcjonariusze nie mają dostatecznych środków na zwiększenie majątku spółki lub udzielenie spółce pożyczki narusza autonomiczność majątku spółki od majątku jej wspólników. Posiadanie przez wspólników majątku osobistego, jak np. środków na rachunku bankowym, nieruchomości czy samochodu nie powinno mieć wpływu na odmowę udzielenia spółce zwolnienia od kosztów.

2. Rekomendowane rozwiązanie, w tym planowane narzędzia interwencji, i oczekiwany efekt Mając na uwadze kwestie przedstawione w pkt 1 OSR, w projekcie proponuje się:  zmianę art. 13 ust. 2 u.k.s.c. polegającą na obniżeniu górnej granicy stosunkowej opłaty sądowej od pisma z 200 000 zł (dwieście tysięcy złotych) do 100 000 zł (sto tysięcy złotych), mianowicie w sprawach o prawa majątkowe przy wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia ponad 20 000 zł będzie pobierana od pisma opłata stosunkowa wynoszącą 5 % tej wartości, nie więcej jednak niż 100 000 zł;  uchylenie ust. 2 w art. 103 u.k.s.c. – w wyniku tej zmiany obowiązek wykazania przez spółkę kapitałową wnoszącą o zwolnienie od kosztów sądowych, że jej wspólnicy albo akcjonariusze nie mają dostatecznych środków na zwiększenie majątku spółki lub udzielenie spółce pożyczki, zostanie wyłączony. Propozycja uchylenia ust. 3 w art. 103 u.k.s.c. stanowi konsekwencję uchylenia ust. 2 tego przepisu. Przepis ust. 3 stanowi bowiem regulację szczególną do ust. 2 (wprowadza wyjątek od zasady wyrażonej w ust. 2). Projektowane zmiany u.k.s.c. mają na celu zagwarantowanie wszystkim podmiotom prawa cywilnego, do których stosuje się nowelizowaną ustawę, rzeczywiste prawo do sądu.

3. Jak problem został rozwiązany w innych krajach, w szczególności krajach członkowskich OECD/UE? Ze względu na stopień szczegółowości projektowanej ustawy odstąpiono od analizy prawno-porównawczej.

4. Podmioty, na które oddziałuje projekt Grupa Wielkość Źródło danych Oddziaływanie Uczestnicy postępowań Wielkość trudna do Brak danych W sprawach o prawa majątkowe przy wartości sądowych w sprawach o oszacowania przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu prawa majątkowe przy zaskarżenia ponad 20 000 zł pobierana będzie wartości przedmiotu sporu opłata stosunkowa wynoszącą 5 % tej wartości, lub wartości przedmiotu nie więcej jednak niż 100 000 zł. zaskarżenia ponad 20 000 zł Spółki handlowe 890 475 – liczba KRS1 Odejście od obowiązku wykazania przez spółkę spółek kapitałową wnoszącą o zwolnienie od kosztów sądowych, że jej wspólnicy albo akcjonariusze nie mają dostatecznych środków na zwiększenie majątku spółki lub udzielenie spółce pożyczki; Sądy powszechne 319 – sądy Informacja Spółki kapitałowe wnoszące o zwolnienie od rejonowe ogólnodostępna kosztów sądowych nie będą miały obowiązku 47 – sądy okręgowe wykazania, że jej wspólnicy albo akcjonariusze 11 – sądy nie mają dostatecznych środków na zwiększenie apelacyjne majątku spółki lub udzielenie spółce pożyczki.

Możliwe zwiększenie wpływu spraw do sądów w związku z obniżeniem górnej granicy stosunkowej opłaty sądowej od pisma.

5. Informacje na temat zakresu, czasu trwania i podsumowanie wyników konsultacji Zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa (Dz. U. z 2017 r. poz. 248, z późn. zm.) oraz § 52 ust. 1 uchwały nr 190 Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r. – Regulamin pracy Rady Ministrów projekt ustawy został udostępniony w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej Rządowego Centrum Legislacji w serwisie Rządowy Proces Legislacyjny. Z uwagi na pilność prac legislacyjnych nie udostępniono projektu ustawy do uzgodnień, konsultacji i opiniowania. Z uwagi na zakres regulacji projekt nie był poddany opiniowaniu przez Komisję Wspólną Rządu i Samorządu Terytorialnego.

6. Wpływ na sektor finansów publicznych (ceny stałe z 2025 r.) Skutki w okresie 10 lat od wejścia w życie zmian [mln zł] 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Łącznie (0–10) Dochody ogółem budżet państwa JST Wydatki ogółem budżet państwa JST Saldo ogółem budżet państwa JST Projektowana regulacja wpłynie na zmniejszenie dochodów budżetu państwa w części 15 – Źródła finansowania Sądy powszechne. Dodatkowe Brak szczegółowych danych w zakresie liczby spraw o prawa majątkowe, w których pobiera informacje, w tym się określone opłaty, uniemożliwia oszacowanie potencjalnego zmniejszenia dochodów budżetu wskazanie źródeł państwa w części 15. danych i przyjętych do Brak jest możliwości skalkulowania wielkości spadku dochodów budżetu państwa z uwagi na obliczeń założeń brak prowadzenia statystyk spraw według wysokości opłaty sądowej od pozwu. https://www.wyszukiwarkakrs.pl/statistics Co więcej nie można oszacować zmiany liczby spraw, które dzięki projektowanej zmianie mogą wpłynąć do sądów.

Obecnie górna granica stosunkowej opłaty sądowej od pisma to 200 000 zł (5 % z 4 000 000 zł), po zmianie będzie to 100 000 zł (5 % z 2 000 000 zł). Różnica między górnymi granicami wyniesie 100 000 zł. Należy zauważyć, że dochody budżetu państwa stanowią wyłącznie prognozę, natomiast rzeczywisty wpływ tej zmiany na zmniejszenie dochodów będzie uzależniony od skali wpływu takich spraw w danym roku.

7. Wpływ na konkurencyjność gospodarki i przedsiębiorczość, w tym funkcjonowanie przedsiębiorców, oraz na rodzinę, obywateli i gospodarstwa domowe Skutki Czas w latach od wejścia w życie zmian 0 1 2 3 5 10 Łącznie (0–10) W ujęciu duże przedsiębiorstwa pieniężnym sektor mikro-, małych i (w mln zł, średnich ceny stałe z przedsiębiorstw 2025 r.) rodzina, obywatele oraz gospodarstwa domowe W ujęciu duże przedsiębiorstwa W sprawach o prawa majątkowe przy wartości przedmiotu sporu lub wartości niepieniężnym sektor mikro-, małych i przedmiotu zaskarżenia ponad 20 000 zł będzie pobierana opłata stosunkowa średnich wynoszącą 5 % tej wartości, nie więcej jednak niż 100 000 zł. przedsiębiorstw Odejście od obowiązku wykazania przez spółkę kapitałową wnoszącą o zwolnienie od kosztów sądowych, że jej wspólnicy albo akcjonariusze nie mają dostatecznych środków na zwiększenie majątku spółki lub udzielenie spółce pożyczki. Zmiany te pomogą zagwarantować podmiotom prawa cywilnego, do których stosuje się nowelizowaną ustawę, rzeczywiste prawo do sądu. rodzina, obywatele oraz Brak wpływu. gospodarstwa domowe, w tym osoby starsze i z niepełnosprawnością Niemierzalne Dodatkowe informacje, w tym wskazanie źródeł danych i przyjętych do obliczeń założeń

8. Zmiana obciążeń regulacyjnych (w tym obowiązków informacyjnych) wynikających z projektu nie dotyczy Wprowadzane są obciążenia poza bezwzględnie tak wymaganymi przez UE (szczegóły w odwróconej tabeli nie zgodności). nie dotyczy

zmniejszenie liczby dokumentów zwiększenie liczby dokumentów zmniejszenie liczby procedur zwiększenie liczby procedur skrócenie czasu na załatwienie sprawy wydłużenie czasu na załatwienie sprawy inne: inne: Wprowadzane obciążenia są przystosowane do ich tak elektronizacji. nie nie dotyczy Komentarz: Spółki kapitałowe wnoszące o zwolnienie od kosztów sądowych nie będą miały obowiązku wykazania, że jej wspólnicy albo akcjonariusze nie mają dostatecznych środków na zwiększenie majątku spółki lub udzielenie spółce pożyczki.

9. Wpływ na rynek pracy Projektowana regulacja nie ma bezpośredniego wpływu na rynek pracy.

10. Wpływ na pozostałe obszary środowisko naturalne demografia informatyzacja sytuacja i rozwój regionalny mienie państwowe zdrowie sądy powszechne, administracyjne inne: lub wojskowe Omówienie wpływu Omówienie wpływu na sądy powszechne zostało przedstawione w pkt 4 OSR.

11. Planowane wykonanie przepisów aktu prawnego Ustawa wchodzi w życie po upływie 1 miesiąca od dnia ogłoszenia.

12. W jaki sposób i kiedy nastąpi ewaluacja efektów projektu oraz jakie mierniki zostaną zastosowane? Z uwagi na szczegółowość projektowanych rozwiązań nie jest planowane przeprowadzenie ewaluacji efektów projektu.

13. Załączniki (istotne dokumenty źródłowe, badania, analizy itp.) Brak.