Rządowy projekt ustawy o ratyfikacji Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Międzynarodowym Trybunałem Karnym w sprawie wykonywania wyroków Międzynarodowego Trybunału Karnego, podpisanej w Hadze dnia 3 grudnia 2024 r.

Warszawa, 3 września 2025 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja Prezes Rady Ministrów RM-0610-159-25

Pan Szymon Hołownia Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej

Szanowny Panie Marszałku, na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przedstawiam Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej projekt ustawy

- o ratyfikacji Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Międzynarodowym Trybunałem Karnym w sprawie wykonywania wyroków Międzynarodowego Trybunału Karnego, podpisanej w Hadze dnia 3 grudnia 2024 r. Do prezentowania stanowiska Rządu w tej sprawie w toku prac parlamentarnych zostali upoważnieni Minister Sprawiedliwości i Minister Spraw Zagranicznych.

Z poważaniem Donald Tusk /podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/ Projekt U S T AWA

z dnia

o ratyfikacji Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Międzynarodowym Trybunałem Karnym w sprawie wykonywania wyroków Międzynarodowego Trybunału Karnego, podpisanej w Hadze dnia 3 grudnia 2024 r.

Art. 1. Wyraża się zgodę na dokonanie przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej ratyfikacji Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Międzynarodowym Trybunałem Karnym w sprawie wykonywania wyroków Międzynarodowego Trybunału Karnego, podpisanej w Hadze dnia 3 grudnia 2024 r.

Art. 2. Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

Projekt W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

PREZYDENT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

podaje do powszechnej wiadomości:

Dnia 3 grudnia 2024 roku w Hadze została podpisana Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Międzynarodowym Trybunałem Karnym w sprawie wykonywania wyroków Międzynarodowego Trybunału Karnego, w następującym brzmieniu:

Po zaznajomieniu się z powyższą Umową, w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej oświadczam, że: − została ona uznana za słuszną zarówno w całości, jak i każde z postanowień w niej zawartych, − jest przyjęta, ratyfikowana i potwierdzona, − będzie niezmiennie zachowywana.

Na dowód czego wydany został Akt niniejszy, opatrzony pieczęcią Rzeczypospolitej Polskiej.

Dano w Warszawie, dnia 2025 roku.

PREZYDENT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Karol Nawrocki

PREZES RADY MINISTRÓW

Donald Tusk

UZASADNIENIE

1. Potrzeba i cel związania Rzeczypospolitej Polskiej Umową

a) Cel sensu stricto

Międzynarodowy Trybunał Karny (dalej „MTK” lub „Trybunał”) z siedzibą w Hadze jest pierwszym w historii stałym sądem międzynarodowym powołanym do sądzenia osób fizycznych oskarżanych o popełnienie najpoważniejszych zbrodni międzynarodowych, do których należą zbrodnia ludobójstwa, zbrodnia agresji, zbrodnie przeciwko ludzkości i zbrodnie wojenne. Rzeczpospolita Polska (dalej również jako „RP”) ratyfikowała Rzymski Statut Międzynarodowego Trybunału Karnego, sporządzony w Rzymie dnia 17 lipca 1998 r. (dalej „Statut Rzymski”), w dniu 9 października 2001 r. (Dz. U. z 2003 r. poz. 708). W liście z 31 sierpnia 2004 r. Minister Sprawiedliwości wyraził gotowość RP do przyjmowania do odbywania kary pozbawienia wolności osób skazanych przez MTK pod warunkiem, że są obywatelami polskimi. W dniu 4 stycznia 2024 r. stanowisko to zostało wycofane, a Minister Sprawiedliwości zadeklarował gotowość RP do przyjmowania do odbywania kary pozbawienia wolności osób skazanych przez MTK niezależnie od ich obywatelstwa.

Zgodnie z praktyką Trybunału w celu praktycznej realizacji takiej gotowości, konieczne jest zawarcie stosownej umowy dwustronnej z MTK. Dotychczas umowy międzynarodowe o wykonywaniu wyroków MTK zostały zawarte przez MTK z 15 państwami (Republika Argentyńska, Republika Austrii, Królestwo Belgii, Królestwo Danii, Republika Finlandii, Republika Francuska, Gruzja, Królestwo Hiszpanii, Republika Kolumbii, Republika Mali, Królestwo Norwegii, Republika Serbii, Republika Słowenii, Królestwo Szwecji oraz Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej). Aktualnie Trybunał dąży do zawarcia umów o wykonywaniu jego wyroków z państwami z regionów geograficznych, z których mogą pochodzić potencjalni skazani. Z tego względu MTK zwrócił się z taką propozycją do kilku państw z Europy Środkowo-Wschodniej – w tym do Rzeczypospolitej Polskiej, Republiki Łotewskiej, Republiki Czeskiej i Republiki Słowackiej – a także grupy państw afrykańskich.

Celem związania RP Umową między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Międzynarodowym Trybunałem Karnym w sprawie wykonywania wyroków Międzynarodowego Trybunału Karnego, podpisaną w Hadze dnia 3 grudnia 2024 r. (dalej „Umowa”) jest więc ustanowienie ram prawnomiędzynarodowych określających warunki przyjmowania przez RP osób skazanych przez Trybunał oraz szczegółowe uregulowanie kwestii praktycznych związanych z

wykonywaniem kar przez niego orzeczonych (zob. piąty motyw preambuły oraz art. 1 Umowy). Przedmiotowa Umowa jest wzorowana na podobnych umowach dwustronnych zawartych przez MTK z ww. państwami, a zwłaszcza na umowach MTK z Francją i Szwecją.

b) Cel sensu largo

Związanie RP Umową stanowić będzie jasny sygnał, że RP poważnie traktuje swoje zobowiązania prawnomiędzynarodowe, w szczególności w obszarze wspomagania instytucji międzynarodowych w ściganiu oraz karaniu najpoważniejszych zbrodni międzynarodowych1). Ponadto związanie RP Umową będzie także dowodem ciągłego wsparcia udzielanego Trybunałowi. Zważywszy na zaangażowanie MTK w ściganie zbrodni popełnionych w związku z agresją Federacji Rosyjskiej na Ukrainę, w tym zwłaszcza wydanie przez tenże Trybunał w dniu 17 marca 2023 r. nakazów aresztowania Prezydenta Federacji Rosyjskiej (Władimira Putina) oraz Pełnomocniczki przy Prezydencie Federacji Rosyjskiej do spraw Praw Dziecka (Marii Lwowie-Biełowej), związanie RP Umową potwierdzi jej niezmienne stanowisko nie tylko w tej sprawie, ale także wobec wysiłków całej społeczności międzynarodowej podejmowanych w celu utrzymania pokoju oraz zapewnienia poszanowania dla podstawowych wartości zapisanych w Karcie Narodów Zjednoczonych2).

2. Różnice między dotychczasowym a projektowanym stanem prawnym

Umowa w sposób szczegółowy reguluje kwestie praktyczne związane z wykonywaniem kar orzeczonych przez MTK (np. stawiennictwo osoby przed MTK, działania w sytuacji ucieczki osoby skazanej, procedurę wydalenia osoby po odbyciu kary). Zgodnie z treścią Umowy, wykonaniu w RP będą mogły podlegać wyroki MTK wydane w stosunku do skazanych niezależnie od ich obywatelstwa, w tym niebędących obywatelami RP lub nieposiadających stałego miejsca pobytu na jej terytorium. Rozwiązanie to różni się od obowiązujących polskich uregulowań prawnych w zakresie wykonywania kar orzeczonych przez sądy innych państw (zob. art. 609 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, Dz. U. z 2025 r. poz. 46, z późn. zm., dalej „k.p.k.”). W tej mierze zastosowanie bezpośrednie znajdą – w

1) Zob. w tym kontekście czwarty motyw preambuły oraz art. 103 ust. 1 lit. a Statutu Rzymskiego, a także per analogiam wyrok Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 20 lipca 2012 r. w sprawie Questions relating to the Obligation to Prosecute or Extradite (Belgia p. Senegalowi), I.C.J. Reports 2012, § 68, a także wyrok z dnia 22 lipca 2022 r. w sprawie Application of the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide (Gambia p. Mjanmie), I.C.J. Reports 2022, § 107 oraz wyrok z dnia 5 lutego 1970 r. w sprawie Barcelona Traction (Belgia p. Hiszpanii), I.C.J. Reports 1970, § 33–34, a zarazem wyrok z dnia 11 lipca 1996 w sprawie Application of the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide (Bośnia i Hercegowina p. Serbii i Czarnogórze), I.C.J. Reports 1996, § 31.

2) Zob. np. trzeci motyw preambuły oraz art. 1 ust. 1 Karty Narodów Zjednoczonych (Dz. U. z 1947 r. poz. 90). oparciu o art. 91 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. poz. 483, z późn. zm.) – odpowiednie przepisy Statutu Rzymskiego.

Umowa zawiera gwarancje ochrony interesów, bezpieczeństwa oraz suwerenności RP, w szczególności poprzez ustanowienie dwupoziomowego mechanizmu wyrażania zgody na przejęcie do wykonania przez RP konkretnego wyroku. Po skazaniu oskarżonego przez MTK Prezydium Trybunału będzie mogło, zgodnie z art. 2 ust. 1 Umowy, skontaktować się z przedstawicielami strony polskiej z prośbą o przedstawienie informacji dotyczących „praktycznej gotowości do przyjęcia” konkretnej osoby skazanej. Dopiero po uzyskaniu pozytywnego stanowiska RP odnośnie do „praktycznej gotowości” Prezydium Trybunału będzie mogło, zgodnie z art. 2 ust. 3 Umowy, wyznaczyć RP jako państwo, które wykona karę. Wyznaczenie to jednak nie jest dla RP wiążące, co oznacza, że RP będzie miała możliwość, a nie obowiązek, je zaakceptować (zob. art. 2 ust. 4 oraz a contrario art. 3 ust. 1 Umowy w świetle art. 103 ust. 1 lit. c Statutu Rzymskiego).

W związku z powyższym RP będzie posiadać daleko idącą swobodę uprawniającą do odmowy podjęcia się wykonywania orzeczenia, jeśli nie byłoby to zgodne z przepisami prawa krajowego lub mogłoby poważnie zagrozić bezpieczeństwu państwa (zob. np. przesłanki określone w art. 611b § 1 k.p.k.). Ponadto Umowa zawiera również klauzulę umożliwiającą stronie polskiej wystosowanie z jakiegokolwiek powodu wniosku do Prezydium MTK o przekazanie osoby skazanej do innego państwa (zob. art. 9 ust. 1 Umowy).

W myśl art. 2 ust. 4 Umowy, procedowanie w kwestii wniosku MTK będzie podlegać polskiemu prawu krajowemu. Oznacza to, zgodnie z art. 615 § 1 k.p.k., że odpowiednie zastosowanie będą miały przepisy działu XIII k.p.k., regulującego postępowanie w sprawach karnych ze stosunków międzynarodowych, a zwłaszcza rozdział 66 „Przejęcie i przekazanie orzeczeń do wykonania”. Tym samym organem właściwym do realizowania wniosków MTK będzie Minister Sprawiedliwości, który po otrzymaniu wniosku wystosowanego przez Prezydium MTK zwróci się do właściwego sądu o wydanie postanowienia w przedmiocie dopuszczalności przejęcia wyroku MTK do wykonania w RP. Zgodnie z art. 611a § 3 k.p.k., jeśli właściwy sąd wyda postanowienie o niedopuszczalności przejęcia przez RP osoby skazanej przez MTK (na podstawie przesłanek zawartych w art. 611b § 1 k.p.k. – np. brak zgody osoby skazanej albo naruszenie bezpieczeństwa RP), to przekazanie takiej osoby nie będzie mogło nastąpić.

Tak jak w przypadku wykonywania wyroków państw obcych, przejęcie wyroku MTK do wykonania w RP będzie odbywało się w ramach procedury exequatur. Oznacza to, że właściwy sąd w RP odpowiednio określi kwalifikację prawną czynu według prawa polskiego oraz karę podlegającą wykonaniu w RP (por. art. 611c § 2 k.p.k. w związku z art. 114 § 4 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, Dz. U. z 2025 r. poz. 383, dalej „k.k.”), przy czym będzie on związany orzeczonym przez MTK wymiarem kary pozbawienia wolności (zob. art. 7 ust. 1 Umowy w świetle art. 105 ust. 1 Statutu Rzymskiego). Nowelizacja k.k. z dnia 7 lipca 2022 r. doprowadziła do kompatybilności katalogu kar w prawie polskim z katalogiem kar określonych w Statucie Rzymskim (zob. w szczególności art. 32 pkt 3 i pkt 5 k.k. w związku z art. 37 k.k. w świetle art. 77 ust. 1 Statutu Rzymskiego), co ułatwi sądom RP poprawne stosowanie art. 7 ust. 1 Umowy.

Wykonanie w RP kary pozbawienia wolności osoby skazanej wyrokiem MTK podlegać będzie prawu polskiemu (zob. art. 4 ust. 4 Umowy). MTK będzie natomiast uprawniony do sprawowania nadzoru nad sposobem i warunkami wykonywania tej kary (zob. art. 4 ust. 1 Umowy) – np. Trybunał będzie mógł zażądać informacji, sprawozdań, opinii oraz konsultacji z RP i osobą skazaną (zob. art. 4 ust. 2 oraz ust. 6 Umowy) w związku z karą podlegającą wykonaniu. Umowa zobowiązuje stronę polską do wykonywania kary pozbawienia wolności zgodnie z powszechnie przyjętymi międzynarodowymi standardami regulującymi traktowanie więźniów (zob. motyw 3 preambuły i art. 4 ust. 1 Umowy). Na mocy Umowy strona polska zezwala przedstawicielom Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża (dalej „MKCK”) na przeprowadzenie w dowolnym czasie kontroli warunków pozbawienia wolności osoby skazanej (zob. art. 4 ust. 8 Umowy), a także uprawnia MKCK do sporządzania sprawozdań oraz, jeśli to konieczne, wystosowania zaleceń mających na celu zapewnienie przez stronę polską poprawnego traktowania osoby skazanej.

Na mocy Umowy (zob. art. 6 ust. 1) RP zobowiązuje się nie sądzić osoby skazanej za przestępstwo, o którym mowa w art. 5 Statutu Rzymskiego, za które osoba została już skazana albo uniewinniona przez Trybunał (zasada ne bis in idem). Umowa jednoznacznie zakazuje ścigania, karania lub ekstradycji osoby skazanej do innego państwa bez zgody Prezydium MTK (zob. art. 6 ust. 2 Umowy w świetle art. 101 ust. 1 Statutu Rzymskiego). Tym samym RP będzie zobowiązana odmówić wykonania wniosku ekstradycyjnego wystosowanego przez inne państwo np. na podstawie umowy dwustronnej w stosunku do jego obywatela skazanego przez MTK, jeśli Prezydium Trybunału rozpatrzy wniosek negatywnie. Obowiązek ten przestaje znajdować zastosowanie, jeśli osoba skazana, po odbyciu pełnego wymiaru kary, dobrowolnie pozostanie na terytorium RP przez okres dłuższy niż 30 dni (zob. art. 6 ust. 3 Umowy). Wejście w życie Umowy umożliwi przejmowanie i wykonywanie w RP kar pozbawienia wolności wymierzanych przez Trybunał, co w obecnym stanie prawnym nie jest możliwe.

3. Przewidywane skutki społeczne, gospodarcze, polityczne, prawne i finansowe związane z wejściem w życie Umowy, wraz z określeniem źródeł finansowania

Skutki społeczne: Powoławszy się na dotychczasowe – bezproblemowe – doświadczenie RP odnośnie do wykonywania wyroków Międzynarodowego Trybunału Karnego dla byłej Jugosławii należy uznać, że związanie RP Umową nie wywoła negatywnych skutków społecznych.

Skutki gospodarcze: Związanie RP Umową poprzez jej ratyfikację nie wpłynie na rynek pracy, konkurencyjność gospodarki i przedsiębiorczości, w tym na funkcjonowanie przedsiębiorstw, oraz sytuację i rozwój regionalny.

Skutki polityczne: Związanie Umową podkreśli pozycję i znaczenie RP jako państwa aktywnie wspierającego sądownictwo międzynarodowe. Kwestia ta jest szczególnie istotna w świetle trwającej agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę i związanej z nią aktywności Trybunału.

Skutki prawne: Związanie Umową pozwoli na wprowadzenie do polskiego porządku prawnego procedury przejęcia osób skazanych przez MTK w celu odbycia kary pozbawienia wolności. Procedura ta, z uwagi na specyfikę współpracy z trybunałami międzynarodowymi, różni się od procedur stosowanych przy wykonywaniu kar pozbawienia wolności orzekanych przez państwa obce, dlatego też niezbędne jest odrębne uregulowanie tej problematyki w drodze umowy dwustronnej z MTK.

Umowa jest zgodna ze standardami i zobowiązaniami międzynarodowymi RP, a także nie jest sprzeczna z przepisami prawa krajowego i prawa Unii Europejskiej. Umowa jest również zbliżona w swoich założeniach do Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Organizacją Narodów Zjednoczonych o wykonywaniu wyroków Międzynarodowego Trybunału Karnego dla byłej Jugosławii, sporządzonej w Hadze dnia 18 września 2008 r. (Dz. U. z 2009 r. poz. 1123). Podobnie jak w przypadku ww. umowy z Organizacją Narodów Zjednoczonych, związanie się Umową nie będzie rodzić konieczności zmiany prawa polskiego z uwagi na fakt, że jej przepisy będą miały charakter samowykonalny i będą stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo m.in. przed przepisami k.p.k. (zgodnie z art. 91 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).

Skutki finansowe: Zgodnie z Umową zwykłe koszty wykonywania kary na terytorium państwa wykonania będzie ponosiła RP (zob. art. 11 ust. 1 Umowy), natomiast pozostałe koszty, w tym koszty przekazania osoby skazanej, będzie ponosił MTK (zob. art. 11 ust. 2 Umowy). Związanie Umową spowoduje więc konieczność poniesienia przez stronę polską kosztów wykonania w RP kar pozbawienia wolności orzeczonych przez MTK, na których przejęcie RP wyraziła zgodę. Szacunkowy roczny koszt utrzymania skazanego w zakładzie karnym, takim, jak specjalnie dostosowany zakład w Piotrkowie Trybunalskim, wynosi około 77.600 PLN rocznie i obciąży budżet resortu sprawiedliwości. Należy jednak zaznaczyć, że w latach 2005– 2025 MTK wydał zaledwie sześć wyroków skazujących na karę pozbawienia wolności, które uprawomocniły się i zostały skierowane do wykonania3). Uwzględniając powyższe – oraz powoławszy się na doświadczenie RP w zakresie wykonywania wyroków Międzynarodowego Trybunału Karnego dla byłej Jugosławii (tj. odnośnie do 5 osób przekazanych przez 17 lat) – nie należy się spodziewać w najbliższym czasie znacznego wzrostu liczby osób skazanych przez Trybunał, skierowanych do odbycia kary w RP.

Tym samym, z uwagi na nieznaczny ewentualny wpływ Umowy na wydatki budżetu państwa, możliwa jest jej realizacja w ramach dotychczas posiadanych środków budżetowych w części 37 – Sprawiedliwość, przewidzianej w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 4 grudnia 2009 r. w sprawie klasyfikacji części budżetowych oraz określenia ich dysponentów (Dz. U. z 2025 r. poz. 1185).

4. Wyjaśnienie wyboru trybu związania Rzeczypospolitej Polskiej Umową

Umowa będzie podlegać ratyfikacji za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie, w trybie art. 89 ust. 1 pkt 2 i 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. oraz art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 14 kwietnia 2000 r. o umowach międzynarodowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 127), dotyczy bowiem ona wolności, praw i obowiązków obywatelskich określonych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz spraw uregulowanych w ustawie – m.in. w Kodeksie postępowania karnego.

Umowa dotyczy wyłącznie osób fizycznych skazanych przez Trybunał na karę pozbawienia wolności.

Umowa z MTK zawiera przepisy o charakterze samowykonalnym, a ich stosowanie nie będzie uzależnione od wydania ustawy. Tym samym, zgodnie z art. 91 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Umowa będzie stanowić samoistne źródło prawa ex proprio vigore podlegające bezpośredniemu stosowaniu w wewnętrznym porządku

3) Za popełnienie zbrodni zawartych w art. 5 Statutu Rzymskiego MTK skazał na karę pozbawienia wolności następujące osoby: Thomas Lubanga Dyilo, Germain Katanga, Ahmad Al Faqi Al Mahdi, Bosco Ntaganda, Dominic Ongwen, Al Hassan Ag Abdoul Aziz. prawnym4), mając pierwszeństwo przed ustawami, np. k.p.k., zgodnie z art. 91 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 04.03.2008 r., SK 3/07, § 5.3). W związku z powyższym ratyfikacja Umowy z MTK nie będzie wymagała zmian w prawie krajowym RP.

4) Zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 19.12.2002 r., K 33/02, § 6, a także L. Garlicki, Polskie Prawo Konstytucyjne: Zarys Wykładu, Warszawa 2024, s. 165–168. Adam Szłapka

DPUE.720.122.2024.JS(9) Warszawa, 12 maja 2025 r. Dot.: DWMPC-IX.852.2.2025 z 29.04.2025 r.

Pan Adam Bodnar Minister Sprawiedliwości

Opinia o zgodności z prawem Unii Europejskiej Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Międzynarodowym Trybunałem Karnym w sprawie wykonywania wyroków Międzynarodowego Trybunału Karnego, wyrażona przez ministra właściwego do spraw członkostwa Rzeczypospolitej Polskiej w Unii Europejskiej

Szanowny Panie Ministrze,

w związku z przedłożonym wnioskiem o ratyfikację Umowy pozwalam sobie wyrazić poniższą opinię.

Umowa nie jest sprzeczna z prawem Unii Europejskiej.

Z wyrazami szacunku

z upoważnienia

Ignacy Niemczycki Sekretarz Stanu

/dokument podpisany elektronicznie/

Telefon: +48 22 694 7540 Kancelaria Prezesa Rady Ministrów SMUE@kprm.gov.pl Al. Ujazdowskie 1/3 www.gov.pl/web/premier 00-583 Warszawa