Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie zwierząt.

Projekt

ustawa

z dnia ……………………….

o zmianie ustawy o ochronie zwierząt

Art. 1. W ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz. U. z 2023 r. poz. 1580) w art. 6 dodaje się ust. 3–5 w brzmieniu:

„3. Dopuszcza się płoszenie zwierząt wolnożyjących (dzikich) na podstawie zezwoleń, o których mowa w art. 56 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody lub art. 9a ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1995 r. – Prawo łowieckie (Dz. U. z 2025 r. poz. 539).

4. Płoszenie, o którym mowa w ust. 3, w stosunku do osobników niedźwiedzia brunatnego lub żubra jest także możliwe z wykorzystaniem broni gładkolufowej z amunicją niepenetracyjną, w tym przez osoby uprawnione do posiadania broni w celach łowieckich, o ile przewiduje to zezwolenie, o którym mowa w art. 56 ust. 1 pkt 2 albo ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody.

5. Amunicję niepenetracyjną w celu płoszenia osobników niedźwiedzia brunatnego lub żubra sprzedaje się, zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 lub 7 ustawy z dnia 13 czerwca 2019 r. o wykonywaniu działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania i obrotu materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1743) osobom fizycznym, przedsiębiorcom lub innym podmiotom na podstawie pozwolenia na broń wydanego w celu łowieckim, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji (Dz. U. z 2023 r. poz. 1580) i zezwolenia o którym mowa w art. 56 ust. 1 pkt 2 albo ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody zezwalającego na wykorzystanie broni gładkolufowej z użyciem amunicji niepenetracyjnej w celu płoszenia osobników niedźwiedzia brunatnego lub żubra.”.

Art. 2. Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

uzasadnienie

Celem proponowanej zmiany jest skuteczniejsze i sprawniejsze prowadzenie działań niwelujących niebezpieczne dla zdrowia i życia ludzi sytuacje, powodowane zachowaniem osobników niedźwiedzia brunatnego (Ursus arctos) i żubra (Bison bonasus).

W odniesieniu do niedźwiedzia brunatnego, w związku z wzrastającą populacją tego gatunku w Bieszczadach, coraz częściej dochodzi do pojawiania się niedźwiedzi wśród zabudowań, gdzie poszukują one pokarmu. Niedźwiedzie łatwo przyzwyczają się do miejsca i sposobu zdobywania pokarmu. Koniecznym jest wyrobienie w takich osobnikach warunkowania negatywnego, tj. niechęci zbliżania się do zabudowy w celu poszukiwania pokarmu. Jak dotąd płoszenie wykonywane było za pomocą wystrzałów z broni gazowej do 17 J z użyciem kul gumowych. Dotychczasowe doświadczenia wskazują jednak, że nie jest to wystarczająco silny bodziec. W tej sytuacji zasadnym byłoby zastosowanie mocniejszej broni gładkolufowej z użyciem pocisków gumowych (takie rozwiązanie skutecznie stosowane jest w Tatrzańskim Parku Narodowym).

Większość gmin, na których przebywają niedźwiedzie posiada ww. zezwolenie. Problemem jest natomiast ich skuteczna realizacja. Wiele gmin sygnalizuje, że w przypadku tak dużych i niebezpiecznych zwierząt jak niedźwiedź, brakuje odpowiednio przeszkolonych osób wyposażonych w sprzęt, który faktycznie mógłby działać na poszczególne osobniki tego gatunku awersyjnie. Podobnie sytuacja wygląda w przypadku żubrów.

Z kolei żubr jest największym lądowym ssakiem Europy, którego zachowanie w kontakcie z człowiekiem, jak każdego innego dzikiego zwierzęcia, może być nieprzewidywalne. Ze względu na gabaryty żubra, jego potencjalny atak stanowi zagrożenie dla zdrowia i życia człowieka. Jak wynika z badań przeprowadzonych w Puszczy Białowieskiej, w zdecydowanej części przypadków żubry uciekają przed człowiekiem, zaś głównymi przyczynami ataków żubrów było zbyt bliskie podejście lub ich celowe, nieumiejętne płoszenie. W ponad dwóch trzecich przypadków ludzie byli atakowani przez samce żubra, co wskazuje na większą agresywność samców związaną zapewne z ich większymi rozmiarami i mniejszą bojaźnią przed człowiekiem oraz ich samczymi zachowaniami i koniecznością wykazywania agresji wobec rywali, szczególnie w okresie godowym. Na zmniejszenie płochliwości żubrów najbardziej wpływało zimowe dokarmianie i częstość kontaktów z człowiekiem, która w ostatnich latach wzrasta, ponieważ żubry coraz częściej pojawiają się na terenach otwartych. Ponadto żubry atakowały o wiele częściej w pobliżu osad ludzkich i na łąkach (źródło: Haidt A, Kamiński T, Borowik T, Kowalczyk R (2018) Człowiek i bestia – Refleksja i agresywne reakcje europejskich żubrów na ludzkie zakłócenia. PLoS ONE 13(8): e0200635. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0200635).

Zdaniem Państwowej Rady Ochrony Przyrody odpowiednio wczesne reagowanie na konfliktowe osobniki żubrów, odstraszanie ich od terenów zabudowanych m.in. poprzez użycie krótkotrwałych bodźców bólowych tj. strzelanie gumowymi lub gumowo-metalowymi kulami oraz uszczelnianie ogrodzeń, stosowanie pastuchów elektrycznych lub inne rozwiązania przeciwdziałają habituacji osobników i powinny być narzędziem w zarządzaniu populacjami tego gatunku.

Warto dodać, że działania polegające na przesiedleniach dorosłych osobników żubrów podatnych na habituację i warunkowanie pokarmem często okazują się nieskuteczne, ponieważ żubry powracają do miejsca, z którego zostały odłowione lub pojawiają się na innych obszarach siedzib ludzkich. Z kolei mając na względzie fakt, iż często są to samce w podeszłym wieku, ich przewiezienie do któregoś z ośrodków hodowli żubra nie jest zasadne, ze względu m.in. na mniejsze zapotrzebowanie na samce do rozrodu oraz konfliktowość tych osobników.

Niedźwiedź i żubr są gatunkami objętym ochroną gatunkową i wszelka ingerencja w ich populację musi być poprzedzona stosownym zezwoleniem właściwego organu ochrony przyrody. W przypadku umyślnego płoszenia i niepokojenia takim organem jest właściwy miejscowo regionalny dyrektor ochrony środowiska, zwany dalej „RDOŚ”, choć w pewnych okolicznościach stosowne zezwolenie może wydać także Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska, zwany dalej „GDOŚ”.

Obecne przepisy zezwalają na wykorzystanie amunicji niepenetrującej wobec zwierzęcia, którego zachowanie zagraża bezpośrednio życiu lub zdrowiu uprawnionego lub innej osoby (art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej), jednak co do zasady tylko przez podmioty wymienione w art. 2 ww. ustawy (m.in. funkcjonariusze Policji, strażnicy Państwowej Straży Łowieckiej, strażnicy straży gminnych, strażnicy Straży Leśnej, funkcjonariusze Straży Parku). Biorąc pod uwagę możliwości organizacyjno-kadrowe podmiotów wymienionych w art. 2 ustawy o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej, należy zakładać, że reakcja może nadejść zbyt późno. W przypadku zwierząt stwarzających zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi, które przebywają w bezpośrednim sąsiedztwie siedzib ludzkich, lub wręcz plądrują śmietniki, wchodzą do sadów, na prywatne działki, szybka reakcja właściwych osób jest absolutnie niezbędna zanim do faktycznego ataku dojdzie. Do takich zwierząt należy niedźwiedź, który oprócz tego, że objęty jest ochroną gatunkową, na mocy rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 3 sierpnia 2013 r. w sprawie gatunków zwierząt niebezpiecznych dla życia i zdrowia ludzi, uznawany jest za zwierzę niebezpieczne I kategorii, a więc najbardziej niebezpieczne, które z przyczyn naturalnej agresywności lub właściwości biologicznych może stanowić poważne zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi. Żubr co prawda nie został wymieniony w ww. rozporządzeniu, jednakże ze względu na swoje gabaryty, jego atak na człowieka stanowi bezpośrednie zagrożenie jego zdrowia a nawet życia.

Zgodnie z art. 3 ustawy o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej, ustawy tej nie stosuje się do przymusu bezpośredniego lub zasad użycia lub wykorzystania broni palnej, o których m.in mowa w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt. Zasady użycia broni palnej w ustawie o ochronie zwierząt odnosiły się jednak dotąd do czynności zabijania, ale już nie płoszenia. Aby rozwiać niejasność, co do możliwości używania broni palnej z amunicją niepenetracyjną do płoszenia niedźwiedzi i żubrów przez myśliwych, a także nabywania tej amunicji w ww. celach, koniecznym było dodanie do ustawy o ochronie zwierząt projektowanych przepisów.

Mając na względzie, że użycie broni w obszarach zabudowanych musi być prowadzone z zachowaniem najwyższych standardów i szczegółowych procedur – takie posiadają obecnie jednostki wymienione w ustawie o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej, a także myśliwi, to właśnie tej ostatniej grupie osób planuje się nadać dodatkowe uprawnienia, jednak z pewnymi ograniczeniami i obowiązkami.

Proponowana zmiana umożliwi – w odniesieniu do amunicji specjalnej, niepenetracyjnej – nabywanie takiej amunicji i jej używanie osobom fizycznym, przedsiębiorcom oraz innym podmiotom także na podstawie pozwolenia na broń wydanego w celu łowieckim, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji. Jednocześnie jednak osoby takie muszą uzyskać i przedłożyć zezwolenie wydane przez GDOŚ albo właściwego miejscowo RDOŚ zezwalające wprost na umyślne płoszenie i niepokojenie osobników niedźwiedzia brunatnego lub żubra z wykorzystaniem broni gładkolufowej z użyciem amunicji niepenetracyjnej. Należy wskazać, że takie zezwolenia z zakresu ochrony gatunkowej będą ograniczone miejscowo i czasowo.

Projekt ustawy jest zgodny z prawem Unii Europejskiej.