Senacki projekt ustawy o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi.

Warszawa, 8 sierpnia 2025 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja Marszałek Senatu BPS.DPS.030.14.2025

Pan Szymon Hołownia Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej

Szanowny Panie Marszałku

Zgodnie z art. 118 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. mam zaszczyt przekazać Panu Marszałkowi podjętą przez Senat na 40 posiedzeniu w dniu 7 sierpnia 2025 r. uchwałę w sprawie wniesienia do Sejmu projektu ustawy

- o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi wraz z projektem tej ustawy. Jednocześnie pragnę poinformować, że Senat upoważnił senatora Rafała Ambrozika do reprezentowania Senatu w dalszych pracach nad tym projektem.

Z poważaniem (-) Małgorzata Kidawa-Błońska projekt U S T AWA

z dnia

o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi

Art. 1. W ustawie z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2023 r. poz. 2151) wprowadza się następujące zmiany:

1) w art. 92:

a) ust. 1 otrzymuje brzmienie: „1. Za zezwolenia, o których mowa w art. 9 ust. 1 i 2, decyzje, o których mowa w ust. 25, oraz wydawanie duplikatów pobiera się opłaty.”,

b) uchyla się ust. 26;

2) w art. 94 pkt 8 otrzymuje brzmienie:

„8) zgłaszanie ministrowi właściwemu do spraw gospodarki lub właściwemu marszałkowi województwa zmian stanu faktycznego i prawnego przedsiębiorcy, w stosunku do danych zawartych w zezwoleniu, w terminie 30 dni od dnia powstania zmiany;”;

3) w art. 111 ust. 7 otrzymuje brzmienie: „7. Opłata, o której mowa w ust. 1, jest wnoszona na rachunek gminy w każdym roku kalendarzowym objętym zezwoleniem jednorazowo w terminie do 31 stycznia danego roku kalendarzowego albo w trzech równych ratach w terminach do 31 stycznia, 31 maja i 30 września danego roku kalendarzowego. W przypadku gdy opłaty nie da się podzielić na równe raty, dwie pierwsze raty zaokrągla się do pełnych złotych w górę, trzecia rata jest ratą wyrównującą.”;

4) w art. 13:

a) ust. 1 otrzymuje brzmienie: „1. Napoje alkoholowe dostarcza się do miejsc sprzedaży tylko w naczyniach zamkniętych, na których umieszczone są:

1) oznaczenie nazwy producenta, rodzaju i ilości napoju oraz jego mocy;

2) informacja o szkodliwości spożywania alkoholu przez kobiety w ciąży lub karmiące piersią.”,

b) dodaje się ust. 4 w brzmieniu: „4. Minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia, wielkość, zakres, wzór i sposób umieszczania informacji, o której mowa w ust. 1 pkt 2, zapewniając, aby informacja ta była widoczna, zrozumiała i jednoznaczna.”;

5) w art. 131:

a) w ust. 1 w pkt 8 w lit. d kropkę zastępuje się średnikiem i dodaje się pkt 9 w brzmieniu:

„9) zawiera informację o szkodliwości spożywania alkoholu przez kobiety w ciąży lub karmiące piersią.”,

b) po ust. 10 dodaje się ust. 10a w brzmieniu: „10a. Minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia, sposób i zakres informowania, o którym mowa w ust. 1 pkt 9, zapewniając, aby przekazywana informacja była zrozumiała i jednoznaczna.”;

6) w art. 18 w ust. 7 pkt 7 otrzymuje brzmienie:

„7) zgłaszanie organowi zezwalającemu zmian stanu faktycznego i prawnego, w stosunku do danych zawartych w zezwoleniu, w terminie 30 dni od dnia powstania zmiany;”.

Art. 2. Napoje alkoholowe dostarczone do miejsc sprzedaży w naczyniach niespełniających wymagania, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zmienianej w art. 1, mogą być sprzedawane nie dłużej niż przez 24 miesiące od dnia wejścia w życie ustawy.

Art. 3. Ustawa wchodzi w życie po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem art. 1 pkt 3, który wchodzi w życie z dniem 1 stycznia roku następującego po roku ogłoszenia.

UZASADNIENIE

1. Cel projektowanej ustawy

Zasadniczym celem projektu ustawy jest realizacja postulatów zawartych w petycji indywidualnej P 9-36/17 wniesionej do Senatu w dniu 20 września 2017 r.

Autorka petycji postuluje nałożenie na producentów i dystrybutorów napojów alkoholowych obowiązku umieszczania na etykiecie produktu czytelnych i wyraźnych informacji o szkodliwości spożywania alkoholu przez kobiety będące w ciąży. Informacja na opakowaniach napojów alkoholowych powinna ostrzegać, że alkohol spożywany przez kobiety w ciąży, nawet w niewielkiej dawce, może mieć destrukcyjny wpływ na życie i zdrowie dziecka rozwijającego się w łonie matki. Umieszczenie takiej informacji na opakowaniach napojów alkoholowych miałoby ponadto na celu uwrażliwienie społeczeństwa na problem tzw. Płodowego Zespołu Alkoholowego (FAS – Fetal Alcohol Syndrome).

W literaturze naukowej podkreśla się, że fakt spożywania napojów alkoholowych przez kobiety będące w ciąży nie pozostaje obojętny dla nienarodzonego dziecka, a konsekwencje, jakie wiążą się z prenatalną ekspozycją na alkohol mogą dotyczyć zmian fizykalnych i zdrowotnych, jak i funkcjonowania psychicznego i społecznego, określanych jako Spektrum Płodowych Zaburzeń Alkoholowych (FASD). Wskazuje się ponadto, że FASD nie dotyczy tylko kobiet w ciąży pijących szkodliwie czy ryzykownie, ale także tych, które spożywają alkohol umiarkowanie lub sporadycznie. Dzieje się tak z uwagi na fakt, że nie ma bezpiecznej dawki alkoholu, której wypicie nie byłoby obarczone ryzykiem dla dziecka w łonie matki. Wskazuje się, że pomimo wzrostu świadomości społeczeństwa, problem spożywania alkoholu w ciąży nadal dotyczy znaczącej ilości Polek. Próby oszacowania skali tego zjawiska wskazują na niepokojąco dużą rozpiętość wyników, od 5% do 10% według raportów GIS z 2013 r. i 2017 r. na temat zachowań zdrowotnych kobiet w ciąży, aż do 30% wg E. Fijołek (2013 r.)1).

W związku z powyższym zwraca się uwagę na konieczność podejmowania wszelkich działań przeciwdziałających zjawisku FASD. Informacje ostrzegawcze na opakowaniach napojów alkoholowych uznaje się za jeden z elementów działań profilaktycznych i edukacyjnych w tym zakresie.

1) Fijołek E. „Analiza wiedzy kobiet z województwa warmińsko-mazurskiego na temat Płodowego Zespołu Alkoholowego (FAS)”. Przedsiębiorczość i Zarządzanie. Wybrane problemy organizacji i zarządzania w pielęgniarstwie. Pielęgniarstwo bez granic. Łódź, Społeczna Akademia Nauk, 2013 r. Projekt ustawy zmierza do nałożenia obowiązku umieszczania informacji o szkodliwości spożywania alkoholu przez kobiety w ciąży lub karmiące piersią na naczyniach, w których napoje alkoholowe są dostarczane do miejsc sprzedaży. Szczegóły informacji na temat szkodliwości alkoholu dla kobiet w ciąży i karmiących piersią, w tym wielkość, zakres, wzór i sposób umieszczania takiej informacji na naczyniach, określi minister właściwy do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia.

Podczas prac nad projektem ustawy podjęto decyzję o rozszerzeniu zakresu nowelizacji. Zaproponowano nałożenie obowiązku informacyjnego dotyczącego szkodliwości spożywania alkoholu przez kobiety w ciąży i karmiące piersią również w odniesieniu do reklamy i promocji piwa. Sposób i zakres informowania w przekazach reklamowych i promocyjnych o szkodliwości alkoholu określony zostanie w rozporządzeniu ministra właściwego do spraw zdrowia.

Ponadto w trakcie procedowania projektu ustawy weszła w życie ustawa z dnia 21 maja 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu deregulacji prawa gospodarczego i administracyjnego oraz doskonalenia zasad opracowywania prawa gospodarczego, która dokonała zmian w ustawie z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców w kontekście zasad opracowywania projektów aktów normatywnych z zakresu prawa gospodarczego oraz oceny ich funkcjonowania. Celem tej ustawy jest zapewnienie większej stabilności i przewidywalności legislacji gospodarczej, jak również redukcji obciążeń administracyjnych dla przedsiębiorców. Zgodnie ze znowelizowanym art. 67 ustawy – Prawo przedsiębiorców, przy opracowywaniu projektu aktu normatywnego określającego zasady podejmowania, wykonywania lub zakończenia działalności gospodarczej, należy kierować się zasadami proporcjonalności, adekwatności i równoważenia obowiązków administracyjnych, w szczególności dążyć do nakładania obowiązków administracyjnych jedynie w stopniu koniecznym do osiągnięcia ich celów oraz równoważnego zmniejszenia innych obciążeń administracyjnych wynikających z uregulowań prawnych obowiązujących w danej dziedzinie.

Mając na względzie powyższe regulacje, projekt ustawy został uzupełniony o następujące rozwiązania mające na celu poprawę warunków prowadzenia działalności gospodarczej, uproszczenie procedur i ograniczenie obciążeń finansowych:

1) zniesienie opłat za decyzje wprowadzające zmiany w zezwoleniach na obrót hurtowy napojami alkoholowymi (aktualnie opłata wynosi 200 zł za każdą decyzję);

2) wydłużenie z 14 dni do 30 dni terminu na zgłoszenie odpowiedniemu organowi zmian stanu faktycznego i prawnego przedsiębiorcy, w stosunku do danych zawartych w zezwoleniu;

3) doprecyzowanie regulacji określającej zasady wnoszenia opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych w przypadku, gdy opłata wnoszona jest w ratach.

2. Różnice między obowiązującym a projektowanym stanem prawnym

Aktualnie obowiązująca ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi stanowi w art. 13 ust. 1, że napoje alkoholowe dostarcza się do miejsc sprzedaży tylko w naczyniach zamkniętych, z oznaczeniem nazwy producenta, rodzaju i ilości napoju oraz jego mocy. Zgodnie z art. 13 ust. 2 w miejscach sprzedaży i podawania napojów alkoholowych powinna być uwidoczniona informacja o szkodliwości spożywania alkoholu.

Nie istnieje zatem ustawowy obowiązek umieszczania informacji ostrożnościowych na naczyniach, w których dostarcza się napoje alkoholowe do miejsc sprzedaży. Spotykane w obrocie opakowania produktów alkoholowych z komunikatem o treści: „W ciąży nie piję alkoholu”, bądź z ostrożnościowym znakiem graficznym, są umieszczane przez przedsiębiorców na zasadzie dobrowolności. Znaki te znajdują się wyłącznie na wybranych produktach alkoholowych (głównie na opakowaniach, w których sprzedawane jest piwo). Biorąc pod uwagę, że oznaczenia te są rozpoznawalne i pełnią istotną funkcję ostrzegawczą, zasadnym jest wprowadzenie obowiązku umieszczania stosownej informacji na wszystkich naczyniach napojów alkoholowych.

Kwestie reklamy i promocji napojów alkoholowych w aktualnie obowiązującym stanie prawnym reguluje art. 131 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Przepis ten wprowadza na obszarze kraju zakaz reklamy i promocji napojów alkoholowych, z wyjątkiem piwa. Reklama i promocja piwa jest dozwolona pod warunkiem, że:

1) nie jest kierowana do małoletnich;

2) nie przedstawia osób małoletnich;

3) nie łączy spożywania alkoholu ze sprawnością fizyczną bądź kierowaniem pojazdami;

4) nie zawiera stwierdzeń, że alkohol posiada właściwości lecznicze, jest środkiem stymulującym, uspakajającym lub sposobem rozwiązywania konfliktów osobistych;

5) nie zachęca do nadmiernego spożycia alkoholu;

6) nie przedstawia abstynencji lub umiarkowanego spożycia alkoholu w negatywny sposób;

7) nie podkreśla wysokiej zawartości alkoholu w napojach alkoholowych jako cechy wpływającej pozytywnie na jakość napoju alkoholowego;

8) nie wywołuje skojarzeń z:

a) atrakcyjnością seksualną,

b) relaksem lub wypoczynkiem,

c) nauką lub pracą,

d) sukcesem zawodowym lub życiowym.

W myśl art. 131 ust. 2 reklama i promocja piwa nie może być prowadzona:

1) w telewizji, radiu, kinie i teatrze między godziną 6.00 a 20.00, z wyjątkiem reklamy prowadzonej przez organizatora imprezy sportu wyczynowego lub profesjonalnego w trakcie trwania tej imprezy;

2) na kasetach wideo i innych nośnikach;

3) w prasie młodzieżowej i dziecięcej;

4) na okładkach dzienników i czasopism;

5) na słupach i tablicach reklamowych i innych stałych i ruchomych powierzchniach wykorzystywanych do reklamy, chyba że 20% powierzchni reklamy zajmować będą widoczne i czytelne napisy informujące o szkodliwości spożycia alkoholu lub o zakazie sprzedaży alkoholu małoletnim;

6) przy udziale małoletnich.

Aktualnie obowiązujący przepis art. 131 ust. 11 upoważnia ministra właściwego do spraw zdrowia do określenia, w drodze rozporządzenia, wielkości, treści, wzoru i sposobu umieszczania na słupach, tablicach reklamowych i innych stałych i ruchomych powierzchniach wykorzystywanych do reklam (o których mowa w art. 131 ust. 2 pkt 5), napisów informujących o szkodliwości spożycia alkoholu lub o zakazie sprzedaży alkoholu małoletniemu, mając na względzie ograniczenie spożycia alkoholu oraz przeciwdziałanie alkoholizmowi wśród młodzieży. Wydane na tej podstawie rozporządzenie z dnia 6 listopada 2003 r. w sprawie treści, wielkości, wzoru i sposobu umieszczania na reklamach piwa napisów informujących o szkodliwości spożywania alkoholu lub o zakazie sprzedaży alkoholu małoletnim w § 1 ust. 1 stanowi, iż na reklamach piwa umieszczanych na słupach i tablicach reklamowych i innych stałych i ruchomych powierzchniach wykorzystywanych do reklamy umieszcza się napis informujący o:

1) szkodliwości spożywania alkoholu, o treści:

„1/2 litra piwa zawiera 25 gramów czystego alkoholu etylowego. Nawet taka ilość szkodzi zdrowiu kobiet w ciąży i jest niebezpieczna dla kierowców” lub

2) zakazie sprzedaży napojów alkoholowych małoletnim, o treści:

„1/2 litra piwa zawiera 25 gramów czystego alkoholu etylowego. Sprzedaż alkoholu osobom do lat 18 jest przestępstwem”.

Napisy takie umieszcza się w górnej części reklamy, na stanowiącej 20 % reklamy powierzchni podzielonej poziomo na dwie równe części, w taki sposób, aby odległości liter od dolnej i górnej krawędzi części tła były nie większe niż 1/4 wysokości liter, a odległość między wierszami nie większa niż wysokość liter. Napisy drukuje się w sposób wyróżniający się od kolorystyki reklamy, w kolorze czerwonym na białym tle lub w kolorze białym na czerwonym tle, wielkimi literami (wersalikami), czcionką Avalon, Avant Garde lub Arial o grubości stanowiącej 20-25 % jej wysokości.

Niezależnie od obowiązywania wskazanych powyżej regulacji, uznano za konieczne rozszerzenie zakresu informowania o szkodliwości alkoholu dla kobiet w ciąży i karmiących piersią poprzez objęcie obowiązkiem informacyjnym wszystkich przekazów reklamowych i promocyjnych dotyczących piwa.

Zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami art. 92 ust. 25 i 26 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, przedsiębiorcy prowadzący obrót hurtowy napojami alkoholowymi są obowiązani do ponoszenia szeregu opłat, w tym w szczególności za wydanie decyzji wprowadzającej nowe miejsca prowadzenia działalności gospodarczej, zwiększającej liczbę tych miejsc w stosunku do wymienionych w wydanych zezwoleniach na obrót hurtowy – w wysokości 50% stawki określonej dla zezwolenia w dniu jego wydania, a także za wydanie innych decyzji wprowadzających zmiany w zezwoleniach – w wysokości 200 zł. Zmiana zaproponowana w projekcie polega na likwidacji opłaty w wysokości 200 zł za wydanie decyzji wprowadzającej zmiany w zezwoleniu na obrót hurtowy napojami alkoholowymi (uchylenie art. 92 ust. 26), przy jednoczesnym pozostawieniu opłaty za decyzję dotyczącą zwiększenia liczby miejsc prowadzenia działalności. Konsekwencją zaproponowanej zmiany jest odpowiednia modyfikacja art. 92 ust. 1. W myśl przepisów art. 94 pkt 8 i art. 18 ust. 7 pkt 7 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, przedsiębiorcy są obowiązani do zgłaszania właściwemu organowi wydającemu zezwolenia na obrót hurtowy napojami alkoholowymi i na sprzedaż napojów alkoholowych, zmian stanu faktycznego i prawnego, w stosunku do danych zawartych w zezwoleniu, w terminie 14 dni od dnia powstania zmiany. W związku z tym, że termin ten uznawany jest za zbyt krótki oraz biorąc pod uwagę fakt, że niedopełnienie wskazanego wyżej obowiązku może skutkować utratą zezwolenia na obrót hurtowy napojami alkoholowymi i na sprzedaż napojów alkoholowych, zaproponowano wydłużenie wskazanego terminu do 30 dni.

Aktualnie obowiązujący przepis art. 111 ust. 7 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi stanowi, że opłata za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych jest wnoszona na rachunek gminy w każdym roku kalendarzowym objętym zezwoleniem w trzech równych ratach w terminach do 31 stycznia, 31 maja i 30 września danego roku kalendarzowego lub jednorazowo w terminie do 31 stycznia danego roku kalendarzowego. Przepis w obecnym brzmieniu nie zawiera regulacji dotyczącej sposobu postępowania w sytuacji, gdy całkowita kwota opłaty nie może zostać podzielona na trzy równe raty. W praktyce powoduje to wątpliwości co do prawidłowej wysokości każdej z rat, co może prowadzić do niezamierzonego wniesienia opłaty w kwocie niższej niż wymagana – nawet o pojedyncze grosze. W aktualnym stanie prawnym taka sytuacja skutkuje powstaniem obowiązku uiszczenia opłaty dodatkowej w wysokości 30% należnej opłaty rocznej, a w przypadku jej nieuiszczenia w terminie – automatycznym wygaśnięciem zezwolenia, bez względu na skalę uchybienia.

Celem projektowanej zmiany art. 111 ust. 7 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi jest doprecyzowanie zasad wnoszenia opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych w przypadku wyboru opcji płatności w trzech ratach. Projektodawcy zaproponowali wprowadzenie regulacji, w myśl której w przypadku, gdy opłaty nie da się podzielić na równe raty, dwie pierwsze raty byłyby zaokrąglane do pełnych złotych w górę, zaś trzecia rata byłaby ratą wyrównującą.

3. Rozwiązania szczegółowe oraz przedstawienie założeń podstawowych aktów wykonawczych do ustawy 3.1. Obowiązek informacyjny dotyczący szkodliwości spożywania alkoholu przez kobiety w ciąży i karmiące piersią Proponuje się nowelizację art. 13 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi poprzez wskazanie, że napoje alkoholowe dostarcza się do miejsc sprzedaży w naczyniach zamkniętych, na których umieszczone jest nie tylko oznaczenie nazwy producenta, rodzaju i ilości napoju oraz jego mocy, ale także informacja o szkodliwości spożywania alkoholu przez kobiety w ciąży lub karmiące piersią. Proponuje się ponadto, aby minister właściwy do spraw zdrowia określił, w drodze rozporządzenia, wielkość, zakres, wzór i sposób umieszczania informacji o szkodliwości alkoholu dla kobiet w ciąży i karmiących piersią. Minister w rozporządzeniu zdecyduje, w jakim miejscu na opakowaniu powinna być umieszczona informacja, jaka będzie jej wielkość, czy przyjmie ona formę napisów informujących czy też będzie miała charakter piktogramu. Przy tym minister będzie obowiązany zapewnić, aby informacja była widoczna, zrozumiała i jednoznaczna, tak by mogła skutecznie pełnić funkcję ostrzegawczą i prewencyjną.

Przewiduje się ponadto nowelizację art. 131 ust. 1 poprzez uzupełnienie katalogu przesłanek, od których spełnienia uzależniona jest możliwość prowadzenia reklamy i promocja piwa. Reklama i promocja będzie musiała zawierać informację o szkodliwości spożywania alkoholu przez kobiety w ciąży lub karmiące piersią. Informację taką trzeba będzie zamieszczać we wszystkich rodzajach przekazów reklamowych i promocyjnych, których przedmiotem będzie piwo, bez względu na to gdzie taka reklama będzie udostępniana. Ze względu na różnorodność środków przekazu (m. in.: słupy, tablice reklamowe, telewizja, Internet, radio) zdecydowano, że szczegóły realizacji obowiązku informacyjnego zostaną określone w rozporządzeniu ministra właściwego do spraw zdrowia. Podobnie jak w przypadku informacji na naczyniach zamkniętych, rozporządzenie będzie przesądzało zarówno treść informacji, która będzie musiała być zmieszczona w przekazie reklamowym i promocyjnym, jak i sposób podania jej do wiadomości (np. w którym miejscu reklamy wizualnej albo papierowego materiału promocyjnego powinna być zamieszczona informacja i jaką powierzchnię powinna zajmować, czy w reklamie telewizyjnej informacja powinna być odczytana przez lektora, czy też wystarczy jej wyświetlenie w reklamie przez określony czas, w jaki sposób przekazywać informację podczas eventu promującego piwo). Wydając rozporządzenie minister będzie musiał kierować się tym, aby przekazywana informacja była zrozumiała dla adresatów i jednoznacznie wskazywała zagrożenie.

Ze względu na to, że projekt nakłada na przedsiębiorców nowe obowiązki i obciążenia związane ze zmianą wyglądu opakowań napojów alkoholowych, ingerując tym samym w zasady prowadzenia działalności gospodarczej, sformułowano regulację przejściową gwarantującą możliwość prowadzenia sprzedaży napojów alkoholowych w naczyniach niespełniających wymogów przewidzianych nowymi przepisami, przez 24 miesiące od dnia wejścia w życie nowelizacji. Przewidziano ponadto wydłużony 6-miesięczny okres vacatio legis, aby zapewnić odpowiedni czas na zapoznanie się z nową regulacją i dostosowanie do niej swojej działalności przez adresatów, w szczególności w zakresie dostosowania treści przekazów reklamowych i promocyjnych do nowych regulacji.

3.2. Pozostałe regulacje

Zaproponowana zmiana polegająca na uchyleniu art. 92 ust. 26, a w konsekwencji na modyfikacji art. 92 ust. 1, będzie skutkować zniesieniem opłaty w wysokości 200 zł za wydanie decyzji wprowadzającej zmiany w zezwoleniu na obrót hurtowy napojami alkoholowymi. Jednocześnie projektodawcy zdecydowali o pozostawieniu w systemie prawnym opłaty za decyzję dotyczącą zwiększenia liczby miejsc prowadzenia działalności.

Wskazane wyżej rozwiązanie przyczyni się do uproszczenia procedur administracyjnych oraz redukcji kosztów ponoszonych przez przedsiębiorców w ramach prowadzenia działalności gospodarczej. Obecnie obowiązująca opłata, w wysokości 200 zł za wydanie decyzji wprowadzającej zmiany w zezwoleniu, obejmuje zmiany o charakterze technicznym, organizacyjnym lub formalnym, które nie skutkują zwiększeniem zakresu działalności gospodarczej, ani potencjalnych przychodów z obrotu napojami alkoholowymi. Należą do nich w szczególności zmiany danych przedsiębiorcy, czy dotyczące reorganizacji wewnętrznej podmiotu, niepowodujące rozszerzenia działalności na nowe lokalizacje. Utrzymywanie opłaty w takim przypadku może być postrzegane jako nieproporcjonalne obciążenie finansowe, które nie znajduje odzwierciedlenia w nakładzie pracy organu. Zniesienie opłaty ma zatem na celu zwiększenie przejrzystości i racjonalności systemu opłat oraz ograniczenie zbędnych barier administracyjnych, co jest zgodne z postulatami środowisk przedsiębiorców dotyczącymi eliminowania drobnych, lecz uciążliwych obowiązków finansowych.

Zmiana w art. 94 pkt 8 oraz w art. 18 ust. 7 pkt 7 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi polega na modyfikacji terminu na zgłoszenie zmian stanu faktycznego i prawnego, w stosunku do danych zawartych w zezwoleniu, odpowiednio ministrowi właściwemu do spraw gospodarki lub marszałkowi województwa (w przypadku zezwoleń na obrót hurtowy napojami alkoholowymi), a także wójtowi, burmistrzowi albo prezydentowi miasta właściwemu ze względu na lokalizację punktu sprzedaży (w przypadku zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych). W ocenie projektodawców, wydłużenie terminu z 14 dni do 30 dni nie wpłynie negatywnie na skuteczność nadzoru nad realizacją zezwoleń, a jednocześnie zapewni przedsiębiorcom realny czas na dopełnienie obowiązków ustawowych. Zmiana ta będzie sprzyjała pewności prawa, nie zmieniając istoty obowiązku dokonywania zgłoszeń ani konsekwencji jego niewypełnienia – brak zgłoszenia w ustawowym terminie nadal będzie stanowić podstawę do cofnięcia zezwolenia. Wydłużenie terminu będzie jednak służyć ograniczeniu ryzyka niezamierzonego naruszenia przepisów przez przedsiębiorców działających w dobrej wierze.

Projektowana zmiana art. 111 ust. 7 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi zakłada doprecyzowanie zasad wnoszenia opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych w sytuacji, gdy przedsiębiorca zdecyduje się na wniesienie opłaty w trzech ratach. Zaproponowano dodanie reguły, zgodnie z którą w sytuacji, gdy opłaty nie będzie można podzielić na równe raty, dwie pierwsze należy zaokrąglić w górę do pełnych złotych, zaś trzecia będzie ratą wyrównującą. Wprowadzenie powyższej regulacji, w ocenie projektodawców, będzie służyć zwiększeniu pewności prawa i może zapobiegać nieproporcjonalnym skutkom drobnych nieprawidłowości w zakresie opłat. Zmiana ta ma charakter techniczny i porządkujący, a jej celem jest wyeliminowanie nadmiernie restrykcyjnych konsekwencji dla przedsiębiorców, którzy – działając w dobrej wierze – wnieśli opłatę w wysokości różniącej się w minimalnym stopniu od wymaganej, co zdarzało się w praktyce (np. przypadek przedsiębiorcy z Łodzi, u którego różnica wyniosła 1 grosz).

Proponowana zmiana zapewni jednoznaczność zasad obliczania i wnoszenia rat, umożliwi organom jednolitą wykładnię oraz ograniczy ryzyko naruszania prawa przez przedsiębiorców z powodów niezawinionych lub niezależnych od nich (np. błędnego zaokrąglenia kwoty przez system do obliczania rat). W efekcie zmiana ta przyczyni się do zwiększenia proporcjonalności i sprawiedliwości w stosowaniu przepisów ustawy.

W przepisie o wejściu w życie przesądzono, że wskazana wyżej zmiana wejdzie w życie z dniem 1 stycznia roku następującego po roku, w którym nastąpi ogłoszenie ustawy. Opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych w przypadku przedsiębiorców, którzy prowadzili sprzedaż napojów alkoholowych w poprzednim roku, są uzależnione od ogólnej wartości sprzedaży tych napojów w poprzednim roku, a zatem uzasadnione jest, aby zmiana zasad wnoszenia opłat w ratach weszła w życie z dniem 1 stycznia.

4. Skutki i wyniki konsultacji

Oczekiwane skutki społeczne, gospodarcze i finansowe oraz wyniki konsultacji są przedstawione w ocenie skutków regulacji. Nadesłane w ramach konsultacji opinie i uwagi są zamieszczone na senackiej stronie internetowej.

5. Oświadczenie o zgodności z prawem Unii Europejskiej

Przedmiot projektowanej ustawy jest zgodny prawem Unii Europejskiej.

W odniesieniu do projektowanej regulacji będzie miała zastosowanie procedura notyfikacji, o której mowa w art. 45 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006 oraz uchylenia dyrektywy Komisji 87/250/EWG, dyrektywy Rady 90/496/EWG, dyrektywy Komisji 1999/10/WE, dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektyw Komisji 2002/67/WE i 2008/5/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 608/2004. W myśl art. 39 ust. 1 tego rozporządzenia państwa członkowskie mogą wymagać, zgodnie z procedurą określoną w art. 45, podawania dodatkowych obowiązkowych danych szczegółowych w odniesieniu do szczególnych rodzajów lub kategorii środków spożywczych, o ile jest to uzasadnione przynajmniej jednym z poniższych powodów:

a) ochroną zdrowia publicznego;

b) ochroną konsumentów;

c) zapobieganiem nadużyciom;

d) ochroną praw własności przemysłowej i handlowej, oznaczeń pochodzenia, zarejestrowanych nazw pochodzenia oraz zapobieganiem nieuczciwej konkurencji.

W związku z tym, że projektowana nowelizacja polega na wprowadzeniu obowiązku podawania dodatkowych informacji na naczyniu zawierającym napój alkoholowy tj. informacji o szkodliwości spożywania alkoholu przez kobiety w ciąży lub karmiące piersią, znajdzie zastosowanie art. 45 rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem państwo członkowskie, które uznaje za konieczne przyjęcie nowego prawodawstwa dotyczącego informacji na temat żywności, jest obowiązane zawiadomić wcześniej Komisję i inne państwa członkowskie o planowanych przepisach i podać powody, które je uzasadniają.

Tytuł projektu: ustawa o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości Data sporządzenia: 31 lipca 2025 r. i przeciwdziałaniu alkoholizmowi

Przedstawiciel wnioskodawcy: senator Rafał Ambrozik Źródło: petycja

Osoby odpowiedzialne za projekt w Biurze Legislacyjnym: Iwona Kozera-Rytel, główny legislator, tel. 22 694 9338 Nr druku: 166, 166 S w zakresie OSR: Marian Fałek, główny ekspert, tel. 22 694 9082 OCENA SKUTKÓW REGULACJI

1. Jaki problem jest rozwiązywany? Alkohol jest substancją psychoaktywną, którą spożywa niemal 90% dorosłych Polaków. Według Światowej Organizacji Zdrowia, alkohol znajduje się na trzecim, a w Europie na drugim miejscu wśród najistotniejszych czynników ryzyka dla zdrowia populacji1. W celu ograniczenia spożywania alkoholu przez kobiety w ciąży i karmiące piersią podejmowane są przez państwo różne inicjatywy. „Ciąża bez alkoholu” – pod takim hasłem Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych prowadzi od 2007 r. działania edukacyjne związane z upowszechnianiem wiedzy na temat szkód w rozwoju płodu wynikających z picia alkoholu przez matkę w czasie ciąży. Informacje nt. szkodliwości spożywania alkoholu uzyskują także kobiety w trakcie wizyt u lekarza2. Co trzecia kobieta przyznała (33,3%), że lekarz zalecał jej niespożywanie alkoholu w czasie ciąży. Nieco mniej (26,7%) kobiet wskazało, że lekarz zalecał im abstynencję w czasie karmienia piersią.

Badania statystyczne wskazują, że działania podejmowane przez państwo w celu ograniczenia spożywania alkoholu przez kobiety w ciąży przynoszą pożądane efekty. W latach 2013–2017 udział kobiet deklarujących, że w czasie ciąży nie spożywają alkoholu wzrósł o 5,26 pkt. proc. – z poziomu 89,9% w 2013 r. do 95,16% w 2017 r.3 Jednak mimo tych pozytywnych zmian zachowań kobiet w ciąży, w społeczeństwie nadal rozpowszechnionych jest wiele błędnych poglądów, jak np. dotyczący niewielkiej szkodliwości picia umiarkowanych ilości alkoholu przez kobietę w ciąży. Innym bardzo niebezpiecznym stereotypem jest przeświadczenie, że wino pozytywnie wpływa na zdrowie ciężarnej kobiety i jej nienarodzonego dziecka. Zamieszczony poniżej wykres nr 1 i dane w poniższej tabeli nr 1 ilustrują występowanie błędnych poglądów w społeczeństwie polskim.

Wykres nr 1: Piwo chociaż zawiera alkohol, to w tak małych ilościach, że nie wpływa negatywnie na zdrowie 70,0 62,9 60,0 51,9 48,1 50,0 37,1 40,0 30,0 20,0 10,0 0,0 tak nie

mężczyzna kobieta

Źródło: Na podstawie danych PARPA, „Wzory konsumpcji alkoholu w Polsce. Raport z badań kwestionariuszowych 2020 r.”, dr Magdalena Rowicka, dr Sławomir Postek, Marta Zin-Sędek

Tabela nr 1: Ocena ryzyka zdrowotnego dla dziecka. picie picie dużych ocena ryzyka dla kobiet jedn. niewielkich ilości ilości alkoholu alkoholu brak ryzyka 1,07 0,44 nieznaczne ryzyko 7,06 0,19 średnie ryzyko % 16,51 1,00 wysokie ryzyko 75,35 98,37 suma 100 100 Źródło Państwowa Inspekcja Sanitarna, „Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży 2017”. NIK, Informacja o wynikach kontroli; „Ograniczanie spożycia napojów alkoholowych”, LPO.430.006.2020 Nr ewid. 196/2020/P/20/076//LPO 2 PARPA; „Wzory konsumpcji alkoholu w Polsce. Raport z badań kwestionariuszowych 2020 r.; dr Magdalena Rowicka, dr Sławomir Postek,

Marta Zin-Sędek 3 Państwowa Inspekcja Sanitarna „Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży 2017”

https://gis.gov.pl/wp-content/uploads/2018/04/Zachowania-zdrowotne-kobiet-w-ci%C4%85%C5%BCy-alkohol-i-papierosy.-Raport-2017-1.pdf

Picie alkoholu w czasie ciąży nie różni się w grupie badanych kobiet ze względu na ich wiek, miejsce zamieszkania, wykształcenie czy zaangażowanie religijne. Ponadto te zmienne socjodemograficzne nie mają wpływu na częstotliwość czy rodzaj wypijanego alkoholu. Z badań ankietowych wynika, że kobiety preferują wino – niemal połowa kobiet spożywających alkohol w czasie ciąży zadeklarowała picie wina, w następnej kolejności – wódki, natomiast najrzadziej wskazywanym alkoholem było piwo4.

Jednak pomimo podejmowanych inicjatyw wiele kobiet nadal nie zdaje sobie sprawy, że wino nawet w bardzo małej ilości, tak samo jak inne alkohole (piwo, wódka itd.) może spowodować nieodwracalne uszkodzenie nienarodzonego dziecka w spektrum alkoholowego zaburzenia płodu FASD (ang. Fetal Alcohol Spectrum Disorder), z których najcięższy jest FAS – Alkoholowy Zespół Płodowy (ang. Fetal Alcohol Syndrome)5.

Okazuje się, że dokładność oceny skali spożywania alkoholu przez kobiety w ciąży zależy także od metody zastosowanej w celu pomiary tego zjawiska. Jak wynika z publikacji Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom istnieje możliwość obiektywnej oceny używania alkoholu, substancji psychoaktywnych w czasie ciąży na podstawie wyników oznaczeń metabolitów. Analiza włosów może być użyteczna w przypadku detekcji chronicznego bądź nadmiernego spożywania alkoholu. Wyniki badania Etg we włosach wskazują jak może kształtować się rzeczywisty obraz spożywania alkoholu przez kobiety w czasie ciąży, dane te są niepokojące.

Wykres nr 2: Spożywanie alkoholu w ujęciu różnych metod oceny. 70,00%

61,90% 60,00%

50,00% 46,00%

40,00%

31,00% 30,00%

20,00% 16,80%

10,00%

2,70% 3,50% 0,00% 0,00% spożywanie alkoholu ryzykowne standardowy wywiad przed stwierdzeniem spożywanie alkoholu spożywanie alkoholu Etg we włosach przed zajściem w spożywanie alkoholu lekarski zaistnienia ciąży po stwierdzeniu ciąży w trakcie ciąży podczas ciąży ciążę (TLFB) przed zajściem w (TLFB) (TLFB) (AUDIT-P) ciążę (AUDIT-C) Źródło: dr n. med. Tomasz Maciejewski, Klinika Położnictwa i Ginekologii Instytut Matki i Dziecka, Położnictwo w praktyce, Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, publikacja w Magazynie pielęgniarki i położnej 9/2023, https://kcpu.gov.pl/wp-content/uploads/2024/01/FASD.-Ocena-ryzyka-spozywania-alkoholu-w-czasie-ciazy.pdf

Skala występowania FAS w Polsce może mieścić się w przedziale 1–3 przypadki na 1000 urodzeń (0,3%). Oznacza to, że nawet 900 dzieci w roku rodzi się z pełnymi objawami tej choroby6. Prawdopodobnie zaburzenia opisywane jako FASD ma 20 dzieci na 1000. FAS jest chorobą nieuleczalną, której występowanie – zgodnie z naukową wiedzą – można wyeliminować, jeżeli kobiety w ciąży nie będą spożywać alkoholu. PARPA; „Wzory konsumpcji alkoholu w Polsce. Raport z badań kwestionariuszowych 2020 r.”; dr Magdalena Rowicka, dr Sławomir Postek, Marta Zin-Sędek 5 Na podstawie informacji zamieszczonej na stronie internetowej http://ciazabezalkoholu.info/ 6 „Płodowy zespół alkoholowy w ujęciu interdyscyplinarnym”, Państwowa Medyczna Wyższa Szkoła Zawodowa w Opolu, 2015, Edyta Kędra,

Maria Borczykowska-Rzepka.

2. Rekomendowane rozwiązanie, w tym planowane narzędzia interwencji i oczekiwany efekt. W celu przeciwdziałania skutkom picia alkoholu przez kobiety w ciąży rekomenduje się przyjęcie projektu ustawy o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, w którym proponuje się wprowadzenie następujących narzędzi interwencji:

1. nałożenie na producentów i dystrybutorów napojów alkoholowych obowiązku umieszczania na naczyniach, w których sprzedawane są napoje alkoholowe informacji o szkodliwości spożywania alkoholu przez kobiety w ciąży lub karmiące piersią, • minister właściwy do spraw zdrowia, w rozporządzeniu, określi wielkość, zakres, wzór i sposób umieszczania informacji, • napoje alkoholowe dostarczane do miejsc sprzedaży w naczyniach niespełniających wymagań będą mogły być sprzedawane nie dłużej niż przez 24 miesiące od dnia wejścia w życie projektowanej ustawy,

2. rozszerzenie zakresu informowania o szkodliwości spożywania alkoholu przez kobiety w ciąży lub karmiące piersią poprzez objęcie obowiązkiem informacyjnym przekazów reklamowych i promocyjnych piwa, • minister właściwy do spraw zdrowia, w rozporządzeniu, określi sposób i zakres informowania,

W celu uwzględnienia zasady równoważenia obowiązków administracyjnych, wynikającej z przepisów ustawy z dnia 21 maja 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu deregulacji prawa gospodarczego i administracyjnego oraz doskonalenia zasad opracowywania prawa gospodarczego, która obowiązuje od 13 lipca 2025 r., zaproponowano następujące regulacje: • zniesienie opłaty 200 zł za zmiany w zezwoleniach na obrót hurtowy alkoholem, • wydłużenie terminu zgłaszania zmian stanu faktycznego i prawnego przedsiębiorcy w stosunku do danych zawartych w zezwoleniu, z 14 do 30 dni, • doprecyzowanie zasad wnoszenia opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych w przypadku, gdy opłata wnoszona jest w ratach.

Oczekuje się, że projektowana regulacja przyczyni się do podniesienia świadomości kobiet w ciąży i karmiących piersią w zakresie szczególnej szkodliwości spożywania alkoholu. Istnieją pewne dowody na to, że etykiety ostrzegawcze mogą zwiększać wiedzę na temat zagrożeń związanych z piciem alkoholu w czasie ciąży7. Regulacja może ponadto wpłynąć profilaktycznie na otoczenie, które często nie reaguje lub wręcz zachęca kobiety do picia alkoholu. Zakłada się, że efektem wdrożenia projektowanej ustawy będzie dalszy spadek spożycia alkoholu przez kobiety w ciąży lub karmiące piersią. W konsekwencji zmniejszeniu powinna ulec liczba dzieci dotkniętych Spektrum Alkoholowych Uszkodzeń Płodu (FASD), w tym liczba dzieci urodzonych z najcięższym przypadkiem – Alkoholowym Zespołem Płodowym (FAS).

3. Jak problem został rozwiązany w innych krajach, w szczególności krajach członkowskich OECD/UE? Na świecie częstotliwość występowania FAS szacuje się na 3–9 na 1000 żywych urodzeń. W Niemczech co roku rodzi się ok. 2200 dzieci z FAS, a w USA – ok. 50008.

Światowy Dzień FAS (ang. World FAS Day), Dzień Świadomości FASD (ang. FASD Awareness Day), obchodzony jest 9 września. W celu uświadomienia przyszłym matkom skutków picia alkoholu w ciąży, ryzyka wpływu na rozwój płodu oraz na możliwy, nieprawidłowy rozwój dziecka w przyszłości, a także, aby zwrócić uwagę społeczeństw na występowanie problemu w skali światowej z ideą ustanowienia Dnia Świadomości wystąpili rodzice z Toronto (Kanada) i Tucson (USA). Pierwszy Międzynarodowy FAS Day odbył się 9 września 1999 r. w Auckland w Nowej Zelandii. Następnie FAS Day odbyły się w Australii, RPA, USA, aby w końcu, przy udziale wolontariuszy z Włoch, Niemiec i Szwecji przenieść się na grunt europejski. Senat Stanów Zjednoczonych, rezolucją z 23 czerwca 2004 r., ustanowił dzień 9 września Narodowym Dniem FASD (National FASD Day)9.

Komisja Europejska, dostrzegając negatywne skutki spożywania alkoholu przez kobiety w ciąży, uruchomiła, w 2016 r., wspólnie ze Światową Organizacją Zdrowia, projekt, którego celem jest monitorowanie zjawiska oraz promocja skutecznych metod prewencyjnych. W świetle publikacji Komisji Europejskiej, państwa członkowskie w celu ograniczenia tego negatywnego zjawiska podejmują zróżnicowane działania10. Jednak, jak wynika z raportu Światowej Organizacji Zdrowia,

7 European Commission, „Alcohol in Europe. A public health perspective”, Peter Anderson and Ben Baumberg Institute of Alcohol Studies, UK

June 2006; https://ec.europa.eu/health/archive/ph_determinants/life_style/alcohol/documents/alcohol_europe_en.pdf Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, http://www.parpa.pl/index.php/ciaza-bez-alkoholu/badania 9 Na podstawie informacji zamieszczonych na stronach Wikipedia oraz www.fasday.com Komisja Europejska i Biuro Regionalne Światowej Organizacja Zdrowia w Europie, „Prevention of harm caused by alcohol exposure in pregnancy” http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0005/318074/Prevention-harm-caused-alcohol-exposure-pregnancy.pdf

niewiele krajów będących członkami tej organizacji posiada przepisy dotyczące umieszczania na etykietach informacji zdrowotnych (w tym ostrzeżenia dla kobiet w ciąży)11.

Francja. W 2005 r. wprowadzono prawo nakazujące etykietowanie wszystkich napojów alkoholowych w taki sposób, aby zawierały ostrzeżenie przed spożywaniem alkoholu w czasie ciąży. Obowiązujące przepisy obligują do podawania na opakowaniach produktów zawierających alkohol informacji o treści: „Picie alkoholu w czasie ciąży nawet w małych ilościach może mieć poważne konsekwencje zdrowotne dla dziecka” lub do użycia piktogramu z przekreślonym na czerwono wizerunkiem kobiety w ciąży spożywającej alkohol. Możliwość wyboru sposobu ostrzegania spowodowała, że większość producentów stosuje piktogram. Ustalone minimalne specyfikacje dotyczące rozmiaru i koloru piktogramu, zaowocowały zastosowaniem małego piktogramu.

Litwa. W 2016 r. częścią bardziej kompleksowej polityki kontroli spożywania alkoholu była ustawa wprowadzająca obowiązkowe ostrzeżenia graficzne o szkodliwości alkoholu dla kobiet w ciąży. Znak ostrzegawczy musi być umieszczony na pojemniku, obok innej informacji obowiązkowej. Musi on być przedstawiony w kolorze kontrastowym do tła, aby informacja była wyraźnie widoczna, niepokryta tekstem lub innym symbolem graficznym. Średnica symbolu ostrzegawczego musi wynosić co najmniej 5 mm, jeśli objętość pojemnika na napoje wynosi 500 ml lub mniej, albo 10 mm, jeżeli objętość przekracza 500 ml.

Irlandia. Przepisy dotyczące etykietowania alkoholu zostały przyjęte w 2018 r., ale jeszcze nie obowiązują i są częścią kompleksowego pakietu polityki alkoholowej. Zgodnie z regulacją, zadaniem ministra zdrowia jest określenie formy etykiety informacyjnej, w szczególności rozmiaru, koloru, rodzaju czcionki i materiału.

Australia. Z informacji Food Standards Australia New Zealand wynika, że Australia wprowadziła prawo dotyczące umieszczania na napojach alkoholowych etykiet ostrzegających o skutkach spożywania alkoholu w czasie ciąży. Przepisy zostały ogłoszone w dniu 31 lipca 2020 r. z trzyletnim okresem przejściowym. Opublikowano także opcjonalne alternatywne wymagania dotyczące etykiet ostrzegających umieszczanych na opakowaniach zewnętrznych z tektury falistej. Na stronie internetowej Food Standards Australia New Zealand zamieszczone są szczegółowe zalecenia dotyczące technicznych wymogów związanych z umieszczaniem i wyglądem etykiety ostrzegawczej12,13.

USA. Sprzedawcy alkoholu są prawnie zobowiązani do umieszczania znaków ostrzegawczych w 23 stanach i w Washington D.C. Znaki te informują o ryzyku związanym z piciem alkoholu w czasie ciąży. Przeprowadzone badania potwierdzają wpływ etykiet ostrzegawczych na zmniejszenie spożycia alkoholu przez kobiety w ciąży14.

Obraz nr 1: Przykłady etykiet ostrzegawczych w USA.

Źródło: Gulcan Cil, „Effects of Posted Point-of-Sale Warnings on Alcohol Consumption During Pregnancy and on Birth Outcomes”, 2017.

11 World Health Organization Regional Office for Europe; WHO HEALTH EVIDENCE NETWORK SYNTHESIS REPORT 68, “What is the

current alcohol labelling practice in the WHO European Region and what are barriers and facilitators to development and implementation of alcohol labelling policy?”; Eva Jané-Llopis, Daša Kokole, Maria Neufeld, Omer Syed Muhammad Hasan, Jürgen Rehm 12 Food Standards Australia New Zealand (FSANZ);

https://www.foodstandards.gov.au/business/labelling/pregnancy-warning-labels/pregnancy-warning-labels-downloadable-files#faqs 13 https://www.foodregulation.gov.au/search/funnelback?query=Impact+Assessment+label+alcohol&search_scope=0 Gulcan Cil, “Effects of Posted Point-of-Sale Warnings on Alcohol Consumption During Pregnancy and on Birth Outcomes”, 2017.

4. Podmioty, na które oddziałuje projekt Grupa Wielkość Źródło danych Oddziaływanie • zwiększenie świadomości na temat szkodliwości kobiety w ciąży szacunki własne spożywania alkoholu dla zdrowia dziecka ok. 380 lub na podstawie tys./rok karmiące piersią danych GUS • spadek liczby urodzeń dzieci dotkniętych FASD

producenci napojów liczba The Brewers of • obowiązek umieszczania informacji na alkoholowych: browarów Europe15 opakowaniach napojów alkoholowych 326 o szczególnej szkodliwości spożywania alkoholu przez kobiety w ciąży lub karmiące piersią wyrób i Krajowy Ośrodek przetwarzanie Wsparcia • obowiązek informowania w przekazach alkoholu Rolnictwa16 reklamowych piwa o szczególnej szkodliwości etylowego spożywania alkoholu przez kobiety w ciąży lub 534 karmiące piersią

podmioty zajmujące się Szacunki • koszty jednorazowe związane z dostosowaniem produkcją wina, ok. 600 Związek etykiet do zmienionych przepisów dystrybucją wina ok. 500 Pracodawców Polska Rada • negatywny wpływ na popyt na napoje alkoholowe Winiarstwa17 • zniesienie opłaty 200 zł za zmiany w zezwoleniach na obrót hurtowy alkoholem

• wydłużenie terminu zgłaszania zmian w zezwoleniach z 14 na 30 dni

• modyfikacja zasad wnoszenia opłat za koncesje w ratach dystrybutorzy napojów alkoholowych: KPMG • hipermarkety, „Rynek napojów supermarkety alkoholowych w • dyskonty Polsce” • sklepy spożywcze • sklepy monopolowe winno-cukiernicze • sklepy wysoko wyspecjalizowane • stacje benzynowe • sklepy internetowe • puby, bary, kawiarnie, restauracje • kluby, dyskoteki • hotele • punkty czasowe, imprezy masowe

15The Brewers of Europe, “European Beer Trends, statics Report, 2024 Edition”, https://brewersofeurope.eu/wp-content/uploads/2024/12/eu-beer-

trends-2024-web.pdf 16 Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa, Wykaz podmiotów posiadających uprawnienia do wykonywania działalności gospodarczej w zakresie

wyrobu i przetwarzania alkoholu etylowego, stan na 17.01.2025 r. Związek Pracodawców Polska Rada Winiarstwa, opinia do projektu ustawy o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, druk 166.

• obowiązek wydania rozporządzenia, w którym zostaną określone wielkość, zakres, wzór i sposób minister właściwy do umieszczania informacji o szczególnej spraw zdrowia szkodliwości spożywania alkoholu przez kobiety w ciąży lub karmiące piersią • obowiązek wydania rozporządzenia, w którym zostanie określony sposób i zakres informowania w przekazach reklamowych i promocyjnych piwa o szczególnej szkodliwości spożywania alkoholu przez kobiety w ciąży lub karmiące piersią

5. Informacje na temat zakresu, czasu trwania i podsumowanie wyników konsultacji. Projekt ustawy o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi w dniu 14 października 2024 r. przesłano następującym podmiotom: Krajowemu Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom; Głównemu Inspektorowi Sanitarnemu; Ministrowi Finansów; Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi; Ministrowi Zdrowia; Ministrowi Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej; Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów; Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka; Stowarzyszeniu Krajowej Unii Producentów Soków; Związkowi Pracodawców Przemysłu Piwowarskiego – Browary Polskie; Polskiemu Stowarzyszeniu Browarów Rzemieślniczych; Związkowi Przedsiębiorców i Pracodawców; Związkowi Rzemiosła Polskiego; Związkowi Sadowników Rzeczpospolitej Polskiej; Business Centre Club; Krajowej Radzie Radców Prawnych; Naczelnej Radzie Adwokackiej; Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej; Konfederacji Lewiatan; Pracodawcom Rzeczypospolitej Polskiej; Głównemu Stowarzyszeniu Naukowo-Technicznemu Przemysłu Spożywczego; Związkowi Pracodawców Polski Przemysł Spirytusowy; Związkowi Pracodawców Polska Rada Winiarstwa; Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”; Rzecznikowi Praw Dziecka. Termin nadsyłania opinii wyznaczono do dnia 31 października 2024 r.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi poddał w wątpliwość zasadność wprowadzania zmian nakładających dodatkowe obowiązki w zakresie znakowania opakowań napojów alkoholowych dostarczanych do miejsc sprzedaży, w kontekście już podejmowanych przez branżę alkoholową dobrowolnych inicjatyw dotyczących zwiększenia świadomości społecznej na temat szkodliwości spożywania alkoholu przez kobiety w ciąży.

Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pozytywnie ocenił zmiany zaproponowane w projekcie ustawy. Jednocześnie zasugerował rozszerzenie zakresu projektowanej ustawy o następujące kwestie: • obowiązek umieszczania informacji o szkodliwości spożywania alkoholu przez kobiety będące w ciąży lub karmiące piersią także w miejscach sprzedaży i podawania napojów alkoholowych, • możliwość wykorzystania opłat za zezwolenia wydane na podstawie art. 18 i art. 181 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz dochodów z opłat określonych w art. 111 tej ustawy także na zadania realizowane przez asystentów rodziny oraz rodziny wspierające.

Rzecznik Praw Dziecka pozytywnie odniósł się do zaproponowanego rozwiązania, które porównał do rozwiązań, które ustawodawca wprowadził wobec wyrobów tytoniowych – poprzez obligatoryjny obowiązek zamieszczania ostrzeżenia zdrowotnego na opakowaniu jednostkowym i opakowaniu zbiorczym wyrobów tytoniowych do palenia. Jednocześnie podkreślił, że zaproponowana zmiana powinna stanowić jeden z elementów polityki państwa na rzecz wychowania w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, gdyż obecne rozwiązania są niewystarczające. Zwrócił uwagę na konieczność podjęcia działań regulacyjnych dotyczących dostępności alkoholu w Polsce (sprzedaż przez internet, reklama piwa, dostępność fizyczna i ekonomiczna).

Dyrektor Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom pozytywnie ocenił proponowane zmiany zmierzające do uregulowania obowiązku informowania zarówno w treści reklamy, jak i na produkcie (napoju alkoholowym) o szkodliwości alkoholu dla kobiet w ciąży i karmiących piersią. Ponadto wskazał, że ww. informacje są dalece niewystarczające. Niezwykle istotne jest informowanie konsumenta o szkodliwości alkoholu, w tym nie tylko o jego teratogenności, ale też m.in. o kancerogenności.

Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) poparł przedstawione rozwiązania. Jednocześnie zwrócił uwagę, że rozwiązania te wpisują się w szeroką dyskusję na temat sprzedaży alkoholu, jego dostępności i używania. Zdaniem Prezesa UOKiK, aby nowe regulacje były skuteczne oraz pozytywnie wpływały na konsumentów konieczne jest kompleksowe ujęcie zidentyfikowanych problemów. Prezes UOKiK zaproponował rozważenie włączenia przedstawionych w projekcie propozycji do projektu ustawy o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi opracowanego przez Ministra Zdrowia (UD147).

Konfederacja Lewiatan wyraziła pozytywną opinię o inicjatywie. Jednocześnie zwróciła uwagę, że projektowane regulacje będą podlegały obowiązkowi notyfikacji Komisji Europejskiej. Ponadto Konfederacja Lewiatan zgłosiła: • postulat określenia wzoru informacji ostrzegawczej, jej wielkości, a także sposobu umieszczenia takiej informacji wprost w ustawie, • potrzebę dookreślenia rozumienia okresu przejściowego, • postulat zmiany brzmienia art. 2 zgodnie z przedstawioną przez siebie propozycją.

Związek Pracodawców Polska Rada Winiarstwa zaznaczył, że z pełną aprobatą odnosi się do inicjatyw zmierzających do ograniczenia negatywnych skutków wynikających z nieodpowiedzialnej konsumpcji alkoholu, oraz potwierdził, że wszelkie działania w tym kierunku są społecznie niezwykle istotne. Odnosząc się do projektu ustawy, Związek zwrócił jednak uwagę, że zasady znakowania napojów alkoholowych są uregulowane na szczeblu unijnym. Jest to uwarunkowane funkcjonowaniem jednolitego rynku i swobodą przepływu towarów. W związku z tym Związek wyraził przekonanie, że wprowadzenie obowiązkowych ostrzeżeń na produktach alkoholowych powinno być uregulowane w ramach jednolitych przepisów UE. W przypadku podjęcia przez Senat decyzji o kontynuowaniu prac nad nowelizacją ustawy, Związek zaapelował, aby: • wzór ostrzeżenia zdrowotnego miał formę analogiczną do tej, która została wprowadzona we Francji, a przepisy były sformułowane w sposób odpowiadający francuskim regulacjom, w tym w szczególności, aby wzór został precyzyjnie określony bezpośrednio w ustawie, • został wskazany konkretny termin, do którego producenci i importerzy mają czas na zapoznanie się z nowymi wymaganiami i dostosowanie etykiet, oraz żeby wyroby wyprodukowane przed tą datą, oznakowane zgodnie z obowiązującymi przed tą datą przepisami, mogły podlegać sprzedaży do wyczerpania zapasów. Zdaniem Związku określony art. 2 projektu 24-miesięczny okres, w czasie którego mogą być sprzedawane wyroby oznakowane zgodnie z dotychczasowymi przepisami, jest zbyt krótki.

Związek Pracodawców Polski Przemysł Spirytusowy wyraził stanowisko, że każda inicjatywa mająca na celu edukację na temat szkodliwości alkoholu dla nienarodzonego dziecka skierowana do kobiet w ciąży oraz tych, które chciałyby zostać matkami, jest godna wsparcia. Jednocześnie podkreślił, że informowanie przyszłej matki o szkodliwych skutkach spożywania przez nią alkoholu w momencie, kiedy sięga po butelkę, jest działaniem spóźnionym. Takie rozwiązanie (ostrzeżenia na etykietach) mogłyby pełnić jedynie funkcję wspierającą. Ważniejsze wydają się być działania informacyjne prowadzone na jak najwcześniejszym etapie, w tym w szczególności polegające na włączeniu lekarzy ginekologów w kampanie edukacyjne. Związek Pracodawców Polski Przemysł Spirytusowy zwrócił też uwagę na to, że nakładanie obowiązku umieszczania dodatkowych informacji na etykietach podlega prawu UE. W przypadku próby wprowadzenia proponowanego obowiązku regulacje uznawane będą za przepisy techniczne i będą podlegały notyfikacji UE. Według Związku Pracodawców Polski Przemysł Spirytusowy, wątpliwości budzi propozycja określenia rozporządzeniem Ministra Zdrowia wielkości, zakresu, wzoru i sposobu umieszczenia ostrzeżenia. Wymogi takie powinny być określone wprost w ustawie. Ponadto zaproponowano wprowadzenie ostrzeżeń analogicznych do tych, które wprowadzono we Francji. W opinii Związku Pracodawców Polski Przemysł Spirytusowy zastrzeżenia wywołuje także propozycja dotycząca okresu przejściowego. Proponowana regulacja wymaga dookreślenia, poprzez wskazanie czy okres przejściowy dotyczy każdego wprowadzenia produktu do obrotu (przez wszystkie podmioty biorące udział w łańcuchu dystrybucji) czy wprowadzenia do obrotu po raz pierwszy (przez producenta).

W ocenie Związku Pracodawców Przemysłu Piwowarskiego: • branża piwowarska spełnia oczekiwania zawarte w petycji z 2017 r., ponieważ znak dotyczący niespożywania alkoholu przez kobiety ciężarne umieszczany jest na każdym opakowaniu piwa oferowanego na rynku polskim; producenci stosujący już obecnie oznakowanie odwołujące się do tematyki petycji, nie powinni być zobowiązani do jego zmiany, a wprowadzany wymóg ustawowy powinien dotyczyć jedynie tych producentów i importerów, którzy takiego oznakowania nie stosują lub nie zastosują do odpowiedniej daty określonej w ustawie; • zachodzi konieczność notyfikacji przepisów technicznych Komisji Europejskiej, • do projektu ustawy powinien zostać dołączony również projekt aktu wykonawczego, • zaproponowane okresy przejściowe w art. 2 projektu ustawy są zbyt krótkie; zasadne jest rozważenie wprowadzenia 36-miesięcznego okresu dostosowawczego, wzorem porównywalnych wymagań nałożonych przez UE na producentów żywności (podawanie na etykietach/opakowaniach wartości odżywczych), • należy doprecyzować, czy obowiązek umieszczania ostrzeżenia dotyczył będzie także opakowania typu beczka KEG; taki obowiązek spowodowałby konieczność wymiany lub modyfikacji ok. 1,5 miliona stalowych beczek na piwo wykorzystywanych w gastronomii.

Rada Przedsiębiorców stwierdziła, że w sytuacji, w której duża część przedsiębiorstw zdecydowała się na samoregulację, wprowadzenie obowiązku ustawowego umieszczania na opakowaniach alkoholu specjalnego znaku przestrzegającego przed spożywaniem alkoholu przez kobiety w ciąży lub karmiące piersią wydaje się nieuzasadnione i oznacza zbyt dużą ingerencję w działania przedsiębiorstw. Rada Przedsiębiorców wnosi o zaniechanie dalszych prac nad projektem ustawy i kontynuowanie dialogu z producentami alkoholu przy prowadzeniu dalszych działań mających pogłębiać wiedzę na temat szkodliwości spożywania alkoholu przez kobiety w ciąży.

Polskie Stowarzyszenie Browarów Rzemieślniczych wyraziło pogląd, że projekt ustawy jest zbędny, gdyż stanowi próbę uregulowania zagadnienia, które podlega samoregulacji branży. Branża piwowarska od wielu lat podejmuje inicjatywy na rzecz odpowiedzialnego spożycia alkoholu (zamieszczanie na etykietach i materiałach reklamowych piktogramów). Ponadto Polskie Stowarzyszenie Browarów Rzemieślniczych zwróciło uwagę na następujące kwestie: • w art. 1 projektu ustawy są określenia, których nie stosuje się w prawie w odniesieniu do żywności („rodzaj”, „moc”) czy określenie „ilość napojów”, • wpisany w art. 1 projektu ustawy wymóg oznaczenia nazwy producenta nie jest spójny z prawem UE, • kwestie znakowania napojów alkoholowych są regulowane na poziomie unijnym i tam znajdują się odpowiednie pojęcia w tym zakresie, a tymczasem „projekt wprowadza nowe, swoje określenia, jednocześnie nie wprowadzając ich definicji”, • konieczne jest uzupełnienie projektu ustawy o wzór oznaczenia, ponieważ w obecnym kształcie proponowana regulacja przyznaje ministrowi zbyt dużą dowolność w zakresie jego określenia. Zdaniem Polskiego Stowarzyszenia Browarów Rzemieślniczych zachodzi potrzeba przeprowadzenia dalszych analiz i uwzględnienia najnowszych badań.

W dniu 29 lipca 2025 r. na wspólnym posiedzeniu Komisja Zdrowia oraz Komisja Ustawodawcza przyjęły projekt ustawy z poprawkami dotyczącymi: • zniesienia opłaty 200 zł za zmiany w zezwoleniach na obrót hurtowy alkoholem, • wydłużenia terminu zgłaszania zmian w zezwoleniach z 14 na 30 dni, • modyfikacji zasad dokonywania opłat za koncesje w ratach.

6. Wpływ na sektor finansów publicznych. (ceny stałe z 2025 r.) Skutki w okresie 10 lat od wejścia w życie zmian [mln zł] 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Łącznie (0-10) Dochody ogółem 0 b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. Wydatki ogółem 0 b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. Saldo ogółem 0 b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. Źródła finansowania Dodatkowe Przedmiotowa ustawa może przyczynić się do ograniczenia spożywania alkoholu przez kobiety w informacje, w tym ciąży lub karmiące piersią, dzięki czemu zmniejszeniu ulegnie liczba dzieci, które rodzą się dotknięte wskazanie źródeł zespołem chorobowym FASD. W konsekwencji zmniejszeniu powinny ulec także wydatki publiczne danych i przyjętych ponoszone w związku z leczeniem i objęciem opieką społeczną osób dotkniętych tą chorobą. do obliczeń założeń Jednakże istotne ograniczenie tych wydatków nastąpi dopiero po kilku latach, gdy skumulują się pozytywne efekty.

Z informacji przekazanych przez Ministra Zdrowia wynika, że w Polsce nie były przeprowadzone badania w odniesieniu do kosztów ekonomicznych związanych z FASD.18

Badania na temat skutków społecznych i ekonomicznych związanych z FASD zostały zrealizowane w USA, Kanadzie, Nowej Zelandii i Szwecji. Grupa badaczy podjęła się dokonania przeglądu opublikowanych artykułów opisujących skutki społeczne i ekonomiczne związane z FASD. Badacze identyfikując 522 publikacje na ten temat, ostatecznie wybrali 32 artykuły naukowe i dokonali tzw. metaanalizy. Otrzymane tą drogą wyniki wskazują, że roczne koszty utrzymania i opieki nad osobą z FASD są wyższe niż w przypadku innych jednostek chorobowych czy zaburzeń wrodzonych. Wyliczono, że średnioroczne koszty związane z opieką nad dzieckiem z FASD wynoszą 23 tys. dolarów, a nad osobą dorosłą z FASD 24 tys. dolarów.1920 Przykładowo, roczne koszty związane z opieką nad osobą z autyzmem to 17 tys. dolarów, a z cukrzycą 21 tys. dolarów.21 Konsultacje projektu ustawy o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, IX kadencja Senatu RP, druk nr 1017, opinia Ministra Zdrowia pismo znak: ZPN.070.4.2019.DL z dnia 11 stycznia 2019 r. 19 Ibidem. 20 Jacob R. Greenmyer, BS, Marilyn G. Klug, PhD, Cassondra Kambeitz, BS, Svetlana Popova, MD, and Larry Burd, PhD; “A Multicountry

Updated Assessment of the Economic Impact of Fetal Alcohol Spectrum Disorder: Costs for Children and Adults”; American of Addiction Medicine, Volume 12, Number 6, November/December 2018 Konsultacje projektu ustawy o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, IX kadencja Senatu RP, druk nr 1017, opinia Ministra Zdrowia pismo znak: ZPN.070.4.2019.DL z dnia 11 stycznia 2019 r.

Według informacji Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, uwzględniając zagraniczne wyniki badań oraz niższe (aniżeli w USA, Kanadzie czy Szwecji) realne koszty związane z opieką nad osobami dotkniętymi FASD w Polsce, szacuje się (w zależności od podejścia metodologicznego), że roczne koszty związane z FASD w Polsce mogą wynosić od 1,6 mld zł do 3,5 mld zł.22

Przedmiotowa ustawa może przyczynić się do zmiany zachowań części kobiet w ciąży i karmiących piersią. Jednakże z uwagi na brak udokumentowanego parametru trudno wiarygodnie oszacować skalę ograniczenia niekorzystnych zachowań i prognozować spadek liczby kobiet spożywających alkohol w ciąży. W konsekwencji nie można wiarygodnie oszacować kwoty zmniejszenia wydatków publicznych.

Analizując zaproponowanej regulacji prawnej należy także dostrzegać jej wpływ na stronę dochodową sektora finansów publicznych. Przedmiotowa ustawa, poprzez zwiększenie świadomości w zakresie szkodliwości spożywania alkoholu nawet w niewielkiej ilości, będzie powodowała zmniejszenie popytu na napoje alkoholowe przede wszystkim w grupie docelowej tj. kobiet będących w ciąży lub karmiących piersią, ale również w innych grupach spożywających napoje alkoholowe.

7. Wpływ na konkurencyjność gospodarki i przedsiębiorczość, w tym funkcjonowanie przedsiębiorców oraz na rodzinę, obywateli i gospodarstwa domowe. Skutki Czas w latach od wejścia w życie zmian 0 1 2 3 5 10 Łącznie (0-10) W ujęciu duże przedsiębiorstwa 0 0 0 0 pieniężnym sektor mikro-, małych i 0 0 0 0 (w mln zł, średnich przedsiębiorstw ceny stałe z rodzina, obywatele oraz gospodarstwa domowe 0 b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. 2025 r.) duże przedsiębiorstwa sektor mikro-, małych i Przedmiotowa ustawa będzie wpływała na działalność producentów średnich przedsiębiorstw i dystrybutorów napojów alkoholowych. Regulacja poprzez nałożenie obowiązku umieszczania informacji o szczególnej szkodliwości spożywania alkoholu przez kobiety w ciąży lub karmiące piersią spowoduje wystąpienie dodatkowych kosztów, wydatków i utratę przychodów. Będą to następujące skutki:

• koszty jednorazowe związane z zapoznaniem się z przepisami prawa, • koszty związane z dostosowaniem do nowych wymogów etykiety, aby spełniony był obowiązek umieszczania odpowiedniej informacji o szkodliwości spożywania alkoholu przez kobiety w ciąży lub karmiące piersią na naczyniach, w których sprzedawane będą napoje alkoholowe, • możliwe, że także wydatki związane z zakupem urządzeń do spełnienia wymogu odpowiedniego oznaczania produktu, jednakże wystąpienie tego skutku uzależnione jest od sposobu określenia wymogów w rozporządzeniu, które będzie regulowało kwestie związane z oznaczeniem produktu; na tym etapie procesu legislacyjnego nie można jednoznacznie stwierdzić czy ten skutek wystąpi, • negatywny wpływ na przychody ze sprzedaży napojów alkoholowych.

22 Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, Konsultacje projektu ustawy o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości

i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, IX kadencja Senatu RP, opinia Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, pismo znak: ANA/50/DPr/2019 z dnia 10 stycznia 2019 r.

Wpływ regulacji na przedsiębiorstwa sektora napojów alkoholowych. Projektowana ustawa spowoduje konieczność poniesienia przez podmioty z sektora napojów alkoholowych dodatkowych kosztów w celu dostosowania wzorów etykiet. Wysokość tych kosztów będzie zależała od następujących czynników: liczby przedsiębiorstw dostosowujących etykiety, przeciętnej liczby dostosowanych etykiet przez dany podmiot oraz przeciętnego kosztu dostosowania wzoru etykiety. Na obecnym etapie procesu legislacyjnego nie są jeszcze określone szczegółowe zalecenia odnośnie do sposobu umieszczania etykiet ostrzegających o szkodliwości spożywania napojów alkoholowych. Regulacja tego zagadnienia zdeterminuje wysokość kosztów dostosowania etykiet. W związku z tym rachunek skutków regulacji musi zostać oparty o założenia kształtowania się tych parametrów w uzasadnionych przedziałach.

Szacuje się, że łączne koszty jednorazowe związane z dostosowaniem do wymogów wzorów etykiet mogą kształtować się w przedziale od 42,5 mln zł (jeżeli koszt dostosowania wzoru etykiety będzie na poziomie 3 000 zł) do 226,6 mln zł (gdy koszt dostosowania wzoru etykiety zbliżony będzie do 16 000 zł). Oznacza to, że koszty dostosowania etykiet mogą spowodować wzrost kosztów ogółem przedsiębiorstw sektora napojów alkoholowych od 0,1% do 0,6%, w zależności od wysokości kosztu etykiety.

Ocena wpływu regulacji na poziomie mikro tj. oddziaływania projektowanego prawa na pojedynczy podmiot działający w branży producentów napojów alkoholowych. Projektowana ustawa spowoduje konieczność poniesienia przez podmiot następujących kosztów: • kosztów związanych z zapoznaniem się z przepisami prawa. Koszty te mogą wynosić ok. 5 tys. zł – przyjęto na poziomie kwoty oszacowanej przez Komisję Europejską dla regulacji dot. znakowania żywności (1.408 euro/ podmiot)23, koszty prawdopodobnie w zdecydowanej większości podmiotów nie będą powodować wydatków, • kosztów związanych z dostosowaniem etykiet. Koszt dostosowania etykiety prawdopodobnie zawierać się będzie w przedziale od 3 tys. zł do 16 tys. zł.

Dolną granicę kosztu dostosowania etykiety przyjęto na poziomie wskazanym w procesie konsultacji – użyto wyrażenia „kilku tys. zł”. Górną granicę przyjęto na poziomie oszacowanym przez Komisję Europejską (2.000 – 4.000 euro, regulacja dot. znakowania żywności).24

Wpływ regulacji na popyt na napoje alkoholowe. Czynnikiem istotnie wpływającym na zwiększenie poziomu konsumpcji napojów alkoholowych, zwłaszcza przez młodzież, jest ich reklama.25 Przedmiotowa ustawa, poprzez zwiększenie świadomości na temat szkodliwości spożycia alkoholu nawet w małej ilości, będzie powodowała zmniejszenie popytu na napoje alkoholowe przede wszystkim w grupie docelowej tj. kobiet będących w ciąży lub karmiących piersią, ale również w innych grupach konsumentów spożywających napoje alkoholowe (choć trudno jest prognozować ilościowy wpływ regulacji w tym zakresie). W literaturze przedmiotu interwencje polegające na umieszczaniu na opakowaniu produktu etykiety z odpowiednią informacją ostrzegawczą nazywane są counter – advertising. Komisja Europejska Impact Assessment Report On General Food Labelling Issues http://ec.europa.eu/smart-regulation/impact/ia_carried_out/docs/ia_2008/sec_2008_0092_en.pdf; 24Ibidem Wyniki badania przeprowadzonego we wrześniu 2012 r. przez RAND Europe na zlecenie Komisji Europejskiej

Można zakładać, że element informacyjny i edukacyjny regulacji będzie miał wpływ także na pewną część konsumentów spoza grupy docelowej, którzy uzyskując informację prawidłową zostaną wyprowadzeni z błędnych poglądów, jak np.: • piwo chociaż zawiera alkohol, to w tak małych ilościach, że nie wpływa negatywnie na zdrowie (obecnie 51,9% ankietowanych mężczyzn i 37,1% kobiet podziela taki pogląd), • motywu „właściwej diety”; pozytywne oddziaływanie regulacji na zdrowie obywateli może ujawnić się także w grupie wiekowej 65+, gdyż jak pokazują badania ankietowe, w grupie najstarszych uczestników badania (65+ lat) motyw „właściwej diety” dotyczy mniej więcej dwukrotnie większego odsetka respondentów niż w pozostałych grupach wiekowych. Zapewne przekonania tej grupy wiekowej mogą wynikać z racjonalizacji swojej konsumpcji alkoholu, ale równie dobrze – z zakorzenionych przekonań np. że piwo jest zdrowe).

Z uwagi na brak wiarygodnego parametru nie dokonano szacunków skutku, w ujęciu ilościowym, ograniczenia popytu na napoje alkoholowe. Z danych statystycznych wynika, że w latach 2015–2019 rosła wartość sprzedaży napojów alkoholowych deklarowana przez sprzedawców detalicznych z 34,7 mld zł w 2015 r. do 40,6 mld zł w 2019 r.26 Biorąc pod uwagę te wielkości można wnioskować, że nawet niewielki spadek popytu wiązać się będzie ze znaczną utratą przychodów tego sektora.

Szczegółowy rachunek skutków został opisany w załączniku nr 5.

Wpływ regulacji na konsumentów. Uwzględniając, że ceny detaliczne piwa rodzina, obywatele oraz w Polsce w latach 2019-2022 wzrosły o 12%, m. in. za sprawą wzrostu kosztów gospodarstwa domowe energii czy transportu, ale też np. z uwagi na wzrost stawki akcyzy27 można przypuszczać, że koszty z tytułu dostosowania etykiet zostaną przeniesione w cenie towaru na konsumentów.

Opierając się na danych zamieszczonych w publikacji28 sporządzonej na potrzeby oceny skutków regulacji29 do podobnej ustawy opracowanej w Australii, po uwzględnieniu kursu waluty, dodatkowy koszt jaki może zostać przeniesiony na konsumenta w cenie napoju alkoholowego może wynosić odpowiednio: dla piwa 0,18 zł, wina 0,84 zł i wyrobów spirytusowych 0,33 zł.

8. Zmiana obciążeń regulacyjnych (w tym obowiązków informacyjnych) wynikających z projektu. Przedmiotowa regulacja będzie powodowała obciążenia regulacyjne związane z koniecznością zapoznania się z przepisami prawa przez producentów i dystrybutorów napojów alkoholowych. Ponadto projekt ustawy nakłada na przedsiębiorców nowe obowiązki, związane z obowiązkiem umieszczania na opakowaniach alkoholu specjalnego znaku przestrzegającego przed spożywaniem alkoholu przez kobiety w ciąży lub karmiące piersią.

W celu uwzględnienia zasady równoważenia obowiązków administracyjnych, wynikającej z przepisów ustawy z dnia 21 maja 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu deregulacji prawa gospodarczego i administracyjnego oraz doskonalenia zasad opracowywania prawa gospodarczego, która obowiązuje od 13 lipca 2025 r., zaproponowano następujące regulacje: • zniesienie opłaty 200 zł za zmiany w zezwoleniach na obrót hurtowy alkoholem, • wydłużenie terminu zgłaszania zmian stanu faktycznego i prawnego przedsiębiorcy w stosunku do danych zawartych w zezwoleniu, z 14 do 30 dni, • doprecyzowanie zasad wnoszenia opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych w przypadku, gdy opłata wnoszona jest w ratach. NIK, Informacja o wynikach kontroli, „Ograniczanie spożycia napojów alkoholowych”, LPO.430.006.2020 Nr ewid. 196/2020/P/20/076//LPO 27 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów „Raport z badania krajowego rynku piwa i chmielu”. 28 A Marsden Jacob Report, “Cost of labelling model-alcohol. Report for Food Standards Australia New Zealand, 29 September 2021”. October 2018 Food Regulation Standing Committee Decision Regulation Impact Statement: Pregnancy warning labels on packaged alcoholic beverages.

9. Wpływ na rynek pracy. Brak skutków.

10. Wpływ na pozostałe obszary.

środowisko naturalne demografia informatyzacja sytuacja i rozwój mienie państwowe zdrowie regionalny inne: Przedmiotowa regulacja będzie pozytywnie oddziaływała na zdrowie kobiet w ciąży i dzieci. Można Omówienie wpływu oczekiwać, że projektowana ustawa w dłuższym okresie przyczyni się do spadku liczby osób dotkniętych FASD i FAS.

11. Planowane wykonanie przepisów aktu prawnego. Przepisy projektu będą miały zastosowanie po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia ustawy.

12. W jaki sposób i kiedy nastąpi ewaluacja efektów projektu oraz jakie mierniki zostaną zastosowane? Z uwagi na ważność regulacji ewaluacja efektów projektowanej ustawy powinna zostać przeprowadzona po upływie 3 lat jej obowiązywania. Jako mierniki proponuje się wskaźniki określające liczbę przypadków wystąpienia FASD i FAS. Ponadto ewaluacja powinna obejmować skutki dla podmiotów gospodarczych i budżetu państwa.

13. Załączniki (istotne dokumenty źródłowe, badania, analizy itp.). Spożywanie alkoholu przez kobiety w ciąży i karmiące piersią; załącznik nr 1. Informacja nt. Spektrum Płodowych Zaburzeń Alkoholowych (FASD) i Płodowy Zespół Alkoholowy (FAS); załącznik nr 2. Motywy picia alkoholu; załącznik nr 3. Opinie respondentów na temat polityki wobec alkoholu; załącznik nr 4. Wpływ regulacji na sektor przedsiębiorstw i konsumentów; załącznik nr 5.

Załącznik nr 1

Spożywanie alkoholu przez kobiety w ciąży i karmiące piersią

Alkohol jest substancją psychoaktywną, którą spożywa niemal 90% dorosłych Polaków. Według Światowej Organizacji Zdrowia, alkohol znajduje się na trzecim, a w Europie na drugim miejscu wśród najistotniejszych czynników ryzyka dla zdrowia populacji.30 W celu ograniczenia spożywania alkoholu przez kobiety w ciąży lub karmiące piersią podejmowane są przez państwo różne działania. „Ciąża bez alkoholu” – pod takim hasłem Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych prowadzi od 2007 r. działania edukacyjne związane z upowszechnianiem wiedzy na temat szkód w rozwoju płodu wynikających z picia alkoholu przez matkę w czasie ciąży. Informacje nt. szkodliwości spożywania alkoholu uzyskują także kobiety w trakcie wizyt u lekarza.31 Co trzecia kobieta przyznała (33,3%), że lekarz zalecał im niespożywanie alkoholu w czasie ciąży. Nieco mniej (26,7%) kobiet wskazało, że lekarz zalecał im abstynencję w czasie karmienia piersią.

Do picia alkoholu w ciąży przyznało się 7,1% badanych kobiet będących kiedykolwiek w ciąży. Odsetek ten jest niższy w porównaniu z badaniami zlecanymi przez PARPA w 2008 r. (12,1%) oraz w 2005 r. (16,5%). Jest natomiast wyższy niż w badaniach sondażowych zrealizowanych na zlecenia Głównego Inspektoratu Sanitarnego w 2017 r., gdy do spożywania alkoholu w ciąży przyznało się 4,8% badanych. Z kolei w badaniu zrealizowanym przez Instytut Medycyny Wsi im. Witolda Chodźki w 2013 r. picie alkoholu zadeklarowało 10,1% ciężarnych kobiet.32

Picie alkoholu w czasie ciąży nie różniło się w grupie badanych kobiet ze względu na ich wiek, miejsce zamieszkania, wykształcenie czy zaangażowanie religijne. Ponadto te zmienne socjodemograficzne nie miały wpływu na częstotliwość czy rodzaj wypijanego alkoholu. Z badań wynika, że kobiety preferują wino, niemal połowa kobiet spożywających alkohol w czasie ciąży zadeklarowała picie wina, w następnej kolejności, wódki, natomiast najrzadziej wskazywanym alkoholem było piwo.33

Badania statystyczne ukazują, że działania te przynoszą pożądane efekty. Udział kobiet deklarujących, że w czasie ciąży nie spożywa alkoholu w latach 2013–2017 wzrósł o 5,26 pkt. proc., z poziomu 89,9% w 2013 r. do 95,16% w 2017 r.34

Tabela nr 2: Spożywanie alkoholu przez kobiety w trakcie ciąży. % % zmiana zachowania częstość picia 2013 r. 2017 r. tendencja w pkt. proc.

cztery lub więcej razy w tygodniu 0,11 0,20 wzrost 0,1 dwa lub trzy razy w tygodniu 0,21 0,14 -0,1 dwa do czterech razy w miesiącu 1,27 0,46 spadek -0,8 raz w miesiącu lub rzadziej 8,51 4,03 -4,5 nie piła 89,90 95,16 wzrost 5,3 suma 100 100 0,00 Źródło: "Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży 2017", Państwowa Inspekcja Sanitarna.

Jednak mimo pozytywnych zmian zachowań kobiet w ciąży nadal rozpowszechnionych jest w społeczeństwie wiele błędnych poglądów, jak np. dotyczący niewielkiej szkodliwości wypijania umiarkowanych ilości alkoholu w ciąży. Bardzo niebezpiecznym funkcjonującym w polskim społeczeństwie stereotypem jest przeświadczenie, że wino pozytywnie wpływa na zdrowie ciężarnej kobiety i jej nienarodzonego dziecka. Występowanie błędnych poglądów w społeczeństwie ilustruje zamieszczony poniżej wykres nr 3 i dane w poniższej tabeli nr 3. NIK, Informacja o wynikach kontroli, „Ograniczanie spożycia napojów alkoholowych”, LPO.430.006.2020 Nr ewid. 196/2020/P/20/076//LPO PARPA, „Wzory konsumpcji alkoholu w Polsce. Raport z badań kwestionariuszowych 2020 r.; dr Magdalena Rowicka, dr Sławomir Postek, Marta Zin-Sędek Ibidem 33 Ibidem 34 „Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży 2017 r.”; Państwowa Inspekcja Sanitarna;

https://gis.gov.pl/wp-content/uploads/2018/04/Zachowania-zdrowotne-kobiet-w-ci%C4%85%C5%BCy-alkohol-i-papierosy.-Raport-2017-1.pdf

Wykres nr 3: Piwo chociaż zawiera alkohol, to w tak małych ilościach, że nie wpływa negatywnie na zdrowie 70,0 62,9 60,0 51,9 48,1 50,0 37,1 40,0 30,0 20,0 10,0 0,0 tak nie

mężczyzna kobieta

Źródło: Na podstawie danych PARPA „Wzory konsumpcji alkoholu w Polsce. Raport z badań kwestionariuszowych 2020 r.; dr Magdalena Rowicka, dr Sławomir Postek, Marta Zin-Sędek

Tabela nr 3: Ocena ryzyka zdrowotnego dla dziecka. picie picie dużych ocena ryzyka dla kobiet jedn. niewielkich ilości ilości alkoholu alkoholu brak ryzyka 1,07 0,44 nieznaczne ryzyko 7,06 0,19 średnie ryzyko % 16,51 1,00 wysokie ryzyko 75,35 98,37 suma 100 100 Źródło: Badanie "Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży 2017", Państwowa Inspekcja Sanitarna.

Wiele kobiet nie zdaje sobie sprawy, że wino nawet w bardzo małej ilości, tak samo jak inne alkohole (piwo, wódka itd.) może spowodować nieodwracalne uszkodzenie nienarodzonego dziecka w spektrum alkoholowego zaburzenia płodu FASD (ang. Fetal Alcohol Spectrum Disorder), z których najcięższy jest FAS – Alkoholowy Zespół Płodowy (ang. Fetal Alcohol Syndrome)35.

Skala występowania FAS w Polsce może mieścić się w przedziale 1–3 przypadki na 1000 urodzeń (0,3%), oznacza to, że nawet 900 dzieci w roku rodzi się z pełnymi objawami tej choroby36, prawdopodobnie zaburzenia opisywane jako FASD ma 20 dzieci na 1000. FAS jest chorobą nieuleczalną, której jednak zgodnie z naukową wiedzą można uniknąć, jeżeli kobiety w ciąży nie będą spożywać alkoholu. Na podstawie informacji zamieszczonej na stronie internetowej http://ciazabezalkoholu.info/ „Płodowy zespół alkoholowy w ujęciu interdyscyplinarnym”, Państwowa Medyczna Wyższa Szkoła Zawodowa w Opolu, 2015, Edyta Kędra, Maria Borczykowska – Rzepka.

Załącznik nr 2

Informacja nt. Spektrum Płodowych Zaburzeń Alkoholowych ( FASD ) 37

Spektrum Płodowych Zaburzeń Alkoholowych (FASD) jest nieuleczalnym, niegenetycznym zespołem chorobowym mogącym wystąpić u dzieci, których matki piły alkohol w czasie ciąży

FASD charakteryzują:

▪ uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego ▪ zaburzenia neurologiczne ▪ opóźnienie rozwoju fizycznego i psychicznego ▪ zaburzenia zachowania ▪ niedorozwój umysłowy ▪ nadpobudliwość psychoruchowa ▪ wady rozwojowe (m.in. serca i stawów) Skutkiem tych nieprawidłowości mogą być u dziecka trudności z:

▪ uczeniem się ▪ koncentracją uwagi ▪ pamięcią i zdolnością do rozwiązywania problemów ▪ koordynacją ruchową ▪ zaburzeniami mowy ▪ relacjami z ludźmi ▪ przestrzeganiem norm społecznych.

Deficyty związane ze Spektrum Płodowych Zaburzeń Alkoholowych (FASD) mają wpływ na rozwój intelektualny oraz społeczny dziecka także w okresie dorastania i po osiągnięciu dorosłości. Najcięższą formę uszkodzeń wywołanych prenatalną ekspozycją na alkohol stanowi Płodowy Zespół Alkoholowy (FAS), w którym oprócz uszkodzeń ośrodkowego układu nerwowego wstępują również:

▪ prenatalne i postnatalne zaburzenia wzrostu (masa + długość ciała); ▪ dysmorfie twarzy (charakterystyczne cechy budowy twarzy: wąskie szpary powiekowe, brak rynienki pod nosowej, brak górnej czerwieni wargowej).

Badania populacyjne szacujące rozpowszechnienie FASD przeprowadzone wśród dzieci w wieku 7-9 lat w Polsce wskazują na występowanie FASD nie mniej niż u 20 na 1000 dzieci. W Polsce wskaźnik FAS może wynosić 1-3 na 1000 urodzeń, rocznie ok. 900 dzieci.

37 Na podstawie informacji zamieszczonej na stronie internetowej http://ciazabezalkoholu.info/

Załącznik nr 3

Motywy picia alkoholu38

We wszystkich grupach wiekowych daje się zauważyć spójność najważniejszych motywów do picia – podobnie jak w przypadku płci są to: • motywy hedonistyczne, czyli picie dla przyjemności płynącej z upicia lub uczucia bycia na lekkim rauszu, • rytuały, czyli zakorzeniony sposób „celebrowania” uroczystości i spotkań towarzyskich, np. picie w trakcie imprez rodzinnych, • dostosowanie się do otoczenia, czyli chęć robienia tego, co wszyscy wokół – jeżeli w otoczeniu się pije, to takie zachowanie jest kopiowane.

Zwraca uwagę fakt, że w grupie najstarszych uczestników badania (65+ lat) motyw „właściwej diety” dotyczy mniej więcej dwukrotnie większego odsetka respondentów niż w pozostałych grupach wiekowych. Zapewne przekonania tej grupy wiekowej mogą wynikać z racjonalizacji swojej konsumpcji alkoholu, ale równie dobrze – z zakorzenionych przekonań (np. „Piwo krzepi!”).

Wykres nr 4: Procentowy rozkład odpowiedzi na pytanie o motywację do picia w podziale na płeć: „Przypominając sobie sytuację, w których Pan/Pani pił/a w ciągu ostatnich 12 miesięcy, czy to piwo, wino, czy alkohol wysokoprocentowy, jak często pił Pan/i ponieważ myśli Pan/Pani, że jest to dla zdrowia?” 90 84,4 80,2 20 11,6 8,2 6,8 8,8 rzadko czasami często

mężczyzna kobieta

Źródło: Na podstawie danych PARPA „Wzory konsumpcji alkoholu w Polsce. Raport z badań kwestionariuszowych 2020 r.; dr Magdalena Rowicka, dr Sławomir Postek, Marta Zin-Sędek

Wykres nr 5: Procentowy rozkład odpowiedzi na pytanie o motywację do picia w podziale na grupy wiekowe uczestników badania: „Przypominając sobie sytuację, w których Pan/Pani pił/a w ciągu ostatnich 12 miesięcy, czy to piwo, wino, czy alkohol wysokoprocentowy, jak często pił Pan/i ponieważ myśli Pan/Pani, że jest to dla zdrowia?” 21,1 rzadko czasami często

18-34 35-49 50-64 65+

Źródło: Na podstawie danych PARPA „Wzory konsumpcji alkoholu w Polsce. Raport z badań kwestionariuszowych 2020 r.; dr Magdalena Rowicka, dr Sławomir Postek, Marta Zin-Sędek Na podstawie danych z publikacji „Wzory konsumpcji alkoholu w Polsce. Raport z badań kwestionariuszowych 2020 r.; PARPA; dr Magdalena Rowicka, dr Sławomir Postek, Marta Zin-Sędek

Załącznik nr 4

Opinie respondentów na temat polityki wobec alkoholu39

Ważnym obszarem poruszanym w badaniach jest poparcie dla różnych polityk państwa wobec alkoholu. Społeczne poparcie dla określonych form działania może ułatwić, a negatywne nastawienie opinii publicznej może zdecydowanie utrudnić wprowadzenie w życie zmian w polityce alkoholowej. Kobiety i mężczyźni okazali się zasadniczo zgodni, co do najważniejszych elementów polityki alkoholowej – obie grupy zdecydowanie opowiadają się za edukacją i informacją jako najważniejszą strategią. Uczestnicy badania, uwzględniając kohortę wiekową, byli zasadniczo zgodni co do priorytetów i możliwości działania. Respondenci badania zdecydowanie opowiadają się za: edukacją i informacją (popierane przez 90,4% respondentek i 84,7% respondentów), za ostrzeżeniami na opakowaniach alkoholu przed szkodami spowodowanymi jego spożywaniem (popierane przez 79,5% respondentek i 69,7% respondentów).

Wykres nr 6: Rozkład poparcia dla polityki polegającej na wprowadzenie obowiązku zamieszczania ostrzeżenia na etykietach. 100,0 90,0 79,5 80,0 69,7 70,0 60,0 50,0 40,0 30,3 30,0 20,5 20,0 10,0 0,0 tak nie

mężczyzna kobieta

Źródło: Na podstawie danych PARPA „Wzory konsumpcji alkoholu w Polsce. Raport z badań kwestionariuszowych 2020 r.; dr Magdalena Rowicka, dr Sławomir Postek, Marta Zin-Sędek

Wykres nr 7: Rozkład poparcia dla polityki alkoholowej polegającej na wprowadzeniu obowiązku zamieszczania ostrzeżenia na etykietach w podziale na grupy wiekowe uczestników badania. 90 83,5 77,5 70,8 70,7 29,2 29,3 30 22,5 20 16,5 18-34 35-49 50-64 65+

tak nie

Źródło: Na podstawie danych PARPA „Wzory konsumpcji alkoholu w Polsce. Raport z badań kwestionariuszowych 2020 r.; dr Magdalena Rowicka, dr Sławomir Postek, Marta Zin-Sędek Na podstawie danych z publikacji „Wzory konsumpcji alkoholu w Polsce. Raport z badań kwestionariuszowych 2020 r.; PARPA; dr Magdalena Rowicka, dr Sławomir Postek, Marta Zin-Sędek

Załącznik nr 5

Wpływ regulacji na sektor przedsiębiorstw i konsumentów

Przedmiotowa ustawa będzie wpływała na działalność producentów i dystrybutorów napojów alkoholowych. Regulacja poprzez nałożenie obowiązku umieszczania informacji o szczególnej szkodliwości spożywania alkoholu przez kobiety w ciąży lub karmiące piersią spowoduje wystąpienie dodatkowych kosztów, wydatków i utratę przychodów. Będą to następujące skutki:

• koszty jednorazowe związane z zapoznaniem się z przepisami prawa, • koszty związane z dostosowaniem do nowych wymogów etykiety, aby spełniony był obowiązek umieszczania odpowiedniej informację o szkodliwości spożywania alkoholu przez kobiety w ciąży lub karmiące piersią na naczyniach, w których sprzedawane będą napoje alkoholowe, • możliwe, że także wydatki związane z zakupem urządzeń do spełnienia wymogu odpowiedniego oznaczania produktu, jednakże wystąpienie tego skutku uzależnione jest od sposobu określenia wymogów w rozporządzeniu, które będzie regulowało kwestie związane z oznaczeniem produktu; na tym etapie procesu legislacyjnego nie można jednoznacznie stwierdzić czy ten skutek wystąpi, • negatywny wpływ na przychody ze sprzedaży napojów alkoholowych.

Projektowana ustawa spowoduje konieczność poniesienia przez podmioty z sektora napojów alkoholowych dodatkowych kosztów w celu dostosowania wzorów etykiet. Wysokość tych kosztów będzie zależała od następujących czynników: liczby przedsiębiorstw dostosowujących etykiety, przeciętnej liczby dostosowanych etykiet przez podmiot oraz przeciętnego kosztu dostosowania wzoru etykiety. Nie są dostępne statystyki umożliwiające przyjęcie dokładnych wielkości parametrów, w szczególności parametru na jakim poziomie należy przyjąć przeciętną liczbę dostosowywanych etykiet przez podmioty oraz na jakim poziomie ukształtuje się przeciętny koszt dostosowania etykiety. W związku z tym rachunek skutków regulacji musi zostać oparty o założenia kształtowania się tych parametrów w uzasadnionych przedziałach.

Na obecnym etapie procesu legislacyjnego nie są jeszcze określone szczegółowe zalecenia odnośnie do sposobu umieszczania etykiet ostrzegających o szkodliwości spożywania napojów alkoholowych. Przyjmuje się, że koszt dostosowania etykiety będzie zawierał się w przedziale od 3 tys. zł do 16 tys. zł; granicę dolną kosztu przyjęto na poziomie wskazanym w procesie konsultacji (użyto wyrażenia „kilku tys. zł”), granicę górną przyjęto na poziomie oszacowanym przez Komisję Europejską (2.000 – 4.000 euro, regulacja dot. znakowania żywności).40

Wpływ regulacji na przedsiębiorstwa sektora napojów alkoholowych. Szacuje się, że łączne koszty jednorazowe związane z dostosowaniem do wymogów wzorów etykiet mogą kształtować się w przedziale od 42,5 mln zł (jeżeli koszt dostosowania wzoru etykiety będzie na poziomie 3 000 zł) do 226,6 mln zł (gdy koszt dostosowania wzoru etykiety zbliżony będzie do 16 000 zł). Oznacza to, że koszty dostosowania etykiet mogą spowodować wzrost kosztów ogółem przedsiębiorstw sektora napojów alkoholowych od 0,1% do 0,6%, w zależności od kosztu etykiety.

Tabela nr 4: Koszty ogółem podmiotów sektora napojów alkoholowych dostosowania etykiet. wyroby piwo wino komentarz spirytusowe koszty dostosowania etykiet w podziale na 23,3 16,0 3,2 w zależności od kosztu [mln zł] podsektory 124,1 85,4 17,0 etykiety

koszty dostosowania etykiet sektora napojów 42,5 przy założeniu kosztu etykiety - 3 000 zł [mln zł] alkoholowych ogółem 226,6 przy założeniu kosztu etykiety - 16 000 zł

deklarowana przez sprzedawców detalicznych sprzedaż NIK, Informacja o wynikach kontroli, "Ograniczenie [mld zł] 40,6 napojów alkoholowych spożycia napojów alkoholowych" szacowany wzrost kosztów sektora napojów alkoholowych wynikający z dostosowania etykiet

w relacji do przychodów sektora napojów 0,1% przy założeniu kosztu etykiety - 3 000 zł [%] alkoholowych 0,6% przy założeniu kosztu etykiety - 16 000 zł Źródło: Obliczenia własne.

40 Komisja Europejska Impact Assessment Report On General Food Labelling Issues

http://ec.europa.eu/smart-regulation/impact/ia_carried_out/docs/ia_2008/sec_2008_0092_en.pdf;

Wpływ regulacji na konsumentów. Uwzględniając, że ceny detaliczne piwa w Polsce w latach 2019-2022 wzrosły o 12%, m. in. za sprawą wzrostu kosztów energii czy transportu, ale też np. z uwagi na wzrost stawki akcyzy 41 można przypuszczać, że koszty z tytułu dostosowania etykiet prawdopodobnie zostaną przeniesione w cenie towaru na konsumentów. Opierając się na danych zamieszczonych w publikacji42 sporządzonej na potrzeby oceny skutków regulacji podobnej ustawy opracowanej w Australii43, po przeliczeniu kursu waluty, dodatkowy koszt jaki może zostać przeniesiony na konsumenta w cenie napoju alkoholowego może wynosić odpowiednio: dla piwa 0,18 zł, wina 0,84 zł i wyrobów spirytusowych 0,33 zł.

Tabela nr 5: Koszty dostosowania wzorów etykiet piwa. jedn. wartość źródło dane liczba browarów 326 The Brewers of Europe struktura rynku piwa: 100% duże browary 84% Raport Deloitte Advisory Sp. z o.o. średnie browary 12% regionalne i rzemieślnicze 4% 3 000 konsultacje projektu ustawy, [zł] 4 000 podano "...kilka tys. zł" koszt etykiety 8 000 Komisja Europejska Impact Assessment [zł] 16 000 Report On General Food Labelling Issues założenia przeciętna liczba etykiet wymagająca dostosowanie wzoru w zależności od wielkości browaru duże browary 20 założenie własne średnie browary [sztuk] 25 założenie własne regionalne i rzemieślnicze 100 konsultacje projektu ustawy obliczenia szacunek liczby etykiet wymagających 7 759 opracowania nowego wzoru ogółem

wysokość kosztów koniecznych do poniesienia w celu dostosowania etykiet przez browary do wymogów ustawy 23 konsultacje projektu ustawy, [mln zł] 31 podano "...kilka tys. zł" w zależności od kosztu etykiety 62 Komisja Europejska Impact Assessment [mln zł] 124 Report On General Food Labelling Issues

deklarowana przez sprzedawców detalicznych NIK, Informacja o wynikach kontroli, [mld zł] 40,6 sprzedaż napojów alkoholowych "Ograniczenie spożywania napojów udział piwa w sprzedaży napojów alkoholowych [%] 57,9% alkoholowych" szacowana wartość sprzedaży piwa [mld zł] 23,5

szacunek wzrostu poziomu kosztów browarów z tytułu dostosowania etykiet w ujęciu procentowym 0,1% konsultacje projektu ustawy, 0,1% podano "...kilka tys. zł" w zależności od kosztu etykiety [%] 0,3% Komisja Europejska Impact Assessment 0,5% Report On General Food Labelling Issues Źródło: Obliczenia własne.

41 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów „Raport z badania krajowego rynku piwa i chmielu”. 42 A Marsden Jacob Report, “Cost of labelling model-alcohol. Report for Food Standards Australia New Zealand, 29 September 2021”. October 2018 Food Regulation Standing Committee Decision Regulation Impact Statement: Pregnancy warning labels on packaged alcoholic beverages.

Tabela nr 6: Koszty dostosowania wzorów etykiet wyrobów spirytusowych. jedn. wartość źródło dane liczba producentrów wyrobów spirytusowych 534 Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa 3 000 w wysokości wskazanej w procesie konsultacji 4 000 dla piwa, podano "...kilka tys. zł" koszt etykiety [zł] 8 000 Komisja Europejska Impact Assessment 16 000 Report On General Food Labelling Issues założenia

przeciętna liczba etykiet wymagająca aktualizacji wzoru [sztuk] 10 założenie własne obliczenia szacunek liczby etykiet wymagających opracowania [sztuk] 5 340 nowego wzoru ogółem

wysokość kosztów dostosowania etykiet przez producentów wyrobów spirytusowych do wymogów ustawy w zależności od kosztu etykiety [mln zł] w zależności od kosztu etykiety deklarowana przez sprzedawców detalicznych sprzedaż [mld zł] 40,6 NIK, Informacja o wynikach kontroli, napojów alkoholowych "Ograniczenie spożywania napojów udział sprzedaży wyrobów spirytusowych w sprzedaży [%] 34,6% alkoholowych" napojów alkoholowych szacowana wartość sprzedaży wyrobów spirytusowych [mld zł] 14,0

szacunek wzrostu poziomu kosztów producentów wyrobów spirytusowych wynikający z dostosowania etykiet 0,1% 0,2% w ujęciu procentowym [% ] w zależności od kosztu etykiety 0,3% 0,6% Źródło: Obliczenia własne.

W przypadku podmiotów zajmujących się wytwarzaniem i dystrybucją wina nie są znane statystyki umożliwiające przyjęcie parametrów wiarygodnie udokumentowanych, szczególnie założenia o przeciętnej liczbie etykiet podlegających dostosowaniu, dlatego rachunek skutków dla tego podsektora sporządzono jako wielkość rezydualna, uwzględniając udział wina w rynku napojów alkoholowych na poziomie 7,5%.

Tabela nr 7: Koszty dostosowania wzorów etykiet wina. wyroby piwo wino komentarz spirytusowe 23,3 16,0 3,2 3 000 zł koszt etykiety szacunek kosztów dostosowania etykiet [mln zł] 124,1 85,4 17,0 16 000 zł koszt etykiety Źródło: Obliczenia własne.

Przedmiotowa regulacja będzie powodowała obciążenia regulacyjne związane z koniecznością zapoznania się z przepisami prawa przez producentów i dystrybutorów napojów alkoholowych. Ponadto projekt ustawy nakłada na przedsiębiorców nowe obowiązki, związane z obowiązkiem umieszczania na opakowaniach alkoholu specjalnego znaku przestrzegającego przed spożywaniem alkoholu przez kobiety w ciąży lub karmiące piersią. W celu uwzględniania normy tworzenia przepisów gospodarczych określonych w ustawie delegacyjnej – Prawo gospodarcze i administracyjne oraz doskonalenie zasad opracowywania prawa gospodarczego, która obowiązuje od 13 lipca 2025 r., projekt ustawy wprowadza zmiany przepisów polegające na:

• zniesieniu opłaty 200 zł za zmiany w zezwoleniach na obrót hurtowy alkoholem, • wydłużeniu terminu zgłaszania zmian w zezwoleniach z 14 na 30 dni, • doprecyzowaniu zasad wnoszenia opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych w przypadku, gdy opłata wnoszona jest w ratach.

Ze statystyk przedstawionych poniżej, w tabeli nr 8 i na wykresie nr 8, można wnioskować, że przyjęte w projekcie ustawy rozwiązanie polegające na tym, aby napoje alkoholowe dostarczane do miejsc sprzedaży w naczyniach niespełniających wymagania będą mogły być sprzedawane nie dłużej niż przez 24 miesiące od dnia wejścia w życie projektowanej ustawy, pozwoli ograniczyć koszty związane ze zmianą etykiety. Zasadność takiego wniosku wynika z danych zmieszczonych w dokumencie Komisji Europejskiej, Impact Assessment, sporządzonym do regulacji, w której określone zostały zasady znakowania żywności44. Z dokumentu wynika, że ponad 60% przedmiotów dokonuje zmiany etykiety w okresie dwóch lat.

Tabela nr 8: Częstotliwość dokonywania zmiany etykiety. Procent zmienianych etykiet raz na trzy raz w roku raz na dwa lata inne lata % RAND Survey 37 26 20 18 SME Panel Survey 29 26 25 19 Źródło: Komisja Europejska: “Impact Assessment Report on General Food Labelling Issues”, str. 40.

Wykres nr 8: Czynniki determinujące zmianę etykiety. 600 579 400 361 liczba respondentów 300 245

200 164 zmiana zmiana aktualizacja dobrowolne inne przyczyny wymogów receptury projektu etykiety włączanie prawnych produktu nowych informacji

Źródło: Komisja Europejska: „Impact Assessment Report on General Food Labelling Issues”, str. 39.

Wpływ regulacji na popyt na napoje alkoholowe. Wydaje się, że wskazówką odnośnie do skuteczności działania zaproponowanego w projekcie ustawy mogą być doświadczenia związane z wprowadzeniem rozwiązań w odniesieniu do informowania na paczkach papierosów o szkodliwości dla zdrowia palenia papierosów. Wyniki badań pokazują, że „Ostrzeżenia zdrowotne umieszczane na paczkach papierosów okazały się skutecznym sposobem informowania palaczy o szkodliwości palenia. Wyniki badania GATS potwierdzają, że spostrzegane są one przez niemal wszystkie osoby palące (96,6%). Blisko co piąty palacz (17,7%) twierdzi, że ostrzeżenia skłoniły go do rozważenia zaprzestania palenia”.45

Z analizy trendów konsumenckich na rynku napojów alkoholowych w Polsce wynika, że odsetek konsumentów napojów alkoholowych, którzy ograniczają spożycie alkoholu ze względu na zdrowie i dobre samopoczucie wynosi obecnie 22%. Z badań wynika, że z upływem czasu (horyzont 2 lat) wpływ tego czynnika będzie miał kluczowe znaczenie.46 Dlatego można zakładać, że zwiększenie świadomości szkodliwości spożywania alkoholu przez kobiety w ciąży i karmiące piersią prawdopodobnie może wywołać dodatkowy skutek polegający na ograniczeniu spożywania alkoholu także przez pozostałe grupy konsumentów.

44Komisja Europejska Impact Assessment Report On General Food Labelling Issues

http://ec.europa.eu/smart-regulation/impact/ia_carried_out/docs/ia_2008/sec_2008_0092_en.pdf; Publikacja „Globalny sondaż dotyczący używania tytoniu przez osoby dorosłe (GATS) Polska 2009-2010” http://www2.mz.gov.pl/wwwfiles/ma_struktura/docs/sondaz_tyt_15112010.pdf 46 KPMG „Rynek napojów alkoholowych w Polsce”

https://assets.kpmg.com/content/dam/kpmg/pdf/2014/11/Rynek-napojow-alkoholowych-w-Polsce-2014-czesc-I.pdf

Czynnikiem istotnie wpływającym na zwiększenie poziomu konsumpcji napojów alkoholowych, zwłaszcza przez młodzież, jest ich reklama.47 Przedmiotowa ustawa poprzez zwiększenie świadomości o szkodliwości spożycia alkoholu nawet w małej ilości, w literaturze przedmiotu interwencje tego typu nazywane są counter – advertising (umieszczanie etykiety z odpowiednią informacją o produkcie) będzie powodowała zmniejszenie popytu na napoje alkoholowe przede wszystkim w grupie docelowej tj. kobiet będących w ciąży lub karmiących piersią, choć trudno prognozować ilościowy wpływ regulacji, jak również w jakimś stopniu w innych grupach spożywających napoje alkoholowe. Można zakładać, że element informacyjny i edukacyjny regulacji spowoduje wpływ także na jakąś część konsumentów, którzy uzyskując informacje prawidłową zostaną wyprowadzeni z błędnych poglądów, jak np.:

• piwo chociaż zawiera alkohol, to w tak małych ilościach, że nie wpływa negatywnie na zdrowie (obecnie 51,9% ankietowanych mężczyzn i 37,1% kobiet tak uważa),

Wykres nr 9: Piwo chociaż zawiera alkohol, to w tak małych ilościach, że nie wpływa negatywnie na zdrowie w podziale na grupy wiekowe uczestników badania. 57,6 58,0 55,8 60 51,4 48,6 50 42,4 42,0 44,2 tak nie

18-34 35-49 50-64 65+

Źródło: Na podstawie danych PARPA „Wzory konsumpcji alkoholu w Polsce. Raport z badań kwestionariuszowych 2020 r.; dr Magdalena Rowicka, dr Sławomir Postek, Marta Zin-Sędek

• motywu „właściwej diety”; pozytywne oddziaływanie regulacji na zdrowie obywateli może ujawnić się także w grupie wiekowej 65+, gdyż jak pokazują badania ankietowe, w grupie najstarszych uczestników badania (65+ lat) motyw „właściwej diety” dotyczy mniej więcej dwukrotnie większego odsetka respondentów niż w pozostałych grupach wiekowych. Zapewne przekonania tej grupy wiekowej mogą wynikać z racjonalizacji swojej konsumpcji alkoholu, ale równie dobrze – z zakorzenionych przekonań (np. „Piwo krzepi!”).

Wykres nr 10: Procentowy rozkład częstości spożywania alkoholu ze względu na motyw „zdrowej diety” w podziale na grupy wiekowe uczestników badania. rzadko czasami często nie

18-34 35-49 50-64 65+

Źródło: Na podstawie danych z publikacji „Wzory konsumpcji alkoholu w Polsce. Raport z badań kwestionariuszowych 2020 r.; PARPA; dr Magdalena Rowicka, dr Sławomir Postek, Marta Zin-Sędek Wyniki badania przeprowadzonego we wrześniu 2012 r. przez RAND Europe na zlecenie Komisji Europejskiej

Wydaje się, że także pewną wskazówką odnośnie do skuteczności działania zaproponowanego w projekcie ustawy mogą być doświadczenia związane z wprowadzeniem rozwiązań w odniesieniu do informowania na paczkach papierosów o szkodliwości dla zdrowia palenia papierosów. Wyniki badań pokazują, że „Ostrzeżenia zdrowotne umieszczane na paczkach papierosów okazały się skutecznym sposobem informowania palaczy o szkodliwości palenia. Wyniki badania GATS potwierdzają, że spostrzegane są one przez niemal wszystkie osoby palące (96,6%). Blisko co piąty palacz (17,7%) twierdzi, że ostrzeżenia skłoniły go do rozważenia zaprzestania palenia”.48

Wniosek: Biorąc pod uwagę ww. argumenty, można zakładać, że zwiększenie świadomości szkodliwości spożywania alkoholu przez kobiety w ciąży i karmiące piersią prawdopodobnie może wywołać skutek polegający na ograniczeniu spożywania alkoholu w grupie docelowej, ale również wywołać dodatkowy skutek polegający na ograniczeniu spożycia przez część osób z pozostałych analizowanych grup konsumentów.

Z uwagi na brak wiarygodnego parametru nie dokonano szacunków skutku, w ujęciu ilościowym, ograniczenia popytu na napoje alkoholowe. Z danych statystycznych wynika, że w latach 2015-2019 rosła wartość sprzedaży napojów alkoholowych, deklarowana przez sprzedawców detalicznych z 34,7 mld zł w 2015 r. do 40,6 mld zł w 2019 r.49 Biorąc pod uwagę te wielkości można wnioskować, że nawet niewielki spadek popytu wiązać się będzie ze znaczną utratą przychodów tego sektora.

48 Publikacja „Globalny sondaż dotyczący używania tytoniu przez osoby dorosłe (GATS) Polska 2009-2010” http://www2.mz.gov.pl/wwwfiles/ma_struktura/docs/sondaz_tyt_15112010.pdf NIK, Informacja o wynikach kontroli, „Ograniczanie spożycia napojów alkoholowych”, LPO.430.006.2020 Nr ewid. 196/2020/P/20/076//LPO