Senacki projekt ustawy o zmianie ustawy o języku polskim.

Warszawa, 29 października 2025 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja Marszałek Senatu BPS.DPS.030.18.2025

Pan Szymon Hołownia Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej

Szanowny Panie Marszałku,

zgodnie z art. 118 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. mam zaszczyt przekazać Panu Marszałkowi podjętą przez Senat na 44. posiedzeniu w dniu 29 października 2025 r. uchwałę w sprawie wniesienia do Sejmu projektu ustawy

- o zmianie ustawy o języku polskim wraz z projektem tej ustawy. Jednocześnie pragnę poinformować, że Senat upoważnił pana senatora Józefa Zająca do reprezentowania Senatu w dalszych pracach nad tym projektem.

Z poważaniem (-) Małgorzata Kidawa-Błońska U C H WA Ł A

S E N AT URZECZYPOSPOLITEJPOLSKIEJ

z dnia 29 października 2025 r.

w sprawie wniesienia do Sejmu projektu ustawy o zmianie ustawy o języku polskim

Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Senat wnosi do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej projekt ustawy o zmianie ustawy o języku polskim.

Jednocześnie upoważnia pana senatora Józefa Zająca do reprezentowania Senatu w pracach nad projektem.

MARSZAŁEK SENATU

Małgorzata KIDAWA-BŁOŃSKA

projekt U S T AWA

z dnia

o zmianie ustawy o języku polskim

Art. 1. W ustawie z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. z 2024 r. poz. 1556 oraz z 2025 r. poz. 622 i …) w art. 11:

1) pkt 9 otrzymuje brzmienie:

„9) czynności w procedurze wyboru projektów, o których mowa w art. 2 pkt 22 ustawy z dnia 28 kwietnia 2022 r. o zasadach realizacji zadań finansowanych ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021–2027 (Dz. U. poz. 1079 oraz z 2024 r. poz. 1717), umowy z beneficjentem i ewaluacji wykonania tej umowy oraz procedur odwoławczych w tych sprawach, w sytuacjach uzasadnionych międzynarodowym charakterem projektu lub koniecznością oceny projektu przez zagranicznych ekspertów;”;

2) dodaje się pkt 10 w brzmieniu:

„10) wniosków złożonych w konkursie na wykonanie projektu badań naukowych lub prac rozwojowych, o których mowa w art. 4 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r.

– Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2024 r. poz. 1571, z późn. zm.1)), oceny tych wniosków, umowy z beneficjentem i ewaluacji wykonania tej umowy oraz procedur odwoławczych w tych sprawach.”.

Art. 2. Przepisów:

1) art. 11 pkt 9 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą,

2) art. 11 pkt 10 ustawy zmienianej w art. 1

– nie stosuje się do konkursów i naborów wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy.”.

Art. 3. Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

1) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2024 r. poz. 1871 i 1897 oraz z 2025 r. poz. 619, 620, 621, 622 i 1162.

UZASADNIENIE

1. Cel projektowanej ustawy

Celem projektu ustawy jest umożliwienie posługiwania się innym językiem niż język polski w konkursach na wykonanie badań naukowych i prac rozwojowych, a także rozszerzenie stosowania języka polskiego w postępowaniach o uzyskanie dofinansowania projektów z funduszy europejskich – poza samą procedurą wyboru projektu – również na etapy zawierania umowy, ewaluacji wykonania tej umowy oraz postępowania odwoławcze. Proponowane rozwiązania przyczynią się do poprawy efektywności wydatkowania środków, w tym środków pochodzących z Unii Europejskiej, a także będą miały pozytywny wpływ na jakość i rozwój nauki prowadzonej w Polsce.

2. Różnice między obowiązującym a projektowanym stanem prawnym

Do czasu wejścia w życie ustawy z dnia 26 września 2025 r. o zmianie ustawy o języku polskim obowiązuje wymóg stosowania języka polskiego w postępowaniach o uzyskanie dofinansowania projektów z funduszy europejskich. Z dniem wejścia w życie wskazanej ustawy dopuszczone zostanie stosowanie języka innego niż polski w czynnościach podejmowanych w procedurze wyboru projektów finansowanych z tych funduszy. Procesy zawierania umów i ewaluacji oraz procedury odwoławcze w tych postępowaniach nadal będą jednak musiały być prowadzone wyłącznie w języku polskim.

W obowiązującym stanie prawnym konkursy na realizację badań naukowych i projektów rozwojowych odbywają się wyłącznie w języku polskim. Taki stan rzeczy uniemożliwia rzetelną ocenę wniosków w przypadku występowania konfliktu interesów po stronie polskojęzycznych ekspertów lub braku ekspertów posługujących się językiem polskim w dynamicznie rozwijających się dziedzinach nauki. Wymóg stosowania języka polskiego zarówno we wnioskach, jak i w procesie ich oceny, w tym w procedurze odwoławczej, stanowi istotne ograniczenie w tworzeniu partnerstw i konsorcjów międzynarodowych, a także w budowaniu międzynarodowych zespołów badawczych w Polsce. Utrudnia on również zaangażowanie zagranicznych ekspertów w proces oceny badań naukowych i projektów rozwojowych. Ponadto obowiązujące przepisy ograniczają możliwość zatrudniania wybitnych naukowców, którzy nie posługują się biegle językiem polskim. Wskazane ograniczenia wywierają negatywny wpływ na jakość i rozwój nauki prowadzonej w Polsce.

W celu umożliwienia używania języka obcego w omawianych przypadkach, konieczne jest rozszerzenie i uzupełnienie katalogu spraw określonych w ustawie z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim, w których dopuszcza się użycie innego języka niż polski.

3. Rozwiązania szczegółowe

Zgodnie z projektem ustawy obowiązek stosowania języka polskiego został wyłączony na etapach zawierania umowy, ewaluacji realizacji tej umowy oraz w postępowaniach odwoławczych w procedurze przyznawania dofinansowania projektów z funduszy europejskich (art. 1 pkt 1).

Ponadto rozszerzono katalog przypadków, w których możliwe jest posługiwanie się językiem innym niż polski – dotyczy to zarówno postępowań konkursowych na wykonanie projektów badań naukowych lub prac rozwojowych, jak i procedur odwoławczych w tych sprawach (art. 1 pkt 2). Oznacza to, że ocena wniosków złożonych w takich konkursach będzie mogła być prowadzona również w języku obcym.

Zgodnie z art. 2 język obcy będzie mógł być stosowany na etapach zawierania umowy, ewaluacji wykonania tej umowy oraz postępowań odwoławczych w procedurze o przyznanie dofinansowania projektu z funduszy europejskich oraz w konkursach na wybór badań naukowych i projektów rozwojowych rozpoczętych po dniu wejścia w życie projektowanej ustawy. Natomiast do naborów i konkursów rozpoczętych a nie zakończonych do dnia wejścia w życie ustawy będą miały zastosowanie przepisy dotychczasowe.

Zgodnie z art. 3 projektowana ustawa wejdzie w życie 14 dni po dniu jej ogłoszenia.

4. Konsultacje

Oczekiwane skutki społeczne, gospodarcze i finansowe oraz wyniki konsultacji są przedstawione w Ocenie Skutków Regulacji. Nadesłane w ramach konsultacji opinie i uwagi są zamieszczone na senackiej stronie internetowej.

5. Oświadczenie o zgodności z prawem Unii Europejskiej

Projektowana ustawa jest zgodna z prawem Unii Europejskiej.

Tytuł projektu: ustawa o zmianie ustawy o języku polskim Data sporządzenia: 29 października 2025 r.

Przedstawiciel wnioskodawcy: Źródło: grupa senatorów senator Krzysztof Kwiatkowski

Osoby odpowiedzialne za projekt w Biurze Legislacyjnym: Nr druku: 370, 370 S, 370 X Łukasz Makarski, główny legislator, tel. 22 694 94 01 w zakresie OSR: Marian Fałek, główny ekspert, tel. 22 694 90 82 Katarzyna Majewska, główny ekspert, tel. 22 694 92 59

OCENA SKUTKÓW REGULACJI

1. Jaki problem jest rozwiązywany?

Badania naukowe i innowacje są kluczowym czynnikiem napędzającym produktywność i wzrost gospodarczy, co potwierdzają liczne dowody empiryczne. Firmy i gospodarki osiągają duże i znaczące zyski z inwestycji w te obszary. Znaczenie badań i innowacji wzrasta jeszcze bardziej, gdy gospodarka w coraz większym stopniu opierają się na wiedzy i aktywach niematerialnych. Inwestycje w badania naukowe i innowacje odgrywają również kluczową rolę w rozwiązywaniu poważnych problemów społecznych i poprawę dobrobytu jednostki.1 W 2023 r. krajowe nakłady na badania i rozwój wyniosły 53,1 mld zł i wzrosły w stosunku do poprzedniego roku o 18,8%. Wskaźnik intensywności prac B+R, stanowiący udział nakładów wewnętrznych na działalność badawczo-rozwojową w PKB, wyniósł 1,56% (w 2022 r. – 1,45%).2

Wykres 1. Wydatki na badania i rozwój w Polsce jako % PKB w latach 1994–2023

1,60 200 000 1,50 1,40 180 000 1,30 160 000

liczba personelu naukowego wydatki na R&D jako % PKB

1,20 1,10 140 000 1,00 120 000 0,90 0,80 100 000 0,70 0,60 80 000 0,50 60 000 0,40 0,30 40 000 0,20 20 000 0,10 0,00 0 wydatki na R&D jako % PKB personel naukowy

Źródło: Obliczenia własne na podstawie danych OECD.

Mimo, że wydatki na badania naukowe i innowacje w Polsce w ostatnich latach dynamicznie rosną, to nadal plasują się znacznie poniżej średniej w OECD oraz UE-27. Komisja Europejska, The economic rationale for public R&I funding and its impact, 2017 GUS, Działalność badawcza i rozwojowa w Polsce w 2023 roku, on-line: https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/nauka-i-technika-spoleczenstwo-informacyjne/nauka-i-technika/dzialalnosc-badawcza-i-rozwojowa-w-polsce-w-2023-roku,8,13.html [dostęp: 10-10-2025]

Wykres 2. Wydatki na badania i rozwój jako % PKB w państwach OECD

Źródło: OECD, OECD Science, Technology and Innovation Outlook 2023.

Istotnym elementem funkcjonowania współczesnej nauki jest międzynarodowa współpraca badawcza.3,4 Liczne publikacje naukowe w tym obszarze wskazują na szereg korzyści płynących z udziału w międzynarodowych sieciach badawczych. Jest to m.in. przepływ wiedzy i talentów, dostęp do najnowszych technologii, przyciąganie inwestycji w badania i rozwój, skuteczniejsze rozwiązywanie problemów badawczych, osiąganie lepszych efektów badawczych (poprawa konkurencyjności, efektywności i jakości badań dzięki różnorodności zespołów badawczych i stosowanej metodologii).5,6 W krajach OECD odsetek publikacji naukowych realizowanych we współpracy międzynarodowej wzrósł z 20% w 2006 r. do 28% w 2020 r., a ten trend jest podobny we wszystkich dziedzinach nauki.7 Do podobnych wniosków doszli autorzy badania Global trends in international research collaboration, 1980- 2021, którzy przeanalizowali ponad 51 mln publikacji naukowych, opublikowanych w latach 1980–2021 i zamieszczonych w bazie Web of Science, oraz ponad 1 mld cytowań otrzymanych przez te publikacje. Wyniki ww. badania wskazują, że na poziomie globalnym udział publikacji stanowiących efekt współpracy międzynarodowej wzrósł z 4,7% w 1980 r. do 25,7% w 2021 r. Wiele państw europejskich w 2021 r. osiągnęło wynik powyżej 60% (Szwajcaria – 75 %, Belgia – 73%, Szwecja – 70%, Dania – 70%, Holandia – 68%, Wielka Brytania – 65 %, Francja 63%). Odsetek publikacji stanowiących efekt współpracy międzynarodowej w Polsce w 2021 r. wyniósł 38%.8 System nauki i szkolnictwa wyższego w Polsce jest finansowany przede wszystkim za pośrednictwem dwóch strumieni: instytucjonalnego (bezpośrednie przekazywanie środków instytucjom naukowym) i projektowego (konkurowanie naukowców i instytucji o środki). W ramach strumienia projektowego należy wymienić konkursy ogłaszane przez Narodowe Centrum Nauki, Narodowe Centrum Badań i Rozwoju, Ministerstwo Edukacji i Nauki oraz Narodową Agencję Wymiany Akademickiej.9 W obowiązującym stanie prawnym procedura uzyskania dofinansowania projektów z funduszy europejskich, a także konkursy na realizację badań naukowych i projektów rozwojowych, powinny odbywać się wyłącznie w języku polskim. Zdaniem wnioskodawców „[w]ymóg stosowania języka polskiego zarówno we wnioskach, jak i w procesie ich oceny (w tym również w procedurze odwoławczej) stanowi istotne ograniczenie w tworzeniu partnerstw i konsorcjów międzynarodowych, a także w budowaniu międzynarodowych zespołów badawczych w Polsce.” „Taki stan rzeczy uniemożliwia rzetelną ocenę wniosków w przypadku występowania konfliktu interesów po stronie polskojęzycznych ekspertów lub braku ekspertów posługujących się językiem polskim w dynamicznie rozwijających się dziedzinach nauki.”10

2. Rekomendowane rozwiązanie, w tym planowane narzędzia interwencji i oczekiwany efekt.

Rekomendowanym rozwiązaniem jest nowelizacja ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim poprzez:

1) rozszerzenie wyłączenia obowiązku stosowania języka polskiego na etapy zawierania umowy, ewaluacji jej realizacji oraz postępowania odwoławcze w procedurze przyznawania dofinansowania projektów, o których mowa w art. 2 pkt 22 ustawy z dnia 28 kwietnia 2022 r. o zasadach realizacji zadań finansowanych ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021–2027 (obecnie wyłączenie dotyczy jedynie czynności w procedurze wyboru tych projektów);

2) rozszerzenie katalogu wyjątków od obowiązku stosowania języka polskiego o wnioski złożone w konkursie na wykonanie projektu badań naukowych lub prac rozwojowych, o których mowa w art. 4 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2024 r. poz. 1571, z późn. zm.), ocenę tych wniosków, umowę z beneficjentem i ewaluację wykonania tej umowy oraz procedury odwoławcze w tych sprawach. Przy czym powyższe wyłączenie nie będzie miało zastosowania do konkursów i naborów wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Oczekiwanym efektem projektowanej ustawy będzie umożliwienie posługiwania się innym językiem niż język polski w procedurze oceny projektów finansowanych z funduszy europejskich oraz w konkursach na wykonanie badań naukowych i prac rozwojowych. Według wnioskodawców rozwiązania te poprawią efektywność wydatkowania środków, w tym środków pochodzących z Unii Europejskiej, a także wpłyną pozytywnie na jakość i rozwój nauki uprawianej w Polsce.

3. Jak problem został rozwiązany w innych krajach, w szczególności krajach członkowskich OECD/UE? Europejskie instytucje szkolnictwa wyższego i organizacje prowadzące badania naukowe mają duże osiągnięcia w zakresie umiędzynarodowienia nauki. Ułatwiają one opracowanie międzynarodowych programów nauczania, promują międzynarodowe projekty w obszarze badań naukowych i innowacji oraz wspierają przepływ studentów, pracowników i wiedzy. W komunikacie „Globalne podejście do badań naukowych i innowacji” opisano nową strategię UE na rzecz współpracy międzynarodowej w obliczu zmiennego środowiska globalnego. Podejście UE opiera się na pozytywnym programie partnerstwa połączonego z konstruktywnym zarządzaniem różnicami. W komunikacie stwierdzono, że należy zagwarantować wzajemność, równe działania i uczciwą konkurencję we wszystkich obszarach współpracy. Jednocześnie podkreślono, że UE będzie dążyć do maksymalizacji wewnętrznej spójności i skuteczności wobec zagranicznych podmiotów prowadzących działania sprzeczne z suwerennością, wartościami i interesami UE. W odpowiedzi na pojawiające się zagrożenia związane z międzynarodową współpracą badawczą Komisja Europejska w dokumencie „Zwalczanie ingerencji w badania naukowe i innowacje”11 przedstawiła informacje na temat praktyk ograniczających ryzyko ingerencji zagranicznej wobec instytucji szkolnictwa wyższego i organizacji prowadzących badania naukowe w celu wsparcie ich starań w zakresie ochrony podstawowych wartości, w tym wolności akademickiej, rzetelności i instytucjonalnej autonomii, a także ochrony ich pracowników, studentów, wyników badań i zasobów.”. Istota projektowanej regulacji polega na wyłączeniu obowiązku stosowania języka polskiego w konkursach na wykonanie projektu badań lub prac rozwojowych oraz naborach o dofinansowanie projektu ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021–2027, jako bariery w pogłębianiu międzynarodowej współpracy badawczej. Dokonany przegląd publikacji dotyczących międzynarodowej współpracy badawczej nie pozwala stwierdzić, czy podobne bariery (w zakresie stosowania języka ojczystego w ww. procedurach) zostały zidentyfikowane w innych państwach członkowskich UE oraz jakie rozwiązania w tym zakresie funkcjonują. OECD, Integrity and security in the global research ecosystem, OECD Science, Technology and Industry Policy Papers, 2022 D. W. Aksnes, G. Sivertsen, Global trends in international research collaboration, 1980- 2021, Journal of Data and Information Science, 8(2), 2023 OECD, op. cit. European Commission, Align Act Accelerate. Research, Technology and Innovation to boost European Competitiveness, 2024 OECD, op. cit. D. W. Aksnes, G. Sivertsen, op.cit. NAWA, Strategia rozwoju Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej na lata 2024–2030, 2023 Uzasadnienie do projektu ustawy o zmianie ustawy o języku polskim (druk senacki nr 370) Komisja Europejska, Zwalczanie ingerencji w badania naukowe i innowacje, dokument roboczy służb Komisji

4. Podmioty, na które oddziałuje projekt. Grupa Wielkość Źródło danych Oddziaływanie Podmioty przeprowadzające konkursy b.d. Możliwość posługiwania się na wykonanie projektu badań lub prac językiem innym niż język polski rozwojowych w procedurze konkursów i wyboru wniosków (m.in. w zakresie oceny oraz tych wniosków, umowy dokonujące wyboru wniosków z beneficjentem i ewaluacji o dofinansowanie projektu ze środków wykonania tej umowy oraz procedur europejskich w perspektywie odwoławczych w tych sprawach). finansowej 2021–2027

Wnioskodawcy b.d. Możliwość złożenia wniosku w ww. naborach i konkursach i przeprowadzenia procedury w konkursie na wykonanie projektu badań lub prac rozwojowych oraz wyboru wniosku o dofinansowanie projektu ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021– 2027 w języku innym niż język polski.

Zagraniczni eksperci b.d. Możliwość udziału w ocenie biorący udział w ocenianiu wniosków wniosków złożonych w konkursach na wykonanie projektu badań lub prac rozwojowych oraz w wyboru wniosku o dofinansowanie projektu ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021– 2027 w przypadku braku znajomości języka polskiego.

5. Informacje na temat zakresu, czasu trwania i podsumowanie wyników konsultacji.

Projekt ustawy w dniu 14 sierpnia 2025 r. został przesłany do zaopiniowania Ministrowi Edukacji, Ministrowi Finansów i Gospodarki, Ministrowi Funduszy i Polityki Regionalnej, Ministrowi Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministrowi Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Ministrowi Sprawiedliwości, Krajowej Radzie Radców Prawnych, Krajowej Radzie Sądownictwa, Naczelnej Radzie Adwokackiej, Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, Polskiej Akademii Nauki, Rzecznikowi Praw Obywatelskich, Sądowi Najwyższemu, Urzędowi Ochrony Konkurencji i Konsumentów, I Zastępca Prokuratora Generalnego Prokuratorowi Krajowemu, Federacji Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych Naczelna Organizacja Techniczna, Fundacji im. Stefana Batorego, Fundacji Rektorów Polskich, Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich, Ogólnopolskiemu Stowarzyszeniu Sędziów Sądów Administracyjnych, Rektorowi Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Stowarzyszeniu Prokuratorów „Lex super omnia”, Stowarzyszeniu Sędziów Polskich "IUSTITIA", Stowarzyszeniu Sędziów THEMIS. Termin nadsyłania opinii ustalono na dzień 1 września 2025 r. Minister Finansów i Gospodarki zauważył, że „pomimo braku stosownych uregulowań w ustawie o języku polskim, już obecnie procedury wdrażania niektórych programów unijnych dopuszczają sporządzanie i ocenę wniosków w językach obcych. Dotyczy to m.in. programów Interreg, dla których Instytucją Zarządzającą jest Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej.” Minister wskazał, że przyjęcie projektowanej regulacji będzie generować dodatkowe obowiązki związane z koniecznością tłumaczeń wymaganych dokumentów oraz spowoduje, że podmioty prowadzące postępowania w omawianym zakresie będą musiały dysponować kadrą biegle władającą językami obcymi. Podkreślił również, że „wprowadzane zmiany winny być neutralne pod względem finansowym dla finansów publicznych”, a „[d]odatkowe obciążanie budżetu państwa z tego tytułu nie może zostać zaakceptowane.” Minister Finansów i Gospodarki przekazał również opinię w zakresie właściwości Ministerstwa Rozwoju i Technologii, w której w pełni popiera projektowane zmiany. W opinii Ministra „[w]prowadzenie wyłączenia konkursów w obszarze badań naukowych i innowacyjności spod obowiązku stosowania ustawy o języku polskim znajduje swoje uzasadnienie zarówno w potrzebach praktycznych, jak i w strategicznych celach państwa w zakresie wspierania innowacyjności i konkurencyjności gospodarki.”. „[P]roponowane rozwiązanie wpisuje się w politykę państwa zmierzającą do wspierania transferu technologii i umiędzynarodowienia polskiej nauki i gospodarki.” „Otwarcie się na podmioty z zagranicy oraz

zagranicznych założycieli tych podmiotów wpisuje się również w założenia polityki rozwoju startupów opracowywanej obecnie w Ministerstwie Rozwoju i Technologii.” Minister wskazał, że „wyłączenie konkursów innowacyjnych spod rygoru ustawy o języku polskim stworzy warunki do zwiększenia atrakcyjności Polski jako miejsca prowadzenia działalności innowacyjnej, przyciągnięcia inwestycji zagranicznych, efektywnej komercjalizacji wyników badań oraz wzrostu konkurencyjności polskiej gospodarki.” Jednocześnie przedstawił propozycję, aby w projektowanej ustawie uwzględnić również postępowania konkursowe w ramach Programów ministra właściwego ds. gospodarki w obszarze innowacyjności w oparciu o art. 21a ustawy o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej z dnia 30 maja 2008 r. (Dz.U. z 2008 r. Nr 116, poz. 730). Minister Funduszy i Polityki Regionalnej zaznaczył, że prowadzone są prace nad rządowym projektem ustawy o zmianie ustawy o języku polskim, który 30 lipca 2025 r. wpłynął do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (druk nr 1611). Projekt rz ądowy zakłada m.in. dodanie wyłączenia od obowiązku stosowania języka polskiego w odniesieniu do „czynności w procedurze wyboru projektów, o których mowa w art. 2 pkt 22 ustawy z dnia 28 kwietnia 2022 r. o zasadach realizacji zadań finansowanych ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021–2027 (Dz. U. poz. 1079 oraz z 2024 r. poz. 1717) w sytuacjach uzasadnionych międzynarodowym charakterem projektu lub koniecznością oceny projektu przez zagranicznych ekspertów”. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (MKiDN) zgadza się z zasadniczym kierunkiem zaproponowanych. Jednocześnie Minister zauważył, że obecnie ustawa o języku polskim w art. 11 pkt 4 wyłącza z rygoru stosowania języka polskiego twórczość naukową. „Zasadne jest zatem przede wszystkim ocenienie (np. z pomocą Rady Języka Polskiego), w jakim stopniu projekty badań naukowych i prac rozwojowych wpisują się w ww. ustawowe wyłączenie.” Ponadto w odniesieniu do projektów finansowanych ze środków europejskich MKiDN proponuje rozważenie zapisu o bardziej uniwersalnym zastosowaniu, bez wskazywania barier czasowych – jedynie do ustawy o zasadach realizacji zadań finansowanych ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021-2027. Minister Sprawiedliwości stwierdził, że odstapienie od stosowania ustawy o języku polskim wiąże się z wprowadzeniem dowolności języka wnioskodawcy, a co za tym idzie, wydaje się wymagać analizy proponowanych zmian z perspektywy wzrostu kosztów operacyjnych podmiotów przyjmujących i oceniających wnioski. Wymóg podejmowania dodatkowych czynności w przypadku wniosków składanych w obcych językach mógłby mieć także potencjalne negatywne przełożenie na faktyczną konkurencję przy ubieganiu się o środki publiczne. W przypadku przyjęcia rozwiązania, które ogranicza wymóg stosowania języka polskiego w przedmiotowych sprawach, lepszym rozwiązaniem, w opinii Ministra, wydaje się zamieszczenie odpowiednich przepisów w ustawach szczególnych regulujących kwestie związane z danym wnioskiem, a więc odpowiednio w ustawie dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2024 r. poz. 1571, z późn. zm.) oraz ustawie z dnia 28 kwietnia 2022 r. o zasadach realizacji zadań finansowanych ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021-2027 (Dz. U. poz. 1079, z późn. zm.). Pierwszy Zastępca Prokuratora Generalnego Prokurator Krajowy (PK) stwierdził, że projektowane zmiany mogą budzić wątpliwości konstytucyjne. Zgodnie z art. 27 konstytucji RP, językiem urzędowym w Rzeczypospolitej Polskiej jest język polski. Zdaniem PK „[d]okumentacja składana w ramach procedur finansowania projektów, zarówno naukowych, jak i europejskich, powinna być sporządzana w języku polskim. Choć ustawa o języku polskim dopuszcza wyjątki, ich rozszerzenie powinno być szczególnie ostrożne, zwłaszcza w obszarach związanych z wydatkowaniem środów publicznych i realizacją zadań o charakterze administracyjnym. Dodanie do art. 11 nowych wyjątków w pkt 8 i 9, budzi zastrzeżenia z punktu widzenia ochrony interesu publicznego, przejrzystości procedur administracyjnych oraz skuteczności działań organów ścigania. Dokumentacja składana w ramach procedur finansowania projektów, zarówno naukowych, jak i europejskich, powinna być sporządzana w języku polskim. Tylko takie rozwiązanie zapewnia pełną transparentność, dostępność dla organów ścigania oraz zdodność z zasadą urzędowości języka polskiego. Proponowane zmiany nie powinny być przyjęte w obecnym kształcie, gdyż mogą prowadzić do osłabienia mechanizmów kontroli i zwiększenia ryzyka nadużyć. Polska Akademia Nauk (PAN) wyraziła opinię, że uzasadnienie projektu ustawy nie pozwala na ocenę zasadności wprowadzenia nowelizacji art. 11 ustawy o języku polskim. W ocenie PAN „bardziej uzasadnione byłoby wprowadzanie wyjątków w ustawach szczegółowych, regulujących zasady poszczególnych konkursów czy programów”, podkreślając jednoczeście konieczność umiędzynarodowienia polskiej nauki. Krajowa Rada Sądownictwa (KRS) postanowiła nie zajmować stanowiska w przedmiocie przedłożonego projektu ustawy, gdyż nie dotyczy on zakresu spraw podlegających opiniowaniu przez KRS, określonego w ustawie o Krajowej Radzie Sądownictwa. Sąd Najwyższy (SN) poinformował, iż przedłożony projekt, z uwagi na postanowienia ustawy o Sądzie Najwyższym, nie podlega opiniowaniu przez SN.

Naczelny Sąd Administracyjny, Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Konferencja Rektorów Akademickich Szkół Polskich, Naczelna Organizacja Techniczna, Stowarzyszenie Sędziów Polskich „IUSTITIA”, Stowarzyszenie Prokuratorów „Lex Super Omnia” nie złosili uwag do projektu. Na wspólnym posiedzeniu w dniu 14 października 2025 r. Komisja Nauki oraz Komisja Ustawodawcza rozpatrzyły projekt i przyjęły go bez wprowadzania poprawek. Podczas drugiego czytania zgłoszono poprawki mające na celu dostosowanie treści przepisów zmieniających art. 11 ustawy o języku polskim do zmian wprowadzonych ustawą z dnia 26 września 2025 r. o zmianie ustawy o języku polskim. Senat uchwalił projekt w brzmieniu wynikającym ze zgłoszonych poprawek.

6. Wpływ na sektor finansów publicznych. (ceny stałe z 2025 r.) Skutki w okresie 10 lat od wejścia w życie zmian [mln zł] Łącznie 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 (0-10) Dochody ogółem 0 b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. Wydatki ogółem 0 b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. Saldo ogółem 0 b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. Źródła finansowania

Dodatkowe informacje, w tym Projektowana ustawa będzie oddziaływała na sektor finansów publicznych. wskazanie źródeł danych i przyjętych Wprowadzenie możliwości stosowania innego języka niż język polski, zarówno do obliczeń założeń w procedurze dotyczącej konkursów na wykonanie projektu badań lub prac rozwojowych oraz wyboru wniosków o dofinansowanie projektu ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021–2027, może spowodować wzrost kosztów, po stronie administracji publicznej, wynikający z konieczności tłumaczeń dokumentacji sporządzonej w języku obcym na język polski. Z drugiej strony nastąpi ograniczenie wydatków na tłumaczenia z języka polskiego na języki obce, ponoszonych dotychczas w sytuacji, gdy do oceny projektu konieczne było zaangażowanie zagranicznych ekspertów. Ponadto likwidacja bariery językowej w obu procedurach może spowodować większy udział podmiotów zagranicznych, w stosunku do scenariusza bazowego, tj. gdyby nie dokonano proponowanej zmiany. Wzrost udziału tych podmiotów może mieć efekt pozytywny – nastąpi poprawa jakości realizowanych badań czy projektów, w konsekwencji ujawnią się dodatkowe korzyści, ale mogą wystąpić również skutki negatywne w postaci mniejszych dochodów podatkowych. Ze względu na brak ogólnodostępnych statystyk ukazujących skalę zaangażowania się w projekty badawcze podmiotów zagranicznych, czy odpowiednich danych prezentujących udział tych podmiotów przy realizacji partnerstwa przewidzianego w ustawie (w konktekscie europejskim), brak jest możliwości ukazania wyżej opisanych skutków projektowanej regulacji w sposób ilościowy. W związku z tym ograniczono się do wskazania potencjalnych korzyści i kosztów regulacji w tych obszarach w sposób jakościowy.

7. Wpływ na konkurencyjność gospodarki i przedsiębiorczość, w tym funkcjonowanie przedsiębiorców oraz na rodzinę, obywateli i gospodarstwa domowe. Skutki Czas w latach od wejścia w życie 0 1 2 3 5 10 Łącznie zmian (0-10) W ujęciu duże przedsiębiorstwa 0 b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. pieniężnym (w mln zł, sektor mikro-, ceny stałe z małych i średnich 0 b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. 2025 r.) przedsiębiorstw

rodzina, obywatele oraz gospodarstwa 0 0 0 0 0 0 0 domowe Dodatkowe informacje, w tym Projektowana regulacja nie będzia miała bezpośredniego wpływu na wskazanie źródeł danych i przyjętych funkcjonowanie przedsiębiorców, w tym sektor mikro-, małych i średnich do obliczeń założeń przedsiębiorstw, oraz na rodzinę, obywateli i gospodarstwa domowe. Projektowane wyłączenie z obowiązku stosowania języka polskiego konkursów w obszarze badań naukowych i rozwoju może przyczynić się do wzrostu konkurencyjności polskiej gospodarki oraz innowacyjności. Podobnie jak w przypadku wpływu projektowanych rozwiązań na sektor finansów publicznych – ze względu na brak odpowiednich danych statystycznych oraz raportów i analiz w tym obszarze – nie jest możliwe ukazania skutków projektowanej regulacji w sposób ilościowy.

8. Zmiana obciążeń regulacyjnych (w tym obowiązków informacyjnych) wynikających z projektu.

Brak wpływu.

9. Wpływ na rynek pracy.

Brak skutków.

10. Wpływ na pozostałe obszary.

środowisko naturalne demografia informatyzacja sytuacja i rozwój regionalny mienie państwowe zdrowie inne: obszar badań naukowych i rozwoju

Projektowane rozwiązania w zakresie wyłączenia obowiązku stosowania języka polskiego w procedurach konkursowych na wykonanie projektu badań lub prac rozwojowych oraz wyboru wniosków o dofinansowanie projektu ze środków europejskich, może przyczynić się do wzmocnienia umiędzynarodowienia polskiej nauki, a tym samym do osiągnięcia korzyści opisanych w pkt 1 OSR i wzmocnienia potencjału obszaru badań i rozwoju w Polsce. Z drugiej strony eksperci zwracają uwagę na wyzwania i zagrożenia dla bezpieczeństwa narodowego i gospodarczego oraz wolności badań naukowych, związane z pogłębianiem międzynarodowej współpracy badawczej oraz otwartego dostępu do wiedzy. Niepokój budzi m.in. kwestia nieautoryzowanego transferu informacji, kradzież własności intelektualnej, asymetryczne wykorzystanie efektów współpracy, zagraniczna ingerencja w badania naukowe, itp.12 Zatem większe otwarcie na podmioty zagraniczne oraz pogłębianie międzynarodowej współpracy badawczej może nieść za sobą również większe ryzyko wystąpienia opisanych powyżej negatywnych efektów. OECD wskazuje, że globalne kryzysy, takie jak zmiana klimatu, pandemia COVID-19 oraz rosnące napięcia geopolityczne, przyczyniają się do rosnącej „sekurytyzacji” programów polityki w obszarze nauki, technologii i innowacji wśród wielu państw członkowskich. Rządy państw członkowskich wdrażają środki mające na celu (1) zmniejszenie ryzyka współzależności w obszarze nauki, technologii i innowacji oraz ograniczenie międzynarodowych przepływów technologii; (2) poprawę wydajności przemysłu poprzez inwestycje w ten obszar; oraz (3) wzmocnienie międzynarodowych sojuszy w obszarze nauki, technologii i innowacji między gospodarkami o podobnych poglądach.13

11. Planowane wykonanie przepisów aktu prawnego.

Projektowana regulacja wejdzie w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

12. W jaki sposób i kiedy nastąpi ewaluacja efektów projektu oraz jakie mierniki zostaną zastosowane? Projektowana regulacja powinna podlegać ewaluacji po 2-3 latach jej stosowania w zakresie liczby wniosków w języku innym niż język polski złożonych w konkursach na wykonanie projektu badań lub prac rozwojowych oraz procedurze wyboru wniosków o dofinansowanie projektu ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021–2027, liczby zaangażowanych do oceny ww. wniosków ekspertów zagranicznych oraz liczby badań lub prac rozwojowych realizowanych przy współudziale zagranicznych naukowców/podmiotów. OECD, op. cit. OECD, OECD Science, Technology and Innovation Outlook 2023, 2023

13. Załączniki (istotne dokumenty źródłowe, badania, analizy itp.).

Brak.