Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks wyborczy.

Warszawa, 22 października 2025 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja

Pan Szymon Hołownia Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej

Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i na podstawie art. 32 ust. 2 regulaminu Sejmu niżej podpisani posłowie wnoszą projekt ustawy:

- o zmianie ustawy - Kodeks wyborczy. Do reprezentowania wnioskodawców w pracach nad projektem ustawy upoważniamy pana posła Mariusza Witczaka.

(-) Piotr Adamowicz; (-) Sylwia Bielawska; (-) Paweł Bliźniuk; (-) Mateusz Bochenek; (-) Krzysztof Bojarski; (-) Piotr Borys; (-) Alicja Chybicka; (-) Joanna Frydrych; (-) Konrad Frysztak; (-) Patryk Gabriel; (-) Elżbieta Gelert; (-) Stanisław Gorczyca; (-) Krzysztof Grabczuk; (-) Jan Grabiec; (-) Łukasz Horbatowski; (-) Maria Małgorzata Janyska; (-) Patryk Jaskulski; (-) Marcin Józefaciuk; (-) Piotr Kandyba; (-) Iwona Karolewska; (-) Ewa Kołodziej; (-) Zbigniew Konwiński; (-) Tomasz Kostuś; (-) Urszula Koszutska; (-) Iwona Maria Kozłowska; (-) Maria Joanna Koźlakiewicz; (-) Katarzyna Królak; (-) Marek Krząkała; (-) Adam Krzemiński; (-) Henryka Krzywonos-Strycharska; (-) Piotr Lachowicz; (-) Katarzyna Anna Lubnauer; (-) Alicja Łepkowska-Gołaś; (-) Dorota Łoboda; (-) Magdalena Łośko; (-) Paweł Masełko; (-) Jerzy Meysztowicz; (-) Jacek Niedźwiedzki; (-) Tomasz Piotr Nowak; (-) Paweł Papke; (-) Karolina Pawliczak; (-) Małgorzata Pępek; (-) Lucjan Marek Pietrzczyk; (-) Elżbieta Anna Polak; (-) Mariusz Popielarz; (-) Rafał Siemaszko; (-) Franciszek Sterczewski; (-) Paweł Suski; (-) Henryk Szopiński; (-) Łukasz Ściebiorowski; (-) Apoloniusz Tajner; (-) Małgorzata Tracz; (-) Robert Wardzała; (-) Adrian Witczak; (-) Mariusz Witczak; (-) Przemysław Witek; (-) Anna Wojciechowska. U S TAWA z dnia … o zmianie ustawy - Kodeks wyborczy

Art. 1. W ustawie z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (Dz. U. z 2025 r. poz. 365) wprowadza się następujące zmiany:

1) w art. 82 § 5 otrzymuje brzmienie:

„§ 5. Prawo wniesienia protestu przysługuje również przewodniczącemu właściwej komisji wyborczej, sekretarzowi obwodowej komisji wyborczej i pełnomocnikowi wyborczemu.”;

2) w art. 103aa:

a) w § 3 wyraz „Przewodniczący” zastępuje się wyrazem „Sekretarz”,

b) w § 4 w pkt 2 wyraz „przewodniczący” zastępuje się wyrazem „sekretarz”,

c) w § 5 wyraz „przewodniczący” zastępuje się wyrazem „sekretarz”;

3) w art. 103ba w § 4 wyraz „przewodniczący” zastępuje się wyrazem „sekretarz”;

4) w art. 167 w § 1 po pkt 9 dodaje się pkt 9a w brzmieniu:

„9a) powoływanie i odwoływanie sekretarzy obwodowych komisji wyborczych;”;

5) w art. 182:

a) § 1a otrzymuje brzmienie:

„§ 1a. W skład każdej obwodowej komisji wyborczej powołuje się:

1) 7 osób w obwodach głosowania do 1000 mieszkańców,

2) 9 osób w obwodach głosowania od 1001 do 2000 mieszkańców,

3) 11 osób w obwodach głosowania od 2001 do 3000 mieszkańców,

4) 13 osób w obwodach głosowania powyżej 3000 mieszkańców

– w tym sekretarza obwodowej komisji wyborczej.”,

b) § 2 otrzymuje brzmienie:

„§ 2. Pełnomocnik wyborczy lub upoważniona przez niego osoba może zgłosić tylko po jednym kandydacie do każdej obwodowej komisji wyborczej wyłącznie na obszarze okręgu wyborczego, w którym została zarejestrowana zgłoszona przez niego lista kandydatów na posłów, posłów do Parlamentu Europejskiego, radnych lub zarejestrowany został kandydat na Prezydenta Rzeczypospolitej, senatora lub wójta, z zastrzeżeniem § 7.”,

c) § 3 otrzymuje brzmienie:

„§ 3. W skład obwodowych komisji wyborczych w odrębnych obwodach głosowania powołuje się:

1) 5 osób w obwodach głosowania do 100 osób,

2) 7 osób w obwodach głosowania od 101 do 300 osób,

3) 9 osób w obwodach głosowania od 301 do 500 osób,

4) 11 osób w obwodach głosowania powyżej 500 osób

– w tym sekretarza obwodowej komisji wyborczej. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio.”,

d) w § 7 pkt 2 otrzymuje brzmienie:

„2) miała być większa niż ustawowy skład liczbowy komisji - kandydatów do składu komisji, w liczbie stanowiącej różnicę między ustawowym składem liczbowym komisji a liczbą członków powoływanych na podstawie § 2, wyłania się w drodze publicznego losowania spośród osób zgłoszonych przez pełnomocników wyborczych, o których mowa w § 2; każdy z nich może zgłosić do losowania tylko jedną osobę.”;

6) w art. 183 w § 2 pkt 2 otrzymuje brzmienie:

„2) jedną osobę wskazaną przez konsula, która wykonuje zadania sekretarza obwodowej komisji wyborczej.”;

7) po art. 183 dodaje się art. 183a w brzmieniu:

„Art. 183a. § 1. Sekretarzy obwodowych komisji wyborczych powołuje właściwy komisarz wyborczy spośród kandydatów spełniających wymogi określone w § 2 i 3, zgłoszonych przez wójta.

§ 2. Na sekretarza obwodowej komisji wyborczej może zostać powołana osoba, która:

1) jest obywatelem polskim;

2) ukończyła 25 lat najpóźniej w dniu dokonania zgłoszenia;

3) posiada wykształcenie wyższe;

4) jest pracownikiem urzędu obsługującego organy administracji rządowej, samorządowej lub jednostek im podległych lub przez nie nadzorowanych albo posiada co najmniej 2-letni staż pracy w wymienionych urzędach lub jednostkach albo jest nauczycielem mianowanym lub nauczycielem dyplomowanym w rozumieniu ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 986, z późn. zm.1).

§ 3. Sekretarzem obwodowej komisji wyborczej nie może być osoba: Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2024 r. poz. 1871 oraz z 2025 r. poz. 620, 1019, 1160, 1188 i 1189.

1) która w chwili zgłoszenia ma ukończone 65 lat;

2) kandydująca w wyborach w okręgu, w skład którego wchodzi gmina właściwa dla obszaru działania obwodowej komisji wyborczej;

3) pełniąca funkcję organu albo wchodząca w skład organu pochodzącego z wyborów powszechnych;

4) która podpisała zgodę na kandydowanie w wyborach lub objęła funkcję pełnomocnika wyborczego, komisarza wyborczego, urzędnika wyborczego lub męża zaufania;

5) należąca do partii politycznej;

6) prowadząca działalność publiczną niedającą się pogodzić z funkcją sekretarza obwodowej komisji wyborczej;

7) skazana prawomocnym wyrokiem za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe.

§ 4. Do zadań sekretarza obwodowej komisji wyborczej należy zapewnienie, we współdziałaniu z przewodniczącym obwodowej komisji wyborczej, prawidłowości działań obwodowej komisji wyborczej i ich koordynowanie, w szczególności:

1) przeliczenia i sprawdzenia kart do głosowania przez obwodową komisję wyborczą podczas ich odbioru i w dniu głosowania przed jego rozpoczęciem;

2) przebiegu głosowania i ustalenia wyników głosowania;

3) sporządzenia protokołu głosowania przez obwodową komisję wyborczą oraz jego podpisania i podania do wiadomości publicznej;

4) spakowania protokołu głosowania oraz jego kopii i przekazania do komisji wyborczej wyższego stopnia;

5) spakowania dokumentów z głosowania i przekazania ich w depozyt urzędnikowi wyborczemu.

§ 5. Sekretarzom obwodowych komisji wyborczych oraz osobom wykonującym zadania sekretarza, o których mowa w art. 183 § 2 pkt 2, przysługuje zryczałtowana dieta za czas związany z wykonywaniem ich zadań w wysokości 130% diety przysługującej przewodniczącemu obwodowej komisji wyborczej.

§ 6. Właściwy komisarz wyborczy odwołuje sekretarza obwodowej komisji wyborczej w przypadku stwierdzenia niewykonywania albo nienależytego wykonywania zadań, o których mowa w § 4, a także w przypadku nieuczestniczenia w pracach komisji bez usprawiedliwienia lub podejmowania działań sprzecznych z prawem.

§ 7. Funkcja sekretarza obwodowej komisji wyborczej wygasa w przypadku zaistnienia przesłanki, o której mowa w § 3 pkt 2-7, lub przesłanki, o której mowa w art. 184 § 1 pkt 1-4 lub 6.

§ 8. Państwowa Komisja Wyborcza określi, w drodze uchwały, tryb powoływania sekretarzy obwodowych komisji wyborczych, biorąc pod uwagę konieczność zapewnienia prawidłowego i sprawnego przygotowania i przebiegu wyborów oraz funkcjonowania obwodowych komisji wyborczych.”.

Art. 2. Przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, mają zastosowanie po raz pierwszy do wyborów zarządzonych po upływie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.

Art. 3. Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. UZASADNIENIE

I. Potrzeba i cel nowelizacji ustawy

Projektowana nowelizacja ustawy ma na celu usprawnienie oraz profesjonalizację prac obwodowych komisji wyborczych. W tym względzie zauważyć należy przede wszystkim zasadność wprowadzenia nowej instytucji prawa wyborczego, tj. sekretarzy obwodowych komisji wyborczych. Głównym zadaniem sekretarzy ma być zapewnienie prawidłowo przeprowadzonego procesu wyborczego. W obecnym stanie prawnym instytucje męża zaufania, czy też obserwatora społecznego nie wydają się być bowiem wystarczające. Sekretarze obwodowych komisji wyborczych z uwagi na szczególne wymagania dotyczące wieku, wykształcenia czy doświadczenia zawodowego, stanowić będą czynnik profesjonalny. Jako członkowie obwodowych komisji wyborczych sekretarze nie będą jedynie biernymi obserwatorami procesu wyborczego, ale jego nieodłączną częścią. W tym zakresie sekretarze będą posiadali szereg obowiązków kontrolnych na etapach procesu wyborczego. W zamyśle projektodawcy ma to stanowić istotne novum w prawie wyborczym.

Co więcej, zwrócić uwagę należy na wprowadzenie zmian w regulacjach dotyczących obwodowych komisji wyborczych. Mają one na celu postulowany w doktrynie powrót do dawnych rozwiązań, przyznających większe przywileje komitetom wyborczym, które zgłosiły w danych wyborach i w danym okręgu listy, bądź poszczególnych kandydatów. Rozwiązanie takie zmniejszy niewątpliwie ryzyko powstawania tzw. „komitetów-widm” i przyzna większe uprawnienia komitetom realnie biorącym udział w wyborach.

II. Uzasadnienie rozwiązań szczegółowych

W pierwszej kolejności zauważyć należy, iż wyboru sekretarzy obwodowej komisji wyborczej powinien dokonywać właściwy komisarz wyborczy spośród kandydatów zgłoszonych przez wójta. Takowa procedura powoływania zmarginalizuje prawdopodobieństwo powołania do sprawowania funkcji sekretarza osoby niekompetentnej.

Projektodawca wskazuje na konieczność spełnienia określonych wymogów przez kandydatów na sekretarzy obwodowych komisji wyborczych, dotyczących chociażby wieku oraz wykształcenia. Uregulowane zostały również przesłanki negatywne, jak np. przynależność do partii politycznej oraz skazanie prawomocnym wyrokiem za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe. Zadania sekretarzy obwodowych komisji wyborczych należałoby pojmować poprzez szeroko rozumianą koordynację i harmonizację działań obwodowych komisji wyborczych we współpracy z przewodniczącym komisji. Projektowana nowelizacja ustawy zawiera jednak również wyszczególnienie najistotniejszych zadań wchodzących w zakres obowiązków sekretarzy. W tym miejscu projektodawca zwraca uwagę na przejęcie przez sekretarzy obwodowych komisji wyborczych obowiązku ewidencjonowania czasu przebywania mężów zaufania w obwodowej komisji wyborczej, a także wydawania im w związku z tym stosownego zaświadczenia. Ma to na celu odciążenie przewodniczącego komisji od obowiązków technicznych, które wykonywać powinien właśnie sekretarz.

Sekretarze jako członkowie obwodowych komisji wyborczych będą otrzymywać stosowną zryczałtowaną dietę. Jej wysokość stanowiłaby wysokość diety przysługującej przewodniczącemu obwodowej komisji wyborczej, z tym zastrzeżeniem, że wynosiłaby 130% diety przysługującej przewodniczącemu obwodowej komisji wyborczej. Wyższa wysokość diety wynika z konieczności spełnienia przez sekretarzy określonych przesłanek, ilości zadań, a tym samym kluczowej roli sekretarzy w prawidłowym przebiegu procesu wyborczego.

Wydaje się też, iż nie ma podstaw, aby w zakresie wykonywania swoich obowiązków kwestia ochrony prawnej, jak i odpowiedzialności sekretarzy obwodowych komisji wyborczych kształtowała się odmienne od tej pozostałych członków obwodowej komisji wyborczej. W tym zakresie wystarczające jest odesłanie do odpowiednich przepisów dotyczących członków obwodowych komisji wyborczych.

W razie niewykonywania, bądź nienależytego wykonywania swoich obowiązków przez sekretarzy obwodowych komisji wyborczych, a także w przypadku braku ich uczestniczenia w pracach komisji bez usprawiedliwienia lub podejmowania działań sprzecznych z prawem, właściwy komisarz wyborczy powinien mieć możliwość odwołania takiego sekretarza. Niezbędne jest też oczywiście uregulowanie katalogu przypadków wygaśnięcia funkcji. Stanowiłyby by one ogólne przesłanki uregulowane dla członków obwodowych komisji wyborczych oraz dodatkowo w przypadku zaistnienia którejkolwiek ze wskazanych już powyżej przesłanek negatywnych. Na koniec zwrócić należy uwagę na zasadność wprowadzenia przepisu, który w zakresie nieuregulowanym we wprowadzanym rozdziale odsyłałby do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących członków obwodowych komisji wyborczych. Choć sekretarze wchodzą w skład obwodowych komisji wyborczych, to niektóre kwestie ich dotyczące uregulowane zostały odmiennie od pozostałych członków komisji, w związku z czym niezbędne wydaje się być stosowanie wskazanych przepisów odpowiednio, z uwzględnieniem owych odmienności i jedynie w zakresie nieuregulowanym. Sekretarze obwodowych komisji wyborczych nie powinni stanowić względem komisji „ciała obcego”, a jej integralną część, co niewątpliwie ułatwi sekretarzom wykonywanie swoich obowiązków. Co więcej, w kontekście powoływania składu obwodowych komisji wyborczych oprócz wprowadzenia w ich skład sekretarzy obwodowych komisji wyborczych, nowelizacja wprowadza regulacje, na skutek której pełnomocnik wyborczy lub upoważniona przez niego osoba będzie mogła zgłosić tylko po jednym kandydacie do każdej obwodowej komisji wyborczej wyłącznie na obszarze okręgu wyborczego, w którym została zarejestrowana zgłoszona przez niego lista kandydatów na posłów, posłów do Parlamentu Europejskiego, radnych lub zarejestrowany został kandydat na Prezydenta Rzeczypospolitej, senatora lub wójta. Jak wskazała sama Państwowa Komisja Wyborcza „Obecne rozwiązanie powoduje natomiast, że część komitetów wyborczych, które zgłosiły listę kandydatów na obszarze danego okręgu wyborczego lub kandydata na danym obszarze (albo kandydata na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej) w wyborach, ze względu na ograniczoną liczbę członków obwodowych komisji wyborczych, nie posiada swoich przedstawicieli w tych komisjach, a przedstawicieli takich mają komitety wyborcze, które nie zgłosiły np. żadnej listy kandydatów lub żadnego kandydata w danych wyborach. Jest to zatem krzywdzące dla tych komitetów, które realnie uczestniczą w wyborach (zarejestrowały listę lub listy kandydatów albo kandydata w danych wyborach). Obecne rozwiązanie prowadzi także do sytuacji, w których część komitetów wyborczych jest tworzonych z założenia wyłącznie w celu zgłoszenia kandydatów na członków obwodowych komisji wyborczych (a w konsekwencji uzyskania ewentualnych korzyści przez zgłoszonych przez nie kandydatów na członków obwodowych komisji wyborczych polegających na otrzymaniu przez nich zryczałtowanych diet).”2 .

III. Rzeczywisty stan i przewidywane skutki

W obecnym stanie prawnym swego rodzaju kontrolę prawidłowego przebiegu procesu wyborczego pełnią mężowie zaufania. Jak jednak wskazuje doktryna „W praktyce często działania mężów zaufania są na bieżąco koordynowane przez przedstawicieli komitetów wyborczych (w zakresie wydawania instrukcji, wymiany informacji itp.). Istnieje więc relatywnie silne, stałe powiązanie pomiędzy podmiotem biorącym udział w wyborach Państwowa Komisja Wyborcza, ZPOW.502.1.2024, Informacja o realizacji przepisów Kodeksu wyborczego oraz propozycje ich zmiany, Warszawa 4 marca 2024 r. (komitetem wyborczym) a mężem zaufania.”3 . Co więcej, Kodeks wyborczy przewiduje także możliwość wyznaczenia przez niektóre zarejestrowane w Rzeczypospolitej Polskiej stowarzyszenia i fundacje po jednym obserwatorze społecznym do komisji wyborczych. „Do obserwatorów społecznych stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu o mężach zaufania, z wyjątkiem art. 103b § 1 pkt 3 i 4, co oznacza, że obserwatorzy społeczni nie mają prawa wnosić uwag do protokołu ani też być obecni przy przewożeniu i przekazywaniu protokołu do właściwej komisji wyborczej wyższego stopnia.” 4 .

Projektodawca wskazuje, iż wprowadzenie instytucji sekretarzy obwodowych komisji wyborczych, posiadających odpowiednie kwalifikacje i spełniające szereg innych warunków (między innymi warunku apolityczności) przyczyni się niewątpliwie do zapewnienia prawidłowego, zgodnego z wszelkimi procedurami uczciwego przebiegu procesu wyborczego w demokratycznym państwie prawnym. Konieczność wprowadzenia zmian pokazuje przykład wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w 2025 r., a precyzując związana z nimi fala protestów spływających do Sądu Najwyższego oraz skala niezadowolenia społecznego w związku ze stwierdzonymi nieprawidłowościami w liczeniu głosów w wielu obwodowych komisjach wyborczych. Zaznaczyć trzeba, że różnica głosów pomiędzy kandydatami w II turze wyborów była najniższa w historii III RP. Na długo po dniu głosowania prowadzone były czynności prokuratorskie, w tym oględziny kart do głosowania, a także rozpatrywanie licznych protestów przez Izbę Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego. Wprowadzenie instytucji sekretarzy obwodowych komisji wyborczych z całą pewnością przyczyni się do zminimalizowania ryzyka ponownego wystąpienia sytuacji, w której wyborcy odczuwać będą niepewność co do rzeczywistego wyniku wyborów. Wprowadzenie do obwodowych komisji wyborczych czynnika profesjonalnego i apolitycznego, spowodowuje pozytywne skutki społeczne w postaci zwiększenia zaufania obywateli do procesu wyborczego.

Celem innych zmian w zakresie powoływania członków obwodowych komisji wyborczych jest w głównej mierze powrót do rozwiązań poprzedniego stanu prawnego z czasów obowiązywania Kodeksu wyborczego w latach 2011-2018. Obecny stan prawny jest szeroko krytykowany w doktrynie, jak i w przestrzeni publicznej. „Zmiany wprowadzone przez ustawodawcę do art. 182 k.w. należy ocenić jednoznacznie negatywnie. Dotyczy to w szczególności przyznania pierwszeństwa do zgłaszania kandydatów do obwodowych J. Zbieranek [w:] K. W. Czaplicki, B. Dauter, S. J. Jaworski, A. Kisielewicz, F. Rymarz, J. Zbieranek, Kodeks wyborczy. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2018, art. 103(a), art. 103(b). A. Rakowska-Trela [w:] K. Składowski, A. Rakowska-Trela, Kodeks wyborczy. Komentarz do zmian 2018, Warszawa 2018, art. 103(a), art. 103(b), art. 103(c). komisji wyborczych pełnomocnikom wyborczym komitetów wyborczych utworzonych przez partie polityczne bądź koalicje partii politycznych, z których list w ostatnich wyborach wybrano radnych do sejmiku województwa albo posłów do Sejmu.”5. W szczególności podnosi się problematyczną kwestię tworzenia swoistych „komitetów-widm”. Niewątpliwie niepokojące wydają się być sytuacje, w których komisje wyborcze obsadzane są w większości, czy nawet w całości członkami komitetów, które nie zarejestrowały swoich kandydatów w danym lub jakimkolwiek okręgu wyborczym. Projektowana ustawa zapobiec ma takim sytuacjom, a w rezultacie przyczynić się do większej przejrzystości i uczciwości procesu wyborczego.

IV. Źródła finansowania

Wprowadzenie instytucji sekretarza obwodowej komisji wyborczej spowoduje nieznaczne obciążenie budżetu państwa w zakresie kosztów organizacji wyborów. Wydatki te zostaną pokryte z budżetu Państwowej Komisji Wyborczej.

V. Oświadczenie o zgodności projektowanych regulacji z prawem Unii Europejskiej

Przedmiot projektowanej regulacji jest zgodny z prawem Unii Europejskiej.

VI. Wejście w życie

Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. A. Rakowska-Trela [w:] K. Składowski, A. Rakowska-Trela, Kodeks wyborczy. Komentarz do zmian 2018, Warszawa 2018, art. 182. DEKLAROWANE SKUTKI REGULACJI (DSR) projektu ustawy

Informacja o projekcie

a) Tytuł projektu:

Ustawa o zmianie ustawy – Kodeks wyborczy

b) Przedstawiciel wnioskodawcy:

Mariusz Witczak

I. Część wstępna [1] Zwięzły opis zidentyfikowanego problemu i proponowanych rozwiązań. Przedmiotem projektowanych zmian jest zagadnienie związane z niewystarczającym stopniem przejrzystości oraz profesjonalizacji prac obwodowych komisji wyborczych, co w aktualnym stanie prawnym skutkuje ryzykiem występowania nieprawidłowości w procesie ustalania wyników głosowania. Skala tego problemu unaoczniła się w procesie wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w roku 2025, kiedy to w następstwie przeprowadzonych przez Prokuraturę Krajową oględzin kart do głosowania w 250 obwodowych komisjach, ustalono że aż w 84 komisjach, co stanowi 33 procent całości, stwierdzono rozbieżności, w tym w 16 przypadkach odnotowano odwrotne przypisanie głosów poszczególnym kandydatom1. Powyższe ustalenia dowodzą, że część komisji pracowała w warunkach, mogących naruszać podstawowe standardy rzetelności procesu wyborczego, które wynikają wprost z norm konstytucyjnych.

Projektodawcy wskazują, iż sposobem na rozwiązanie problemu jest przywrócenie do Kodeksu wyborczego przepisu, zgodnie z którym uprawnienie do zgłaszania kandydatów do obwodowych komisji wyborczych przysługuje wyłącznie komitetom wyborczym na obszarze okręgu wyborczego, w którym została zarejestrowana zgłoszona przez nich lista kandydatów na posłów, posłów do Parlamentu Europejskiego, radnych lub zarejestrowany został kandydat na Prezydenta Rzeczypospolitej, senatora lub wójta.

Projektodawcy proponują by w skład komisji wyborczych wprowadzić instytucję sekretarza w randze urzędnika wyborczego, którego zadaniem będzie współdziałanie z przewodniczącym komisji oraz zapewnienie należytego poziomu organizacyjnego i merytorycznego jej prac. Celem proponowanych rozwiązań jest uzupełnienie obecnych mechanizmów kontroli społecznej, reprezentowanych przez mężów zaufania i obserwatorów społecznych, które w ocenie projektodawców nie zapewniają pełnej gwarancji prawidłowego przebiegu procedury wyborczej. W ocenie projektodawców, zaniechanie wprowadzenia wskazanych zmian skutkowałoby utrwaleniem stanu, w którym istotna część komisji obwodowych pozostaje podatna na błędy mogące prowadzić do podważenia zaufania obywateli do uczciwości procesu wyborczego. Komunikat z dnia 25 lipca 2025 r., o wynikach pracy zespołu koordynującego śledztwa w sprawach przestępstw związanych z wyborami Prezydenta RP. [2] Czy były rozważane rozwiązania alternatywne? ➢ Nie Zidentyfikowane problemy dotyczą obszarów regulowanych ustawą – Kodeks wyborczy - dlatego ich rozwiązanie może przybrać formę wyłącznie zmian legislacyjnych istniejących aktów normatywnych.

II. Wymogi określone w art. 34 ust. 2 pkt 3–5 regulaminu Sejmu [3] Jakie są przewidywane skutki prawne projektowanych rozwiązań? Projektowana zmiana ustawy ukierunkowana jest na podniesienie jakości oraz zwiększenie stopnia profesjonalizacji działalności obwodowych komisji wyborczych. Kluczowym elementem zmian jest ustanowienie nowej instytucji prawa wyborczego, tj. sekretarzy obwodowych komisji wyborczych, których zasadniczym obowiązkiem będzie zapewnienie zgodnego z prawem przebiegu całego procesu wyborczego. Sekretarze, dzięki ustawowo określonym wymogom odnoszącym się m. in. do wieku, kwalifikacji zawodowych i doświadczenia, mają stanowić gwarancję fachowości prac obwodowych komisji wyborczych. Nowelizacja przewiduje powrót do rozwiązań, które przyznają szersze uprawnienia komitetom wyborczym rejestrującym w danym okręgu listy lub kandydatów, co w praktyce ograniczy powstawanie tzw. „komitetów-widm” i jednocześnie wzmocni pozycję tych podmiotów, które rzeczywiście uczestniczą w wyborach.

Ustanowienie sekretarzy obwodowych komisji wyborczych, spełniających określone kryteria i pozostających poza wpływami politycznymi, przyczyni się do zapewnienia uczciwego, transparentnego i zgodnego z obowiązującymi procedurami przebiegu głosowania, co stanowi istotną gwarancję w demokratycznym państwie prawnym. Rozwiązanie to pozwoli również na zmniejszenie ryzyka ponownego wystąpienia sytuacji, w których obywatele mogliby odczuwać niepewność co do wiarygodności wyników wyborów. Wprowadzenie do komisji czynnika profesjonalnego i neutralnego politycznie, zwiększy zaufanie społeczne do instytucji wyborczych i do samego procesu głosowania. Celem projektowanej ustawy jest zatem eliminacja potencjalnych nieprawidłowości w organizacji wyborów oraz wzmocnienie przejrzystości, legalności i uczciwości całej procedury wyborczej.

Projektodawcy proponują 14-dniowy termin wejścia w życie proponowanych rozwiązań, który czyni zadość wymogowi określonemu w art. 4. ust. 1. ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1461), umożliwiając kompleksową implementację projektowanych przepisów.

Projektowane zmiany pozostają w zgodności z przepisami Konstytucji RP, realizując konstytucyjne zasady transparentności i uczciwości prowadzenia procesu wyborczego.

Przedmiotowy projekt jest zgodny z prawem Unii Europejskiej i nie podlega procedurze notyfikacyjnej.

[4] Jakie są przewidywane skutki społeczne projektowanych rozwiązań? Projektowane zmiany oddziaływać będą na ogół społeczeństwa polskiego, obejmując wszystkich obywateli Rzeczypospolitej Polskiej, niezależnie od wieku, płci czy wykonywanego zawodu. Liczebność wspomnianej populacji, według danych opublikowanych przez Główny Urząd Statystyczny, na miesiąc lipiec 2025 r. to ponad 37 milionów osób. Wpływ na tę grupę należy określić jako mający charakter niemierzalny, wyrażający się przede wszystkim we wzmocnieniu zaufania społecznego do instytucji wyborczych oraz całego procesu wyborczego, a także w utrwaleniu poczucia pewności, iż ogłoszone wyniki wyborów stanowią wierne i rzetelne odzwierciedlenie faktycznie oddanych głosów, nie zaś rezultat budzący wątpliwości co do swojej prawidłowości.

Projektowane rozwiązania w sposób szczególny oddziaływać będą na osoby dysponujące czynnym i biernym prawem wyborczym, a więc zarówno wyborców, jak i kandydatów. Liczebność tej zbiorowości obejmuje odpowiednio wszystkich uprawnionych obywateli oraz kandydatów zgłoszonych w poszczególnych wyborach, co wskazuje na jej szeroki i zróżnicowany zakres.

Wpływ projektu na tę kategorię podmiotów nie będzie mierzalny w kategoriach finansowych, lecz należy go rozpatrywać jako wpływ o charakterze społecznym. Wyborcy, uczestnicząc w głosowaniu, uzyskają głębsze przekonanie o skuteczności i doniosłości oddawanego głosu, natomiast kandydaci dysponować będą bardziej precyzyjną świadomością co do rzeczywistej skali poparcia społecznego, jak również sprzeciwu wobec ich kandydatury.

Projekt oddziaływać będzie również na osoby angażujące się w działalność w obwodowych komisjach wyborczych, których liczebność – zgodnie z danymi przedstawionymi przez Państwową Komisję Wyborczą, w wyborach Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w 2025 roku wyniosła 266 782 członków, w tym 240 406 osób zgłoszonych przez komitety wyborcze, spośród których 43 367 pochodziło z komitetów, których kandydaci finalnie nie wystartowali w wyborach. Wpływ na tę grupę będzie miał przede wszystkim charakter organizacyjny, związany z podniesieniem poziomu profesjonalizacji wykonywanych obowiązków, usprawnieniem i zwiększeniem przejrzystości procedur, a także wzmocnieniem znaczenia funkcji członka komisji wyborczej w procesie demokratycznym.

W konsekwencji, dla wskazanych podmiotów projektowane regulacje stanowić będą czynnik podnoszący zarówno sprawność organizacyjną, jak i wiarygodność oraz legitymację instytucji wyborczych w oczach społeczeństwa.

[5] Jakie są przewidywane skutki gospodarcze projektowanych rozwiązań? Projektowane zmiany oddziaływać będą na kilka zbiorowości, których funkcjonowanie pozostaje w związku z procesem wyborczym. W pierwszej kolejności należy wskazać osoby zgłaszane przez komitety wyborcze do pełnienia funkcji członków obwodowych komisji wyborczych, w szczególności te, które w wyborach prezydenckich w 2025 roku stanowiły grupę około 40 000 osób wywodzących się z komitetów, których kandydaci nie wystartowali w wyborach. Podmioty te zostałyby, w przypadku wejścia w życie proponowanych regulacji, pozbawione możliwości doraźnego angażowania się w prace komisji wyborczych, a tym samym możliwości uzyskania diet przewidzianych odpowiednią uchwałą Państwowej Komisji Wyborczej, np. na podstawie uchwały Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 2 sierpnia 2023 r. było to: 700 złotych dla przewodniczących obwodowych komisji wyborczych; 600 złotych dla ich zastępców oraz 500 złotych dla zwykłych członków. Skutkiem zmian będzie ograniczenie dostępu do dodatkowego źródła dochodu dla wskazanej grupy osób, co w ujęciu gospodarczym należy traktować jako koszt, przy czym wartość ta jest trudna do jednoznacznego oszacowania z uwagi na brak pewności co do liczby osób faktycznie tracących tę możliwość w przyszłych wyborach.

Drugą kategorię podmiotów stanowić będą osoby powoływane na nową funkcję sekretarza obwodowej komisji wyborczej, której wprowadzenie przewiduje projekt. Osoby te, spełniając wymogi określone w przepisach, uzyskają prawo do otrzymywania diet w wysokości 130% diety przysługującej przewodniczącemu obwodowej komisji wyborczej. Przyjmując na potrzeby symulacji dane odnoszące się do wyborów Prezydenta RP, oszacować można, iż w skali ogólnokrajowej koszt wypłat dla tej grupy wyniósłby około 12 milionów złotych.

Wpływ na podmioty tej kategorii będzie zatem dwojaki: w wymiarze finansowym oznaczałby on możliwość uzyskania świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia nowej funkcji, natomiast w wymiarze niematerialnym wiązałby się z profesjonalizacją procesu wyborczego.

Skutki gospodarcze w odniesieniu do tej kategorii nie mają charakteru bezpośredniego, natomiast należy wskazać, iż wzmocnienie instytucjonalnych fundamentów wyborów stanowi pośrednio czynnik stabilizujący funkcjonowanie całej gospodarki państwa.

W ujęciu finansowym skutki wejścia w życie projektowanej regulacji obejmują zatem z jednej strony negatywny efekt w postaci utraty możliwości uzyskania diet przez grupę szacowaną na około 40 000 osób, co w zależności od pełnionych funkcji mogłoby stanowić łączne kwoty rzędu ok. 20 milionów złotych w skali jednych wyborów, z drugiej strony pozytywny efekt w postaci zapewnienia diet nowej grupie (sekretarze obwodowych komisji wyborczych) w wysokości szacowanej na około 12 milionów złotych.

[6] Jakie są przewidywane skutki finansowe projektowanych rozwiązań, w szczególności wpływ na sektor finansów publicznych, w tym na budżet państwa i budżety jednostek samorządu terytorialnego? Wejście w życie projektowanej ustawy będzie skutkowało wystąpieniem ograniczonych skutków finansowych dla sektora finansów publicznych, w szczególności dla budżetu państwa. Projekt oddziałuje przede wszystkim na Państwową Komisję Wyborczą oraz Krajowe Biuro Wyborcze, będące podmiotami sektora finansów publicznych, które poniosą koszty związane z organizacją wyborów, obejmujące w szczególności finansowanie diet sekretarzy obwodowych komisji wyborczych.

Wprowadzenie instytucji sekretarza obwodowej komisji wyborczej stanowi rozwiązanie o charakterze organizacyjnym i technicznym, mającym na celu profesjonalizację procesu wyborczego, przy jednoczesnym ograniczeniu jego upolitycznienia. Pomimo iż zmiana ta generuje skutki finansowe dla budżetu państwa, to jej wymiar finansowy należy uznać za nieznaczny.

Szacuje się, że liczebność grupy podmiotów objętych skutkami projektowanej regulacji odpowiada liczbie obwodowych komisji wyborczych funkcjonujących w poszczególnych wyborach, a więc około kilku tysięcy jednostek. W ujęciu kwotowym przewidywany wzrost wydatków budżetu państwa z tytułu wprowadzenia diet dla sekretarzy obwodowych komisji wyborczych wynosi około 7,8 mln złotych w przypadku wyborów do Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, około 11,9 mln złotych w przypadku wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (wraz z ewentualnym ponownym głosowaniem), około 6,8 mln złotych w przypadku wyborów do Parlamentu Europejskiego oraz około 10,2 mln złotych w przypadku wyborów organów jednostek samorządu terytorialnego (wraz z ponownym głosowaniem w wyborach wójtów, burmistrzów i prezydentów miast). Dodatkowo przyjmuje się, że koszt organizacji wyborów jednostek samorządu terytorialnego przeprowadzanych w toku kadencji wzrośnie o około 80 tys. złotych rocznie, natomiast koszt przeprowadzenia wyborów uzupełniających do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej w średniej wielkości okręgu wyborczym zwiększy się o około 60 tys. złotych.

Wydatki te zostaną pokryte z części budżetowej nr 11, której dysponentem, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 4 grudnia 2009 r., jest Krajowe Biuro Wyborcze. W aspekcie pozafinansowym projekt wywrze pozytywny wpływ na społeczeństwo poprzez zwiększenie zaufania obywateli do procesu wyborczego oraz podniesienie poziomu transparentności i profesjonalizmu działań organów wyborczych, co w perspektywie długofalowej może przełożyć się na wzmocnienie legitymacji demokratycznych instytucji państwa polskiego.

[7] Wykaz źródeł finansowania, jeśli projekt ustawy pociąga za sobą obciążenie budżetu państwa lub budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Wejście w życie projektowanej ustawy skutkuje zwiększeniem wydatków budżetu państwa w stosunku do aktualnie obowiązujących wielkości, jednak nie rodzi konieczności pozyskiwania dodatkowych środków finansowych spoza systemu finansów publicznych, ponieważ przewidywane skutki finansowe zostaną pokryte ze środków zaplanowanych w ramach istniejącej struktury budżetu państwa. Wydatki związane z realizacją projektowanych rozwiązań zostaną sfinansowane w granicach ujętych w części budżetowej nr 11, której dysponentem, zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 4 grudnia 2009 r. w sprawie określenia dysponentów części budżetowych, jest Krajowe Biuro Wyborcze. Środki te obejmują zarówno fundusze przeznaczone na bieżące funkcjonowanie, jak i rezerwę celową budżetu państwa, tworzoną na podstawie przepisów Kodeksu wyborczego, której dysponentem jest Szef Krajowego Biura Wyborczego.

Zgodnie z obowiązującym stanem prawnym, Szef Krajowego Biura Wyborczego, dysponuje, w zakresie określonym ustawami, środkami finansowymi rezerwy celowej budżetu państwa przeznaczonej na wydatki związane z organizacją i przeprowadzaniem wyborów oraz referendów, w tym na pokrycie kosztów związanych z obsługą obwodowych komisji wyborczych.. W tym kontekście należy wskazać, iż wprowadzenie nowej instytucji sekretarza obwodowej komisji wyborczej, wraz z ustanowieniem dla tej funkcji zryczałtowanego wynagrodzenia w formie diety, generuje dodatkowe, ale niewielkie obciążenie finansowe budżetu państwa.

Szacowany wzrost wydatków budżetowych w zależności od wyborów wynosi odpowiednio około 7,8 mln złotych w przypadku wyborów do Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, około 11,9 mln złotych w przypadku wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, około 6,8 mln złotych w przypadku wyborów do Parlamentu Europejskiego oraz około 10,2 mln złotych w przypadku wyborów organów jednostek samorządu terytorialnego, przy czym dodatkowe koszty w wysokości od 60 tys. złotych do 80 tys. złotych mogą powstać w związku z organizacją wyborów uzupełniających i przedterminowych.

Zwiększenie tych wydatków nie wymaga jednak uruchomienia nowych źródeł finansowania ani dokonania zmian w planie dochodów i wydatków budżetu państwa, gdyż środki te zostaną zabezpieczone w ramach istniejących limitów pozostających w dyspozycji Krajowego Biura Wyborczego.

Finansowanie przewidywanych skutków, nastąpi poprzez odpowiednie rozdysponowanie środków w ramach rezerwy celowej budżetu państwa przeznaczonej na wydatki wyborcze, bez potrzeby zwiększania łącznego poziomu wydatków publicznych. Z perspektywy finansów publicznych projekt nie powoduje trwałego wzrostu zobowiązań budżetowych, a jego skutki mają charakter incydentalny, uzależniony od cyklu wyborczego oraz skali przeprowadzanych wyborów.

W związku z tym należy uznać, że źródłem finansowania skutków finansowych projektowanej ustawy pozostają środki budżetu państwa, ujęte w planie finansowym Krajowego Biura Wyborczego, w tym środki rezerwy celowej pozostającej w dyspozycji jego Szefa, a realizacja tych wydatków nie wymaga pozyskiwania dodatkowych funduszy ani zaciągania nowych zobowiązań finansowych przez Skarb Państwa.

[8] Czy projekt ustawy podlega procedurze notyfikacyjnej? ➢ Nie

III. Wymogi określone w art. 34 ust. 2a i 2b regulaminu Sejmu

[9] Czy projekt ustawy zawiera przepisy określające zasady podejmowania, wykonywania lub zakończenia działalności gospodarczej (art. 34 ust. 2a regulaminu Sejmu)? ➢ Nie [10] Czy wdrożenie projektowanych przepisów spowoduje obciążenia administracyjne mikroprzedsiębiorców, małych i średnich przedsiębiorców (art. 34 ust. 2a regulaminu Sejmu)? ➢ Nie [11] Czy projekt ustawy zawiera przepisy regulacyjne lub określa wymogi dotyczące świadczenia usług transgranicznych w rozumieniu ustawy z dnia 22 grudnia 2015 r. o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej (art. 34 ust. 2b regulaminu Sejmu)? ➢ Nie