Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Warszawa, 22 stycznia 2024 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja

Pan Szymon Hołownia Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej

Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i na podstawie art. 32 ust. 2 regulaminu Sejmu niżej podpisani posłowie wnoszą projekt ustawy:

- o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Do reprezentowania wnioskodawców w pracach nad projektem ustawy upoważniamy pana posła Jarosława Sachajkę.

(-) Waldemar Andzel; (-) Dorota Arciszewska-Mielewczyk; (-) Barbara Bartuś; (-) Jacek Bogucki; (-) Joanna Borowiak; (-) Lidia Burzyńska; (-) Elżbieta Duda; (-) Magdalena Filipek-Sobczak; (-) Andrzej Gawron; (-) Anna Gembicka; (-) Szymon Giżyński; (-) Małgorzata Gosiewska; (-) Paweł Jabłoński; (-) Maria Koc; (-) Leonard Krasulski; (-) Anna Krupka; (-) Andrzej Kryj; (-) Anna Kwiecień; (-) Ewa Leniart; (-) Krzysztof Lipiec; (-) Grzegorz Lorek; (-) Marzena Anna Machałek; (-) Ewa Malik; (-) Jerzy Materna; (-) Anna Milczanowska; (-) Jan Mosiński; (-) Michał Moskal; (-) Marcin Porzucek; (-) Marcin Przydacz; (-) Jarosław Sachajko; (-) Olga Ewa Semeniuk-Patkowska; (-) Agnieszka Anna Soin; (-) Krzysztof Szczucki; (-) Józefa Szczurek-Żelazko; (-) Paweł Szrot; (-) Robert Telus; (-) Ryszard Terlecki; (-) Jan Warzecha; (-) Patryk Wicher. Projekt U S T AWA

z dnia ……….

o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników

Art. 1. W ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2023 r. poz. 208, 337, 641 i 1429) wprowadza się następujące zmiany:

1) w art. 5a:

a) w ust. 1 pkt 5 otrzymuje brzmienie:

„5) kwota należnego podatku dochodowego za poprzedni rok podatkowy od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej nie przekracza kwoty dwukrotności przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w poprzednim roku kalendarzowym, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” na podstawie art. 20 pkt 1 lit. a przepisów emerytalnych.”,

b) uchyla się ust. 8 i 9;

2) w art. 5c w ust. 1 po pkt 5 dodaje się przecinek i pkt 6 w brzmieniu:

„6) pozostawania w stosunku pracy na podstawie umowy o pracę w wymiarze czasu pracy nie większym niż 3/4 pełnego wymiaru czasu pracy”;

3) w art. 28 ust. 11 otrzymuje brzmienie: „11. W przypadku gdy rencista prowadzi działalność rolniczą z małżonkiem podlegającym ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z mocy ustawy lub uprawnionym do emerytury rolniczej, wypłata nie ulega zawieszeniu.”.

Art. 2. 1. Do spraw o ustalenie prawa do renty rolniczej i jej indywidualnego wymiaru wszczętych i niezakończonych ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

2. W przypadku rencistów prowadzących działalność rolniczą z małżonkiem uprawnionym do emerytury rolniczej, którzy mieli zawieszoną wypłatę części uzupełniającej renty rolniczej przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ze względu na niezaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej, rentę wypłaca się w pełnej wysokości od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.

Art. 3. Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia.

UZASADNIENIE

W projekcie ustawy zaproponowano zmiany mające na celu poszerzenie możliwości uzupełnienia dochodów gospodarstw rolnych. Pierwszą ze zmian w tym zakresie jest podwyższenie kwoty podatku dochodowego, która umożliwi rolnikom lub domownikom prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej w większym niż obecnie wymiarze. Drugą zmianą jest wprowadzenie możliwości wykonywania przez rolnika lub domownika umowy o pracę w wymiarze czasu pracy nie większym niż 3/4 etatu.

Obecnie rolnik może prowadzić pozarolniczą działalność gospodarczą i nadal podlegać ubezpieczeniu społecznemu w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS), o ile nie przekroczy kwoty podatku dochodowego z pozarolniczej działalności gospodarczej (tzw. kwoty granicznej), która w 2023 r. wynosi 4088 zł.

Propozycja zmiany obowiązujących przepisów dotyczących wysokości kwoty granicznej jest podyktowana postulatami rolników oraz organizacji rolniczych. Dotychczasowa wysokość kwoty granicznej pozwala rolnikowi na osiągnięcie niewielkiego dodatkowego dochodu, który może również przeznaczyć na wsparcie głównej – rolniczej działalności. Przekroczenie kwoty granicznej skutkuje objęciem rolnika ubezpieczeniem w ZUS. Tym samym może dojść do sytuacji, gdzie rolnik po osiągnięciu wieku emerytalnego nie nabędzie uprawnień do emerytury rolniczej z uwagi na brak wymaganego okresu składowego (co najmniej 25 lat ubezpieczenia emerytalno-rentowego), pomimo kontynuowania prowadzenia działalności rolniczej, która stanowi jego główne źródło utrzymania.

Zgodnie z zaproponowaną zmianą w art. 5a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników obowiązująca kwota graniczna zostanie podwyższona i będzie równa dwukrotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim (w 2022 r. wynoszącego 6346,15 zł). Dzięki temu nastąpi wzrost tej kwoty i tym samym zwiększenie rozmiaru możliwej działalności pozarolniczej prowadzonej przez osoby podlegające ubezpieczeniu społecznemu rolników.

Drugą zmianą jest zmiana w art. 5c ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. ubezpieczeniu społecznym rolników. Dzięki temu ubezpieczony rolnik lub domownik będzie mógł pozostawać w zatrudnieniu na podstawie umowy o pracę w wymiarze czasu nie większym niż 3/4 etatu, a tym samym – jednocześnie podlegać ubezpieczeniu społecznemu w powszechnym i rolnym systemie ubezpieczeń społecznych. Zatem dzięki proponowanemu przepisowi, osoby

te będą mogły nadal podlegać rolniczemu ubezpieczeniu w pełnym zakresie z mocy ustawy, pomimo tego, że zostały objęte innym ubezpieczeniem społecznym w systemie powszechnym. Jednocześnie osoby te zachowają możliwość odstąpienia od ubezpieczenia rolniczego poprzez złożenie w KRUS oświadczenia o odstąpieniu od tego ubezpieczenia.

Wprowadzenie ww. rozwiązań wpłynie znacząco na wsparcie dochodów gospodarstw rolnych, a także aktywizację członków rodzin rolniczych. Tym samym przyczyni się do zapewnienia rolnikom, domownikom i członkom ich rodzin lepszego poziomu życia, wyrównywania szans rozwojowych, ekonomicznych i społecznych.

Trzecia zmiana dotyczy art. 28 ust. 11 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i umożliwi pobieranie renty w pełnej wysokości w sytuacji, gdy drugi z małżonków przechodzi na emeryturę. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, renta rolnicza składa się z części składkowej oraz części uzupełniającej. Część składkowa renty rolniczej jest wypłacana zawsze, natomiast wypłata części uzupełniającej ulega zawieszeniu w całości lub w określonej części, jeżeli rencista nie zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej.

W sytuacji, gdy rencista prowadzi działalność rolniczą z małżonkiem podlegającym ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z mocy ustawy, wypłata części uzupełniającej renty nie ulega zawieszeniu. Dlatego też do momentu przejścia małżonka na emeryturę rolniczą rencista uprawniony jest do pobierania świadczenia w pełnej wysokości.

Z chwilą przejścia małżonka na emeryturę i zaprzestania płacenia przez niego składek do KRUS, renciście zostaje zawieszona część uzupełniająca renty rolniczej. Wobec tego rencista chcąc otrzymywać świadczenie w pełnej wysokości (tzn. zarówno część składkową, jak i część uzupełniającą) powinien zaprzestać prowadzenia działalności rolniczej.

Przy tym należy wskazać, że w wyniku ubiegłorocznej nowelizacji przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, obecnie rolnicy nie mają obowiązku zaprzestawania prowadzania działalności rolniczej, aby otrzymać emeryturę rolniczą. Po przejściu na emeryturę mogą nadal prowadzić swoje gospodarstwo.

Zaproponowana zmiana w ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników spowoduje zatem, że emeryci będą mogli w pełni korzystać z przysługujących im praw w zakresie możliwości kontynuowania prowadzenia działalności rolniczej na emeryturze, a jednocześnie ich małżonkowie pobierający rentę nie będą pozbawieni części uzupełniającej świadczenia.

Przepis przejściowy przewidziany jest z myślą o osobach, które w dniu wejścia w życie projektowanego przepisu będą w trakcie postępowania o ustalenie prawa do renty rolniczej, więc w dniu wejścia w życie tych przepisów jeszcze nie nabyły prawa do świadczenia rentowego, gdyż są w trakcie postępowania o ustalenie prawa do tego świadczenia. Przepis stanowi, że w takim przypadku stosuje się przepisy nowe, co wyeliminuje wątpliwości, jakie regulacje mają wtedy zastosowanie, a tym samym ułatwi i skróci postępowanie.

Projektowana regulacja będzie miała wpływ na sektor finansów publicznych, w tym budżet państwa. Wydatki/koszty będą poniesione w ramach części 72 Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego oraz państwowych funduszy celowych, tj. Funduszu Emerytalno-Rentowego, Funduszu Administracyjnego.

Projektowane wydatki/koszty będą podstawą do zwiększenia limitu wydatków w części 72 budżetu państwa.

Koszt wydatków na wypłatę rent w pełnej wysokości bez zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej przez rencistów, którzy prowadzą działalność rolniczą z małżonkiem uprawnionym do emerytury rolniczej z uwzględnieniem waloryzacji wyniesie:

1) 2024 kwota 16,7 mln zł,

2) 2025 kwota 17,7 mln zł,

3) 2026 kwota 18,4 mln zł,

4) 2027 kwota 19,3 mln zł,

5) 2028 kwota 20,1 mln zł,

6) 2029 kwota 21,0 mln zł,

7) 2030 kwota 21,9 mln zł,

8) 2031 kwota 22,9 mln zł,

9) 2032 kwota 23,9 mln zł,

10) 2033 kwota 25,0 mln zł.

Koszty Funduszu Administracyjnego z tytułu modyfikacji systemów informatycznych KRUS, oszacowano na kwotę 0,2 mln zł. Szacowany czas realizacji modyfikacji na ok. 2 miesiące od wejścia w życie przepisów.

W długiej perspektywie zwiększą się wydatki Funduszu Emerytalno-Rentowego na wypłatę świadczeń emerytalno-rentowych oraz tzw. zwiększeń rolnych dla osób ubezpieczonych w KRUS, którzy podejmą pracę na etacie w niepełnym wymiarze czasu pracy. Brak możliwości oszacowania skutków w ujęciu pieniężnym ze względu na trudność w oszacowaniu liczby osób ubezpieczonych, którzy podejmą pracę na etacie w niepełnym wymiarze czasu pracy (obecnie nie ma takiej możliwości).

Liczba osób podlegających ubezpieczeniu społecznemu rolników przy jednoczesnym prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej – stan na koniec 3 kwartału 2023 r. wynosi 72.903. Liczba osób, którym wydano decyzję o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników z uwagi na negatywną weryfikację w zakresie prowadzenia dodatkowo pozarolniczej działalności gospodarczej (przekroczenie kwoty granicznej) w 2023 r. (tj. w okresie od 1 do 3 kwartału 2023 r.) wynosiła – 785, a w latach 2018–2022 – 5.913. Zmiana regulacji może zatem wpłynąć na zwiększenie liczby osób ubezpieczonych w KRUS, co w długiej perspektywie będzie wiązało się ze wzrostem wydatków Funduszu Emerytalno-Rentowego na wypłatę świadczeń emerytalno-rentowych. Brak możliwości oszacowania skutków w ujęciu pieniężnym ze względu na trudność w oszacowaniu liczby osób ubezpieczonych, którzy podejmą w przyszłości dodatkową działalność pozarolniczą, która będzie możliwa w większej skali niż dotychczas.

Projektowana zmiana przepisów wpłynie pozytywnie na konkurencyjność gospodarki i przedsiębiorczość poprzez możliwość zwiększenia rozmiaru działalności pozarolniczej prowadzonej przez osoby podlegające ubezpieczeniu społecznemu rolników. Osoby aktualnie ubezpieczone w KRUS i prowadzące działalność pozarolniczą będą mogły osiągać większe dochody z dotychczas prowadzonej działalności. Dodatkowo, rozwiązanie może również zachęcić do podejmowania działalności pozarolniczej tych ubezpieczonych w KRUS, którzy dotychczas tego nie zrobili ze względu na wartość obowiązującej tzw. kwoty granicznej.

Zmiany w przepisach ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników spowodują podwyższenie przychodów świadczeniobiorców i ubezpieczonych, co będzie miało pozytywny wpływ na rodzinę, obywateli i gospodarstwa domowe oraz sytuację osób niepełnosprawnych i osób starszych. Zwiększenie przychodów tych osób (możliwość otrzymania świadczenia rentowego w pełnej wysokości, możliwość uzyskiwania większych dochodów z prowadzonej działalności pozarolniczej, możliwość podjęcia dodatkowej pracy) wpłynie pozytywnie na poprawę jakości życia na obszarach wiejskich

Projektowana zmiana przepisów umożliwi podejmowanie dodatkowego zatrudnienia przez rolników i domowników, przez co zwiększy się podaż na rynku pracy.

Projekt ustawy nie jest sprzeczny z prawem Unii Europejskiej.

Projekt zakłada, że ustawa wejdzie w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia.