Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw.

Warszawa, 19 grudnia 2025 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja Prezes Rady Ministrów RM-0610-211-25

Pan Włodzimierz Czarzasty Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej

Szanowny Panie Marszałku,

na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przedstawiam Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej projekt ustawy

- o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw.

Projekt ma charakter deregulacyjny. Do prezentowania stanowiska Rządu w tej sprawie w toku prac parlamentarnych został upoważniony Minister Sprawiedliwości.

Z poważaniem Donald Tusk /podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/ Projekt U S T AWA

z dnia

o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw1)

Art. 1. W ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 oraz z 2025 r. poz. 897) wprowadza się następujące zmiany:

1) po art. 58 dodaje się art. 581–583 w brzmieniu:

„Art. 581. § 1. Małżeństwo zostaje rozwiązane, gdy małżonkowie, między którymi nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia, pozostający w związku małżeńskim dłużej niż rok i niemający wspólnych małoletnich dzieci ani wspólnych dzieci poczętych, lecz nieurodzonych, jednocześnie obecni, złożą przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego zgodne oświadczenia o rozwiązaniu małżeństwa, a kierownik urzędu stanu cywilnego dołączy do aktu małżeństwa wzmiankę dodatkową o rozwiązaniu małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego (rozwód pozasądowy).

§ 2. Oświadczenia o rozwiązaniu małżeństwa nie mogą być złożone przed upływem miesiąca od dnia, w którym kierownik urzędu stanu cywilnego odebrał od małżonków pisemne zapewnienia potwierdzające występowanie przesłanek rozwiązania małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego.

§ 3. Kierownik urzędu stanu cywilnego odmawia odebrania od małżonków zapewnień lub przyjęcia ich oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa, jeżeli istnieją przeszkody wyłączające rozwiązanie małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego.

Art. 582. § 1. Po dołączeniu do aktu małżeństwa wzmianki dodatkowej o rozwiązaniu małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego małżeństwo uważa się za rozwiązane w chwili złożenia przez małżonków, w obecności kierownika urzędu stanu cywilnego, oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa.

§ 2. Po rozwiązaniu małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego do małżonków stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące małżonków rozwiedzionych. Rozwód pozasądowy wywołuje skutki takie, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy rozkładu pożycia.

1) Niniejszą ustawą zmienia się ustawy: ustawę z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, ustawę z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, ustawę z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej oraz ustawę z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego.

Art. 583. § 1. Każdy z małżonków może wystąpić z żądaniem unieważnienia rozwodu pozasądowego, jeżeli w chwili składania oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa małżonkowie mieli wspólne małoletnie dzieci albo wspólne dzieci poczęte, lecz nieurodzone, o ile urodziły się żywe.

§ 2. Powództwo o unieważnienie rozwodu pozasądowego może także wnieść małżonek, który w chwili składania oświadczenia o rozwiązaniu małżeństwa działał:

1) w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli;

2) pod wpływem bezprawnej groźby drugiego małżonka lub osoby trzeciej, jeżeli z okoliczności wynika, że składający oświadczenie mógł się obawiać, że jemu samemu lub innej osobie grozi poważne niebezpieczeństwo osobiste lub majątkowe;

3) pod wpływem błędu wywołanego podstępnie przez drugiego małżonka, uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby małżonek nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia o rozwiązaniu małżeństwa; podstęp osoby trzeciej jest jednoznaczny z podstępem drugiego małżonka, jeżeli ten o podstępie wiedział.

§ 3. Unieważnienie rozwodu pozasądowego może nastąpić wyłącznie z przyczyn określonych w paragrafach poprzedzających, jeżeli za dalszym trwaniem małżeństwa przemawia dobro rodziny.

§ 4. Nie można żądać unieważnienia rozwodu pozasądowego:

1) z powodów określonych w § 1, gdy małżonkowie nie mają już wspólnych małoletnich dzieci;

2) z powodów określonych w § 2 po upływie sześciu miesięcy od ustania stanu wyłączającego świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, od wykrycia błędu lub ustania stanu obawy, a w każdym wypadku po upływie lat trzech od złożenia przez małżonków oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa;

3) po śmierci któregokolwiek z małżonków albo po zawarciu przez któregokolwiek z małżonków nowego związku małżeńskiego.

§ 5. Skutkiem unieważnienia rozwodu pozasądowego jest rozdzielność majątkowa obowiązująca od chwili złożenia przez małżonków oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa. Unieważnienie rozwodu pozasądowego nie ma wpływu na nazwiska, jakie małżonkowie noszą w chwili uprawomocnienia się orzeczenia, ani na pochodzenie dziecka urodzonego po złożeniu przez małżonków oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa.

§ 6. Powództwo o unieważnienie rozwodu pozasądowego może wytoczyć także prokurator.”;

2) art. 59 otrzymuje brzmienie:

„Art. 59. W ciągu roku od chwili uprawomocnienia się orzeczenia rozwodu albo od chwili rozwiązania małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego małżonek rozwiedziony, który wskutek zawarcia małżeństwa zmienił swoje dotychczasowe nazwisko, może przez oświadczenie złożone przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego albo przed konsulem powrócić do nazwiska, które nosił przed zawarciem małżeństwa.”.

Art. 2. W ustawie z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1568 i 1841 oraz z 2025 r. poz. 620, 1172 i 1302) wprowadza się następujące zmiany:

1) art. 425 otrzymuje brzmienie:

„Art. 425. Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się w sprawach o unieważnienie małżeństwa, o ustalenie istnienia lub nieistnienia małżeństwa, o rozwód oraz o separację na żądanie jednego z małżonków, a także w sprawach o unieważnienie rozwodu pozasądowego.”;

2) w art. 448 dodaje się § 3 w brzmieniu:

„§ 3. Jeżeli powództwo o unieważnienie rozwodu pozasądowego wytacza prokurator, pozywa on oboje małżonków.”;

3) w art. 449 § 1 otrzymuje brzmienie:

„§ 1. W sprawach o unieważnienie małżeństwa, o ustalenie istnienia lub nieistnienia małżeństwa, a także o unieważnienie rozwodu pozasądowego odpis pozwu doręcza się prokuratorowi i zawiadamia się go o terminach rozprawy.”;

4) w art. 451 § 2 otrzymuje brzmienie:

„§ 2. Przepis art. 4461 stosuje się w sprawach o ustalenie istnienia lub nieistnienia małżeństwa, a także w sprawach o unieważnienie rozwodu pozasądowego.”.

Art. 3. W ustawie z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1228) w art. 27 po pkt 2 dodaje się pkt 2a w brzmieniu:

„2a) unieważnienie rozwodu pozasądowego;”.

Art. 4. W ustawie z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2025 r. poz.

1154) w załączniku do ustawy w części II w ust. 1 dodaje się pkt 13 w brzmieniu:

13) zaświadczenie, o którym mowa 20 zł w art. 36 ust. 1 lit. a rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111 z dnia 25 czerwca 2019 r. w sprawie jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich i w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej oraz w sprawie uprowadzenia dziecka za granicę (wersja przekształcona) (Dz. Urz. UE L 178 z 02.07.2019, str. 1, z późn. zm.2)), dotyczące wzmianki dodatkowej o rozwiązaniu małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego

Art. 5. W ustawie z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 594 i 1006) wprowadza się następujące zmiany:

1) w art. 18 dotychczasową treść oznacza się jako ust. 1 i dodaje się ust. 2 w brzmieniu: „2. Zapewnienia małżonków, o których mowa w art. 89b ust. 1, oraz oświadczenia małżonków o rozwiązaniu małżeństwa można złożyć przed wybranym kierownikiem urzędu stanu cywilnego.”;

2) w art. 19 po ust. 2a dodaje się ust. 2b w brzmieniu: „2b. W rejestrze stanu cywilnego prowadzi się rejestr rozwodów pozasądowych, w którym gromadzi się następujące dane i dokumenty:

1) nazwiska, imiona oraz nazwiska rodowe, daty i miejsca urodzenia małżonków oraz ich numery PESEL, jeżeli zostały nadane;

2) Zmiana wymienionego rozporządzenia została ogłoszona w Dz. Urz. UE L 71 z 09.03.2023, str. 42.

2) datę i miejsce zawarcia związku małżeńskiego oraz oznaczenie aktu małżeństwa;

3) datę i miejsce złożenia przez małżonków zapewnień, o których mowa w art. 89b ust. 1, oraz odwzorowania cyfrowe tych zapewnień;

4) datę odmowy odebrania zapewnień, o których mowa w art. 89b ust. 1, oraz odwzorowanie cyfrowe zawiadomienia o tej odmowie;

5) nazwisko i imię kierownika urzędu stanu cywilnego odbierającego od małżonków zapewnienia, o których mowa w art. 89b ust. 1, lub odmawiającego odebrania od małżonków tych zapewnień;

6) datę i miejsce złożenia przez małżonków oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa oraz odwzorowanie cyfrowe protokołu przyjęcia tych oświadczeń;

7) datę odmowy przyjęcia oświadczeń małżonków o rozwiązaniu małżeństwa oraz odwzorowanie cyfrowe zawiadomienia o tej odmowie;

8) nazwisko i imię kierownika urzędu stanu cywilnego przyjmującego oświadczenia małżonków o rozwiązaniu małżeństwa lub odmawiającego przyjęcia tych oświadczeń;

9) datę dołączenia do aktu małżeństwa wzmianki dodatkowej o rozwiązaniu małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego;

10) nazwisko i imię kierownika urzędu stanu cywilnego, który dołączył do aktu małżeństwa wzmiankę dodatkową o rozwiązaniu małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego;

11) datę i miejsce oświadczenia małżonka o powrocie do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa oraz odwzorowanie cyfrowe protokołu przyjęcia takiego oświadczenia, jeżeli zostało ono złożone niezwłocznie po złożeniu przez małżonków oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa;

12) nazwisko i imię kierownika urzędu stanu cywilnego przyjmującego oświadczenie o powrocie do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa.”;

3) w art. 24 w ust. 2 po pkt 4 dodaje się pkt 4a w brzmieniu:

„4a) wpisów i dokumentów zamieszczonych w rejestrze rozwodów pozasądowych;”;

4) w art. 32 w ust. 2 zdanie pierwsze otrzymuje brzmienie: „Udział biegłego lub tłumacza przy składaniu oświadczeń przewidzianych w ustawie lub w procedurze związanej z zawarciem związku małżeńskiego albo z jego rozwiązaniem w drodze rozwodu pozasądowego zapewniają osoby składające te oświadczenia lub osoby zamierzające zawrzeć albo rozwiązać małżeństwo, jeżeli nie potrafią porozumieć się z kierownikiem urzędu stanu cywilnego.”;

5) w art. 33:

a) wprowadzenie do wyliczenia otrzymuje brzmienie: „Minister właściwy do spraw wewnętrznych, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw informatyzacji, określi, w drodze rozporządzenia:”,

b) w pkt 2:

– lit. d otrzymuje brzmienie:

„d) przyjęcia oświadczenia rozwiedzionego małżonka albo małżonka, który złożył oświadczenie o rozwiązaniu małżeństwa, o powrocie do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa,”,

– dodaje się lit. i w brzmieniu:

„i) przyjęcia od małżonków oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa,”,

c) po pkt 4 dodaje się przecinek oraz dodaje się pkt 5 w brzmieniu:

„5) wzór zapewnień małżonków, o których mowa w art. 89b ust. 1, potwierdzających występowanie przesłanek rozwiązania małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego”;

6) w art. 48 w ust. 3 pkt 7 otrzymuje brzmienie:

„7) adnotację o ustaniu małżeństwa, jego unieważnieniu, ustaleniu nieistnienia małżeństwa, separacji, zniesieniu separacji, unieważnieniu rozwodu pozasądowego, identyfikator oraz datę rozwodu pozasądowego, oznaczenie sądu, sygnaturę akt sprawy, datę uprawomocnienia się orzeczenia oraz oznaczenie aktu zgonu.”;

7) po art. 50 dodaje się art. 50a w brzmieniu:

„Art. 50a. 1. Jeżeli małżeństwo zostało rozwiązane w drodze rozwodu pozasądowego, każdy z rozwiedzionych małżonków może złożyć wniosek o wydanie odpisu zupełnego aktu małżeństwa wraz z zaświadczeniem, o którym mowa w art. 36 ust. 1 lit. a rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111 z dnia 25 czerwca 2019 r. w sprawie jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich i w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej oraz w sprawie uprowadzenia dziecka za granicę (wersja przekształcona) (Dz. Urz. UE L 178 z 02.07.2019, str. 1, z późn. zm.3)),

3) Zmiana wymienionego rozporządzenia została ogłoszona w Dz. Urz. UE L 71 z 09.03.2023, str. 42. na potrzeby uznania rozwodu pozasądowego w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej.

2. Zaświadczenie dotyczy wzmianki dodatkowej o rozwiązaniu małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego.

3. Odpis zupełny aktu małżeństwa oraz zaświadczenie, o którym mowa w ust. 1, są wydawane na piśmie utrwalonym w postaci papierowej albo elektronicznej.”;

8) po art. 89 dodaje się art. 89a–89f w brzmieniu:

„Art. 89a. 1. Rozwiązać małżeństwo w trybie przewidzianym w art. 581 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (rozwód pozasądowy) mogą małżonkowie, których akt małżeństwa znajduje się w rejestrze stanu cywilnego, jeżeli są obywatelami polskimi albo nie posiadając wspólnego obywatelstwa mają miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

2. Rozwiązanie małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego nie jest możliwe, jeżeli między małżonkami toczy się sprawa o rozwód, o separację, w której strona pozwana domaga się rozwodu, lub sprawa o unieważnienie małżeństwa.

Art. 89b. 1. Małżonkowie zamierzający rozwiązać małżeństwo w drodze rozwodu pozasądowego, jednocześnie obecni, przedstawiają dokumenty tożsamości kierownikowi urzędu stanu cywilnego oraz składają na piśmie utrwalonym w postaci papierowej zapewnienia potwierdzające występowanie przesłanek rozwiązania małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego. Przepisu art. 17 nie stosuje się.

2. Zapewnienie, o którym mowa w ust. 1, składane odrębnie przez każdego z małżonków, zawiera:

1) nazwisko i imię (imiona) nazwisko rodowe, stan cywilny, obywatelstwo, miejsce zamieszkania, datę i miejsce urodzenia, numer PESEL, jeżeli został nadany, oraz oznaczenie przedstawionego dokumentu tożsamości;

2) datę i miejsce zawarcia małżeństwa, które ma być rozwiązane, oraz oznaczenie aktu małżeństwa;

3) oświadczenie, że między małżonkami nie toczy się sprawa o rozwód, o separację, w której strona pozwana domaga się rozwodu, lub sprawa o unieważnienie małżeństwa;

4) oświadczenie o posiadaniu obywatelstwa polskiego albo o braku wspólnego obywatelstwa z drugim małżonkiem i posiadaniu miejsca zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

5) oświadczenie, że małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci;

6) oświadczenie, że małżonkowie nie mają wspólnych dzieci poczętych, lecz nieurodzonych;

7) oświadczenie o zupełnym i trwałym rozkładzie pożycia małżonków;

8) informację o pouczeniu o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o którym mowa w pkt 3–5;

9) informację o wyjaśnieniu małżonkom doniosłości związku małżeńskiego, przepisów regulujących jego rozwiązanie, a także przekazaniu im pouczenia, o którym mowa w ust. 4, oraz powiadomieniu o możliwości skorzystania ze wsparcia w kryzysie małżeńskim;

10) adres do korespondencji;

11) nazwisko i imię biegłego lub tłumacza, jeżeli brał udział w czynności;

12) datę i miejsce złożenia zapewnienia, o którym mowa w ust. 1;

13) własnoręczny podpis małżonka, biegłego lub tłumacza oraz kierownika urzędu stanu cywilnego przyjmującego zapewnienia, o których mowa w ust. 1.

3. Oświadczenie, o którym mowa w ust. 2 pkt 3–5, składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Informacja, o której mowa w ust. 2 pkt 8, zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń.

4. Przed odebraniem od małżonków zapewnień, o których mowa w ust. 1, kierownik urzędu stanu cywilnego wyjaśnia im doniosłość związku małżeńskiego, przepisy regulujące jego rozwiązanie, a także przekazuje małżonkom pouczenie o skutkach rozwiązania małżeństwa wynikających z art. 46, art. 582, art. 583, art. 59, art. 60 i art. 61 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz powiadamia małżonków o możliwości skorzystania ze wsparcia w kryzysie małżeńskim dostępnego na terenie gminy.

5. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, wzór pouczenia o skutkach rozwiązania małżeństwa, o którym mowa w ust. 4, uwzględniając konieczność zapewnienia jego przejrzystości i zrozumiałości.

6. Zapewnienia, o których mowa w ust. 1, zawierają adnotację o zweryfikowaniu danych przedstawionych w zapewnieniach przez małżonków ze wskazaniem dokumentów, na podstawie których dokonano weryfikacji.

7. Zapewnienia, o których mowa w ust. 1, są ważne przez okres 6 miesięcy od daty ich złożenia przez małżonków zamierzających rozwiązać małżeństwo w drodze rozwodu pozasądowego.

8. Kierownik urzędu stanu cywilnego, który odebrał zapewnienia, o których mowa w ust. 1, od małżonków, niezwłocznie rejestruje odebranie zapewnień w rejestrze rozwodów pozasądowych i zamieszcza w rejestrze ich odwzorowanie cyfrowe. Oryginały zapewnień przesyła się kierownikowi urzędu stanu cywilnego właściwemu ze względu na miejsce sporządzenia aktu małżeństwa w terminie jednego dnia roboczego od dnia przyjęcia zapewnień.

Art. 89c. 1. Po zarejestrowaniu złożenia zapewnień, o których mowa w art. 89b ust. 1, w rejestrze rozwodów pozasądowych małżonkowie, jednocześnie obecni, mogą złożyć przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego oświadczenia o rozwiązaniu małżeństwa. Przepisu art. 17 nie stosuje się.

2. Kierownik urzędu stanu cywilnego nie może przyjąć oświadczeń małżonków, jeżeli od chwili złożenia zapewnień, o których mowa w art. 89b ust. 1, nie upłynął jeden miesiąc albo jeżeli upłynął okres ważności zapewnień.

3. Kierownik urzędu stanu cywilnego, przed którym małżonkowie mają złożyć oświadczenia o rozwiązaniu małżeństwa, sprawdza tożsamość małżonków, wyjaśnia im doniosłość związku małżeńskiego, poucza o tym, że rozwiązanie małżeństwa wymaga dołączenia do aktu małżeństwa wzmianki dodatkowej o rozwiązaniu małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego i dokumentuje oświadczenia małżonków w formie protokołu, który podpisują małżonkowie oraz kierownik urzędu stanu cywilnego.

4. Protokół przyjęcia oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa zawiera:

1) nazwiska i imiona małżonków oraz ich nazwiska rodowe, stan cywilny, daty i miejsca urodzenia oraz obywatelstwo i miejsce zamieszkania;

2) datę i miejsce złożenia oświadczeń;

3) datę i miejsce zawarcia małżeństwa, które ma być rozwiązane, oraz oznaczenie aktu małżeństwa;

4) datę i miejsce złożenia przez małżonków zapewnień, o których mowa w art. 89b ust. 1;

5) informację o złożeniu przez każdego z małżonków:

a) oświadczenia, że między małżonkami nie toczy się sprawa o rozwód, o separację, w której strona pozwana domaga się rozwodu, lub sprawa o unieważnienie małżeństwa,

b) oświadczenia o posiadaniu obywatelstwa polskiego albo o braku wspólnego obywatelstwa z drugim małżonkiem i posiadaniu miejsca zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,

c) oświadczenia, że małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci,

d) oświadczenia, że małżonkowie nie mają wspólnych dzieci poczętych, lecz nieurodzonych,

e) oświadczenia o zupełnym i trwałym rozkładzie pożycia,

f) oświadczenia o świadomości odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych oświadczeń, o których mowa w lit. a–c;

6) informację o złożeniu przez każdego z małżonków oświadczenia o rozwiązaniu małżeństwa;

7) informację o wyjaśnieniu małżonkom doniosłości związku małżeńskiego oraz o pouczeniu, że rozwiązanie małżeństwa wymaga dołączenia do aktu małżeństwa wzmianki dodatkowej o rozwiązaniu małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego;

8) nazwisko i imię biegłego lub tłumacza, jeżeli brali udział w czynności;

9) nazwisko i imię kierownika urzędu stanu cywilnego.

5. Oświadczenia, o których mowa w ust. 4 pkt 5 lit. a–c, składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Oświadczenie małżonka, o którym mowa w ust. 4 pkt 5 lit. f, zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń.

6. Protokół zawiera adnotację o zweryfikowaniu danych przedstawionych w oświadczeniach małżonków ze wskazaniem dokumentów, na podstawie których dokonano weryfikacji.

7. Kierownik urzędu stanu cywilnego pozyskuje od małżonków i przetwarza informacje o ich wykształceniu, statusie na rynku pracy, miejscu ich zamieszkania, w tym o okresie przebywania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na obszarze danej gminy. Informacje te kierownik urzędu stanu cywilnego przekazuje, dla potrzeb statystyki publicznej, służbom statystyki publicznej.

8. Kierownik urzędu stanu cywilnego, który przyjął oświadczenia małżonków o rozwiązaniu małżeństwa, rejestruje przyjęcie tych oświadczeń w rejestrze rozwodów pozasądowych i zamieszcza w rejestrze odwzorowanie cyfrowe protokołu. Oryginał protokołu przesyła się kierownikowi urzędu stanu cywilnego właściwemu ze względu na miejsce sporządzenia aktu małżeństwa w terminie jednego dnia roboczego od dnia sporządzenia tego protokołu.

Art. 89d. 1. Kierownik urzędu stanu cywilnego właściwy ze względu na miejsce sporządzenia aktu małżeństwa, na podstawie wpisu o oświadczeniach małżonków zamieszczonego w rejestrze rozwodów pozasądowych, niezwłocznie dołącza do aktu małżeństwa wzmiankę dodatkową o rozwiązaniu małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego.

2. Wzmianka dodatkowa o rozwiązaniu małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego obejmuje informację o rozwiązaniu małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego, datę złożenia przez małżonków oświadczeń przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego oraz identyfikator rozwodu pozasądowego.

3. Kierownik urzędu stanu cywilnego, po dołączeniu wzmianki dodatkowej o rozwiązaniu małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego, zamieszcza dane, o których mowa w art. 19 ust. 2b pkt 9 i 10, w rejestrze rozwodów pozasądowych.

Art. 89e. 1. Jeżeli kierownik urzędu stanu cywilnego odmówił odebrania od małżonków zapewnień, o których mowa w art. 89b ust. 1, lub przyjęcia ich oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa, zawiadamia małżonków na piśmie utrwalonym w postaci papierowej albo elektronicznej o przyczynach odmowy i o możliwości żądania rozwiązania małżeństwa w sprawie o rozwód orzeczony przez sąd.

2. Kierownik urzędu stanu cywilnego, który odmówił odebrania od małżonków zapewnień, o których mowa w art. 89b ust. 1, lub przyjęcia ich oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa, rejestruje tę odmowę w rejestrze rozwodów pozasądowych i zamieszcza w rejestrze odwzorowanie cyfrowe zawiadomienia o odmowie.

Art. 89f. W razie zmiany okoliczności, jeżeli odpadnie przeszkoda wyłączająca rozwiązanie małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego, małżonkowie mogą złożyć zapewnienia, o których mowa w art. 89b ust. 1, a następnie oświadczenia o rozwiązaniu małżeństwa zgodnie z art. 89c pomimo wcześniejszej odmowy kierownika urzędu stanu cywilnego.

Art. 89g. 1. Czynności urzędowe kierownika urzędu stanu cywilnego wykonywane na skutek:

1) złożenia przez małżonków zapewnień potwierdzających występowanie przesłanek rozwiązania małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego oraz

2) złożenia przez małżonków oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa

– podlegają opłacie w kwocie po 300 zł.

2. Koszty czynności, o których mowa w ust. 1, nie są pokrywane z dotacji celowej z budżetu państwa.

3. Opłata za czynności, o których mowa w ust. 1, stanowi dochód gminy właściwej ze względu na dokonanie tej czynności.”;

9) w art. 90:

a) po ust. 1 dodaje się ust. 1a w brzmieniu: „1a. W przypadku rozwodu pozasądowego oświadczenie małżonka o powrocie do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa może być złożone niezwłocznie po złożeniu przez małżonków oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa.”,

b) w ust. 2 pkt 3 otrzymuje brzmienie:

„3) datę uprawomocnienia się orzeczenia o rozwodzie, oznaczenie sądu oraz sygnaturę akt sprawy albo datę złożenia przez małżonków oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa;”,

c) po ust. 3 dodaje się ust. 3a w brzmieniu: „3a. W przypadku rozwodu pozasądowego, jeżeli oświadczenie o powrocie do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa zostało złożone niezwłocznie po złożeniu przez małżonków oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa, kierownik urzędu stanu cywilnego, który przyjął oświadczenia, niezależnie od obowiązku, o którym mowa w ust. 3, rejestruje oświadczenie o powrocie do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa w rejestrze rozwodów pozasądowych i zamieszcza w rejestrze odwzorowanie cyfrowe protokołu w celu dołączenia do aktu małżeństwa wzmianki dodatkowej o nazwisku rozwiedzionego małżonka.”.

Art. 6. Dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 33 ustawy zmienianej w art. 5 zachowują moc do dnia wejścia w życie przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 33 ustawy zmienianej w art. 5, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, jednak nie dłużej niż 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy.

Art. 7. Ustawa wchodzi w życie po upływie 12 miesięcy od dnia ogłoszenia.

UZASADNIENIE

I. Cel projektowanej regulacji

1. Ustawa ma na celu wprowadzenie do prawa polskiego – na wzór unormowań obowiązujących w innych państwach – możliwości pozasądowego rozwiązania małżeństwa (rozwodu pozasądowego). Rozwiązanie małżeństwa będzie następowało w drodze czynności podejmowanych przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, który będzie weryfikował spełnienie ustawowych przesłanek rozwodu pozasądowego i dokona odpowiednich wpisów w rejestrze stanu cywilnego. Procedura pozasądowa dostępna będzie wyłącznie dla małżonków niemających wspólnych małoletnich dzieci, ani wspólnych dzieci poczętych, lecz nieurodzonych.

2. Wprowadzenie możliwości pozasądowego rozwiązania małżeństwa jest zgodne z oczekiwaniami społecznymi oraz rekomendowane przez organy eksperckie, w tym Komisję Kodyfikacyjną Prawa Rodzinnego przy Ministrze Sprawiedliwości RP (dalej: KKPR). W stanowisku z 14 stycznia 2025 r. KKPR1) przedstawiła wiele istotnych powodów przemawiających za dopuszczalnością i zasadnością ustanowienia takiej procedury oraz zakreśliła jej główne ramy.

3. Wprowadzenie do prawa polskiego możliwości rozwiązania małżeństwa bez zaangażowania sądu powszechnego pozwoli osiągnąć ważne cele, do których należą:

a) zwiększenie efektywności systemu prawnego – rozwód pozasądowy pozwoli odciążyć sądy okręgowe, które rozpoznają sprawy rozwodowe; jest racjonalne umożliwienie odejścia od postępowania sądowego w sprawach, które pod względem prawnym nie są skomplikowane i w których strony prezentują jednolite (zgodne) stanowisko; zarazem projektowane zmiany spowodują, że organy wymiaru sprawiedliwości będą mogły skoncentrować wysiłki na skuteczniejszym niż dotychczas zabezpieczeniu dobra dziecka wobec rozstania się jego rodziców, zwłaszcza w sprawach, w których rodzice są w konflikcie;

b) promowanie pozasądowych metod załatwiania spraw cywilnych – rozwiązanie małżeństwa pozostawało jedną z ostatnich spraw, w których nie istnieje alternatywna droga (inna niż sądowa), pozwalająca na osiągnięcie określonych skutków prawnych zamierzonych przez strony;

1) Stanowiska KKPR dostępne są tutaj: https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/stanowiska-komisji-kodyfikacyjnej-prawa-rodzinnego.

c) zwiększenie autonomii stron – wprowadzenie procedur, u podstaw których leży zgodna wola stron, wpisuje się w tendencję do akcentowania prawa samostanowienia podmiotów prawa cywilnego, bez konieczności angażowania organu sądowego w celu rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej takich podmiotów;

d) skrócenie czasu trwania czynności zmierzających do rozwiązania małżeństwa – uproszczony zespół czynności pozasądowych pozwala na szybsze zakończenie związku małżeńskiego w przypadkach, gdy strony są zgodne i nie zachodzi potrzeba ochrony osób trzecich.

Doświadczenia innych państw europejskich, które wprowadziły rozwody pozasądowe (Estonii, Francji, Łotwy, Hiszpanii, Portugalii, Rumunii, Słowenii, Włoch czy Norwegii), dowodzą, że proponowane rozwiązanie umożliwi realizację założonych celów.

4. Projektując nowe rozwiązania należało mieć na względzie, że małżeństwo w prawie polskim podlega ochronie konstytucyjnej, co wynika wprost z art. 18 Konstytucji RP. Z przepisów Konstytucji RP oraz Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wyprowadza się też zasadę trwałości związku małżeńskiego. Zasada ta ma fundamentalne znaczenie, lecz nie jest jednoznaczna z zasadą nierozwiązywalności małżeństwa. Konstytucja nie zastrzega rozwiązania małżeństwa do wyłącznej kognicji sądów (por. art. 48 ust. 2 Konstytucji RP). Już w obowiązującym stanie prawnym wiele czynności determinujących stan cywilny jednostki jest dokonywanych w ramach procedur pozasądowych przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego (m.in. uznanie ojcostwa, zmiana nazwiska).

5. Możliwość rozwiązania małżeństwa pod kontrolą organu władzy publicznej, jakim jest kierownik urzędu stanu cywilnego, nie stanowi naruszenia postanowień Konstytucji RP. Projektowane rozwiązanie dobrze wpisuje się w obowiązujące zasady konstytucyjne. W szczególności należy przywołać następujące normy Konstytucji RP, które są istotne w kontekście rozwodu pozasądowego:

a) art. 18 Konstytucji RP, który zakłada, że małżeństwo pozostaje pod ochroną – należy zaznaczyć, że projektowany model pozasądowego rozwiązania małżeństwa nie oznacza „rozwodu na żądanie”; małżonkowie, którzy chcą skorzystać z nowej procedury, poza wyrażeniem woli rozwiązania małżeństwa, będą musieli wypełnić określone przesłanki; niezmiennie przesłanką konieczną rozwiązania małżeństwa, znajdującą zastosowanie niezależnie od trybu jego rozwiązania (tak w procesie sądowym, jak i w procedurze pozasądowej), pozostaje zupełny i trwały rozkład pożycia małżonków; z nowej procedury będą zatem mogły skorzystać wyłącznie osoby, między którymi więzi małżeńskie faktycznie już ustały;

b) art. 47 Konstytucji RP, który stanowi o prawie do ochrony życia prywatnego i rodzinnego oraz do decydowania o swoim życiu osobistym – pozasądowa procedura rozwiązania małżeństwa, opierająca się na zgodnej woli małżonków, wpisuje się we wskazane wartości konstytucyjne, zwiększa też prawdopodobieństwo zachowania dobrych relacji pomiędzy dotychczasowymi małżonkami, co ma doniosłe znaczenie społeczne;

c) art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, który przewiduje zasadę proporcjonalności – nie ma podstaw do większej (sądowej) ingerencji organów państwa w życie obywateli, którzy są w stanie zapewnić realizację swoich praw w ramach działań podejmowanych przy bardziej ograniczonej kontroli państwa;

d) art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, który wyraża prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez niezależny sąd – na silne podkreślenie zasługuje fakt, że projektowane unormowanie stanowi tylko alternatywę dla małżonków, wypełniających określone przesłanki, nie eliminuje natomiast sądowego trybu rozwiązania małżeństwa; małżonek, który uzna, że jego interesy lepiej zabezpieczy tryb sądowy, będzie mógł wystąpić o rozwiązanie związku do sądu, w tym również wtedy, gdy w danym małżeństwie nie ma wspólnych małoletnich dzieci.

II. Obowiązujący stan prawny

1. Zgodnie z obowiązującym w Polsce stanem prawnym małżeństwo może zostać rozwiązane wyłącznie przez rozwód orzeczony przez sąd. Konieczną przesłanką rozwodu jest zupełny i trwały rozkład pożycia (art. 56 § 1 k.r.o.). Ustawodawca pozwala na rozwiązanie związku małżeńskiego tylko wtedy, gdy wobec ustania więzi małżeńskich relacja rodzinna między małżonkami już faktycznie nie istnieje oraz nie ma prognoz na jej wznowienie. Jednakże, mimo zupełnego i trwałego rozkładu pożycia, rozwód nie jest dopuszczalny, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków albo jeżeli z innych względów orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 56

§ 2 k.r.o.). Rozwód nie jest również dopuszczalny, jeżeli żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, chyba że drugi małżonek wyrazi zgodę na rozwód albo że odmowa jego zgody jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (art. 56 § 3 k.r.o.).

2. Obecnie sądowy tryb rozwodowy jest obligatoryjny niezależnie od tego, czy małżonkowie pozostają w konflikcie, czy też zgodnie dążą do rozwiązania związku, który faktycznie już nie funkcjonuje. Do uzyskania rozwodu jest konieczne zainicjowanie procesu sądowego przez wytoczenie przez jednego z małżonków powództwa skierowanego przeciwko drugiemu małżonkowi, nawet gdy małżonkowie chcieliby wspólnie i zgodnie przejść przez procedurę rozwodową. Obligatoryjne postępowanie sądowe ma przy tym zastosowanie bez względu na to, jak długo trwało małżeństwo oraz czy pochodzą z niego dzieci.

3. Jakkolwiek prawo polskie obecnie nie przewiduje możliwości pozasądowego rozwiązania małżeństwa, to jego rozwiązanie w takim trybie, jeżeli doszło do niego za granicą, jest uznawane w Polsce na zasadach określonych w Rozporządzeniu Rady (UE) 2019/1111 z dnia 25 czerwca 2019 r. w sprawie jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich i w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej oraz w sprawie uprowadzenia dziecka za granicę (wersja przekształcona).

III. Istota zmian

A. Uwagi ogólne

1. Proponowana konstrukcja rozwodu pozasądowego ma stanowić wyjątek od reguły rozwiązania małżeństwa przez sąd. Mając na uwadze zasady trwałości małżeństwa i dobra dziecka, w tym wspólnego dziecka poczętego, lecz nieurodzonego, jak również względy celowościowe, potrzebę zapewnienia pewności obrotu prawnego oraz respektowania utrwalonych reguł rejestracji stanu cywilnego w Polsce, przewiduje się określone ograniczenia w dostępie do procedury pozasądowej. Do najważniejszych należą przesłanka nieposiadania wspólnych małoletnich dzieci ani wspólnych dzieci poczętych, lecz nieurodzonych, a także co najmniej roczny staż związku małżeńskiego. Konieczną przesłanką jest również zupełny i trwały rozkład pożycia, co małżonkowie będą potwierdzać, składając odpowiednie oświadczenia. Ze względu na reguły prawa prywatnego międzynarodowego i międzynarodowego postępowania cywilnego zakłada się, że z rozwodu pozasądowego będą mogli skorzystać tylko małżonkowie będący oboje obywatelami polskimi albo małżonkowie nieposiadający wspólnego obywatelstwa, którzy mają miejsce zamieszkania w Polsce.

2. Ważną cechą konstrukcji rozwodu pozasądowego jest konieczność występowania w pełni zgodnego stanowiska małżonków odnośnie do istnienia przesłanek rozwodu oraz co do woli rozwiązania związku małżeńskiego. Zgoda małżonków musi obejmować także sam tryb przeprowadzenia procedury rozwodowej. Nawet bowiem wtedy, gdy możliwość rozwiązania małżeństwa w drodze pozasądowej nie budzi wątpliwości, małżonkowie zmierzający do zakończenia związku zawsze zachowują możliwość skorzystania z tradycyjnej drogi procesu sądowego.

3. Projektowana nowelizacja ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) zakłada wskazanie podstawowych przesłanek rozwodu pozasądowego (art. 581 k.r.o.), jak również podstaw jego unieważnienia (w tym na skutek wystąpienia wad oświadczenia woli). Unieważnienie rozwodu pozasądowego będzie wymagać postępowania przed sądem (art. 583 k.r.o.), którego dotyczą projektowane zmiany w ustawie z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1568 i 1841). W Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym określono też podstawowe skutki unieważnienia rozwodu pozasądowego. Z art. 581 § 1 in fine i 582 § 1 k.r.o. wynika, że konstytutywnym (koniecznym) elementem rozwodu pozasądowego będzie dołączenie do aktu małżeństwa wzmianki dodatkowej o jego rozwiązaniu. Gdy to nastąpi, małżeństwo uważane będzie za rozwiązane w chwili oświadczenia przez małżonków, w obecności kierownika urzędu stanu cywilnego, woli rozwiązania małżeństwa. Rozwiązanie zakładające konstytutywny charakter wpisu w rejestrze stanu cywilnego jest już znane w prawie polskim. Przewidziano je w art. 1 § 2 k.r.o., który dotyczy zawarcia małżeństwa przed duchownym.

4. Szczegółowa procedura prowadząca do rozwiązania małżeństwa przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego została przewidziana w ramach zmian ustawy z 28 listopada 2024 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 594), zwanej dalej „Prawo o aktach stanu cywilnego” albo „p.a.s.c.”). Przyjęte rozwiązania uwzględniają konstrukcje i mechanizmy stosowane do tej pory w Prawie o aktach stanu cywilnego.

B. Kierownik urzędu stanu cywilnego jako organ, przed którym dokonuje się pozasądowe rozwiązanie małżeństwa

1. Projektowana regulacja zakłada, że czynności prowadzące do rozwiązania małżeństwa będą dokonywane przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego. Procedura rozwodu pozasądowego, choć opierająca się na zgodnej woli małżonków, będzie pozostawać pod kontrolą organu władzy publicznej. Szczególnym wyrazem tej kontroli jest projektowane rozwiązanie, zgodnie z którym konieczne jest dołączenie do aktu małżeństwa konstytutywnej wzmianki o rozwiązaniu małżeństwa.

2. Projekt przyjmuje koncepcję tzw. „odmiejscowienia” czynności podejmowanych przez małżonków w urzędzie stanu cywilnego, co wpisuje się w dotychczasowe rozwiązania Prawa o aktach stanu cywilnego. Poszczególne czynności mogą być dokonywane przed wybranym przez małżonków (dowolnym) kierownikiem urzędu stanu cywilnego w Polsce.

3. Za wskazaniem kierownika urzędu stanu cywilnego, jako organu odpowiedzialnego za procedurę rozwodu pozasądowego, przemawiają liczne argumenty:

a) łatwy dostęp do urzędu stanu cywilnego – urzędy takie funkcjonują we wszystkich gminach w Polsce;

b) odpowiednie przygotowanie zawodowe i doświadczenie kierownika urzędu stanu cywilnego – instytucja rozwodu pozasądowego została zaprojektowana przy uwzględnieniu rozwiązań oraz procedur funkcjonujących od wielu lat w Prawie o aktach stanu cywilnego, w tym w szczególności przy wykorzystaniu mechanizmów analogicznych do tych, jakie są przewidziane przy zawarciu małżeństwa przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego; przy rozwiązaniu związku małżeńskiego wydaje się racjonalne wskazanie tego samego organu, który jest zaangażowany w procedurę zawarcia małżeństwa;

c) uproszczenie formalności oraz obiegu dokumentów, które są weryfikowane lub sporządzane przy rozwiązaniu małżeństwa – kierownik urzędu stanu cywilnego ma bezpośredni dostęp do rejestru stanu cywilnego oraz do rejestru PESEL, jeżeli numery PESEL zostały małżonkom nadane, co pozwala na przeprowadzenie weryfikacji określonych okoliczności, a także na zakończenie procedury przez dołączenie do aktu małżeństwa wzmianki dodatkowej o rozwiązaniu związku;

d) istotne przyspieszenie procedury rozwiązania małżeństwa – w przypadku czynności dokonywanych przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego właściwym ze względu na miejsce sporządzenia aktu małżeństwa jest w całości eliminowany obieg dokumentów, w innych przypadkach natomiast ma to wyłączenie charakter wewnętrzny (następuje pomiędzy urzędami stanu cywilnego);

e) możliwość połączenia procedury rozwiązania małżeństwa z niezwłocznym złożeniem oświadczenia o powrocie do nazwiska noszonego przed jego zawarciem – organem właściwym do przyjmowania takich oświadczeń jest bowiem również kierownik urzędu stanu cywilnego (art. 59 k.r.o.);

f) możliwość ustalenia opłaty za czynności dokonywane w urzędzie stanu cywilnego na niewygórowanym poziomie (analogicznym do opłaty sądowej w sprawie rozwodowej), która będzie stanowić dochód gminy właściwej ze względu na dokonanie tej czynności. Koszty powyższych czynności nie będą pokrywane z dotacji celowej z budżetu państwa. Ustalona wysokość opłaty jednocześnie nie przekreśli szerokiej dostępności (w ujęciu fiskalnym) rozwodu pozasądowego dla obywateli;

g) zabezpieczenie urzędowego charakteru czynności dokonywanych przez małżonków, pozwalające na podkreślenie znaczenia samego małżeństwa, uwydatnienie powagi i konsekwencji rozwiązania związku, co ma skłonić małżonków do refleksji, przy jednoczesnym ustawowym określeniu minimalnego „czasu do namysłu” między zainicjowaniem procedury i złożeniem definitywnych oświadczeń wskazujących na wolę rozwiązania związku małżeńskiego.

C. Procedura rozwodu pozasądowego

W ramach projektowanego rozwiązania przyjęto dwuetapową procedurę pozasądowego rozwiązania małżeństwa, która ma się zakończyć dołączeniem do aktu małżeństwa przez kierownika urzędu stanu cywilnego wzmianki dodatkowej o rozwiązaniu związku małżeńskiego.

1. Etap pierwszy – pisemne zapewnienia małżonków

1.1. Małżonkowie, którzy zamierzają rozwiązać małżeństwo mogą udać się do wybranego urzędu stanu cywilnego w celu złożenia pisemnych zapewnień, potwierdzających istnienie przesłanek rozwodu pozasądowego.

1.2. Duża ranga społeczna małżeństwa oraz procedur jego rozwiązania, a także okoliczność, że niezbędnym elementem rozwodu pozasądowego jest zgodna wola małżonków zmierzających do zakończenia związku, nakazują przyjąć, że małżonkowie powinni stawić się w urzędzie stanu cywilnego osobiście i być jednocześnie obecni przy składaniu przewidzianych prawem zapewnień. Procedura rozwodu pozasądowego ma charakter wyjątkowy. Jeżeli z jakichkolwiek względów nie jest możliwe wypełnienie przesłanki jednoczesnej obecności małżonków w urzędzie, w grę wchodzi rozwiązanie małżeństwa na drodze sądowej.

1.3. Niezbędną przesłanką rozpoczęcia procedury rozwiązania małżeństwa przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego jest okoliczność, że w polskim rejestrze stanu cywilnego znajduje się akt małżeństwa. Tylko wtedy, po dopełnieniu wszystkich niezbędnych formalności, będzie możliwe dołączenie do tego aktu wzmianki dodatkowej oznaczającej rozwiązanie związku małżeńskiego.

1.4. Jest przy tym możliwe, że akt małżeństwa nie figuruje w elektronicznym rejestrze stanu cywilnego, ponieważ małżeństwo zostało zawarte przed wejściem w życie ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego z 2014 r. Oznacza to, że po zawarciu związku sporządzono tradycyjny (papierowy) akt małżeństwa znajdujący się w odpowiedniej księdze stanu cywilnego przechowywanej w jednym z urzędów stanu cywilnego w Polsce. W takim przypadku, jeśli akt małżeństwa nie został wcześniej przeniesiony do rejestru stanu cywilnego, kierownik urzędu stanu cywilnego z urzędu inicjuje procedurę przeniesienia takiego aktu do rejestru (art. 124– 125 p.a.s.c.).

1.5. Należy również uwzględnić, że – z zastrzeżeniem wypełnienia pozostałych przesłanek ustawowych – w niektórych wypadkach będzie możliwe rozwiązanie w Polsce małżeństwa zawartego za granicą. Zgodnie bowiem z przepisami Prawa o aktach stanu cywilnego zagraniczny akt małżeństwa może zostać wprowadzony do polskiego rejestru w trybie transkrypcji (art. 104 i nast. p.a.s.c.). Umiejscowienie zagranicznego aktu małżeństwa w krajowym rejestrze nie jest procedurą kosztowną ani skomplikowaną.

1.6. Niezależnie od oświadczeń małżonków składanych w ramach zapewnień, kierownik urzędu stanu cywilnego sprawdza poszczególne przesłanki rozwodu pozasądowego, korzystając z odpowiednich procedur i instrumentów.

1.7. Na podstawie dokumentów tożsamości małżonków kierownik urzędu stanu cywilnego weryfikuje ich obywatelstwo. Jeżeli małżonkowie nie są oboje obywatelami polskimi, jest niezbędne stwierdzenie, że nie posiadają oni żadnego innego wspólnego obywatelstwa, ale mają w Polsce miejsce zamieszkania (choć niekoniecznie w ramach tego samego gospodarstwa domowego). Niezależnie do weryfikacji ze strony kierownika urzędu stanu cywilnego, w ramach zapewnień przewidzianych ustawą, sami małżonkowie składają, pod rygorem odpowiedzialności karnej, oświadczania dotyczące ich obywatelstwa i ewentualnie także miejsca zamieszkania.

1.8. Wskazane przesłanki dotyczące obywatelstwa lub miejsca zamieszkania służą zagwarantowaniu jurysdykcji polskich organów jako właściwych dla rozwiązania małżeństwa (zob. w szczególności art. 3 Rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111 oraz art. 11031 Kodeksu postępowania cywilnego), jak również przesądzeniu, że do rozwiązania małżeństwa stosowane będzie polskie prawo materialne – zob. art. 54 ustawy – Prawo prywatne międzynarodowe (Dz. U. z 2023 r. poz. 503). Konstrukcja rozwodu pozasądowego przewidziana w projektowanej regulacji jest bowiem ściśle powiązana z materialnoprawną regulacją polskiego Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w ramach której jest realizowana m.in. zasada ochrony małżeństwa (art. 18 Konstytucji RP). W konsekwencji wykluczyć należy sytuację, w której małżeństwo w pozasądowym trybie przewidzianym przez prawo polskie chcieliby rozwiązać małżonkowie, dla których właściwe jest inne prawo niż polskie. Małżonkowie tacy będą jednak mogli rozwiązać małżeństwo przed polskim sądem, przy założeniu, że istnieje w Polsce jurysdykcja krajowa wynikająca z rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111 lub z innych przepisów międzynarodowego postępowania cywilnego. W postępowaniu sądowym istnieją odpowiednie mechanizmy służące ustaleniu treści prawa obcego i jego zastosowaniu, jeżeli prawo to jest właściwe w rozstrzyganej sprawie.

1.9. W razie wątpliwości odnośnie do posiadania przez małżonków wspólnego obywatelstwa (w rozumieniu art. 2 ust. 3 p.p.m.), jak również w razie wątpliwości dotyczących miejsca zamieszkania w Polsce małżonków niebędących obywatelami tego samego państwa, kierownik urzędu stanu cywilnego może podjąć postępowanie wyjaśniające, domagając się od małżonków dodatkowych dokumentów. Jeśli nie dojdzie do usunięcia takich wątpliwości, kierownik urzędu stanu cywilnego odmówi odebrania od małżonków zapewnień i poinformuje ich o możliwości rozwiązania małżeństwa przed sądem. Jak już wskazano, w zależności od dokonanych ustaleń, zakładając istnienie w Polsce jurysdykcji krajowej, sąd będzie mógł orzec rozwód także na podstawie prawa obcego.

1.10. Treść aktu małżeństwa każdorazowo pozwoli stwierdzić, czy jest spełniona przesłanka minimalnego stażu małżeńskiego. Oczekiwanie, by małżeństwo trwało co najmniej jeden rok ma wykluczyć nieprzemyślane inicjowanie rozwodów pozasądowych, a także zniechęcać do pochopnego zawierania małżeństw czy też do aranżowania związków fikcyjnych, zawieranych z zamiarem ich niezwłocznego rozwiązania.

1.11. Kierownik urzędu stanu cywilnego dokonuje także sprawdzenia w rejestrze PESEL, czy małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci. Z racji jednak na niepełną tzw. parentyzację w rejestrze PESEL, a także uwzględniając okoliczność, że dzieci małżonków mogły się urodzić za granicą bez uwzględnienia tego faktu w polskich rejestrach, jest konieczne złożenie przez małżonków, pod rygorem odpowiedzialności karnej, oświadczeń dotyczących braku wspólnych małoletnich dzieci.

1.12. Małżonkowie są zobowiązani zawrzeć w pisemnych zapewnieniach oświadczenie o zupełnym i trwałym rozkładzie pożycia małżeńskiego. W związku z tym, że „zupełny i trwały rozkład pożycia” jest pojęciem prawnym, a nie ściśle faktycznym, a zarazem okoliczności świadczące o jego wystąpieniu mają w części charakter osobisty i nie poddają się w pełni obiektywnej weryfikacji, w tym przypadku należało odstąpić od wprowadzania odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń. Małżonkowie są zobowiązani także zawrzeć w pisemnych zapewnieniach oświadczenie, że nie mają wspólnych dzieci poczętych, lecz nieurodzonych. Wprowadzenie tej regulacji ma na celu lepsze zabezpieczenie interesów małoletnich dzieci, poprzez objęcie tym zabezpieczeniem również dzieci poczętych, lecz nieurodzonych. Powyższe zapobiegnie też wykorzystywaniu nowej instytucji dla celów innych niż rzeczywista chęć zakończenia związku małżeńskiego, który faktycznie nie funkcjonuje i umożliwienie małżonkom ponownego ułożenia życia rodzinnego. Ponieważ zwłaszcza na wczesnym etapie ciąży małżonkowie mogą nie być świadomi poczęcia dziecka, w tym przypadku należało odstąpić od wprowadzenia odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń.

1.13. Małżonkowie nie mogą inicjować przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego czynności zmierzających do rozwiązania małżeństwa, jeżeli toczy się już między nimi sądowe postępowanie o rozwód, o separację, w której strona pozwana domaga się rozwodu, lub sprawa o unieważnienie małżeństwa. Jeśli jednak dojdzie do cofnięcia powództwa i umorzenia przez sąd wymienionych spraw sądowych, rozważana negatywna przesłanka rozwodu pozasądowego odpadnie.

1.14. W ramach pierwszego etapu procedury pozasądowego rozwiązania małżeństwa kierownik urzędu stanu cywilnego wyjaśnia małżonkom doniosłość związku małżeńskiego, przepisy regulujące rozwód pozasądowy, a także przekazuje im pisemną informację dotyczącą form wsparcia w kryzysie małżeńskim oraz skutków rozwiązania małżeństwa.

1.15. Złożenie przez małżonków zapewnień stanowi niezbędny element procedury pozasądowego rozwiązania małżeństwa, jednak nie obliguje małżonków do kontynuowania tej procedury. Przed złożeniem oświadczenia o rozwiązaniu małżeństwa musi upłynąć co najmniej miesięczny termin, obejmujący „czas do namysłu” (tempus deliberandi), w którym może dojść do pojednania między małżonkami i ponownego nawiązania przez nich więzi małżeńskich.

2. Etap drugi – oświadczenia małżonków o rozwiązaniu małżeństwa

2.1. Rozpoczęcie drugiego etapu procedury rozwodu pozasądowego jest możliwe dopiero po upływie 1 miesiąca od daty odebrania od małżonków pisemnych zapewnień. Przewidziano, że zapewnienia są ważne przez okres 6 miesięcy od daty ich złożenia przez małżonków zamierzających rozwiązać małżeństwo w drodze rozwodu pozasądowego. Małżonkowie powinni zatem ponownie pojawić się w wybranym urzędzie stanu cywilnego w celu dopełnienia formalności związanych z rozwiązaniem małżeństwa w ciągu 6 miesięcy od złożenia zapewnień. Zakłada się, że w razie niedochowania wskazanego terminu, procedura rozwodu pozasądowego nie może być kontynuowana, lecz musiałaby zostać ewentualnie rozpoczęta od początku.

2.2. Kierownik urzędu stanu cywilnego sprawdza, czy upłynął 1 miesiąc od chwili złożenia zapewnień przez małżonków, a ponadto czy nie upłynął okres ważności tych zapewnień (6 miesięcy). Oprócz sprawdzenia, czy dotrzymane zostały wskazane wyżej terminy, kierownik urzędu stanu cywilnego, przed którym stawią się małżonkowie zainteresowani pozasądowym rozwiązaniem małżeństwa, będzie zobowiązany ponownie zweryfikować przewidziane prawem przesłanki, w tym sprawdzić tożsamość małżonków, czas trwania związku małżeńskiego, zbadać obywatelstwo oraz (ewentualnie) miejsce zamieszkania małżonków.

2.3. Małżonkom należy raz jeszcze wyjaśnić doniosłość związku małżeńskiego oraz poinformować ich, że rozwiązanie małżeństwa wymaga dołączenia stosownej wzmianki dodatkowej do aktu małżeństwa.

2.4. Małżonkowie zobowiązani będą do złożenia oświadczeń, że:

– nie toczy się między nimi sprawa o rozwód, o separację, w której strona pozwana domaga się rozwodu, lub sprawa o unieważnienie małżeństwa,

– posiadają obywatelstwo polskie, a w przypadku gdy nie mają wspólnego obywatelstwa, oświadczenie o tym, że mają miejsca zamieszkania na terytorium RP,

– nie mają wspólnych małoletnich dzieci,

– nie mają wspólnych dzieci poczętych, lecz nieurodzonych,

– nastąpił między nimi zupełny i trwały rozkład pożycia.

Wszystkie powyższe oświadczenia, poza dwoma ostatnimi, są składane pod rygorem odpowiedzialności karnej, przy tym każdy z małżonków w osobnym oświadczeniu potwierdza świadomość tej odpowiedzialności.

2.5. Wypełnienie przewidzianych w ustawie wymagań, w tym odebranie wskazanych oświadczeń, pozwoli kierownikowi urzędu stanu cywilnego przyjąć od małżonków zgodne oświadczenia o rozwiązaniu małżeństwa.

2.6. Wszystkie oświadczenia składane przez małżonków w ramach drugiego etapu procedury rozwodu pozasądowego mają formę ustną i są dokumentowane odpowiednim protokołem.

2.7. Po podpisaniu protokołu obejmującego złożenie wymaganych prawem oświadczeń, małżonek, który chce powrócić do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa, może to uczynić w ramach tej samej wizyty w urzędzie stanu cywilnego. Oświadczenie to przyjmowane jest na podstawie art. 90 p.a.s.c. W przypadku niezłożenia oświadczenia o powrocie do nazwiska w toku procedury pozasądowego rozwiązania małżeństwa, zakłada się, że możliwe będzie odrębne złożenie tego oświadczenia na ogólnych zasadach, to jest przed wybranym kierownikiem urzędu stanu cywilnego. Powrót do poprzedniego nazwiska możliwy będzie w terminie wynikającym z art. 59 k.r.o., liczonym od chwili ustania małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego.

3. Chwila rozwiązania małżeństwa oraz znaczenie wzmianki dodatkowej

3.1. Ostatnim elementem procedury rozwodu pozasądowego jest dołączenie przez kierownika urzędu stanu cywilnego do aktu małżeństwa wzmianki dodatkowej o rozwiązaniu związku.

3.2. Dołączenie takiej wzmianki będzie miało charakter konstytutywny (konieczny). Gdy do tego dojdzie, skutek w postaci rozwiązania małżeństwa nastąpi już z chwilą zgodnego złożenia przez małżonków przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego oświadczeń o rozwiązaniu łączącego ich związku małżeńskiego.

3.3. Konstytutywny charakter wzmianki jest zgodny z zasadą bezpieczeństwa i pewności obrotu prawnego. Dwuetapowa procedura pozasądowego rozwiązania małżeństwa kończy się dopiero z chwilą formalnego odnotowania rozwiązania związku w rejestrze stanu cywilnego przez organ publiczny, co przyjmuje postać wzmianki dodatkowej dołączonej do aktu małżeństwa. W rejestrze stanu cywilnego zostanie odnotowana także data dołączenia do aktu małżeństwa wzmianki dodatkowej o rozwiązaniu małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego.

3.4. Jedynymi dokumentami występującymi w obrocie prawnym, które będą stanowić potwierdzenie rozwiązania małżeństwa w trybie pozasądowym, będą odpisy aktu małżeństwa. Odpis skrócony będzie zawierał specjalną adnotację o rozwodzie pozasądowym, zaś odpis zupełny pełną treść wzmianki dodatkowej. Rozwiązanie takie jest w pełni komplementarne z zasadą wyłączności dowodowej aktów stanu cywilnego przewidzianej w art. 3 Prawa o aktach stanu cywilnego. Podobnej funkcji nie mogą pełnić protokoły lub zaświadczenia sporządzane przez kierowników urzędu stanu cywilnego.

Zgodnie z dotychczasowym brzmieniem art. 48 ust. 3 pkt 7 p.a.s.c. w odpisie skróconym aktu małżeństwa zamieszcza się adnotację o ustaniu małżeństwa. W przypadku rozwodu pozasądowego adnotacja ta powinna zawierać identyfikator oraz datę rozwodu pozasądowego (odpowiednik daty uprawomocnienia i sygnatury akt w przypadku rozwodu sądowego). W związku z tym, że rozwód pozasądowy jest nową instytucją, mogłyby powstać wątpliwości, jaką treść powinien mieć kolejny odpis skrócony aktu małżeństwa, gdy zostało ono pozasądowo rozwiązane (i z taką adnotacją mógł zostać wcześniej wydany odpis skrócony aktu małżeństwa), a następnie rozwód pozasądowy został unieważniony i należy wydać kolejny odpis skrócony aktu małżeństwa. Wówczas kolejny odpis skrócony powinien zawierać zarówno adnotację o pozasądowym rozwiązaniu (ustaniu) małżeństwa, jak i adnotację o unieważnieniu rozwodu sądowego, które może mieć wpływ m.in. na stosunki majątkowe małżeńskie. Rozwiązanie to zostało przyjęte z uwagi na konieczność zapewnienia spójności z obowiązującym unormowaniem dotyczącym separacji. Artykuł 48 ust. 3 pkt 7 p.a.s.c. przewiduje bowiem, że odpis skrócony aktu małżeństwa zawiera adnotację nie tylko o separacji, lecz także o zniesieniu separacji.

3.5. Uzyskanie odpisu skróconego lub zupełnego aktu małżeństwa, który potwierdza rozwiązanie związku małżeńskiego w drodze rozwodu pozasądowego, jest możliwe po wniesieniu stosownej opłaty skarbowej w dowolnym urzędzie stanu cywilnego w Polsce.

3.6. Nadanie dołączeniu wzmianki dodatkowej charakteru konstytutywnego ma również na celu umożliwienie uznawania przeprowadzonych w Polsce rozwodów pozasądowych za granicą, zgodnie z zasadami określonymi w Rozporządzeniu Rady (UE) 2019/1111 z dnia 25 czerwca 2019 r. Przyjęcie, że koniecznym elementem procedury rozwiązania małżeństwa jest czynność organu publicznego o charakterze rejestracyjnym (tj. dołączenie wzmianki dodatkowej), dokonana po uprzedniej ocenie określonych przesłanek ustawowych, daje podstawy do traktowania rozwodu pozasądowego, realizowanego w drodze wzmianki dodatkowej w akcie małżeństwa, jako „orzeczenia” w szerokim rozumieniu tego słowa aktualnym na gruncie regulacji unijnych (zob. wyrok TSUE z 15 listopada 2022 r w sprawie C-646/20). Zastosowanie w tym przypadku zasad przewidzianych dla uznawania orzeczeń zminimalizuje ryzyko odmowy przyznania skuteczności polskiemu rozwodowi pozasądowemu w przypadku powoływania się na taki rozwód za granicą.

3.7. Zgodnie z art. 36 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111, na potrzeby uznania rozwodu pozasądowego w innych państwach Unii Europejskiej kierownik urzędu stanu cywilnego będzie wydawał zaświadczenie przy użyciu formularza zamieszczonego w załączniku II do powołanego rozporządzenia. Wraz z zaświadczeniem wydawany będzie odpis zupełny aktu małżeństwa zawierający wzmiankę dodatkową o rozwiązaniu małżeństwa, której będzie dotyczyło zaświadczenie.

D. Rejestr rozwodów pozasądowych

1. W związku z koncepcją „odmiejscowienia” rozwodów pozasądowych, każdy z przedstawionych wcześniej etapów procedury rozwiązania małżeństwa może mieć miejsce w innym urzędzie stanu cywilnego. Decyzję co do tego, w którym urzędzie dopełnić określonych formalności, podejmują małżonkowie. Można przy tym oczekiwać, że cała procedura przebiegnie najszybciej i najbardziej sprawnie, jeśli poszczególne czynności (w tym zwłaszcza złożenie oświadczeń wymaganych podczas drugiego etapu) zostaną dokonane przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego właściwym ze względu na miejsce sporządzenia aktu małżeństwa. Kierownik ten, będący „gospodarzem aktu małżeństwa”, może wówczas niezwłocznie dołączyć do aktu wzmiankę dodatkową o rozwodzie pozasądowym. Otwiera to możliwość uzyskania przez małżonków odpisu aktu małżeństwa z adnotacją/wzmianką o rozwiązaniu związku małżeńskiego jeszcze podczas tej samej wizyty w urzędzie stanu cywilnego. Jeżeli natomiast złożenie pisemnych zapewnień małżonków (etap 1) lub ich ustnych oświadczeń (etap 2) dokonane zostało w innym urzędzie stanu cywilnego, dopełnienie całej procedury – w postaci dołączenia stosownej wzmianki dodatkowej – zawsze będzie miało miejsce w urzędzie stanu cywilnego właściwym dla sporządzenia aktu małżeństwa. Może się z tym wiązać konieczność oczekiwania na zarejestrowanie rozwiązania małżeństwa, choć projektowana regulacja zakłada, że powinno to nastąpić niezwłocznie.

2. W celu zapewnienia bezpieczeństwa obrotu, a także przyspieszenia procedury rozwodu pozasądowego przewiduje się utworzenie, w ramach rejestru stanu cywilnego, odrębnego rejestru rozwodów pozasądowych. Jest to rozwiązanie wzorowane na funkcjonującym od 2015 r. rejestrze uznań (por. art. 19 ust. 2 p.a.s.c.).

3. W rejestrze rozwodów pozasądowych, do którego dostęp będzie miał każdy kierownik urzędu stanu cywilnego, będą gromadzone informacje dotyczące złożonych przez małżonków zapewnień, ich oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa, a także – w niektórych przypadkach – oświadczeń o powrocie do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa. W rejestrze będą również zamieszczane elektroniczne odpisy odpowiednich dokumentów, na podstawie których możliwe będzie dołączenie – przez kierownika urzędu stanu cywilnego właściwego ze względu na miejsce sporządzenia aktu małżeństwa – wzmianek dodatkowych o rozwiązaniu małżeństwa oraz (ewentualnie) o zmianie nazwiska. Dzięki wskazanemu rozwiązaniu procedura rozwodu pozasądowego będzie się mogła zakończyć, zanim do urzędu właściwego ze względu na miejsce sporządzenia aktu małżeństwa dotrą wszystkie niezbędne dokumenty w tradycyjnej (papierowej) formie.

4. Ważnym zadaniem rejestru rozwodów pozasądowych będzie także odnotowywanie przypadków odmowy odebrania przez kierownika urzędu stanu cywilnego pisemnych zapewnień małżonków lub przyjęcia ich ustnych oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa. Istotnie ograniczy to możliwość nadużywania lub obejścia przepisów ustawy poprzez próby ponownego złożenia zapewnień lub oświadczeń w różnych urzędach stanu cywilnego, w sytuacji, gdy wcześniej miała już miejsce umotywowana odmowa przyjęcia takich zapewnień lub oświadczeń.

E. Odmowa odebrania zapewnień małżonków lub przyjęcia ich oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa

1. We wszystkich przypadkach, w których kierownik urzędu stanu cywilnego stwierdzi brak którejkolwiek z ustawowych przesłanek rozwodu pozasądowego (lub gdy stwierdzi istnienie przesłanki negatywnej), będzie zobowiązany do odmowy odebrania od małżonków zapewnień lub oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa.

2. Powodem odmowy mogą być w szczególności: brak wymaganego co najmniej rocznego „stażu małżeńskiego”, brak aktu małżeństwa w rejestrze stanu cywilnego, niezachowanie minimalnego terminu 1 miesiąca od chwili złożenia pisemnych zapewnień lub przekroczenie terminu 6 miesięcy od tej chwili, posiadanie przez małżonków wspólnych małoletnich dzieci, albo wspólnych dzieci poczętych, lecz nieurodzonych, brak zgodnych oświadczeń o zupełnym i trwałym rozkładzie pożycia, ujawnienie się okoliczności wskazujących na wystąpienie wady oświadczenia woli, brak wspólnego obywatelstwa polskiego małżonków lub brak miejsca zamieszkania w Polsce przy założeniu braku jakiegokolwiek wspólnego obywatelstwa itp.

3. W przypadku odmowy kierownik USC zawiadamia małżonków na piśmie utrwalonym w postaci papierowej albo w postaci elektronicznej o przyczynach odmowy i poucza o możliwości ewentualnego domagania się rozwiązania małżeństwa przed sądem.

4. Odmowa kierownika USC nie jest decyzją administracyjną i nie podlega zaskarżeniu. Każdy z małżonków zainteresowanych rozwiązaniem małżeństwa może jednak wówczas wystąpić do sądu z pozwem o rozwód.

5. Odmowa odebrania zapewnień małżonków lub ich oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa podlega odnotowywaniu w rejestrze rozwodów pozasądowych, co ma przeciwdziałać próbom rozwiązania małżeństwa w innym urzędzie stanu cywilnego.

6. Niezależnie od powyższego zakłada się, że w razie zmiany okoliczności, jeżeli odpadnie występująca wcześniej przeszkoda wyłączająca rozwiązanie małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego, małżonkowie będą mogli złożyć zapewnienia, a następnie oświadczyć wolę rozwiązania małżeństwa – w tym samym lub innym urzędzie – mimo wcześniejszej odmowy kierownika urzędu stanu cywilnego.

F. Unieważnienie rozwodu pozasądowego

1. Zakłada się, że w wyjątkowych przypadkach będzie możliwe unieważnienie rozwodu pozasądowego na skutek orzeczenia sądu. Do okoliczności tych zaliczono wady oświadczeń woli małżonków występujące przy wyrażaniu przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego woli rozwiązania małżeństwa (etap 2), jak również ujawnienie, że w chwili wyrażania tej woli małżonkowie mieli wspólne małoletnie dzieci albo wspólne dzieci poczęte, lecz nieurodzone, przy tym w przypadku wspólnych dzieci poczętych, lecz nieurodzonych tylko wówczas, gdy urodziły się żywe.

2. Naruszenie innych wymagań (przesłanek) rozwodu pozasądowego nie powinno dawać podstawy do jego unieważnienia (zakwestionowania). W praktyce takie sytuacje mogłyby się pojawić zupełnie wyjątkowo. Projektowana, kilkuetapowa procedura pozasądowego rozwiązania małżeństwa z udziałem kierownika urzędu stanu cywilnego powinna pozwolić na wcześniejsze wykrycie ewentualnych nieprawidłowości.

3. Oświadczenie o rozwiązaniu małżeństwa będzie dotknięte wadą pozwalającą na unieważnienie rozwodu pozasądowego, jeżeli małżonek, który je składał, działał: a) w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli; b) pod wpływem bezprawnej groźby drugiego małżonka lub osoby trzeciej, jeżeli z okoliczności wynika, że składający oświadczenie mógł się obawiać, że jemu samemu lub innej osobie grozi poważne niebezpieczeństwo osobiste lub majątkowe; albo c) pod wpływem błędu, wywołanego podstępnie przez drugiego małżonka, uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby małżonek nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia o rozwiązaniu małżeństwa; podstęp osoby trzeciej jest jednoznaczny z podstępem drugiego małżonka, jeżeli ten o podstępie wiedział. Na wadę oświadczeń woli będzie mógł się powołać tylko ten małżonek, który złożył wadliwe oświadczenie.

4. Przewiduje się również konieczność wykazania dodatkowej przesłanki unieważnienia rozwodu pozasądowego, jaką jest okoliczność, że za dalszym trwaniem małżeństwa przemawia dobro rodziny. Należy bowiem unikać „reaktywowania” małżeństw, które w praktyce już nie funkcjonują.

5. Przewidziano także negatywne przesłanki zasadności powództwa o unieważnienie rozwodu pozasądowego, do których należą:

– w każdym przypadku – śmierć któregokolwiek z małżonków lub okoliczność, że którykolwiek z małżonków zawarł związek małżeński;

– przy wadach oświadczeń woli – upływ określonego terminu;

– przy stwierdzeniu, że w chwili złożenia oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa małżonkowie mieli wspólne małoletnie dzieci – okoliczność, że w chwili orzekania (zamknięcia rozprawy) małżonkowie już takich dzieci nie mają.

6. W razie uwzględnienia powództwa, prawomocne orzeczenie sądu będzie podstawą do dołączenia do aktu małżeństwa kolejnej wzmianki dodatkowej o unieważnieniu rozwodu pozasądowego, co będzie oznaczać, że małżeństwo dalej trwa jako ważne i skuteczne.

7. Orzeczenie o unieważnieniu rozwodu sądowego wywołuje skutek ex tunc, co nakazuje przyjąć, że nigdy nie doszło do ustania małżeństwa. W drodze wyjątku zakłada się, że unieważnienie rozwodu pozasądowego nie powinno wpływać na nazwiska, jakie małżonkowie noszą w chwili uprawomocnienia się wyroku. Dotyczy to sytuacji małżonka, który na podstawie art. 59 k.r.o. powrócił do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa. Unieważnienie rozwodu pozasądowego nie będzie też wpływać na pochodzenie dziecka urodzonego po złożeniu przez małżonków oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa. Ojcostwo takiego dziecka mogło już zostać wcześniej formalnie ustalone i nie ma podstaw do podważania tych ustaleń. Jeśli zaś nie doszło do ustalenia pochodzenia dziecka urodzonego po złożeniu przez małżonków oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa, doświadczenie życiowe nakazuje przyjąć, że dziecko to najpewniej nie pochodzi od męża matki, a zatem także w tym przypadku zasadne jest wyłączenie domniemania z art. 62 k.r.o. w okresie po upływie 300 dni od dnia rozwiązania małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego, który został następnie unieważniony.

8. Ponadto unieważnienie rozwodu pozasądowego powinno skutkować przyjęciem, że od chwili wadliwie dokonanego rozwiązania małżeństwa (czyli złożenia przez małżonków zgodnych oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa) strony łączy ustrój rozdzielności majątkowej. Wymaga tego bezpieczeństwo obrotu prawnego. Po przeprowadzeniu rozwodu pozasądowego (następnie unieważnionego) mogło bowiem dojść do podziału majątku wspólnego lub dokonania czynności prawnych z osobami trzecimi (w tym wierzycielami). Wskazana tu rozdzielność majątkowa nie stanowi jednak przymusowego ustroju majątkowego i będzie mogła zostać zmieniona przez małżonków (ze skutkiem na przyszłość) na zasadach ogólnych, w drodze umowy majątkowej małżeńskiej.

9. O unieważnieniu rozwodu pozasądowego będzie orzekał sąd w procesie cywilnym w postępowaniu odrębnym w sprawach małżeńskich. Procedura ta będzie oparta na zbliżonych zasadach do obowiązującej regulacji dotyczącej unieważnienia małżeństwa. W tym celu konieczne są zmiany w Kodeksie postępowania cywilnego, w tym zmiana art. 425 k.p.c., dodanie art. 448 § 3 k.p.c., a także zmiana art. 449 § 1 oraz art. 451 § 2 k.p.c.

10. Opłata sądowa od pozwu o unieważnienie rozwodu pozasądowego wynosiła będzie 200 zł

– zmieniony art. 27 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 959 i 1237). Wysokość tej opłaty będzie zatem taka sama, jak w przypadku pozwu o unieważnienie małżeństwa.

G. Finansowanie

1. Źródłem finansowania działań urzędów stanu cywilnego związanych z procedurą rozwodu pozasądowego powinna być opłata wnoszona przez małżonków.

2. Wysokość opłaty za całość postępowania została ustalona w tej samej kwocie, co opłata od pozwu o rozwód lub separację, czyli na poziomie 600 zł (art. 26 ust. 1 pkt 1 u.k.s.c.). Opłata została przy tym podzielona w taki sposób, aby z każdym etapem procedury wiązała się odpowiednia płatność. Opłata w wysokości 300 zł jest należna w związku ze składaniem przez małżonków pisemnych zapewnień (etap 1), a kolejna opłata w wysokości 300 zł jest należna w związku ze składaniem oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa (etap 2). Opłata za powyższe czynności będzie stanowić dochód gminy właściwej ze względu na dokonanie tej czynności. Koszty czynności związanych ze składaniem przez małżonków pisemnych zapewnień oraz koszty czynności związanych ze składaniem oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa nie będą pokrywane z dotacji celowej z budżetu państwa.

3. Opłata skarbowa w wysokości 20 zł należna będzie od wydania zaświadczenia, o którym mowa w art. 36 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111.

IV. Przepisy przejściowe i końcowe

Projektowana ustawa nie dotyczy postępowań będących w toku (wszczętych w czasie obowiązywania dotychczasowych przepisów i niezakończonych ostatecznie do dnia zmiany).

W art. 6 projektu przewidziano przepis przejściowy, zgodnie z którym dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 33 ustawy zmienianej w art. 5 zachowują moc do dnia wejścia w życie przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 33 ustawy zmienianej w art. 5, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, jednak nie dłużej niż 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy.

Art. 7 zakłada, że projektowana ustawa powinna wejść w życie po upływie 12 miesięcy od dnia ogłoszenia. Wprowadzone zmiany są istotne i wymagają przygotowania się do ich stosowania przez kierowników urzędu stanu cywilnego. Jest również konieczne dostosowanie funkcjonalności prowadzonego w systemie teleinformatycznym rejestru stanu cywilnego. Planowany okres vacatio legis pozwoli również na przeprowadzenie niezbędnych szkoleń i kampanii informacyjnych.

W związku z powierzeniem procedury pozasądowego rozwiązania małżeństwa kierownikom urzędu stanu cywilnego, którzy dołączać będą do aktu małżeństwa wzmiankę dodatkową o jego rozwiązaniu, uzupełnienia wymaga treść informacji przekazanej Komisji Europejskiej w trybie art. 103 rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111. „Orzeczeniem” stwierdzającym rozwód będzie wzmianka dodatkowa o rozwiązaniu małżeństwa w trybie rozwodu pozasądowego dołączona do aktu małżeństwa i uwidoczniona w odpisie zupełnym tego aktu.

Projekt nie zawiera przepisów technicznych, zatem nie podlega procedurze notyfikacji zgodnie z trybem przewidzianym w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie sposobu funkcjonowania krajowego systemu notyfikacji norm i aktów prawnych (Dz. U. poz. 2039 oraz z 2004 r. poz. 597).

Przedmiot regulacji zawartej w projekcie nie jest objęty zakresem prawa Unii Europejskiej. Z tego względu projekt nie wymaga w opinii projektodawców przedstawienia właściwym organom i instytucjom Unii Europejskiej, w tym Europejskiemu Bankowi Centralnemu, w celu uzyskania opinii, dokonania powiadomienia, konsultacji albo uzgodnienia.

V. Przewidywane skutki społeczne, gospodarcze i finansowe

Projekt ustawy oddziałuje na następujące podmioty:

1) kierowników urzędu stanu cywilnego, jako organy posiadające uprawnienia do pozasądowego rozwiązania małżeństwa, na podstawie zgodnych oświadczeń małżonków. Będzie do nich należeć obowiązek weryfikacji spełnienia ustawowych przesłanek rozwodu pozasądowego, dokonania odpowiednich wpisów w rejestrze stanu cywilnego, przekazania zapewnień małżonków kierownikowi urzędu stanu cywilnego właściwemu ze względu na miejsce sporządzenia aktu małżeństwa, przekazania małżonkom pisemnej instrukcji dotyczącej form wsparcia w kryzysie małżeńskim oraz skutków rozwiązania małżeństwa. Będzie konieczne dostosowanie funkcjonalności prowadzonego w systemie teleinformatycznym rejestru stanu cywilnego oraz wprowadzenie rejestru rozwodów pozasądowych. Kierownicy urzędu stanu cywilnego będą pozyskiwać i przetwarzać informacje m.in. o wykształceniu małżonków i miejscu ich zamieszkania oraz przekazywać te dane służbom statystyki publicznej. Obecnie liczba urzędów stanu cywilnego 2 257;

2) małżeństwa nieposiadające wspólnych małoletnich dzieci ani wspólnych dzieci poczętych, lecz nieurodzonych i pozostające w związku małżeńskim dłużej niż rok – poprzez umożliwienie rozwiązania małżeństwa pod kontrolą organu władzy publicznej, jakim jest kierownik urzędu stanu cywilnego. Będzie to wymagać złożenia pisemnych zapewnień, potwierdzających istnienie przesłanek rozwodu pozasądowego (m.in.: nieposiadanie wspólnych małoletnich dzieci, co najmniej roczny staż związku małżeńskiego, zupełny i trwały rozkład pożycia); a także oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa, tj. że: nie toczy się między nimi sprawa o rozwód, o separację, w której strona pozwana domaga się rozwodu, lub sprawa o unieważnienie małżeństwa, posiadają obywatelstwo polskie/mają miejsca zamieszkania na terytorium RP, nie mają wspólnych małoletnich dzieci ani wspólnych dzieci poczętych, lecz nieurodzonych, nastąpił między nimi zupełny i trwały rozkład pożycia. Dane z 2023 r (GUS) wskazują, że liczba rozwodów małżeństw bez małoletnich dzieci wynosiła 24 333.

3) sądy powszechne (sądy okręgowe i sądy apelacyjne) poprzez zmniejszenie wpływu spraw o rozwód. Orzekanie w zakresie unieważnienia rozwodu pozasądowego będzie następowało w wyjątkowych przypadkach (wady oświadczeń woli małżonków, ujawnienie posiadania wspólnych małoletnich dzieci);

4) prokuratorów – poprzez przyznanie legitymacji procesowej do wniesienia powództwa o unieważnienie rozwodu pozasądowego;

5) Ministra Sprawiedliwości – poprzez konieczność wydania rozporządzenia, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw wewnętrznych, określającego treść instrukcji dotyczącej form wsparcia w kryzysie małżeńskim oraz skutków rozwiązania małżeństwa;

6) Ministra właściwego do spraw wewnętrznych – poprzez konieczność określenia w drodze rozporządzenia, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw informatyzacji, wzorów dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu cywilnego, obejmujących także wzór protokołu przyjęcia od małżonków oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego oraz wzór zapewnień małżonków potwierdzających występowanie przesłanek rozwiązania małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego. Minister ten będzie także organem współpracującym przy określaniu treści instrukcji dotyczącej form wsparcia w kryzysie małżeńskim oraz skutków rozwiązania małżeństw;

7) Ministra właściwego do spraw informatyzacji – poprzez obowiązek dostosowania funkcjonalności prowadzonego w systemie teleinformatycznym rejestru stanu cywilnego – utworzenie, w ramach rejestru stanu cywilnego, odrębnego rejestru rozwodów pozasądowych. Minister ten będzie także organem współpracującym przy określaniu wzorów dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu cywilnego, obejmujących także wzór protokołu przyjęcia od małżonków oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego oraz wzór zapewnień małżonków potwierdzających występowanie przesłanek rozwiązania małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego.

Przedmiotowy projekt nie określa zasad podejmowania, wykonywania lub zakończenia działalności gospodarczej, w związku z czym odstąpiono od analiz i oceny przewidywanych skutków społeczno-gospodarczych, wskazanych w art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r.

– Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2025 r. poz. 1480). W ujęciu pieniężnym projekt nie oddziałuje na konkurencyjność gospodarki i przedsiębiorczość, w tym funkcjonowanie przedsiębiorców. W ujęciu niepieniężnym projekt ustawy nie wpłynie na działalność dużych przedsiębiorstw. Jeśli chodzi o sektor mikroprzedsiębiorców oraz małych i średnich przedsiębiorców, przedmiotowy projekt nie określa zasad podejmowania, wykonywania lub zakończenia działalności gospodarczej, w związku z tym odstąpiono od analiz i oceny przewidywanych skutków społeczno-gospodarczych, wskazanych w art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2025 r. poz. 1480). W ujęciu niepieniężnym projekt nie wpłynie także na rodzinę, obywateli oraz gospodarstwa domowe, w tym osoby z niepełnosprawnością i starsze.

W ujęciu niemierzalnym projekt ustawy ma wpływ na małżeństwa, które spełniają przesłanki do pozasądowego rozwiązania małżeństwa. Jeśli chodzi o wpływ na sektor finansów publicznych, to źródłem finansowania działań urzędów stanu cywilnego związanych z procedurą rozwodu pozasądowego będzie opłata.

Czynności urzędowe kierownika urzędu stanu cywilnego wykonywane na skutek złożenia przez małżonków zapewnień potwierdzających występowanie przesłanek rozwiązania małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego oraz złożenia przez małżonków oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego będą podlegały opłacie w kwocie po 300 zł.

Opłata za powyższe czynności będzie stanowić dochód gminy właściwej ze względu na dokonanie tej czynności. Koszty tych czynności nie będą pokrywane z dotacji celowej z budżetu państwa. Wysokość opłaty za całość postępowania została ustalona w tej samej kwocie, co opłata od pozwu o rozwód lub separację, czyli na poziomie 600 zł. Opłata została podzielona zgodnie z etapami procedury rozwodu pozasądowego: etap 1 – w związku z przyjęciem od małżonków pisemnych zapewnień (300 zł), etap 2 – w związku z przyjęciem od oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa (300 zł).

Opłata skarbowa w wysokości 20 zł należna będzie od wydania zaświadczenia, o którym mowa w art. 36 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111. Opłata ta będzie stanowiła dochód gminy właściwej ze względu na siedzibę organu, który wydał zaświadczenie.

Bilans ogólny dla sektora finansów publicznych jest neutralny.

Projekt ustawy nie jest objęty prawem Unii Europejskiej.

Projekt ustawy nie wymaga przedstawienia właściwym organom i instytucjom Unii Europejskiej, w tym Europejskiemu Bankowi Centralnemu, w celu uzyskania opinii, dokonania

powiadomienia, konsultacji albo uzgodnienia.

Projekt ustawy nie podlega notyfikacji zgodnie z przepisami dotyczącymi funkcjonowania krajowego systemu notyfikacji norm i aktów prawnych, stosownie do § 27 ust. 3 pkt 4 lit. b uchwały nr 190 Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r. – Regulamin pracy Rady Ministrów (M.P. z 2024 r. poz. 806, z późn. zm.).

Zgodnie z art. 5 ustawy z 7 lipca 2005 r. o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa (Dz. U. z 2025 r. poz. 677) oraz § 52 ust. 1 uchwały nr 190 Rady Ministrów z 29 października 2013 r. − Regulamin pracy Rady Ministrów (M.P. z 2024 r. poz. 806, z późn. zm.) projekt został zamieszczony na stronie podmiotowej Rządowego Centrum Legislacji, w serwisie „Rządowy Proces Legislacyjny”.

W toku prac nad projektem ustawy żaden podmiot nie zgłosił zainteresowania pracami nad projektem w trybie przewidzianym w ustawie z dnia 7 lipca 2005 r. o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa.

Minister do Spraw Unii Europejskiej na etapie uzgodnień nie wyraził opinii na temat zgodności projektu z prawem Unii Europejskiej.

Projekt nie podlegał dokonaniu oceny OSR przez koordynatora OSR w trybie § 32 uchwały nr 190 Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r. – Regulamin pracy Rady Ministrów. Projekt nie dotyczy warunków określonych w uchwale nr 20 Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2014 r. w sprawie zaleceń ujednolicenia terminów wejścia w życie niektórych aktów normatywnych (M.P. poz. 205).

Nie ma możliwości podjęcia alternatywnych, w stosunku do projektowanych rozwiązań, działań umożliwiających osiągnięcie zamierzonego celu. Nazwa projektu Data sporządzenia Projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych 19 listopada 2025 r. innych ustaw Źródło: Ministerstwo wiodące i ministerstwa współpracujące DEREGULACJA Ministerstwo Sprawiedliwości – ministerstwo wiodące Osoba odpowiedzialna za projekt w randze Ministra, Sekretarza Stanu lub Nr w wykazie prac Podsekretarza Stanu UDER24 pod względem legislacyjnym: Arkadiusz Myrcha, Sekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Kontakt do opiekuna merytorycznego projektu opiekun legislacyjny: Łukasz Paszka, Zastępca Dyrektora Departamentu Legislacyjnego e-mail: sekretariat.dl@ms.gov.pl; tel. 22 52 12 764 Alicja Szkotnicka, główny specjalista, Departament Legislacyjny e-mail: alicja.szkotnicka@ms.gov.pl; tel. 22 52 12 834 opiekun merytoryczny: Dorota Łopalewska, Dyrektor Departamentu Spraw Rodzinnych i Nieletnich e-mail: sekretariat.dsrin@ms.gov.pl; tel. 22 23 90 740

OCENA SKUTKÓW REGULACJI

1. Jaki problem jest rozwiązywany?

Zgodnie z obowiązującym w Polsce stanem prawnym małżeństwo może zostać rozwiązane wyłącznie przez rozwód orzeczony przez sąd. Konieczną przesłanką rozwodu jest zupełny i trwały rozkład pożycia (art. 56 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 i z 2025 r. poz. 897), dalej: k.r.o.). Ustawodawca pozwala na rozwiązanie związku małżeńskiego tylko wtedy, gdy wobec ustania więzi małżeńskich relacja rodzinna między małżonkami już faktycznie nie istnieje oraz nie ma prognoz na jej wznowienie. Jednakże mimo zupełnego i trwałego rozkładu pożycia rozwód nie jest dopuszczalny, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków albo jeżeli z innych względów orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 56 § 2 k.r.o.). Rozwód nie jest również dopuszczalny, jeżeli żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, chyba że drugi małżonek wyrazi zgodę na rozwód albo że odmowa jego zgody jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (art. 56 § 3 k.r.o.). Obecnie sądowy tryb rozwodowy jest obligatoryjny niezależnie od tego, czy małżonkowie pozostają konflikcie, czy też zgodnie dążą do rozwiązania związku, który faktycznie już nie funkcjonuje. Do uzyskania rozwodu jest konieczne zainicjowanie procesu sądowego przez wytoczenie przez jednego z małżonków powództwa skierowanego przeciwko drugiemu małżonkowi, nawet gdy małżonkowie chcieliby wspólnie i zgodnie przejść przez procedurę rozwodową. Obligatoryjne postępowanie sądowe ma przy tym zastosowanie bez względu na to, jak długo trwało małżeństwo oraz czy pochodzą z niego dzieci. Wprowadzenie możliwości pozasądowego rozwiązania małżeństwa byłoby zgodne z oczekiwaniami społecznymi oraz rekomendowane przez organy eksperckie, w tym Komisję Kodyfikacyjną Prawa Rodzinnego przy Ministrze Sprawiedliwości RP (dalej: KKPR). W stanowisku z 14 stycznia 2025 r. KKPR przedstawiła powody przemawiające za dopuszczalnością i zasadnością ustanowienia takiej procedury oraz jej zasadnicze ramy. Mianowicie wprowadzenie do prawa polskiego możliwości rozwiązania małżeństwa bez zaangażowania sądu powszechnego pozwoli osiągnąć ważne cele, do których należą:  zwiększenie efektywności systemu prawnego Na podstawie danych GUS, poniżej przedstawione zostały dane statystyczne dotyczące liczby rozwodów, z uwzględnieniem liczby dzieci w małżeństwie. Dane z okresu 2020–2023 pokazują, że największy odsetek rozwodów dotyczył małżeństw bez dzieci1).

1) bez małoletnich dzieci (w wieku poniżej 18 lat)

2020 2021 2022 2023 udział % (średnia z lat 2020 - 2023) liczba rozwodów 51 164 60 687 60 162 56 892 małżeństwa bez dzieci 21 709 25 415 25 719 24 333 42% małżeństwa z 1 dzieckiem 17 178 20 207 19 381 17 834 33% małżeństwa z 2 dzieci 10 437 12 750 12 669 12 329 21% małżeństwa z 3 dzieci 1 510 1 939 1 994 1 992 3% małżeństwa z 4 dzieci i więcej 330 376 399 404 1% Rozwód pozasądowy pozwoli odciążyć sądy okręgowe, które rozpoznają sprawy rozwodowe; jest racjonalne umożliwienie odejścia od postępowania sądowego w sprawach, które pod względem prawnym nie są skomplikowane i w których strony prezentują jednolite (zgodne) stanowisko. Projektowane zmiany spowodują, że organy wymiaru sprawiedliwości będą mogły skoncentrować wysiłki na skuteczniejszym niż dotychczas zabezpieczeniu dobra dziecka wobec rozstania się jego rodziców, zwłaszcza w sprawach, w których rodzice są w konflikcie;  promowanie pozasądowych metod załatwiania spraw cywilnych – rozwiązanie małżeństwa pozostawało jedną z ostatnich spraw, w których nie istnieje alternatywna droga (inna niż sądowa) pozwalająca na osiągnięcie określonych skutków prawnych zamierzonych przez strony;  zwiększenie autonomii stron – wprowadzenie procedur, u podstaw których leży zgodna wola stron wpisuje się w tendencję do akcentowania prawa samostanowienia podmiotów prawa cywilnego, bez konieczności angażowania organu sądowego w celu rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej takich podmiotów;  skrócenie czasu trwania czynności zmierzających do rozwiązania małżeństwa

Liczba rozwodów według czasu trwania postępowania sądowego2)

Czas trwania postępowania sądowego od dnia pierwszej rejestracji do dnia uprawomocnienia się Średni czas sprawy w I instancji trwania Lata postęp. powyżej 3 powyżej 6 powyżej 12 powyżej 2 powyżej 3 powyżej 5 ponad sądowego do 3 m-cy do 6 m-cy do 12 m-cy m-cy do 2 lat do 3 lat do 5 lat do 8 lat 8 lat (w m-cach)3)

2020 11 056 18 206 19 143 10 488 2 046 673 54 7 9,1 2021 14 470 22 607 20 499 12 150 3 005 1 025 77 10 9,1 2022 14 785 22 064 20 834 10 251 2 605 1 098 100 6 8,8

2023 13 362 21 369 19 500 10 033 2 133 952 117 8 8,8 2024 13 237 21 654 21 075 10 852 2 297 899 152 8 8,9

Zgodnie z przedstawionymi powyżej danymi średni czas trwania postępowania wynosi ok. 9 miesięcy. Uproszczenie czynności rozwodowych pozwoli na szybsze zakończenie związku małżeńskiego w przypadkach, gdy strony są zgodne i nie zachodzi potrzeba ochrony osób trzecich.

Jednocześnie należy zauważyć, że jakkolwiek prawo polskie obecnie nie przewiduje możliwości pozasądowego rozwiązania małżeństwa to jego rozwiązanie w takim trybie dokonane za granicą jest uznawane w Polsce na zasadach określonych w Rozporządzeniu Rady (UE) 2019/1111 z dnia 25 czerwca 2019 r. w sprawie jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich i w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej oraz w sprawie uprowadzenia dziecka za granicę (wersja przekształcona).

2. Rekomendowane rozwiązanie, w tym planowane narzędzia interwencji, i oczekiwany efekt

2) na podstawie danych Ministerstwa Sprawiedliwości

3) średni czas trwania postępowania sądowego (łącznie z czasem trwania mediacji) od dnia pierwszej rejestracji do dnia uprawomocnienia się sprawy w I instancji – średnia ważona obliczona jako iloraz sumy iloczynów środków przedziałów czasowych i liczby spraw z tych przedziałów do ogólnej liczby wszystkich badanych spraw. Proponowane rozwiązanie ma na celu wprowadzenie do prawa polskiego możliwości pozasądowego rozwiązania małżeństwa (rozwodu pozasądowego). Rozwiązanie małżeństwa będzie następowało w drodze czynności podejmowanych przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, który będzie weryfikował spełnienie ustawowych przesłanek rozwodu pozasądowego i dokona odpowiednich wpisów w rejestrze stanu cywilnego. Proponowana konstrukcja rozwodu pozasądowego ma stanowić wyjątek od reguły rozwiązania małżeństwa przez sąd. Mając na uwadze zasady trwałości małżeństwa i dobra dziecka, w tym wspólnego dziecka poczętego, lecz nieurodzonego jak również względy celowościowe, potrzebę zapewnienia pewności obrotu prawnego oraz respektowania utrwalonych reguł rejestracji stanu cywilnego w Polsce, przewiduje się określone ograniczenia w dostępie do procedury pozasądowej. Do najważniejszych należą przesłanka nieposiadania wspólnych małoletnich dzieci ani wspólnych dzieci poczętych, lecz nieurodzonych oraz co najmniej roczny staż związku małżeńskiego. Konieczną przesłanką jest również zupełny i trwały rozkład pożycia, co małżonkowie będą potwierdzać składając odpowiednie oświadczenia. Ze względu na reguły prawa prywatnego międzynarodowego i międzynarodowego postępowania cywilnego zakłada się, że z rozwodu pozasądowego będą mogli skorzystać tylko małżonkowie będący oboje obywatelami polskimi albo małżonkowie nieposiadający wspólnego obywatelstwa, którzy mają miejsce zamieszkania w Polsce. Ważną cechą konstrukcji rozwodu pozasądowego będzie konieczność występowania w pełni zgodnego stanowiska małżonków odnośnie do istnienia przesłanek rozwodu oraz co do woli rozwiązania związku małżeńskiego. Zgoda małżonków musi obejmować także sam tryb przeprowadzenia procedury rozwodowej. Nawet wtedy bowiem, gdy możliwość rozwiązania małżeństwa w drodze pozasądowej nie budzi wątpliwości, małżonkowie zmierzający do zakończenia związku zawsze zachowują możliwość skorzystania z tradycyjnej drogi procesu sądowego. Projektowana nowelizacja zakłada wskazanie w ustawie podstawowych przesłanek rozwodu pozasądowego (art. 581 k.r.o.), jak również podstaw jego unieważnienia (w tym na skutek wystąpienia wad oświadczenia woli). Unieważnienie rozwodu pozasądowego będzie wymagać postępowania przed sądem (art. 583 k.r.o.), którego dotyczą projektowane zmiany w Kodeksie postępowania cywilnego. W kodeksie rodzinnym i opiekuńczym określono też podstawowe skutki unieważnienia rozwodu pozasądowego. Z art. 581 § 1 in fine i 5823 § 1 k.r.o. wynika, że konstytutywnym (koniecznym) elementem rozwodu pozasądowego będzie dołączenie do aktu małżeństwa wzmianki dodatkowej o jego rozwiązaniu. Gdy to nastąpi małżeństwo uważane będzie za rozwiązane w chwili oświadczenia przez małżonków – w obecności kierownika urzędu stanu cywilnego

– woli rozwiązania małżeństwa. Rozwiązanie zakładające konstytutywny charakter wpisu w rejestrze stanu cywilnego jest już znane w prawie polskim. Przewiduje je art. 1 § 2 k.r.o., który dotyczy zawarcia małżeństwa przed duchownym. W wielu aktach prawnych małżonkowie (jako osoby pozostające w trwałym i nierozerwalnym związku) korzystają z szeregu uprawnień albo obowiązków. Każde rozwiązanie małżeństwa, czy to pozasądowe, czy sądowe, wywołuje takie same skutki w zakresie praw i obowiązków byłych małżonków. W przypadku zaistnienia przesłanek rozwodu, czy to pozasądowego, czy sądowego, nie można odmawiać małżonkom możliwości rozwodu, z tego powodu, że nastąpi zmiana ich statusu prawnego określonego przepisami innych ustaw. Status prawny małżonków, jaki powstaje wskutek rozwodu (pozasądowego czy sądowego), jest także regulowany – w razie potrzeby – odpowiednimi przepisami odnoszącymi się do byłych małżonków. Skorzystanie z procedury rozwodu pozasądowego (analogicznie, jak skorzystanie z procedury rozwodu sądowego) nie wpływa więc na pewność obrotu prawnego ani nie jest okolicznością mogącą stwarzać ryzyko nadużyć. Kierownik urzędu stanu cywilnego jako organ, przed którym dokonuje się pozasądowe rozwiązanie małżeństwa Szczegółowa procedura prowadząca do rozwiązania małżeństwa przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego została przewidziana w ramach zmiany ustawy z 28 listopada 2024 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 594), zwanej dalej: „Prawo o aktach stanu cywilnego” lub „p.a.s.c.”). Przyjęte rozwiązania uwzględniają konstrukcje i mechanizmy stosowane do tej pory w Prawie o aktach stanu cywilnego. Procedura rozwodu pozasądowego, choć opierająca się na zgodnej woli małżonków, będzie pozostawać pod kontrolą organu władzy publicznej. Szczególnym wyrazem tej kontroli jest projektowane rozwiązanie, zgodnie z którym będzie konieczne dołączenie do aktu małżeństwa konstytutywnej wzmianki o rozwiązaniu małżeństwa. Projekt przyjmuje koncepcję tzw. „odmiejscowienia” czynności podejmowanych przez małżonków w urzędzie stanu cywilnego, co wpisuje się w dotychczasowe rozwiązania Prawa o aktach stanu cywilnego. Poszczególne czynności mogą być dokonywane przed wybranym przez małżonków (dowolnym) kierownikiem urzędu stanu cywilnego w Polsce. Za wskazaniem kierownika urzędu stanu cywilnego jako organu odpowiedzialnego za procedurę rozwodu pozasądowego przemawiają argumenty takie jak:  łatwy dostęp do urzędu stanu cywilnego – urzędy takie funkcjonują w prawie wszystkich gminach w Polsce;  odpowiednie przygotowanie zawodowe i doświadczenie kierownika urzędu stanu cywilnego – instytucja rozwodu pozasądowego została zaprojektowana przy uwzględnieniu rozwiązań oraz procedur funkcjonujących od wielu lat w Prawie o aktach stanu cywilnego, w tym w szczególności przy wykorzystaniu mechanizmów analogicznych do tych, jakie są przewidziane przy zawarciu małżeństwa przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego; przy rozwiązaniu związku małżeńskiego racjonalne wydaje się wskazanie tego samego organu, który jest zaangażowany w procedurę zawarcia małżeństwa;  uproszczenie formalności oraz obiegu dokumentów, które są weryfikowane lub sporządzane przy rozwiązaniu małżeństwa – kierownik urzędu stanu cywilnego ma bezpośredni dostęp do rejestru stanu cywilnego oraz do rejestru PESEL, co pozwala na przeprowadzenie weryfikacji określonych okoliczności (jeżeli małżonkowie mają nadane numery PESEL), a także na zakończenie procedury przez dołączenie do aktu małżeństwa wzmianki dodatkowej o rozwiązaniu związku;  istotne przyspieszenie procedury rozwiązania małżeństwa – w przypadku czynności dokonywanych przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego właściwym ze względu na miejsce sporządzenia aktu małżeństwa w całości eliminowany jest obieg dokumentów, w innych przypadkach natomiast ma to wyłączenie charakter wewnętrzny (następuje pomiędzy urzędami stanu cywilnego);  możliwość połączenia procedury rozwiązania małżeństwa z niezwłocznym złożeniem oświadczenia o powrocie do nazwiska noszonego przed jego zawarciem – organem właściwym do przyjmowania takich oświadczeń jest bowiem również kierownik urzędu stanu cywilnego (art. 59 k.r.o.);  możliwość ustalenia opłaty administracyjnej za czynności dokonywane w urzędzie stanu cywilnego na niewygórowanym poziomie (analogicznym do opłaty sądowej w sprawie rozwodowej), co ma służyć pokryciu poniesionych przez urzędy stanu cywilnego kosztów zadań zleconych z zakresu administracji rządowej, a jednocześnie nie przekreśli szerokiej dostępności (w ujęciu fiskalnym) rozwodu pozasądowego dla obywateli. Stała opłata od złożenia pozwu rozwodowego wynosi 600 zł. Identyczna stawka za procedurę rozwodową niezależnie od organu prowadzącego (sąd lub USC) gwarantuje równość traktowania obywateli i nie stawia jednej ścieżki w uprzywilejowanej pozycji. Opłata będzie stanowiła dochód gminy właściwej ze względu na dokonanie tej czynności;  zabezpieczenie urzędowego charakteru czynności dokonywanych przez małżonków, pozwalające na podkreślenie znaczenia samego małżeństwa, uwydatnienie powagi i konsekwencji rozwiązania związku, co ma skłonić małżonków do refleksji, przy jednoczesnym ustawowym określeniu minimalnego „czasu do namysłu” między zainicjowaniem procedury i złożeniem definitywnych oświadczeń wskazujących na wolę rozwiązania związku małżeńskiego. Procedura rozwodu pozasądowego W ramach projektowanego rozwiązania przyjęto dwuetapową procedurę pozasądowego rozwiązania małżeństwa, która ma się zakończyć dołączeniem do aktu małżeństwa przez kierownika urzędu stanu cywilnego wzmianki dodatkowej o rozwiązaniu związku małżeńskiego.

1. Etap pierwszy – pisemne zapewnienia małżonków 1.1. Małżonkowie, którzy zamierzają rozwiązać małżeństwo mogą udać się do wybranego urzędu stanu cywilnego w celu złożenia pisemnych zapewnień, potwierdzających istnienie przesłanek rozwodu pozasądowego. 1.2. Małżonkowie powinni stawić się w urzędzie stanu cywilnego osobiście i być jednocześnie obecni przy składaniu przewidzianych prawem zapewnień. Jeżeli z jakichkolwiek względów nie jest możliwe wypełnienie przesłanki jednoczesnej obecności małżonków w urzędzie, w grę wchodzi rozwiązanie małżeństwa na drodze sądowej. 1.3. Niezbędną przesłanką rozpoczęcia procedury rozwiązania małżeństwa przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego jest okoliczność, że w polskim rejestrze stanu cywilnego znajduje się akt małżeństwa. Tylko wtedy, po dopełnieniu wszystkich niezbędnych formalności, będzie możliwe dołączenie do tego aktu wzmianki dodatkowej oznaczającej rozwiązanie związku małżeńskiego. 1.4. Jest przy tym możliwe, że akt małżeństwa nie figuruje w elektronicznym rejestrze stanu cywilnego, ponieważ małżeństwo zostało zawarte przed wejściem w życie ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego z 2014 r. Oznacza to, że po zawarciu związku sporządzono tradycyjny (papierowy) akt małżeństwa znajdujący się w odpowiedniej księdze stanu cywilnego przechowywanej w jednym z urzędów stanu cywilnego w Polsce. W takim przypadku, jeśli akt małżeństwa nie został wcześniej przeniesiony do rejestru stanu cywilnego, kierownik urzędu stanu cywilnego z urzędu inicjuje procedurę przeniesienia takiego aktu do rejestru (art. 124–125 p.a.s.c.). 1.5. Z zastrzeżeniem wypełnienia pozostałych przesłanek ustawowych, w niektórych wypadkach możliwe będzie rozwiązanie w Polsce małżeństwa zawartego za granicą. Zgodnie z przepisami Prawa o aktach stanu cywilnego zagraniczny akt małżeństwa może zostać wprowadzony do polskiego rejestru w trybie transkrypcji (art. 104 i nast. p.a.s.c.). Umiejscowienie zagranicznego aktu małżeństwa w krajowym rejestrze nie jest procedurą kosztowną ani skomplikowaną. 1.6. Niezależnie od oświadczeń małżonków składanych w ramach zapewnień, kierownik urzędu stanu cywilnego sprawdza poszczególne przesłanki rozwodu pozasądowego, korzystając z odpowiednich procedur i instrumentów. 1.7. Na podstawie dokumentów tożsamości małżonków kierownik urzędu stanu cywilnego weryfikuje ich obywatelstwo. Jeżeli małżonkowie nie są oboje obywatelami polskimi, niezbędne jest stwierdzenie, że nie posiadają oni żadnego innego wspólnego obywatelstwa, ale mają w Polsce miejsce zamieszkania (choć niekoniecznie w ramach tego samego gospodarstwa domowego). Niezależnie do weryfikacji ze strony kierownika urzędu stanu cywilnego, w ramach zapewnień przewidzianych ustawą, sami małżonkowie składają, pod rygorem odpowiedzialności karnej, oświadczania dotyczące ich obywatelstwa i ewentualnie także miejsca zamieszkania. 1.8. Wskazane przesłanki dotyczące obywatelstwa lub miejsca zamieszkania służą zagwarantowaniu jurysdykcji polskich organów jako właściwych dla rozwiązania małżeństwa (zob. w szczególności art. 3 Rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111 oraz art. 11031 Kodeksu postępowania cywilnego), jak również przesądzeniu, że do rozwiązania małżeństwa stosowane będzie polskie prawo materialne – zob. art. 54 ustawy Prawo prywatne międzynarodowe (Dz. U. z 2023 r. poz. 503)). Konstrukcja rozwodu pozasądowego przewidziana w projektowanej regulacji jest bowiem ściśle powiązana z materialnoprawną regulacją polskiego Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w ramach której jest realizowana m.in. zasada ochrony małżeństwa (art. 18 Konstytucji RP). W konsekwencji wykluczyć należy sytuację, w której małżeństwo w pozasądowym trybie przewidzianym przez prawo polskie chcieliby rozwiązać małżonkowie, dla których właściwe jest inne prawo niż polskie. Małżonkowie tacy będą jednak mogli rozwiązać małżeństwo przed polskim sądem, przy założeniu, że istnieje w Polsce jurysdykcja krajowa wynikająca z rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111 lub z innych przepisów międzynarodowego postępowania cywilnego. W postępowaniu sądowym istnieją odpowiednie mechanizmy służące ustaleniu treści prawa obcego i jego zastosowaniu, jeżeli prawo to jest właściwe w rozstrzyganej sprawie. 1.9. W razie wątpliwości odnośnie do posiadania przez małżonków wspólnego obywatelstwa (w rozumieniu art. 2 ust. 3 p.p.m.), jak również w razie wątpliwości dotyczących miejsca zamieszkania w Polsce małżonków niebędących obywatelami tego samego państwa, kierownik urzędu stanu cywilnego może podjąć postępowanie wyjaśniające, domagając się od małżonków dodatkowych dokumentów. Jeśli nie dojdzie do usunięcia takich wątpliwości kierownik urzędu stanu cywilnego odmówi odebrania od małżonków zapewnień i poinformuje ich o możliwości rozwiązania małżeństwa przed sądem. Jak już wskazano, w zależności od dokonanych ustaleń, zakładając istnienie w Polsce jurysdykcji krajowej, sąd będzie mógł orzec rozwód także na podstawie prawa obcego. 1.10. Treść aktu małżeństwa każdorazowo pozwoli stwierdzić, czy jest spełniona przesłanka minimalnego stażu małżeńskiego. Oczekiwanie, by małżeństwo trwało co najmniej jeden rok ma wykluczyć nieprzemyślne inicjowanie rozwodów pozasądowych, a także zniechęcać do pochopnego zawierania małżeństw czy też do aranżowania związków fikcyjnych, zawieranych z zamiarem ich niezwłocznego rozwiązania. 1.11. Kierownik urzędu stanu cywilnego dokonuje także sprawdzenia w rejestrze PESEL, czy małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci. Z racji jednak na niepełną tzw. parentyzację w rejestrze PESEL, a także uwzględniając okoliczność, że dzieci małżonków mogły się urodzić za granicą bez uwzględnienia tego faktu w polskich rejestrach, jest konieczne złożenie przez małżonków, pod rygorem odpowiedzialności karnej, oświadczeń dotyczących braku wspólnych małoletnich dzieci. 1.12. Małżonkowie zobowiązani są zawrzeć w pisemnych zapewnieniach oświadczenie o zupełnym i trwałym rozkładzie pożycia małżeńskiego. W związku z tym, że „zupełny i trwały rozkład pożycia” jest pojęciem prawnym, a nie ściśle faktycznym, a zarazem okoliczności świadczące o jego wystąpieniu mają w części charakter osobisty i nie poddają się w pełni obiektywnej weryfikacji, w tym przypadku należało odstąpić od wprowadzania odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń. Małżonkowie są zobowiązani także zawrzeć w pisemnych zapewnieniach oświadczenie, że nie mają wspólnych dzieci poczętych, lecz nieurodzonych. Wprowadzenie tej regulacji ma na celu lepsze zabezpieczenie interesów małoletnich dzieci, poprzez objęcie tym zabezpieczeniem również dzieci poczętych, lecz nieurodzonych. Powyższe zapobiegnie też wykorzystywaniu nowej instytucji dla celów innych niż rzeczywista chęć zakończenia związku małżeńskiego, który faktycznie nie funkcjonuje i umożliwienie małżonkom ponownego ułożenia życia rodzinnego. Ponieważ zwłaszcza na wczesnym etapie ciąży małżonkowie mogą nie być świadomi poczęcia dziecka, w tym przypadku należało odstąpić od wprowadzenia odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń. 1.13. Małżonkowie nie mogą inicjować przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego czynności zmierzających do rozwiązania małżeństwa, jeżeli toczy się już między nimi sądowe postępowanie o rozwód, o separację, w której strona pozwana domaga się rozwodu, lub sprawa o unieważnienie małżeństwa. Jeśli jednak dojdzie do cofnięcia powództwa i umorzenia przez sąd wymienionych spraw sądowych, rozważana negatywna przesłanka rozwodu pozasądowego odpadnie. 1.14. W ramach pierwszego etapu procedury pozasądowego rozwiązania małżeństwa kierownik urzędu stanu cywilnego wyjaśnia małżonkom doniosłość związku małżeńskiego, przepisy regulujące rozwód pozasądowy, a także przekazuje im pisemną informację dotyczącą form wsparcia w kryzysie małżeńskim oraz skutków rozwiązania małżeństwa. 1.15. Złożenie przez małżonków zapewnień stanowi niezbędny element procedury pozasądowego rozwiązania małżeństwa, jednak nie obliguje małżonków do kontynuowania tej procedury. Przed złożeniem oświadczenia o rozwiązaniu małżeństwa musi upłynąć co najmniej miesięczny termin, obejmujący „czas do namysłu” (tempus deliberandi), w którym może dojść do pojednania między małżonkami i ponownego nawiązania przez nich więzi małżeńskich.

2. Etap drugi – oświadczenia małżonków o rozwiązaniu małżeństwa 2.1. Rozpoczęcie drugiego etapu procedury rozwodu pozasądowego jest możliwe dopiero po upływie 1 miesiąca od daty odebrania od małżonków pisemnych zapewnień. Przewidziano, że zapewnienia są ważne przez okres 6 miesięcy od daty ich złożenia przez małżonków zamierzających rozwiązać małżeństwo w drodze rozwodu pozasądowego. Małżonkowie powinni zatem ponownie pojawić się w wybranym urzędzie stanu cywilnego w celu dopełnienia formalności związanych z rozwiązaniem małżeństwa, w ciągu 6 miesięcy od złożenia zapewnień. Zakłada się, że w razie niedochowania wskazanego terminu, procedura rozwodu pozasądowego nie może być kontynuowana, lecz musiałaby zostać ewentualnie rozpoczęta od początku. 2.2. Kierownik urzędu stanu cywilnego sprawdza, czy upłynął jeden miesiąc od chwili złożenia zapewnień przez małżonków, a ponadto czy nie upłynął okres ważności tych zapewnień (6 miesięcy). Oprócz sprawdzenia, czy dotrzymane zostały wskazane wyżej terminy, kierownik urzędu stanu cywilnego, przed którym stawią się małżonkowie zainteresowani pozasądowym rozwiązaniem małżeństwa, będzie zobowiązany ponownie zweryfikować przewidziane prawem przesłanki, w tym sprawdzić tożsamość małżonków, czas trwania związku małżeńskiego, zbadać obywatelstwo oraz (ewentualnie) miejsce zamieszkania małżonków. 2.3. Małżonkom należy raz jeszcze wyjaśnić doniosłość związku małżeńskiego oraz poinformować ich, że rozwiązanie małżeństwa wymaga dołączenia stosownej wzmianki dodatkowej do aktu małżeństwa. 2.4. Małżonkowie zobowiązani będą do złożenia oświadczeń, że:  nie toczy się między nimi sprawa o rozwód, o separację, w której strona pozwana domaga się rozwodu, lub sprawa o unieważnienie małżeństwa;  posiadają obywatelstwo polskie, a w przypadku gdy nie mają wspólnego obywatelstwa oświadczenie o tym, że mają miejsca zamieszkania na terytorium RP;  nie mają wspólnych małoletnich dzieci;  nie mają wspólnych dzieci poczętych, lecz nieurodzonych;  nastąpił między nimi zupełny i trwały rozkład pożycia. Wszystkie powyższe oświadczenia, poza dwoma ostatnimi, są składane pod rygorem odpowiedzialności karnej, przy tym każdy z małżonków w osobnym oświadczeniu potwierdza świadomość tej odpowiedzialności. 2.5. Wypełnienie przewidzianych w ustawie wymagań, w tym odebranie wskazanych oświadczeń, pozwoli kierownikowi urzędu stanu cywilnego przyjąć od małżonków zgodne oświadczenia o rozwiązaniu małżeństwa. 2.6. Wszystkie oświadczenia składane przez małżonków w ramach drugiego etapu procedury rozwodu pozasądowego mają formę ustną i są dokumentowane odpowiednim protokołem. 2.7. Po podpisaniu protokołu obejmującego złożenie wymaganych prawem oświadczeń, małżonek, który chce powrócić do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa może to uczynić w ramach tej samej wizyty w urzędzie stanu cywilnego. Oświadczenie to przyjmowane jest na podstawie art. 90 p.a.s.c. W przypadku niezłożenia oświadczenia o powrocie do nazwiska w toku procedury pozasądowego rozwiązania małżeństwa, zakłada się, że będzie możliwe odrębne złożenie tego oświadczenia przed wybranym kierownikiem urzędu stanu cywilnego w terminie wynikającym z art. 59 k.r.o., liczonym od chwili ustania małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego. (art. 59 k.r.o.).

3. Chwila rozwiązania małżeństwa oraz znaczenie wzmianki dodatkowej 3.1. Ostatnim elementem procedury rozwodu pozasądowego jest dołączenie przez kierownika urzędu stanu cywilnego do aktu małżeństwa wzmianki dodatkowej o rozwiązaniu związku. 3.2. Dołączenie takiej wzmianki będzie miało charakter konstytutywny (konieczny). Gdy do tego dojdzie, skutek w postaci rozwiązania małżeństwa nastąpi już z chwilą zgodnego złożenia przez małżonków przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego oświadczeń o rozwiązaniu łączącego ich związku małżeńskiego. 3.3. Konstytutywny charakter wzmianki jest zgodny z zasadą bezpieczeństwa i pewności obrotu prawnego. Dwuetapowa procedura pozasądowego rozwiązania małżeństwa kończy się dopiero z chwilą formalnego odnotowania rozwiązania związku w rejestrze stanu cywilnego przez organ publiczny, co przyjmuje postać wzmianki dodatkowej dołączonej do aktu małżeństwa. W rejestrze stanu cywilnego zostanie odnotowana także data dołączenia do aktu małżeństwa wzmianki dodatkowej o rozwiązaniu małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego. 3.4. Jedynymi dokumentami występującymi w obrocie prawnym, które będą stanowić potwierdzenie rozwiązania małżeństwa w trybie pozasądowym będą odpisy aktu małżeństwa. Odpis skrócony będzie zawierał specjalną adnotację o rozwodzie pozasądowym, zaś odpis zupełny pełną treść wzmianki dodatkowej. Rozwiązanie takie jest w pełni komplementarne z zasadą wyłączności dowodowej aktów stanu cywilnego przewidzianej w art. 3 Prawa o aktach stanu cywilnego. Podobnej funkcji nie mogą pełnić protokoły lub zaświadczenia sporządzane przez kierowników urzędu stanu cywilnego. 3.5. Uzyskanie odpisu skróconego lub zupełnego aktu małżeństwa, który potwierdza rozwiązanie związku małżeńskiego w drodze rozwodu pozasądowego, możliwe jest po wniesieniu stosownej opłaty administracyjnej w dowolnym urzędzie stanu cywilnego w Polsce. 3.6. Nadanie dołączeniu wzmianki dodatkowej charakteru konstytutywnego ma również na celu umożliwienie uznawania przeprowadzonych w Polsce rozwodów pozasądowych za granicą, zgodnie z zasadami określonymi w Rozporządzeniu Rady (UE) 2019/1111 z dnia 25 czerwca 2019 r. Przyjęcie, że koniecznym elementem procedury rozwiązania małżeństwa będzie czynność organu publicznego o charakterze rejestracyjnym (tj. dołączenie wzmianki dodatkowej), dokonana po uprzedniej ocenie określonych przesłanek ustawowych, daje podstawy do traktowania rozwodu pozasądowego, realizowanego w drodze wzmianki dodatkowej w akcie małżeństwa, jako „orzeczenia” w szerokim rozumieniu tego słowa aktualnym na gruncie regulacji unijnych (zob. wyrok TSUE z 15 listopada 2022 r w sprawie C-646/20). Zastosowanie w tym przypadku zasad przewidzianych dla uznawania orzeczeń zminimalizuje ryzyko odmowy przyznania skuteczności polskiemu rozwodowi pozasądowemu w przypadku powoływania się na taki rozwód za granicą. 3.7. Zgodnie z art. 36 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111, na potrzeby uznania rozwodu pozasądowego w innych państwach Unii Europejskiej kierownik urzędu stanu cywilnego będzie wydawał zaświadczenie przy użyciu formularza zamieszczonego w załączniku II do powołanego rozporządzenia. Wraz z zaświadczeniem wydawany będzie odpis zupełny aktu małżeństwa zawierający wzmiankę dodatkową o rozwiązaniu małżeństwa, której będzie dotyczyło zaświadczenie. Rejestr rozwodów pozasądowych W związku z koncepcją „odmiejscowienia” rozwodów pozasądowych, każdy z przedstawionych wcześniej etapów procedury rozwiązania małżeństwa może mieć miejsce w innym urzędzie stanu cywilnego. Decyzję co do tego, w którym urzędzie dopełnić określonych formalności podejmują małżonkowie. Można przy tym oczekiwać, że cała procedura przebiegnie najszybciej i najbardziej sprawnie, jeśli poszczególne czynności (w tym zwłaszcza złożenie oświadczeń wymaganych podczas drugiego etapu) zostaną dokonane przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego właściwym ze względu na miejsce sporządzenia aktu małżeństwa. Kierownik ten, będący „gospodarzem aktu małżeństwa”, może wówczas niezwłocznie dołączyć do aktu wzmiankę dodatkową o rozwodzie pozasądowym. Otwiera to możliwość uzyskania przez małżonków odpisu aktu małżeństwa z adnotacją/wzmianką o rozwiązaniu związku małżeńskiego jeszcze podczas tej samej wizyty w urzędzie stanu cywilnego. Jeżeli natomiast złożenie pisemnych zapewnień małżonków (etap 1) lub ich ustnych oświadczeń (etap 2) dokonane zostało w innym urzędzie stanu cywilnego, dopełnienie całej procedury – w postaci dołączenia stosownej wzmianki dodatkowej – zawsze będzie miało miejsce w urzędzie stanu cywilnego właściwym dla sporządzenia aktu małżeństwa. Może się z tym wiązać konieczność oczekiwania na zarejestrowanie rozwiązania małżeństwa, choć projektowana regulacja zakłada, że powinno to nastąpić niezwłocznie. W celu zapewnienia bezpieczeństwa obrotu, a także przyspieszenia procedury rozwodu pozasądowego przewiduje się utworzenie, w ramach rejestru stanu cywilnego, odrębnego rejestru rozwodów pozasądowych. Jest to rozwiązanie wzorowane na funkcjonującym od 2015 r. rejestrze uznań (por. art. 19 ust. 2 p.a.s.c.). W rejestrze rozwodów pozasądowych, do którego dostęp będzie miał każdy kierownik urzędu stanu cywilnego, gromadzone będą informacje dotyczące złożonych przez małżonków zapewnień, ich oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa, a także – w niektórych przypadkach – oświadczeń o powrocie do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa. W rejestrze zamieszczane będą także elektroniczne odpisy odpowiednich dokumentów, na podstawie których możliwe będzie dołączenie

– przez kierownika urzędu stanu cywilnego właściwego ze względu na miejsce sporządzenia aktu małżeństwa – wzmianek dodatkowych o rozwiązaniu małżeństwa oraz (ewentualnie) o zmianie nazwiska. Dzięki wskazanemu rozwiązaniu procedura rozwodu pozasądowego będzie się mogła zakończyć zanim do urzędu właściwego ze względu na miejsce sporządzenia aktu małżeństwa dotrą wszystkie niezbędne dokumenty w tradycyjnej (papierowej) formie. Ważnym zadaniem rejestru rozwodów pozasądowych będzie także odnotowywanie przypadków odmowy odebrania przez kierownika urzędu stanu cywilnego pisemnych zapewnień małżonków lub przyjęcia ich ustnych oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa. Istotnie ograniczy to możliwość nadużywania lub obejścia przepisów ustawy poprzez próby ponownego złożenia zapewnień lub oświadczeń w różnych urzędach stanu cywilnego w sytuacji, gdy wcześniej miała już miejsce umotywowana odmowa przyjęcia takich zapewnień lub oświadczeń. Odmowa odebrania zapewnień małżonków lub przyjęcia ich oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa We wszystkich przypadkach, w których kierownik urzędu stanu cywilnego stwierdzi brak którejkolwiek z ustawowych przesłanek rozwodu pozasądowego (lub gdy stwierdzi istnienie przesłanki negatywnej), będzie zobowiązany do odmowy odebrania od małżonków zapewnień lub oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa. Powodem odmowy mogą być w szczególności:  brak wymaganego co najmniej rocznego „stażu małżeńskiego”,  brak aktu małżeństwa w rejestrze stanu cywilnego,  niezachowanie minimalnego terminu 1 miesiąca od chwili złożenia pisemnych zapewnień lub przekroczenie terminu 6 miesięcy od tej chwili,  posiadanie przez małżonków wspólnych małoletnich dzieci, albo wspólnych dzieci poczętych, lecz nieurodzonych,  brak zgodnych oświadczeń o zupełnym i trwałym rozkładzie pożycia,  ujawnienie się okoliczności wskazujących na wystąpienie wady oświadczenia woli,  brak wspólnego obywatelstwa polskiego małżonków lub brak miejsca zamieszkania w Polsce przy założeniu braku jakiegokolwiek wspólnego obywatelstwa itp. W przypadku odmowy, kierownik USC zawiadamia małżonków na piśmie utrwalonym w postaci papierowej albo w postaci elektronicznej o przyczynach odmowy i poucza o możliwości ewentualnego domagania się rozwiązania małżeństwa przed sądem. Odmowa kierownika USC nie jest decyzją administracyjną i nie podlega zaskarżeniu. Każdy z małżonków zainteresowanych rozwiązaniem małżeństwa będzie mógł jednak wówczas wystąpić do sądu z pozwem o rozwód. Odmowa odebrania zapewnień małżonków lub ich oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa podlega odnotowywaniu w rejestrze rozwodów pozasądowych, co ma przeciwdziałać próbom rozwiązania małżeństwa w innym urzędzie stanu cywilnego. Niezależnie od powyższego zakłada się, że w razie zmiany okoliczności, jeżeli odpadnie występująca wcześniej przeszkoda wyłączająca rozwiązanie małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego, małżonkowie będą mogli złożyć zapewnienia, a następnie oświadczyć wolę rozwiązania małżeństwa – w tym samym lub innym urzędzie – mimo wcześniejszej odmowy kierownika urzędu stanu cywilnego. Unieważnienie rozwodu pozasądowego Zakłada się, że w wyjątkowych przypadkach możliwe będzie unieważnienie rozwodu pozasądowego na skutek orzeczenia sądu. Do okoliczności tych zaliczono wady oświadczeń woli małżonków występujące przy wyrażaniu przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego woli rozwiązania małżeństwa (etap 2), jak również ujawnienie, że w chwili wyrażania tej woli małżonkowie mieli wspólne małoletnie dzieci albo wspólne dzieci poczęte, lecz nieurodzone, przy tym w przypadku wspólnych dzieci poczętych, lecz nieurodzonych tylko wówczas, gdy urodziły się żywe. Naruszenie innych wymagań (przesłanek) rozwodu pozasądowego nie powinno dawać podstawy do jego unieważnienia (zakwestionowania). W praktyce takie sytuacje mogłyby się pojawić zupełnie wyjątkowo. Projektowana, kilkuetapowa procedura pozasądowego rozwiązania małżeństwa z udziałem kierownika urzędu stanu cywilnego powinna pozwolić na wcześniejsze wykrycie ewentualnych nieprawidłowości. Oświadczenie o rozwiązaniu małżeństwa będzie dotknięte wadą pozwalającą na unieważnienie rozwodu pozasądowego, jeżeli małżonek, który je składał, działał:

a) w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli;

b) pod wpływem bezprawnej groźby drugiego małżonka lub osoby trzeciej, jeżeli z okoliczności wynika, że składający oświadczenie mógł się obawiać, że jemu samemu lub innej osobie grozi poważne niebezpieczeństwo osobiste lub majątkowe; albo

c) pod wpływem błędu, wywołanego podstępnie przez drugiego małżonka, uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby małżonek nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia o rozwiązaniu małżeństwa; podstęp osoby trzeciej jest jednoznaczny z podstępem drugiego małżonka, jeżeli ten o podstępie wiedział. Na wadę oświadczeń woli będzie mógł się powołać tylko ten małżonek, który złożył wadliwe oświadczenie. Przewiduje się również konieczność wykazania dodatkowej przesłanki unieważnienia rozwodu pozasądowego, jaką jest okoliczność, że za dalszym trwaniem małżeństwa przemawia dobro rodziny. Należy bowiem unikać „reaktywowania” małżeństw, które w praktyce już nie funkcjonują. Przewidziano także negatywne przesłanki zasadności powództwa o unieważnienie rozwodu pozasądowego, do których należą:  w każdym przypadku – śmierć któregokolwiek z małżonków lub okoliczność, że którykolwiek z małżonków zawarł związek małżeński;  przy wadach oświadczeń woli – upływ określonego terminu;  przy stwierdzeniu, że w chwili złożenia oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa małżonkowie mieli wspólne małoletnie dzieci – okoliczność, że w chwili orzekania (zamknięcia rozprawy) małżonkowie już takich dzieci nie mają. W razie uwzględnienia powództwa, prawomocne orzeczenie sądu będzie podstawą do dołączenia do aktu małżeństwa kolejnej wzmianki dodatkowej o unieważnieniu rozwodu pozasądowego, co będzie oznaczać, że małżeństwo dalej trwa jako ważne i skuteczne. Orzeczenie o unieważnieniu rozwodu sądowego wywołuje skutek ex tunc, co nakazuje przyjąć, że nigdy nie doszło do ustania małżeństwa. W drodze wyjątku zakłada się, że unieważnienie rozwodu pozasądowego nie powinno wpływać na nazwiska, jakie małżonkowie noszą w chwili uprawomocnienia się wyroku. Dotyczy to sytuacji małżonka, który na podstawie art. 59 k.r.o. powrócił do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa. Unieważnienie rozwodu pozasądowego nie będzie też wpływać na pochodzenie dziecka urodzonego po złożeniu przez małżonków oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa. Ojcostwo takiego dziecka mogło już zostać wcześniej formalnie ustalone i nie ma podstaw do podważania tych ustaleń. Jeśli zaś nie doszło do ustalenia pochodzenia dziecka urodzonego po złożeniu przez małżonków oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa, doświadczenie życiowe nakazuje przyjąć, że dziecko to najpewniej nie pochodzi od męża matki, a zatem także w tym przypadku zasadne jest wyłączenie domniemania z art. 62 k.r.o. w okresie po upływie 300 dni od dnia rozwiązania małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego, który został następnie unieważniony. Unieważnienie rozwodu pozasądowego powinno skutkować przyjęciem, że od chwili wadliwie dokonanego rozwiązania małżeństwa (czyli złożenia przez małżonków zgodnych oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa) strony łączy ustrój rozdzielności majątkowej. Wymaga tego bezpieczeństwo obrotu prawnego. Po przeprowadzeniu rozwodu pozasądowego (następnie unieważnionego) mogło bowiem dojść do podziału majątku wspólnego lub dokonania czynności prawnych z osobami trzecimi (w tym wierzycielami). Wskazana tu rozdzielność majątkowa nie stanowi przymusowego ustroju majątkowego i będzie mogła zostać zmieniona przez małżonków (ze skutkiem na przyszłość) na zasadach ogólnych, w drodze umowy majątkowej małżeńskiej. O unieważnieniu rozwodu pozasądowego orzekał będzie sąd w procesie cywilnym w postępowaniu odrębnym w sprawach małżeńskich. Procedura ta będzie oparta na zbliżonych zasadach do obowiązującej regulacji dotyczącej unieważnienia małżeństwa. W tym celu konieczne są zmiany w Kodeksie postępowania cywilnego, w tym zmiana art. 425 k.p.c., dodanie art. 448 § 3 k.p.c., a także zmiana art. 449 § 1 oraz art. 451 § 2 k.p.c. Opłata sądowa od pozwu o unieważnienie rozwodu pozasądowego wynosiła będzie 200 zł – zmieniony art. 27 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 959 i 1237 oraz z 2025 r. poz. 769). Wysokość tej opłaty będzie zatem taka sama jak w przypadku pozwu o unieważnienie małżeństwa. Opłata skarbowa w wysokości 20 zł należna będzie od wydania zaświadczenia, o którym mowa w art. 36 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111. Dodatkowe informacje Projektując nowe rozwiązania należało mieć na względzie, że małżeństwo w prawie polskim podlega ochronie konstytucyjnej, co wynika wprost z art. 18 Konstytucji RP. Z przepisów Konstytucji RP oraz Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wyprowadza się też zasadę trwałości związku małżeńskiego. Zasada ta ma fundamentalne znaczenie, lecz nie jest jednoznaczna z zasadą nierozwiązywalności małżeństwa. Konstytucja nie zastrzega rozwiązania małżeństwa do wyłącznej kognicji sądów (por. art. 48 ust. 2 Konstytucji RP). Już w obowiązującym stanie prawnym wiele czynności determinujących stan cywilny jednostki dokonywanych jest w ramach procedur pozasądowych przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego (m.in. uznanie ojcostwa, zmiana nazwiska). Możliwość rozwiązania małżeństwa pod kontrolą organu władzy publicznej, jakim jest kierownik urzędu stanu cywilnego, nie stanowi naruszenia postanowień Konstytucji RP. Projektowane rozwiązanie dobrze wpisuje się w obowiązujące zasady konstytucyjne. W szczególności należy przywołać następujące normy Konstytucji RP, które są istotne w kontekście rozwodu pozasądowego:  art. 18 Konstytucji RP, który zakłada, że małżeństwo pozostaje pod ochroną – należy zaznaczyć, że projektowany model pozasądowego rozwiązania małżeństwa nie oznacza „rozwodu na żądanie”; małżonkowie, którzy chcą skorzystać z nowej procedury poza wyrażaniem woli rozwiązania małżeństwa będą musieli wypełnić określone przesłanki; niezmiennie przesłanką konieczną rozwiązania małżeństwa, znajdującą zastosowanie niezależnie od trybu jego rozwiązania (tak w procesie sądowym, jak i w procedurze pozasądowej), pozostaje zupełny i trwały rozkład pożycia małżonków; z nowej procedury będą zatem mogły skorzystać wyłącznie osoby, między którymi więzi małżeńskie faktycznie już ustały;  art. 47 Konstytucji RP, który stanowi o prawie do ochrony życia prywatnego i rodzinnego oraz do decydowania o swoim życiu osobistym – pozasądowa procedura rozwiązania małżeństwa opierająca się na zgodnej woli małżonków wpisuje się we wskazane wartości konstytucyjne, zwiększa też prawdopodobieństwo zachowania dobrych relacji pomiędzy dotychczasowymi małżonkami, co ma doniosłe znaczenie społeczne;  art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, który przewiduje zasadę proporcjonalności – nie ma podstaw do większej (sądowej) ingerencji organów państwa w życie obywateli, którzy są w stanie zapewnić realizację swoich praw w ramach działań podejmowanych przy bardziej ograniczonej kontroli państwa;  art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, który wyraża prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez niezależny sąd – na silne podkreślenie zasługuje, że projektowane unormowanie stanowi tylko alternatywę dla małżonków, wypełniających określone przesłanki, nie eliminuje natomiast sądowego trybu rozwiązania małżeństwa; małżonek, który uzna, że jego interesy lepiej zabezpieczy tryb sądowy będzie mógł wystąpić o rozwiązanie związku do sądu, w tym również wtedy, gdy w danym małżeństwie nie ma wspólnych małoletnich dzieci.

3. Jak problem został rozwiązany w innych krajach, w szczególności krajach członkowskich OECD/UE?

Łotwa4) Katalog zamknięty przesłanek rozwiązania związku małżeńskiego określono w dziale „Prawo rodzinne” łotewskiego kodeksu cywilnego oraz rozdziale P ustawy o notariacie. Ogólne ramy instytucji małżeństwa opisano w dziale „Prawo rodzinne” łotewskiego kodeksu cywilnego. Na Łotwie małżeństwo może rozwiązać wyłącznie sąd lub notariusz (notārs). Sąd może rozwiązać małżeństwo na wniosek jednego małżonka lub obojga małżonków. Notariusz może rozwiązać małżeństwo, jeżeli małżonkowie osiągnęli porozumienie co do rozwiązania łączącego ich związku małżeńskiego oraz jeżeli nie mają wspólnego małoletniego dziecka

4) https://e-justice.europa.eu/topics/family-matters-inheritance/divorce-and-legal-separation/lv_pl ani majątku wspólnego, natomiast w przypadku gdy mają wspólne małoletnie dziecko lub majątek wspólny, jeżeli zawarli pisemne porozumienie dotyczące wykonywania władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem, prawa do osobistej styczności z dzieckiem, obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka oraz podziału majątku wspólnego. Jednym z warunków wstępnych otrzymania rozwodu na tych zasadach jest zatem osiągnięcie porozumienia między małżonkami co do wykonywania władzy rodzicielskiej nad dziećmi zrodzonymi z małżeństwa, obowiązku alimentacyjnego oraz podziału majątku wspólnego. Jeżeli małżeństwo ma zostać rozwiązane przez sąd, sąd musi orzec o rozkładzie pożycia małżeńskiego. Uznaje się, że do rozkładu pożycia małżeńskiego doszło, jeżeli małżonkowie zamieszkują oddzielnie i nie można oczekiwać, że ponownie wspólnie zamieszkają. Jednym z warunków wstępnych otrzymania rozwodu na tych zasadach jest zatem osiągnięcie porozumienia między małżonkami co do wykonywania władzy rodzicielskiej nad dziećmi zrodzonymi z małżeństwa, obowiązku alimentacyjnego oraz podziału majątku wspólnego. Jeżeli małżonkowie nie osiągną takiego porozumienia, zagadnienia te zostaną rozstrzygnięte przez sąd jednocześnie z pozwem o rozwód. Estonia5) W Estonii rozwodu może udzielić urząd stanu cywilnego lub notariusz za porozumieniem małżonków na podstawie wspólnego pisemnego wniosku lub sąd w oparciu o powództwo wniesione przez jednego z małżonków przeciwko drugiemu małżonkowi. Ten drugi scenariusz dotyczy sytuacji, w której jedno z małżonków nie wyraża zgody na rozwód lub na warunki jego przeprowadzenia, lub sytuacji, w której urząd stanu cywilnego nie jest organem właściwym do udzielenia rozwodu. Urząd stanu cywilnego lub notariusz może udzielić rozwodu za porozumieniem małżonków na podstawie wspólnego pisemnego wniosku, jeżeli obydwoje małżonkowie zamieszkują na terytorium Estonii. Słowenia6) W prawie słoweńskim wyróżnia się:  rozwód na zgodny wniosek małżonków W przypadku rozwodu na zgodny wniosek małżonków sąd udziela rozwodu na podstawie art. 96 kodeksu rodzinnego (Družinski zakonik), pod warunkiem że małżonkowie doszli do porozumienia w sprawie opieki, wychowywania i utrzymania wszelkich wspólnych dzieci oraz w sprawie kontaktów dzieci z rodzicami zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego oraz pod warunkiem że przedłożyli, w formie aktu notarialnego opatrzonego klauzulą wykonalności, umowę w sprawie podziału majątku wspólnego, w sprawie prawa do zajmowania wspólnego mieszkania oraz w sprawie alimentów na rzecz małżonka, który nie posiada środków utrzymania oraz pozostaje bezrobotny nie z własnej winy. Zanim sąd udzieli rozwodu, ustala, czy porozumienie między małżonkami reguluje kwestie opieki, wychowania i utrzymania wszelkich wspólnych dzieci oraz kontaktów między dziećmi a rodzicami, tak aby porozumienie to służyło dobru dzieci. Jeżeli sąd uzna, że porozumienie między małżonkami nie służy dobru dzieci, oddala wniosek o rozwiązanie małżeństwa na zgodny wniosek małżonków.  rozwód na podstawie umowy zawartej przed notariuszem Jeżeli małżonkowie, którzy nie mają wspólnych dzieci, nad którymi wykonują władzę rodzicielską, chcą się rozwieść i zawrzeć porozumienie w sprawie podziału majątku wspólnego, w sprawie prawa do zajmowania wspólnego mieszkania oraz w sprawie alimentów na rzecz małżonka, który nie posiada środków utrzymania oraz pozostaje bezrobotny nie z własnej winy, zwracają się do notariusza z wnioskiem o sporządzenie umowy rozwodowej w formie aktu notarialnego. Małżeństwo ustaje z chwilą podpisania aktu notarialnego. Akt ten stanowi podstawę prawną do wprowadzenia wzmianki o rozwodzie do rejestru stanu cywilnego. Notariusz przesyła akt do jednostki administracyjnej odpowiedzialnej za wprowadzanie wzmianek o rozwodzie do rejestru stanu cywilnego w terminie ośmiu dni od zawarcia umowy przed notariuszem (art. 97 kodeksu rodzinnego).  rozwód na podstawie wniosku o orzeczenie rozwodu (postępowanie nieprocesowe) Jeżeli z jakiegokolwiek innego powodu nastąpił trwały i zupełny rozkład pożycia małżeńskiego, którekolwiek z małżonków może wnieść o rozwód. Jeżeli sąd orzeka o rozwiązaniu małżeństwa w trybie opisanym w poprzednim zdaniu, w takim przypadku orzeka również w sprawie opieki, wychowania i utrzymania wszelkich wspólnych dzieci małżonków, a także kontaktów dzieci z rodzicami zgodnie z kodeksem. Zanim sąd wyda orzeczenie w trybie opisanym w poprzednim zdaniu, ustala, jakie rozwiązanie najlepiej służy dobru dziecka (art. 98 kodeksu rodzinnego).

5) https://e-justice.europa.eu/topics/family-matters-inheritance/divorce-and-legal-separation/ee_pl

6) https://e-justice.europa.eu/topics/family-matters-inheritance/divorce-and-legal-separation/si_pl Przed złożeniem wniosku o orzeczenie rozwodu lub zwróceniem się o rozwód na zgodny wniosek małżonkowie korzystają z uprzedniego poradnictwa małżeńskiego w ośrodku pomocy społecznej (center za socialno delo), chyba że:  nie mają wspólnych dzieci, nad którymi wykonują władzę rodzicielską;  jedno z małżonków jest niepełnosprawne intelektualnie;  miejsce zamieszkania lub pobytu jednego z małżonków jest nieznane;  jedno z małżonków mieszka lub oboje małżonkowie mieszkają za granicą. Celem uprzedniego poradnictwa małżeńskiego jest udzielenie małżonkom pomocy w ustaleniu, czy łącząca ich więź została zerwana do tego stopnia, że doszło do trwałego i zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego w przypadku co najmniej jednego z małżonków, czy też istnieje możliwość utrzymania małżeństwa. Małżonkowie uczestniczą w uprzednim poradnictwie małżeńskim osobiście, bez obecności swoich pełnomocników (art. 200 kodeksu rodzinnego).

4. Podmioty, na które oddziałuje projekt

Grupa Wielkość Źródło danych Oddziaływanie

Organ posiadający uprawnienia do pozasądowego rozwiązania małżeństwa, na podstawie zgodnych oświadczeń małżonków. Weryfikacja spełnienia ustawowych przesłanek rozwodu pozasądowego. Dokonanie odpowiednich wpisów w rejestrze stanu cywilnego. Przekazanie zapewnień małżonków kierownikowi urzędu stanu cywilnego właściwemu ze względu na miejsce 2 257 sporządzenia aktu małżeństwa. Kierownik urzędu Informacja liczba urzędów Dostosowanie funkcjonalności prowadzonego w systemie stanu cywilnego ogólnodostępna stanu cywilnego teleinformatycznym rejestru stanu cywilnego. Obowiązek prowadzenia rejestru rozwodów pozasądowych. Pozyskiwanie i przetwarzanie informacji m.in. o wykształceniu małżonków i miejscu ich zamieszkania. Następnie przekazywanie tych danych służbom statystyki publicznej. Przekazanie małżonkom pisemnej instrukcji dotyczącej form wsparcia w kryzysie małżeńskim oraz skutków rozwiązania małżeństwa.

Możliwość rozwiązania małżeństwa pod kontrolą organu władzy publicznej, jakim jest kierownik urzędu stanu 24 333 cywilnego. Małżeństwa liczba Obowiązek złożenia pisemnych zapewnień, nieposiadające rozwodów potwierdzających istnienie przesłanek rozwodu wspólnych małoletnich małżeństw bez GUS pozasądowego (m.in.: nieposiadanie wspólnych dzieci i pozostające w małoletnich małoletnich dzieci ani wspólnych dzieci poczętych, lecz związku małżeńskim dzieci nieurodzonych, co najmniej roczny staż związku dłużej niż rok

– dane z 2023 r. małżeńskiego, zupełny i trwały rozkład pożycia). Zobowiązanie do złożenia oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa, tj. że:  nie toczy się między nimi sprawa o rozwód, o separację, w której strona pozwana domaga się rozwodu, lub sprawa o unieważnienie małżeństwa,  posiadają obywatelstwo polskie/oświadczenie, że mają miejsca zamieszkania na terytorium RP,  nie mają wspólnych małoletnich dzieci,  nastąpił między nimi zupełny i trwały rozkład pożycia.

Zmniejszenie wpływu spraw o rozwód. Sądy okręgowe

– 47 Ministerstwo Orzekanie w zakresie unieważnienia rozwodu Sądy powszechne pozasądowego – w wyjątkowych przypadkach (wady Sądy apelacyjne Sprawiedliwości oświadczeń woli małżonków, ujawnienie posiadania wspólnych małoletnich dzieci).

Mały Rocznik Możliwość wniesienia powództwa o unieważnienie Prokuratorzy 5863 statystyczny GUS rozwodu pozasądowego. Określenie w drodze rozporządzenia, w porozumieniu z Minister Informacja ministrem właściwym do spraw wewnętrznych, treści Sprawiedliwości ogólnodostępna instrukcji dotyczącej form wsparcia w kryzysie małżeńskim oraz skutków rozwiązania małżeństwa.

Organ współpracujący przy określaniu treści instrukcji dotyczącej form wsparcia w kryzysie małżeńskim oraz skutków rozwiązania małżeństwa. Określenie w drodze rozporządzenia, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw informatyzacji, wzorów Minister właściwy do Informacja dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu spraw wewnętrznych ogólnodostępna cywilnego, obejmujących także wzór protokołu przyjęcia od małżonków oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego oraz wzór zapewnień małżonków potwierdzających występowanie przesłanek rozwiązania małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego.

Dostosowanie funkcjonalności prowadzonego w systemie teleinformatycznym rejestru stanu cywilnego – utworzenie, w ramach rejestru stanu cywilnego, odrębnego rejestru rozwodów pozasądowych. Organ współpracujący przy określaniu wzorów Minister właściwy do Informacja dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu spraw informatyzacji ogólnodostępna cywilnego, obejmujących także wzór protokołu przyjęcia od małżonków oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego oraz wzór zapewnień małżonków potwierdzających występowanie przesłanek rozwiązania małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego.

Główny Urząd Dochód z opłaty administracyjnej za czynności Gminy 2479 gmin dokonywane w urzędzie stanu cywilnego na poziomie 600 Statystyczny zł, co ma służyć pokryciu poniesionych przez urzędy stanu cywilnego kosztów zadań zleconych z zakresu administracji rządowej.

5. Informacje na temat zakresu, czasu trwania i podsumowanie wyników konsultacji

Zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa (Dz. U. z 2025 r. poz.

677) oraz § 52 ust. 1 uchwały nr 190 Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r. − Regulamin pracy Rady Ministrów (M.P. z 2024 r. poz. 806, z późn. zm.) projekt ustawy został zamieszczony na stronie podmiotowej Rządowego Centrum Legislacji, w serwisie „Rządowy Proces Legislacyjny”. Projekt ustawy dotyczy funkcjonowania samorządu terytorialnego, w związku z czym został przedłożony do zaopiniowania Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. Projekt został przekazany do konsultacji publicznych i opiniowania. Projekt został skierowany do opiniowania do następujących podmiotów: Sądu Najwyższego; Naczelnego Sądu Administracyjnego; Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych; Krajowej Rady Komorniczej; Krajowej Rady Sądownictwa; Krajowej Rady Prokuratorów; Krajowej Izby Radców Prawnych; Naczelnej Rady Adwokackiej; Rzecznika Praw Obywatelskich; Rzecznika Praw Dziecka; Sądów apelacyjnych (sądów okręgowych i sądów rejonowych); Prokuratur regionalnych (prokuratur okręgowych, prokuratur rejonowych). W ramach konsultacji publicznych projekt został skierowany do następujących podmiotów: Stowarzyszenia Urzędników Stanu Cywilnego Rzeczypospolitej Polskiej; Stowarzyszenia Notariuszy Rzeczypospolitej Polskiej, Krajowej Rady Notarialnej, Stowarzyszenia Sędziów Rodzinnych w Polsce, Stowarzyszenia Sędziów Rodzinnych „Pro Familia”, Stowarzyszenia Sędziów „Themis”, Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia”, Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości, Polskiego Stowarzyszenia na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną, Fundacji Court Watch Polska, Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, Fundacji im. Stefana Batorego, Porozumienia Samorządów Zawodowych i Stowarzyszeń Prawniczych, Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę, Krajowej Rady Kuratorów, Rady Dialogu Społecznego, Polskiego Związku Pracodawców Prawniczych, Stowarzyszenia na Rzecz Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia”, Komitetu Ochrony Praw, Instytutu Psychologii Zdrowia Polskiego Towarzystwa Psychologicznego. Wyniki konsultacji publicznych i opiniowania zostały omówione w raporcie z konsultacji.

6. Wpływ na sektor finansów publicznych

(ceny stałe z 2025 r.) Skutki w okresie 10 lat od wejścia w życie zmian [mln zł]

0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Łącznie (0–10) (2026)

Dochody ogółem budżet państwa JST pozostałe jednostki (oddzielnie) Wydatki ogółem -8,47 -8,47 budżet państwa -8,47 -8,47 JST pozostałe jednostki (oddzielnie) Saldo ogółem -8,47 -8,47 budżet państwa -8,47 -8,47 JST pozostałe jednostki (oddzielnie) Źródłem finansowania działań urzędów stanu cywilnego związanych z procedurą rozwodu pozasądowego będzie opłata administracyjna wnoszona przez małżonków. Opłata będzie stanowiła dochód gminy właściwej ze względu na dokonanie tej czynności. Źródła finansowania Z uwagi na to, że dostosowanie funkcjonalności prowadzonego w systemie teleinformatycznym rejestru stanu cywilnego nie było planowane w ramach planowania wydatków z cz. 27 na rok 2026, realizacja zadania będzie możliwa po podniesieniu limitów w części 27 – Informatyzacja.

Dodatkowe informacje, w Wysokość opłaty administracyjnej za całość postępowania została ustalona w tej samej tym wskazanie źródeł danych kwocie, co opłata od pozwu o rozwód lub separację, czyli na poziomie 600 zł. i przyjętych do obliczeń Opłata administracyjna została podzielona zgodnie z etapami procedury rozwodu założeń pozasądowego:  etap 1 – w związku z przyjęciem od małżonków pisemnych zapewnień (300 zł)  etap 2 – w związku z przyjęciem od małżonków oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa (300 zł). Opłata skarbowa w wysokości 20 zł należna będzie od wydania zaświadczenia, o którym mowa w art. 36 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111. Opłatę administracyjną otrzymuje ten urząd, w którym faktycznie będą dokonywane określone czynności. Koszty czynności związanych ze składaniem przez małżonków pisemnych zapewnień oraz koszty czynności związanych ze składaniem oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa nie będą pokrywane z dotacji budżetowej. Dodatkowe informacje: Proponowane rozwiązanie ma na celu wprowadzenie do prawa polskiego możliwości pozasądowego rozwiązania małżeństwa (rozwodu pozasądowego). Podkreślić należy także, że przewiduje się określone ograniczenia w dostępie do procedury pozasądowej. Zauważenia wymaga, że nawet wtedy, gdy możliwość rozwiązania małżeństwa w drodze pozasądowej nie budzi wątpliwości, małżonkowie zmierzający do zakończenia związku zawsze zachowują możliwość skorzystania z tradycyjnej drogi procesu sądowego. W 2023 r. liczba rozwodów małżeństw bez dzieci wyniosła 24 333. Wysokość opłaty administracyjnej za całość postępowania została ustalona w tej samej kwocie, co opłata od pozwu o rozwód lub separację, czyli na poziomie 600 zł. Liczba gmin w Polsce – 2 479, liczba USC – 2257. Gdyby wszystkie sprawy były prowadzone przez USC, wtedy ok. 14,6 mln zł trafiłoby do budżetów gmin (ok. 5890 zł/gminę) – wariant maksymalny. Natomiast w sytuacji gdy z proponowanego rozwiązania skorzystałoby ok. 50% małżeństw, wtedy wpływ do budżetu państwa byłby odpowiednio mniejszy tj. 7,3 mln zł, natomiast do budżetu 1 gminy wpłynęłoby ok. 2 945 zł. Podkreślić należy, że proponowane rozwiązanie jest fakultatywne, zatem oszacowanie zmniejszenia dochodów po stronie sądów powszechnych, a z drugiej strony zwiększenie wpływów do budżetów gmin obarczone mogłoby być dużym błędem i odbiegać znacząco od realnych skutków. Mając to na uwadze, ewentualne skutki finansowe nie zostały wykazane w tabeli. Obciążenie pracą w urzędach stanu cywilnego Przyjmując założenie, że 50% rozwodów będzie przeprowadzone w USC (12 166) oraz biorąc pod uwagę liczbę urzędów stanu cywilnego (2 257), obciążenie takimi sprawami wyniosłoby średnio 6 rozwodów na jeden urząd w skali roku, co nie powinno mieć znacznego wpływu na obciążenie pracą w USC. Modyfikacja systemu teleinformatycznego Konieczne jest dostosowanie funkcjonalności prowadzonego w systemie teleinformatycznym rejestru stanu cywilnego. Ministerstwo Cyfryzacji wyceniło koszty realizacji wskazanej inicjatywy na 8 474 590,24 zł brutto. Zakres prac obejmuje prace wytwórcze – analizę biznesową rozwiązania oraz prace wytwórcze w obszarze oprogramowania – frontendowe i backendowe, testy wewnętrzne, testy bezpieczeństwa, testy UAT, testy wydajnościowe, testy regresyjne, szkolenia (materiały szkoleniowe – instrukcje, filmy, przeprowadzenie szkoleń w formie webinarów). Prace zakładają:  wytworzenie narzędzi, w szczególności do obsługi zapewnień i protokołów przyjęcia oświadczeń o rozwodzie, w tym nowe wzory dokumentów i ich implementacja w systemie,  budowę rejestru rozwodów pozasądowych wraz z funkcjonalnościami go obsługującymi,  budowę logiki obsługi procesów, wymiany danych, wglądu do danych wraz z określonym zestawem uprawnień w ramach przyznanych ról w systemie,  zmiany w obszarze odpisów aktów małżeństwa i wzmianek,  gromadzenie dokumentacji dotyczącej rozwodów pozasądowych i jej wymiana oraz tworzenie zleceń rejestracji skutków oświadczeń o rozwodzie, w tym wzmianki na akcie małżeństwa. Konieczne będą także zmiany w obszarze modułu raportów, w tym zapewnienie rozliczalności zadań na potrzeby finansowania zadań zleconych. Nie przewiduje się dodatkowych kosztów utrzymania systemu.

7. Wpływ na konkurencyjność gospodarki i przedsiębiorczość, w tym funkcjonowanie przedsiębiorców, oraz na rodzinę, obywateli i gospodarstwa domowe

Skutki Czas w latach od wejścia w życie zmian 0 1 2 3 5 10 Łącznie (0–10) W ujęciu pieniężnym duże przedsiębiorstwa (w mln zł, sektor mikro-, małych i ceny stałe z 2025 r.) średnich przedsiębiorstw rodzina, obywatele oraz gospodarstwa domowe duże przedsiębiorstwa Brak wpływu. W ujęciu niepieniężnym sektor mikro-, małych i Przedmiotowy projekt nie określa zasad podejmowania, wykonywania średnich przedsiębiorstw lub zakończenia działalności gospodarczej, w związku z czym odstąpiono od analiz i oceny przewidywanych skutków społeczno-gospodarczych, wskazanych w art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2025 r. poz. 1480). rodzina, obywatele oraz gospodarstwa domowe, w tym osoby z Brak wpływu. niepełnosprawnością i starsze rodzina, obywatele oraz Niemierzalne gospodarstwa domowe, w Wpływ na małżeństwa, które spełniają przesłanki do pozasądowego tym osoby z rozwiązania małżeństwa został opisany w pkt. 2 i 4 OSR. niepełnosprawnością i starsze Dodatkowe informacje, w tym wskazanie źródeł danych i przyjętych do obliczeń założeń

8. Zmiana obciążeń regulacyjnych (w tym obowiązków informacyjnych) wynikających z projektu nie dotyczy Wprowadzane są obciążenia poza bezwzględnie wymaganymi tak przez UE (szczegóły w odwróconej tabeli zgodności). nie nie dotyczy zmniejszenie liczby dokumentów zwiększenie liczby dokumentów zmniejszenie liczby procedur zwiększenie liczby procedur skrócenie czasu na załatwienie sprawy wydłużenie czasu na załatwienie sprawy inne: inne: Wprowadzane obciążenia są przystosowane do ich tak elektronizacji. nie nie dotyczy Komentarz: Uproszczenie procedur i skrócenie czasu ich trwania  Łatwy dostęp do urzędu stanu cywilnego – urzędy takie funkcjonują w prawie wszystkich gminach w Polsce.  Uproszenie formalności oraz obiegu dokumentów, które są weryfikowane lub sporządzane przy rozwiązaniu małżeństwa

– kierownik urzędu stanu cywilnego będzie miał bezpośredni dostęp do rejestru stanu cywilnego oraz do rejestru PESEL, co pozwala na przeprowadzenie weryfikacji określonych okoliczności, a także na zakończenie procedury przez dołączenie do aktu małżeństwa wzmianki dodatkowej o rozwiązaniu związku.  Istotne przyspieszenie procedury rozwiązania małżeństwa – w przypadku czynności dokonywanych przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego właściwym ze względu na miejsce sporządzenia aktu małżeństwa w całości eliminowany jest obieg dokumentów, w innych przypadkach natomiast ma to wyłączenie charakter wewnętrzny (następuje pomiędzy urzędami stanu cywilnego).  Możliwość połączenia procedury rozwiązania małżeństwa z niezwłocznym złożeniem oświadczenia o powrocie do nazwiska noszonego przed jego zawarciem – organem właściwym do przyjmowania takich oświadczeń jest również kierownik urzędu stanu cywilnego. Obowiązki informacyjne  W ramach pierwszego etapu procedury pozasądowego rozwiązania małżeństwa kierownik urzędu stanu cywilnego wyjaśnia małżonkom doniosłość związku małżeńskiego, przepisy regulujące rozwód pozasądowy, a także przekazuje im pisemną instrukcję dotyczącą form wsparcia w kryzysie małżeńskim oraz skutków rozwiązania małżeństwa.  W przypadku odmowy odebrania zapewnień małżonków lub przyjęcia ich oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa kierownik USC zawiadamia małżonków na piśmie utrwalonym w postaci papierowej lub w postaci elektronicznej o przyczynach odmowy i poucza o możliwości ewentualnego domagania się rozwiązania małżeństwa przed sądem.  Koniecznym i ostatnim elementem procedury rozwodu pozasądowego będzie dołączenie przez kierownika urzędu stanu cywilnego do aktu małżeństwa wzmianki dodatkowej o rozwiązaniu związku.  W związku z przyjętym rozwiązaniem, jedynymi dokumentami występującymi w obrocie prawnym, które będą stanowić potwierdzenie rozwiązania małżeństwa w trybie pozasądowym będą odpisy aktu małżeństwa. Odpis skrócony będzie zawierał specjalną adnotację o rozwodzie pozasądowym, zaś odpis zupełny pełną treść wzmianki dodatkowej.  Przeprowadzenie niezbędnych szkoleń i kampanii informacyjnych. Oświadczenia Złożenie oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa, tj. że:  nie toczy się między nimi sprawa o rozwód, o separację, w której strona pozwana domaga się rozwodu, lub sprawa o unieważnienie małżeństwa,  posiadają obywatelstwo polskie/oświadczenie, że mają miejsca zamieszkania na terytorium RP,  nie mają wspólnych małoletnich dzieci, ani wspólnych dzieci poczętych, lecz nieurodzonych,  nastąpił między nimi zupełny i trwały rozkład pożycia. Wszystkie powyższe oświadczenia, poza ostatnim, składane są pod rygorem odpowiedzialności karnej, przy czym każdy z małżonków w osobnym oświadczeniu potwierdza świadomość tej odpowiedzialności. Wszystkie oświadczenia składane przez małżonków w ramach tego etapu procedury rozwodu pozasądowego mają formę ustną i są dokumentowane odpowiednim protokołem. Rejestr W celu zapewnienia bezpieczeństwa obrotu, a także przyspieszenia procedury rozwodu pozasądowego przewiduje się utworzenie, w ramach rejestru stanu cywilnego, odrębnego rejestru rozwodów pozasądowych. Jest to rozwiązanie wzorowane na funkcjonującym od 2015 r. rejestrze uznań. W rejestrze rozwodów pozasądowych, do którego dostęp będzie miał każdy kierownik urzędu stanu cywilnego, będą gromadzone informacje dotyczące złożonych przez małżonków zapewnień, ich oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa, a także ewentualnych oświadczeń o powrocie do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa. Wydziały cywilne w sądach okręgowych Projekt w nieznacznym stopniu może wpłynąć na odciążenie wydziałów cywilnych w sądach okręgowych i przyspieszenie rozpoznawania spraw również tych niezwiązanych z rozwodami m.in. z uwagami na to, że małżonkowie zmierzający do zakończenia związku zawsze zachowują możliwość skorzystania z tradycyjnej drogi procesu sądowego. Na obecnym etapie jest brak podstaw do przyjęcia założeń w tym zakresie i wskazania ile osób (małżeństw) rzeczywiście może z tego rozwiązania skorzystać.

W 2023 r. do sądów powszechnych wpłynęło 9 246 610 spraw cywilnych, w tym do sądów okręgowych (w których rozpatrywane są sprawy rodzinne o rozwód i separację) 435 163 sprawy. W tym samym roku wpływ spraw do repertorium C (procesowe cywilne) I instancji do sądów okręgowych wyniósł 210 462 sprawy, w tym 80 718 spraw o rozwód. Liczba rozwodów małżeństw bez dzieci wyniosła 24 333, co stanowi odpowiednio 0,26% spraw cywilnych, 5,59% udziału spraw w sądach okręgowych, 11,56% spraw w wydziałach cywilnych tych sądów i 30,15% spraw o rozwód.

Przyjmując założenie, że ok. 50% osób skorzystałoby z proponowanego rozwiązania wpływ spraw w sądach okręgowych mógłby się zmniejszyć o ok. 2,8%, a w wydziałach cywilnych o ok. 5,78% (12 166 spraw). Należy podkreślić, że są to wyłącznie szacunki, a realny wpływ będzie można określić po kilku latach funkcjonowania tego rozwiązania.

9. Wpływ na rynek pracy Wejście w życie przedmiotowej zmiany nie będzie miało negatywnego wpływu na sytuację i rozwój regionalny oraz na rynek pracy, konkurencyjność gospodarki i przedsiębiorczość, w tym na funkcjonowanie przedsiębiorstw.

10. Wpływ na pozostałe obszary środowisko naturalne demografia informatyzacja sytuacja i rozwój regionalny mienie państwowe zdrowie sądy powszechne, administracyjne inne: urzędy stanu cywilnego lub wojskowe Wpływ na sądy powszechne oraz urzędy stanu cywilnego został opisany w pkt 4 OSR. Dostosowanie funkcjonalności prowadzonego w systemie teleinformatycznym rejestru stanu cywilnego – przewiduje się utworzenie, w ramach rejestru stanu cywilnego, odrębnego rejestru rozwodów pozasądowych. Omówienie wpływu Zakłada się, że zakres przetwarzania danych osobowych w związku z wejściem w życie projektowanych rozwiązań będzie tożsamy z zakresem przetwarzania danych (przez ten sam podmiot – USC i MC – obsługujące rejestr), jaki jest obecnie w związku z przetwarzaniem danych na podstawie prawomocnych wyroków orzekających rozwód.

11. Planowane wykonanie przepisów aktu prawnego Zakłada się, że ustawa wejdzie w życie po upływie 12 miesięcy od dnia ogłoszenia. Wprowadzone zmiany są istotne i wymagają przygotowania się do ich stosowania przez kierowników urzędu stanu cywilnego. Konieczne jest również dostosowanie funkcjonalności prowadzonego w systemie teleinformatycznym rejestru stanu cywilnego. Podmioty, których przepisy dotyczą, powinny mieć również odpowiedni czas na przeprowadzenie niezbędnych szkoleń i kampanii informacyjnych.

12. W jaki sposób i kiedy nastąpi ewaluacja efektów projektu oraz jakie mierniki zostaną zastosowane? Jest planowane przeprowadzenie ewaluacji efektów projektu po upływie pełnych trzech lat funkcjonowania nowego rozwiązania za pomocą następujących mierników:

1. Liczba rozwodów przeprowadzonych przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego.

2. Wpływ spraw do sądów I instancji dotyczących unieważnienia rozwodu przeprowadzonego poza sądem.

3. Liczba unieważnionych rozwodów pozasądowych.

13. Załączniki (istotne dokumenty źródłowe, badania, analizy itp.) Brak załączników. MINISTERSTWO SPRAWIEDLIWOŚCI Warszawa, dnia 21 sierpnia 2025 r. DEPARTAMENT LEGISLACJI (DL-II) DL-II.415.2.2025

RAPORT Z KONSULTACJI projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (UDER24)

Niniejszy raport został sporządzony na podstawie § 51 uchwały nr 190 Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r. – Regulamin pracy Rady Ministrów (M.P. z 2024 r. poz. 806, z późn. zm.), zwanej dalej „Regulaminem pracy Rady Ministrów”. Projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (UDER24) ma na celu wprowadzenie do polskiego prawa możliwości pozasądowego rozwiązania małżeństwa (rozwodu pozasądowego).

1. Omówienie wyników przeprowadzonych konsultacji publicznych i opiniowania

Projekt ustawy został skierowany do uzgodnień, opiniowania i konsultacji publicznych. Zgodnie z § 52 Regulaminu pracy Rady Ministrów projekt ustawy został zamieszczony w Biuletynie Informacji Publicznej Rządowego Centrum Legislacji, w serwisie Rządowy Proces Legislacyjny.

1) W dniu 27 czerwca 2025 r. projekt ustawy został skierowany do konsultacji publicznych (zgodnie z § 36 ust. 1 Regulaminu pracy Rady Ministrów). W związku z pilnym charakterem projektu, termin na zajęcie stanowiska wynosił 14 dni od dnia udostępnienia. Projekt skierowano do następujących podmiotów: Stowarzyszenia Urzędników Stanu Cywilnego Rzeczypospolitej Polskiej, Stowarzyszenia Notariuszy Rzeczypospolitej Polskiej, Krajowej Rady Notarialnej, Stowarzyszenia Sędziów Rodzinnych w Polsce, Stowarzyszenia Sędziów Rodzinnych „Pro Familia”, Stowarzyszenia Sędziów „Themis”, Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia”, Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości, Polskiego Stowarzyszenia na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną, Fundacji Court Watch Polska, Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, Fundacji im. Stefana Batorego, Porozumienia Samorządów Zawodowych i Stowarzyszeń Prawniczych, Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę, Krajowej Rady Kuratorów, Rady Dialogu Społecznego, Polskiego Związku Pracodawców Prawniczych, Stowarzyszenia na Rzecz Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia”, Komitetu Ochrony Praw, Instytutu Psychologii Zdrowia Polskiego Towarzystwa Psychologicznego. W ramach konsultacji publicznych uwagi do projektu ustawy zgłosiły następujące podmioty: Instytut Wymiaru Sprawiedliwości, Stowarzyszenie Sędziów Rodzinnych w Polsce, Krajowa Rada Notarialna, Stowarzyszenie Praw Obywatelskich, Zarząd Główny Stowarzyszenia Notariuszy RP, Fundacja Wsparcia Przedsiębiorczości, Polska Federacja Ruchów Obrony Życia.

2) W dniu 30 czerwca 2025 r. projekt ustawy został wysłany do zaopiniowania (stosownie do § 38 ust. 1 Regulaminu pracy Rady Ministrów). W związku z pilnym charakterem projektu, termin na zajęcie stanowiska wynosił 14 dni od dnia udostępnienia.

Projekt został skierowany do zaopiniowania do następujących podmiotów: Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego, Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, Krajowej Rady Komorniczej, Krajowej Rady Sądownictwa, Krajowej Rady Prokuratorów, Krajowej Rady Radców Prawnych, Naczelnej Rady Adwokackiej, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka, Sądów Apelacyjnych (sądów okręgowych i sądów rejonowych), Prokuratur Regionalnych (prokuratur okręgowych, prokuratur rejonowych). W ramach opiniowania uwagi do projektu ustawy zgłosiły następujące podmioty: Sąd Najwyższy, Krajowa Rada Sądownictwa, Krajowa Rada Komornicza, Krajowa Rada Radców Prawnych, Rzecznik Praw Obywatelskich, Prokuratura Krajowa, Prokuratura Okręgowa w Warszawie.

3) Stanowiska podmiotów, które zgłosiły uwagi do projektu w ramach konsultacji publicznych i opiniowania, oraz stanowisko projektodawcy w przedmiocie tych uwag zostały ujęte w zbiorczej tabeli uwag zgłoszonych w ramach opiniowania i konsultacji publicznych (§ 51 ust. 2 pkt 2 Regulaminu Pracy Rady Ministrów). Pisma zawierające stanowiska podmiotów, do których skierowano projekt do konsultacji publicznych i opiniowania, zostały zamieszczone w Biuletynie Informacji Publicznej Rządowego Centrum Legislacji w serwisie Rządowy Proces Legislacyjny w dniu 14 sierpnia 2025 r. Tabela zawierająca stanowisko projektodawcy w przedmiocie uwag zgłoszonych w ramach konsultacji publicznych i opiniowania została zamieszczona w Biuletynie Informacji Publicznej Rządowego Centrum Legislacji w serwisie Rządowy Proces Legislacyjny w dniu 21 sierpnia 2025 r.

4) W dniu 17 czerwca 2025 r. projekt ustawy został skierowany do zaopiniowania przez Komisję Wspólną Rządu i Samorządu Terytorialnego – zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 6 maja 2005 r. o Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego oraz o przedstawicielach Rzeczypospolitej Polskiej w Komitecie Regionów Unii Europejskiej (Dz.U. z 2024 r. poz. 949). Komisja Wspólna Rządu i Samorządu Terytorialnego, zwana dalej „KWRiST”, upoważniła Zespół ds. Administracji Publicznej i Bezpieczeństwa Obywateli KWRiST do wydania wiążącej opinii o projekcie. Zespół ds. Administracji Publicznej i Bezpieczeństwa Obywateli KWRiST podjął decyzję o odroczeniu wydania opinii o projekcie do czasu przekazania nowego tekstu projektu ustawy – po zakończeniu konsultacji publicznych i opiniowania. Etap konsultacji publicznych i opiniowania zakończono w dniu 24 lipca 2025 r. W dniu 6 sierpnia 2025 r. projekt wraz z uzasadnieniem i OSR oraz projektami podstawowych aktów wykonawczych, opracowanych z uwzględnieniem wyników konsultacji publicznych i opiniowania, przekazano do Zespołu ds. Administracji Publicznej i Bezpieczeństwa Obywateli, zwracając się o wydanie wiążącej opinii KWRiST w przedmiocie projektu. Do uwag przedstawicieli KWRiST odniesiono się w piśmie dnia 10 lipca 2025 r. oraz w tabeli stanowiącej załącznik do pisma Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 sierpnia 2025 r. kierującego projekt do zaopiniowania przez Zespół ds. Administracji Publicznej i Bezpieczeństwa Obywateli KWRiST. Zestawienie nieuwzględnionych uwag zgłoszonych w ramach opiniowania przez Komisję Wspólną Rządu i Samorządu terytorialnego (§ 50 ust. 3 w zw. z § 38 Regulaminu Pracy Rady Ministrów) i stanowiskiem organu wnioskującego zawarto w oddzielnej tabeli. W dniu 20 sierpnia 2025 r. Zespół ds. Administracji Publicznej i Bezpieczeństwa Obywateli KWRiST pozytywnie zaopiniował rozwiązania zawarte w projekcie.

5) Dokumenty zawierające stanowisko przedstawicieli KWRiST w przedmiocie projektu zostały zamieszczone w Biuletynie Informacji Publicznej Rządowego Centrum Legislacji w serwisie Rządowy Proces Legislacyjny w dniu 14 i 21 sierpnia 2025 r. Tabela zawierająca zestawienie nieuwzględnionych uwag zgłoszonych w ramach opiniowania przez KWRiST (§ 50 ust. 3 w zw. z i § 38 Regulaminu Pracy Rady Ministrów) wraz ze stanowiskiem organu wnioskującego została zamieszczona w Biuletynie Informacji Publicznej Rządowego Centrum Legislacji w serwisie Rządowy Proces Legislacyjny w dniu 21 sierpnia 2025 r.

2. Przedstawienie wyników konsultacji projektu z właściwymi organami i instytucjami Unii Europejskiej, w tym Europejskim Bankiem Centralnym

Projekt ustawy nie wymagał przedłożenia instytucjom i organom Unii Europejskiej, w tym Europejskiemu Bankowi Centralnemu, w celu uzyskania opinii, dokonania powiadomienia, konsultacji albo uzgodnienia. Minister do spraw Unii Europejskiej uznał, że zaprojektowane zmiany należy uznać za wystarczające, z zastrzeżeniem uzupełnienia bądź modyfikacji proponowanych zmian po ukształtowaniu się wyraźnego kierunku wykonania wyroków1) w orzecznictwie i zaaprobowanej przez Komisję Europejską praktyce. Jednocześnie uwagi zgłoszone przez Ministra do spraw Unii Europejskiej zostały uwzględnione w treści projektu ustawy lub wyjaśnione podczas konferencji uzgodnieniowej.

3. Wskazanie podmiotów, które zgłosiły zainteresowanie pracami nad projektem w trybie przepisów o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa

W toku prac nad projektem ustawy żaden podmiot nie zgłosił zainteresowania pracami nad projektem w trybie przewidzianym w ustawie z dnia 7 lipca 2005 r. o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa (Dz. U. z 2025 r. poz. 677). Jednostka redakcyjna Podmiot Stanowisko MS lub Lp. zgłaszający strona Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę uzasadnienia lub pkt OSR

Zestawienie uwag do projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (UDER24) zgłoszonych w toku konsultacji publicznych i opiniowania

1. Przedmiot projektu ustawy UDER24 nie Uwaga niezasadna - zbyt ogólna. należy do sfery gospodarki. Odległych Projektując nowe rozwiązania dostrzeżono, że małżeństwo w prawie polskim podlega i jedynie pośrednich powiązań z tą sferą ochronie konstytucyjnej, co wynika wprost z art. 18 Konstytucji RP. Z przepisów można się dopatrywać w związku Konstytucji RP oraz Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wyprowadza się też zasadę z oczekiwanym „odciążeniem” sądów trwałości związku małżeńskiego. Zasada ta ma fundamentalne znaczenie, lecz nie jest okręgowych od pewnego odsetka spraw jednoznaczna z zasadą nierozwiązywalności małżeństwa. Konstytucja nie zastrzega rozwodowych po ewentualnym wejściu rozwiązania małżeństwa do wyłącznej kognicji sądów (por. art. 48 ust. 2 Konstytucji RP). w życie ustawy UDER24 i przeznaczenia Już w obowiązującym stanie prawnym, wiele czynności determinujących stan cywilny poświęcanego im czasu na sprawy Sąd uwaga jednostki, jest dokonywanych w ramach procedur pozasądowych przed kierownikiem związane z gospodarką, należące do Najwyższy ogólna urzędu stanu cywilnego (m.in. uznanie ojcostwa, zmiana nazwiska). właściwości rzeczowej sądów rozpoznających rozwody. Projekt nasuwa uwagi dotyczące w szczególności samej dopuszczalności wprowadzenia pozasądowej formy rozwodu przy jednoczesnym zachowaniu bardzo restrykcyjnego unormowania przesłanek orzeczenia rozwodu, które mają charakter ocenny.

2. Istnieją zastrzeżenia co do kształtu Uwaga niezasadna - zbyt ogólna. uwaga przesłanek pozytywnych i negatywnych Krajowa Powyższa uwaga została sformułowana bardzo ogólnie i przedstawiona bez ogólna projektowanego rozwodu, co uzasadnia Rada gruntowną, nie tylko w zakresie wyżej uzasadnienia. Uniemożliwia to odniesienie się do jej istoty. Notarialna wskazanego założenia podmiotowego, rewizję projektu.

3. Sąd uwaga Społecznie bardziej pożądane wydaje się Uwaga niezasadna - zbyt ogólna. Najwyższy ogólna - rola wieloaspektowe

Strona | 1

Jednostka redakcyjna Podmiot Stanowisko MS lub Lp. zgłaszający strona Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę uzasadnienia lub pkt OSR

sądu usprawnienie/zreformowanie pracy Nie jest negowana przez projektodawców kwestia konieczności reformy sądownictwa w sprawach sądów niż przekazywanie części spraw (w celem zwiększenia efektywności pracy sądów, jednak jednym z głównych postulatów rodzinnych szczególności osobowych rodzinnych, wielu środowisk jest właśnie ograniczenie kognicji sądów powszechnych. postrzeganych jako błahe) innym Głównym celem projektowanej ustawy nie jest odciążenie pracą sądów okręgowych, ale organom. przede wszystkim wzmocnienie autonomii woli małżonków. Niemniej jednak, w sądach okręgowych, do których w ostatnich latach lawinowo wpłynęły pozwy o kredyty denominowane/ indeksowane do CHF (a także innych walut), czas oczekiwania na rozpoznanie sprawy o rozwód (także tych bez orzekania o winie, wszak sędziowie Istnieje zasadnicza wątpliwość, czy zobowiązani są do wyznaczania spraw według kolejności wpływu, a nie skomplikowania Rzecznik instytucja pozasądowego rozwodu postępowania sądowego), zdecydowanie się wydłużył. Praw rzeczywiście będzie służyła realizacji Obywatelskic Jak wskazano w uzasadnieniu projektu, jego celem jest: podstawowego celu projektu, jakim jest h odciążenie sądów okręgowych i skrócenie a) zwiększenie efektywności systemu prawnego – rozwód pozasądowy pozwoli odciążyć czasu trwania sądowego postępowania w sądy okręgowe, które rozpoznają sprawy rozwodowe; umożliwienie odejścia od sprawach o rozwód. Wszak z postępowania sądowego w sprawach, które pod względem prawnym nie są doświadczeń Biura Rzecznika Praw skomplikowane i w których strony prezentują jednolite (zgodne) stanowisko, jest Obywatelskich wynika, że jeśli racjonalne; zarazem, projektowane zmiany spowodują, że organy wymiaru małżonkowie zgodnie chcą rozwiązać sprawiedliwości będą mogły skoncentrować wysiłki na skuteczniejszym niż dotychczas związek małżeński, a do tego nie mają zabezpieczeniu dobra dziecka w sytuacji rozstania się jego rodziców, zwłaszcza w małoletnich dzieci, to postępowanie sprawach, w których rodzice pozostają w konflikcie; sądowe jest zazwyczaj szybkie i sprawne.

b) promowanie pozasądowych metod załatwiania spraw cywilnych – rozwiązanie małżeństwa pozostawało jedną z ostatnich spraw, w których nie istnieje alternatywna droga (inna niż sądowa), pozwalająca na osiągnięcie określonych skutków prawnych zamierzonych przez strony;

c) zwiększenie autonomii stron – wprowadzenie procedur, u podstaw których leży zgodna wola stron, wpisuje się w tendencję do akcentowania prawa samostanowienia podmiotów prawa cywilnego, bez konieczności angażowania organu sądowego w celu rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej takich podmiotów;

d) skrócenie czasu trwania czynności zmierzających do rozwiązania małżeństwa – uproszczony zespół czynności pozasądowych pozwala na szybsze zakończenie związku małżeńskiego w przypadkach, gdy strony są zgodne i nie zachodzi potrzeba ochrony osób trzecich.

Strona | 2

Jednostka redakcyjna Podmiot Stanowisko MS lub Lp. zgłaszający strona Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę uzasadnienia lub pkt OSR

4. Sąd uwaga Wydaje się, że konstytucyjny aspekt Uwaga niezasadna. Najwyższy ogólna dopuszczalności rozwodu pozasądowego Zgodnie z treścią art. 18 Konstytucji RP, „Małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, dotycząca powinien być poddany dogłębnej rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką zgodności z refleksji. Rzeczypospolitej Polskiej”. W orzecznictwie TK wskazuje się, że „przepis ten nakazuje Konstytucją Wątpliwości odnośnie do zgodności […] podejmowanie przez państwo takich działań, które umacniają więzi między osobami projektu UDER24 z art. 18 Konstytucji - tworzącymi rodzinę, a zwłaszcza więzi istniejące między rodzicami i dziećmi oraz między Przypomnienia wymaga, iż projekt małżonkami” (wyrok TK z dnia 18 maja 2005 r., sygn. akt K 16/04). Wynika z tego, że ustawy przewidujący możliwość rozwodu procedura rozwiązania małżeństwa powinna zakładać odpowiednie wyważenie, z jednej przed kierownikiem Urzędu Stanu strony, prawa jednostek do decydowania o swoim życiu osobistym (art. 47 Konstytucji) Cywilnego (dalej USC) wskutek oraz, z drugiej strony, wyrażonego w art. 18 Konstytucji nakazu ochrony więzi między zgodnych oświadczeń małżonków był osobami, które zawarły związek małżeński. Konstytucja nie wymaga jednak, aby wniesiony do Sejmu VII kadencji rozwiązanie małżeństwa w każdym przypadku musiało być dokonywane na podstawie 11.06.2013 r. (EK-020-676/13) orzeczenia sądowego. [https://orka.sejm.gov.pl/Druki7ka.nsf/Pr Świadczy o tym treść art. 48 ust. 2 Konstytucji, zgodnie z którym „Ograniczenie lub ojekty/7-020-676-2013/$file/7-020-676- pozbawienie praw rodzicielskich może nastąpić tylko w przypadkach określonych w 2013.pdf (dostęp 04.07.2025 r.)]. ustawie i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu”. Z przepisu tego wynika, Przewidziane było w nim, między że spośród więzi międzyludzkich, wymienionych w art. 18 Konstytucji, wyłącznie innymi, dodanie do k.r.o. art. 61a o rodzicielstwo zostało uznane za więź, której rozwiązanie (polegające na pozbawieniu brzmieniu: praw rodzicielskich) wymaga rozstrzygnięcia sądowego. Zastrzeżenia takiego nie

„§ 1. Ustanie małżeństwa następuje także uczyniono w odniesieniu do małżeństwa. Dlatego też gdy chodzi o rozwiązanie w przypadku jego rozwiązania przez małżeństwa w sytuacji braku sporu między małżonkami co do rozkładu pożycia i chęci zgodne oświadczenia woli obojga zakończenia relacji małżeńskiej, a także gdy nie ma konieczności rozstrzygania o władzy małżonków, złożone przed kierownikiem rodzicielskiej, to ustawodawca ma możliwość wprowadzenia regulacji zakładających, że urzędu stanu cywilnego. nie jest w tym przypadku niezbędne uzyskanie orzeczenia sądowego. Należy dodać, że tego typu rozwiązania występują w wielu krajach europejskich. Podkreślenia wymaga, że

§ 2. Rozwiązanie małżeństwa w sposób projektowany rozwód pozasądowy nie będzie miał zastosowania w przypadku, gdy wskazany w § 1 nie jest dopuszczalne, jeżeli małżonkowie mają wspólne małżonkowie posiadają wspólne małoletnie dzieci. Poza tym rozwiedzeni pozasądowo małoletnie dzieci. małżonkowie będą zobowiązani do alimentacji na zasadach ogólnych, określonych w

§ 3. W terminie 30 dni od złożenia art. 60 § 1 K.r.o. Projekt zawiera ponadto regulacje zabezpieczające przed pochopnym oświadczenia każdy z małżonków może zakończeniem więzi małżeńskiej, polegające na tym, że – po pierwsze – do rozwodu cofnąć oświadczenie o rozwiązaniu pozasądowego nie może dojść, gdy małżeństwo trwa krócej niż rok, a po drugie – związku małżeńskiego. Cofnięcie procedura rozwodu będzie rozłożona w czasie (tj. najpierw małżonkowie składają tzw.

Strona | 3

Jednostka redakcyjna Podmiot Stanowisko MS lub Lp. zgłaszający strona Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę uzasadnienia lub pkt OSR

oświadczenia po upływie tego terminu zapewnienia, potwierdzające występowanie przesłanek rozwodu, a oświadczenia o jest bezskuteczne. rozwiązaniu małżeństwa mogą złożyć nie wcześniej niż miesiąc później). Założenia projektu nie pozbawiaj instytucji małżeństwa ochrony i opieki, o których mowa w art. 18

§ 4. Cofnięcie oświadczenia przez Konstytucji RP. Ochrona i opieka będzie w dalszym ciągu zapewniona, aczkolwiek jednego z małżonków nie wymaga zgody innymi środkami prawnymi, nieco inaczej niż dotychczas wyważającymi wchodzące w drugiego małżonka. grę wartości konstytucyjne, do których należy wspomniane wyżej prawo człowieka do

§ 5. Rozwiązanie małżeństwa następuje z decydowania o własnym życiu osobistym. upływem trzydziestodniowego terminu, o Wspomniany projekt ustawy przewidujący możliwość rozwodu przed kierownikiem którym mowa w § 3. Urzędu Stanu Cywilnego (dalej USC) wskutek zgodnych oświadczeń małżonków wniesiony do Sejmu VII kadencji 11.06.2013 r. przewidywał inną procedurę rozwiązania małżeństwa w ramach tzw. rozwodu na żądanie. Nie wymagał rocznego stażu małżeńskiego ani nie ustanawiał przesłanki zupełnego i trwałego rozkładu pożycia.

5. Sąd Uwaga częściowo zasadna. uwaga Problem spójności unormowań Najwyższy poświęconych skutkom zupełnego 1) Rozwiązanie małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego nie jest dopuszczalne, ogólna rozkładu pożycia małżeńskiego jeżeli między małżonkami toczy się sprawa o rozwód, separację, w której strona pozwana w przypadku dopuszczenia domaga się rozwodu i o unieważnienie małżeństwa. W postępowaniu w sprawie o pozasądowych rozwodów – separację, strona pozwana może żądać rozwodu, a wówczas – jeśli Sąd ustali, że nastąpił trwały i zupełny rozkład pożycia małżeńskiego oraz że nie zachodzą negatywne Projekt UDER24 nie przewiduje zmian przesłanki do orzeczenia rozwodu – orzeknie rozwiązanie małżeństwa przez rozwód. Z odnośnie do unormowania separacji ani uwagi na powyższe art. 89 a ust.2 p.a.s.c jako przesłankę negatywną winien wymieniać też odstąpienia od negatywnych oprócz sprawy o rozwód, także sprawę o separację, w której strona pozwana zażądała przesłanek rozwodowych, gdy rozwód rozwodu (w innych sprawach o separację już nie, gdyż separacja nie powoduje ustania miałby nastąpić przez kierownikiem małżeństwa; poza tym skoro była separacja tym łatwiejszy powinien być rozwód) ale USC. także o unieważnienie małżeństwa. Ustalenie istnienia małżeństwa jest nieadekwatne, gdy rozważamy rozwód. Co do ustalenia nieistnienia małżeństwa to nie jest to przeszkoda z uwagi na deklaratywny charakter wyroku. Ewentualny rozwód pozasądowy nie byłby przeszkodą o ustalenia nieistnienia małżeństwa.

Prokuratura 2) Uwaga częściowo zasadna. W postępowaniu w sprawie o separację, strona pozwana Krajowa może żądać rozwodu, a wówczas – jeśli Sąd ustali, że nastąpił trwały i zupełny rozkład pożycia małżeńskiego oraz że nie zachodzą negatywne przesłanki do orzeczenia rozwodu

Strona | 4

Jednostka redakcyjna Podmiot Stanowisko MS lub Lp. zgłaszający strona Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę uzasadnienia lub pkt OSR

uwaga Przepis wyłącza rozwód pozasądowy – orzeknie rozwiązanie małżeństwa przez rozwód. Z uwagi na powyższe, składając ogólna jedynie w przypadku, gdy pomiędzy zapewnienie, że zachodzą przesłanki do rozwiązania związku małżeńskiego w trybie małżonkami toczy się postępowanie pozasądowym oraz oświadczenie o rozwiązaniu małżeństwa, małżonkowie winni (art. 89a ust rozwodowe, pomijając inne zadeklarować nie tylko, że nie toczy się między nimi sprawa o rozwód, ale także, że nie 2 p.a.s.c.) postępowania: o separację, unieważnienie toczy się między nimi sprawa o separację, w której strona pozwana zażądała rozwodu. małżeństwa czy ustalenie istnienia lub Należy zatem zgodzić się ze stanowiskiem, zgodnie z którym powinno się wykluczyć nieistnienia małżeństwa możliwość orzeczenia rozwodu pozasądowego w sytuacji, gdy toczy się już przed sądem Propozycja brzmienia przepisu: powszechnym postępowanie o rozwód lub o separację, w którym strona pozwana domaga się rozwodu. Powyższe wynika z faktu, że procedura rozwodu pozasądowego jest

Art. 89a. ust. 2 p.a.s.c. Rozwiązanie wyjątkiem w stosunku do procedury sądowej. Aby więc zapobiec wydaniu dwóch małżeństwa w drodze rozwodu odrębnych rozstrzygnięć w dwóch różnych trybach, ale w tym samym przedmiocie i pozasądowego nie jest możliwe, jeżeli między tymi samymi stronami, zasadne jest wprowadzenie przywołanego ograniczenia. miedzy małżonkami toczy się sprawa o rozwód, separację, unieważnienie W wyniku uwzględnienia uwagi, dodano do art. 89b ust. 2 pkt. 3 p.a.s.c. i art. 89c ust. 4 małżeństwa, ustalenie istnienia bądź pkt 5 ppkt a p.a.s.c. słowa: „i separację, w której strona pozwana domaga się rozwodu”. nieistnienia małżeństwa. Jednocześnie, w sytuacji kiedy rozwiązanie małżeństwa nastąpi w drodze rozwodu pozasądowego (w tym zostanie naniesiona konstytutywna wzmianka) - mimo toczącego się postępowania sądowego o rozwód - powyższe postępowanie o rozwód będzie IWS W projekcie zaproponowano regulację, podlegało umorzeniu na podstawie art. 355 k.p.c. (wydanie wyroku stało się zbędne). uwaga która wyłącza dopuszczalność ogólna rozwiązania małżeństwa w drodze (art. 89a ust rozwodu pozasądowego, gdy między 2 p.a.s.c.) małżonkami toczy się sprawa o rozwód. Nie jest jasne (zwłaszcza w kontekście proponowanej konstrukcji konstytutywności wzmianki dodatkowej), jakie skutki następowałyby, gdyby do takiej sytuacji jednak doszło. Z proponowanego brzmienia przepisów wynika, że nie jest przeszkodą do uzyskania rozwodu pozasądowego trwająca sprawa sądowa o separację (przy czym zgodnie z art. 439 § 3 k.p.c. strona pozwana w sprawie o separację może

Strona | 5

Jednostka redakcyjna Podmiot Stanowisko MS lub Lp. zgłaszający strona Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę uzasadnienia lub pkt OSR

również żądać rozwodu). Zagadnienie wymaga jednoznacznego przesądzenia.

6. Sąd uwaga Uwaga niezasadna. Kierownik USC, mimo iż jest organem Najwyższy ogólna publicznym, ma kompetencje do 1) Małżonkowie są zobowiązani zawrzeć w pisemnych zapewnieniach oświadczenie o dokonania weryfikacji oświadczeń zupełnym i trwałym rozkładzie pożycia małżeńskiego. W związku z tym, że „zupełny i małżonków, o jakich mowa w projekcie trwały rozkład pożycia” jest pojęciem prawnym, a nie ściśle faktycznym, a zarazem UDER24 o mniejszym zakresie niż okoliczności świadczące o jego wystąpieniu, mają w części charakter osobisty, kierownik kompetencje sądu (choćby USC upewni się, czy małżonkowie rozumieją, że trwały i zupełny rozkład pożycia zasygnalizowane odnośnie do tzw. małżeńskiego, to trwałe ustanie więzi intymnych, gospodarczych i uczuciowych. Jeśli na „zgodnej” separacji). W konsekwencji, skutek treści oświadczeń małżonków, kierownik USC poweźmie w tym zakresie o ile projekt UDER24 zostałby przyjęty wątpliwości, odmówi przyjęcia zapewnień. Uwagi c.d. Ponieważ jednak jest to kwestia w aktualnej wersji, to ochrona trudna do zweryfikowania i opiera się w zasadzie tylko na zgodnych twierdzeniach małżeństwa i samych małżonków, nie małżonków, kierownik USC będzie odmawiał przyjęcia zapewnień, gdy z treści samych mających wspólnych małoletnich dzieci, oświadczeń małżonków będzie wynikało, że więzi te nie ustały, lub gdy nie zostaną gdy zgodnie wnoszą o rozwód wybierając spełnione pozostałe ustawowe przesłanki rozwodu pozasądowego. Skoro w postępowaniu jego pozasądową formę, byłaby sądowym ustala się istnienie trwałego i zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego na zdecydowanie słabsza od ochrony podstawie oświadczeń małżonków, nie ma powodów, aby uznać, iż kierownik USC nie małżonków i dzieci, które nie są jest w stanie takich oświadczeń odebrać i dokonać ich weryfikacji. wspólnymi małoletnimi dziećmi, gdy małżonkowie zgodnie żądają separacji 2) Projektując nowe rozwiązania dostrzeżono, że małżeństwo w prawie polskim podlega w postępowaniu nieprocesowym, choć ochronie konstytucyjnej, co wynika wprost z art. 18 Konstytucji RP. Z przepisów (odmiennie od rozwodu) separacja nie Konstytucji RP oraz Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wyprowadza się też zasadę powoduje ustania małżeństwa. trwałości związku małżeńskiego. Zasada ta ma fundamentalne znaczenie, lecz nie jest Sąd uwaga jednoznaczna z zasadą nierozwiązywalności małżeństwa. Konstytucja nie zastrzega Najwyższy ogólna W obowiązującym stanie prawnym rozwiązania małżeństwa do wyłącznej kognicji sądów (por. art. 48 ust. 2 Konstytucji RP). ustalenie występowania przesłanek Już w obowiązującym stanie prawnym, wiele czynności determinujących stan cywilny orzeczenia rozwodu jest zadaniem sądu. jednostki, jest dokonywanych w ramach procedur pozasądowych przed kierownikiem Skłania to do oceny, iż projektowana urzędu stanu cywilnego (m.in. uznanie ojcostwa, zmiana nazwiska). koncepcja nie jest trafna. O ile zostałby, co do zasady, dopuszczony rozwód Możliwość rozwiązania małżeństwa pod kontrolą organu władzy publicznej, jakim jest pozasądowy, to wydaje się, iż od kierownik urzędu stanu cywilnego, nie stanowi naruszenia postanowień Konstytucji RP. małżonków należałoby oczekiwać Projektowane rozwiązanie dobrze wpisuje się w obowiązujące zasady konstytucyjne. W oświadczeń wskazujących na stan ich szczególności należy przywołać następujące normy Konstytucji RP, które są istotne w więzi małżeńskich (ale nie w formie kontekście rozwodu pozasądowego: art. 18 Konstytucji RP, który zakłada, że małżeństwo

Strona | 6

Jednostka redakcyjna Podmiot Stanowisko MS lub Lp. zgłaszający strona Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę uzasadnienia lub pkt OSR

powtórzenia formuły ustawowej, iż pozostaje pod ochroną – należy zaznaczyć, że projektowany model pozasądowego rozkład pożycia jest zupełny i trwały), rozwiązania małżeństwa nie oznacza „rozwodu na żądanie”; małżonkowie, którzy chcą co do zasady weryfikowalnych. skorzystać z nowej procedury, poza wyrażeniem woli rozwiązania małżeństwa, będą Przykładowo taki charakter miałyby musieli wypełnić określone przesłanki; niezmiennie przesłanką konieczną rozwiązania oświadczenia, iż od wskazanego małżeństwa, znajdującą zastosowanie niezależnie od trybu jego rozwiązania (tak w (możliwie precyzyjnie określonego) procesie sądowym, jak i w procedurze pozasądowej), pozostaje zupełny i trwały rozkład czasu małżonkowie „żyją w rozłączeniu” pożycia małżonków; z nowej procedury będą zatem mogły skorzystać wyłącznie osoby, (pojęcie występujące w k.r.o., między którymi więzi małżeńskie faktycznie już ustały; przykładowo w art. 52 § 2 k.r.o, art. 107 §

Art. 47 Konstytucji RP, który stanowi o prawie do ochrony życia prywatnego i rodzinnego 1 k.r.o.), nie wykonują obowiązku oraz do decydowania o swoim życiu osobistym – pozasądowa procedura rozwiązania wspólnego pożycia i nie wyrażają woli Fundacja uwaga małżeństwa, opierająca się na zgodnej woli małżonków, wpisuje się we wskazane jego podjęcia. Wsparcia ogólna wartości konstytucyjne, zwiększa też prawdopodobieństwo zachowania dobrych relacji Przedsiębiorc Propozycja zmian zawarta w formatce pomiędzy dotychczasowymi małżonkami, co ma doniosłe znaczenie społeczne; art. 31 zości 1417 zakładała odstąpienie od procedury ust. 3 Konstytucji RP, który przewiduję zasadę proporcjonalności – nie ma podstaw do sądowej orzeczenia rozwodu na rzecz większej (sądowej) ingerencji organów państwa w życie obywateli, którzy są w stanie pozasądowego rozwiązania małżeństwa zapewnić realizację swoich praw w ramach działań podejmowanych przy bardziej w drodze zgodnego oświadczenia woli ograniczonej kontroli państwa; art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, który wyraża prawo do stron składanego przed kierownikiem sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez niezależny sąd – na silne podkreślenie USC lub notariuszem (powierzenie zasługuje, że projektowane unormowanie stanowi tylko alternatywę dla małżonków, równoległe tym dwóm osobom wypełniających określone przesłanki, nie eliminuje natomiast sądowego trybu możliwości dokonywania w tym zakresie rozwiązania małżeństwa; małżonek, który uzna, że jego interesy lepiej zabezpieczy tryb czynności nie było przypadkowe) w sądowy, będzie mógł wystąpić o rozwiązanie związku do sądu, w tym również wtedy, gdy ramach prostej i szybszej niż w danym małżeństwie nie ma wspólnych małoletnich dzieci. postepowanie przed sądem procedury.

3) Rozwiązanie małżeństwa będzie następowało w drodze czynności podejmowanych Tymczasem propozycja zawarta w przed kierownikiem USC, który będzie weryfikował spełnienie ustawowych przesłanek projekcie wydaje się być nadmiernie rozwodu pozasądowego i dokona odpowiednich wpisów w rejestrze stanu cywilnego. skomplikowana i nie adresuje drugiej Ze względu na rodzaj czynności wykonywanych przez kierownika USC oraz publiczny części proponowanego rozwiązania, a charakter tych zadań, kierownika USC uznać należy za osobę zaufania publicznego. więc umożliwienia rozwiązywania małżeństwa przez notariusza. Procedura rozwodu pozasądowego, choć opierająca się na zgodnej woli małżonków, będzie pozostawać pod kontrolą tego organu publicznego. Szczególnym wyrazem tej Wprowadzenie równoległej możliwości kontroli jest projektowane rozwiązanie, zgodnie z którym konieczne jest dołączenie do skorzystania z kierownika USC lub aktu małżeństwa konstytutywnej wzmianki o rozwiązaniu małżeństwa. notariusza było kluczowym założeniem

Strona | 7

Jednostka redakcyjna Podmiot Stanowisko MS lub Lp. zgłaszający strona Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę uzasadnienia lub pkt OSR

dla zapewnienia należytej ochrony praw Za wskazaniem kierownika urzędu stanu cywilnego, jako organu odpowiedzialnego za obywateli i bezpieczeństwa prawnego. procedurę rozwodu pozasądowego, przemawiają liczne argumenty:

a) łatwy dostęp do urzędu stanu cywilnego – urzędy takie funkcjonują we wszystkich IWS uwaga gminach w Polsce; obecnie w Polsce działa 2255 urzędów stanu cywilnego; w każdej ogólna W odniesieniu do całego projektu ustawy, gminie jest USC, a w większych gminach miejskich jest więcej niż jeden USC; pewne wątpliwości może budzić powierzenie przyjmowania oświadczeń o b) odpowiednie przygotowanie zawodowe i doświadczenie kierownika urzędu stanu rozwiązaniu małżeństwa wyłącznie cywilnego – instytucja rozwodu pozasądowego została zaprojektowana przy kierownikom u.s.c. Osoby te nie muszą uwzględnieniu rozwiązań oraz procedur funkcjonujących od wielu lat w ustawie - Prawo posiadać wykształcenia prawniczego a o aktach stanu cywilnego, w tym w szczególności przy wykorzystaniu mechanizmów mają dokonywać oceny okoliczności analogicznych do tych, jakie są przewidziane przy zawarciu małżeństwa przed obecnie weryfikowanych przez sądy kierownikiem USC; racjonalne wydaje się wskazanie - przy rozwiązaniu związku okręgowe. Ponadto, obciążenie ich małżeńskiego - tego samego organu, który jest zaangażowany w procedurę zawarcia dodatkowymi obowiązkami w dużych małżeństwa; rozmiarach grozi znaczącym

c) projekt przyjmuje koncepcję tzw. „odmiejscowienia” czynności podejmowanych przez ograniczeniem szybkości załatwiania małżonków w urzędzie stanu cywilnego, co wpisuje się w dotychczasowe rozwiązania innych spraw. Obawy te są szczególnie ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego. Poszczególne czynności mogą być uzasadnione w wielkich miastach. dokonywane przed wybranym przez małżonków (dowolnym) kierownikiem USC w Zapewnieniu sprawności postępowania Polsce. oraz realnemu ułatwieniu obywatelom szybkiego oraz spokojnego załatwienia d) uproszczenie formalności oraz obiegu dokumentów, które są weryfikowane lub tych trudnych i stresujących spraw sporządzane przy rozwiązaniu małżeństwa – kierownik USC ma bezpośredni dostęp do mogłoby sprzyjać wprowadzenie rejestru stanu cywilnego oraz do rejestru PESEL, co pozwala na przeprowadzenie właściwości przemiennej kierowników weryfikacji określonych okoliczności, a także na zakończenie procedury przez dołączenie USC oraz notariuszy, przy zachowaniu do aktu małżeństwa wzmianki dodatkowej o rozwiązaniu związku; jednolitych i prawnie określonych opłat.

e) istotne przyspieszenie procedury rozwiązania małżeństwa – w przypadku czynności dokonywanych przed kierownikiem USC właściwym ze względu na miejsce sporządzenia aktu małżeństwa jest w całości eliminowany obieg dokumentów, w innych przypadkach Zdaniem Krajowej Rady Notarialnej Krajowa natomiast ma to wyłączenie charakter wewnętrzny (następuje pomiędzy urzędami stanu model powierzania rozwodów Rada cywilnego); pozasądowych kierownikom USC nie jest Notarialna optymalny. Przede wszystkim nie f) możliwość połączenia procedury rozwiązania małżeństwa z niezwłocznym złożeniem uwzględnia, że zgodnie z utrwalonym oświadczenia o powrocie do nazwiska noszonego przed jego zawarciem – organem stanowiskiem Sądu Najwyższego notariusz sprawuje jurysdykcję

Strona | 8

Jednostka redakcyjna Podmiot Stanowisko MS lub Lp. zgłaszający strona Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę uzasadnienia lub pkt OSR

prewencyjną, w ramach ktorej notariusz właściwym do przyjmowania takich oświadczeń jest bowiem również kierownik urzędu między innymi udziela stronom stanu cywilnego (art. 59 k.r.o.); niezbędnych wyjaśnień dotyczących

g) możliwość ustalenia opłaty skarbowej za czynności dokonywane w urzędzie stanu dokonywanej czynności notarialnej. Jak cywilnego na niewygórowanym poziomie (analogicznym do opłaty sądowej w sprawie celnie wskazano w judykaturze, podczas rozwodowej), co ma służyć pokryciu poniesionych przez urzędy stanu cywilnego kosztów sporządzania aktu notarialnego notariusz zadań zleconych z zakresu administracji rządowej, a jednocześnie nie przekreśli szerokiej powinien przybrać pozycję głównego dostępności (w ujęciu fiskalnym) rozwodu pozasądowego dla obywateli; regulatora sfery obrotu i bezpieczeństwa prawnego umawiających się stron. W ten h) zabezpieczenie urzędowego charakteru czynności dokonywanych przez małżonków, sposób zajmuje miejsce w systemie, w pozwalające na podkreślenie znaczenia samego małżeństwa, uwydatnienie powagi i którym kontrolowanym przez państwo konsekwencji rozwiązania związku, co ma skłonić małżonków do refleksji, przy operatorom pozostawia się troskę o jednoczesnym ustawowym określeniu minimalnego „czasu do namysłu” między regulację pewnych rodzajów działalności. zainicjowaniem procedury i złożeniem definitywnych oświadczeń, wskazujących na wolę Powierzenie prowadzenia spraw rozwiązania związku małżeńskiego. rozwodowych notariuszom umożliwiłoby w szczególności sprawne i kompleksowe Ustawodawca w art. 8 ust. 1 p.a.s.c. wskazuje na wymogi, które musi spełniać osoba ubiegająca się o zatrudnienie na stanowisku kierownika USC oraz stanowisku zastępcy rozstrzygnięcie spraw majątkowych kierownika USC (niebędąca wójtem, burmistrzem, prezydentem miasta). Osoba starająca małżonków, a także ochronę strony się o wskazane stanowiska: słabszej, albowiem wyjaśnienia notariusza na temat konsekwencji 1) musi posiadać obywatelstwo polskie, pełną zdolność do czynności prawnych oraz rozwodu, również w sferze majątkowej, korzystać z pełni praw publicznych; gwarantują podjęcie przemyślanej decyzji rozwodowej. 2) nie może być skazana prawomocnym wyrokiem sądu za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe;

3) musi posiadać:

a) dyplom ukończenia wyższych studiów prawniczych lub administracyjnych potwierdzający uzyskanie tytułu zawodowego magistra, lub

b) dyplom potwierdzający ukończenie wyższych studiów prawniczych lub administracyjnych za granicą, o którym mowa w art. 326 ust. 1 PrSzkolWyżiN, albo uznany za równoważny polskiemu dyplomowi potwierdzającemu uzyskanie tytułu zawodowego magistra zgodnie z art. 327 ust. 1 PrSzkolWyżiN, lub c) dyplom potwierdzający uzyskanie tytułu zawodowego magistra i świadectwo ukończenia studiów podyplomowych w zakresie administracji;

Strona | 9

Jednostka redakcyjna Podmiot Stanowisko MS lub Lp. zgłaszający strona Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę uzasadnienia lub pkt OSR

4) musi posiadać łącznie co najmniej trzyletni staż pracy na stanowiskach urzędniczych w urzędach lub w samorządowych jednostkach organizacyjnych, w służbie cywilnej, w urzędach państwowych lub w służbie zagranicznej, z wyjątkiem stanowisk pomocniczych i obsługi. Analiza ogłoszeń o naborze na wolne stanowiska kierownika USC oraz jego zastępcy pozwala na wskazanie dodatkowych (fakultatywnych) wymogów, które najczęściej są stawiane kandydatom na te stanowiska. W szczególności można wyróżnić:

1) znajomość przepisów prawa z zakresu aktów stanu cywilnego oraz innych ustaw regulujących uprawnienia i obowiązki kierownika USC,

2) komunikatywność,

4) zdolność analitycznego myślenia,

6) sumienność. Z przyczyn wypunktowanych powyżej - zasadnym jest powierzenie kierownikom USC przeprowadzenia procedury rozwodu pozasądowego. Przewidziane szkolenia dla kierowników USC, w zakresie projektowanej ustawy, zapewnią prawidłowe funkcjonowanie nowej instytucji w porządku prawnym.

7. Uwaga niezasadna. Zgodnie z treścią art. 18 Konstytucji RP, „Małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej”. W orzecznictwie TK wskazuje się, że „przepis ten nakazuje W świetle art. 18 Konstytucji projekt […] podejmowanie przez państwo takich działań, które umacniają więzi między osobami uwagi narusza zasadę trwałości małżeństwa tworzącymi rodzinę, a zwłaszcza więzi istniejące między rodzicami i dziećmi oraz między Krajowa ogólne umożliwiając jego rozwiązanie w trybie małżonkami” (wyrok TK z dnia 18 maja 2005 r., sygn. akt K 16/04). Wynika z tego, że Rada natury administracyjnym, przed kierownikiem procedura rozwiązania małżeństwa powinna zakładać odpowiednie wyważenie, z jednej Sądownictwa konstytucyjn USC, co znacznie obniża próg ochrony strony, prawa jednostek do decydowania o swoim życiu osobistym (art. 47 Konstytucji) ej instytucji małżeństwa. oraz, z drugiej strony, wyrażonego w art. 18 Konstytucji nakazu ochrony więzi między osobami, które zawarły związek małżeński. Konstytucja nie wymaga jednak, aby rozwiązanie małżeństwa w każdym przypadku musiało być dokonywane na podstawie orzeczenia sądowego. Świadczy o tym treść art. 48 ust. 2 Konstytucji, zgodnie z którym „Ograniczenie lub pozbawienie praw rodzicielskich może nastąpić tylko w przypadkach określonych w

Strona | 10

Jednostka redakcyjna Podmiot Stanowisko MS lub Lp. zgłaszający strona Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę uzasadnienia lub pkt OSR

ustawie i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu”. Z przepisu tego wynika, że spośród więzi międzyludzkich, wymienionych w art. 18 Konstytucji, wyłącznie rodzicielstwo zostało uznane za więź, której rozwiązanie (polegające na pozbawieniu praw rodzicielskich) wymaga rozstrzygnięcia sądowego. Zastrzeżenia takiego nie uczyniono w odniesieniu do małżeństwa. Dlatego też gdy chodzi o rozwiązanie małżeństwa w sytuacji braku sporu między małżonkami co do rozkładu pożycia i chęci zakończenia relacji małżeńskiej, a także gdy nie ma konieczności rozstrzygania o władzy rodzicielskiej, to ustawodawca ma możliwość wprowadzenia regulacji zakładających, że nie jest w tym przypadku niezbędne uzyskanie orzeczenia sądowego. Należy dodać, że tego typu rozwiązania występują w wielu krajach europejskich. Podkreślenia wymaga, że projektowany rozwód pozasądowy nie będzie miał zastosowania w przypadku, gdy małżonkowie posiadają wspólne małoletnie dzieci. Poza tym rozwiedzeni pozasądowo małżonkowie będą zobowiązani do alimentacji na zasadach ogólnych, określonych w art. 60 § 1 K.r.o. Projekt zawiera ponadto regulacje zabezpieczające przed pochopnym zakończeniem więzi małżeńskiej, polegające na tym, że – po pierwsze – do rozwodu pozasądowego nie może dojść, gdy małżeństwo trwa krócej niż rok, a po drugie – procedura rozwodu będzie rozłożona w czasie (tj. najpierw małżonkowie składają tzw. zapewnienia, potwierdzające występowanie przesłanek rozwodu, a oświadczenia o rozwiązaniu małżeństwa mogą złożyć nie wcześniej niż miesiąc później). Założenia projektu nie pozbawiaj instytucji małżeństwa ochrony i opieki, o których mowa w art. 18 Konstytucji RP. Ochrona i opieka będzie w dalszym ciągu zapewniona, aczkolwiek innymi środkami prawnymi, nieco inaczej niż dotychczas wyważającymi wchodzące w grę wartości konstytucyjne, do których należy wspomniane wyżej prawo człowieka do decydowania o własnym życiu osobistym. Wspomniany projekt ustawy przewidujący możliwość rozwodu przed kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego (dalej USC) wskutek zgodnych oświadczeń małżonków wniesiony do Sejmu VII kadencji 11.06.2013 r. przewidywał inną procedurę rozwiązania małżeństwa w ramach tzw. rozwodu na żądanie. Nie wymagał rocznego stażu małżeńskiego ani nie ustanawiał przesłanki zupełnego i trwałego rozkładu pożycia.

8. Polska Wprowadzenie rozwodu pozasądowego, Uwaga niezasadna. Federacja uwaga w praktyce „na życzenie" obojga Projektodawca nie podziela stanowiska, zgodnie z którym projekt stanowi kolejny Ruchów ogólna małżonków bezdzietnych lub z destrukcyjny krok po rezygnacji z przeprowadzania procesu pojednawczego w sprawach Obrony Życia dotycząca pełnoletnimi już dziećmi, godzi w rozwodowych. Podobnie nie sposób zgodzić się z tym, że proponowane rozwiązania

Strona | 11

Jednostka redakcyjna Podmiot Stanowisko MS lub Lp. zgłaszający strona Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę uzasadnienia lub pkt OSR

zgodności z powagę i znaczenie instytucji zniszczą spójność społeczną i poczucie wzajemnej odpowiedzialności. Projektowany Konstytucją małżeństwa. model pozasądowego rozwiązania małżeństwa nie jest tożsamy z „rozwodem na żądanie”. Konieczną przesłanką rozwiązania małżeństwa, niezależnie od trybu jego Proponowane rozwiązania w uzyskaniu rozwiązania, pozostaje zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego. Z nowej – rozwodu poza sądem idą tak daleko, że pozasądowej – procedury będą mogły skorzystać wyłącznie osoby, między którymi formalności z tym związane mogą być więzi małżeńskie faktycznie już ustały. Oświadczenia wiedzy o ustaniu tych więzi będą przeprowadzone w każdym urzędzie składać oboje małżonkowie, jednocześnie obecni przed kierownikiem Urzędu Stanu stanu cywilnego na terenie kraju. Takie Cywilnego. Projektowane rozwiązania wprowadzające m.in. wymóg co najmniej rozwiązanie prawne stanie się kolejnym rocznego stażu małżeńskiego oraz konieczny czas do namysłu – co najmniej miesięczny sygnałem dla małżonków, którzy okres pomiędzy złożeniem zapewnienia, a złożeniem oświadczeń o rozwiązaniu przeżywają jakikolwiek kryzys w małżeństwa, zapobiegają pochopnym decyzjom. Tryb pozasądowego rozwiązania związku, do ułatwionego rozwodu często małżeństwa został zastrzeżony wyłącznie dla małżonków nieposiadających małoletnich bez należytej rozwagi. Będzie to dzieci. prowadzić do oczywistej banalizacji znaczenia związku małżeńskiego i Należy zauważyć, że w postępowaniu w sprawach o rozwód, w przypadku gdy powszechności rozwodów oraz sprzyjać małżonkowie nie mają małoletnich dzieci, sąd może ograniczyć postępowanie rozpadowi tkanki społecznej i dowodowe wyłącznie do zeznań małżonków, które co do zasady nie są składane pod nietrwałości więzi rodzinnej. odpowiedzialnością karną. Rozwiązania te są w oczywistej Projektując nowe rozwiązania uwzględniono, że małżeństwo w prawie polskim podlega sprzeczności z Konstytucją RP oraz ochronie konstytucyjnej, co wynika wprost z art. 18 Konstytucji RP. Z przepisów Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, Konstytucji RP oraz Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wyprowadza się też zasadę które podkreślają znaczenie i potrzebę trwałości związku małżeńskiego. Zasada ta ma fundamentalne znaczenie, lecz nie jest istnienia małżeństwa i rodziny). jednoznaczna z zasadą nierozwiązywalności małżeństwa. Konstytucja nie zastrzega rozwiązania małżeństwa do wyłącznej kognicji sądów (por. art. 48 ust. 2 Konstytucji RP). Już w obowiązującym stanie prawnym, wiele czynności determinujących stan cywilny jednostki, jest dokonywanych w ramach procedur pozasądowych przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego (m.in. uznanie ojcostwa, zmiana nazwiska). Możliwość rozwiązania małżeństwa pod kontrolą organu władzy publicznej, jakim jest kierownik urzędu stanu cywilnego, nie stanowi naruszenia postanowień Konstytucji RP. Zgodnie z treścią art. 18 Konstytucji RP, „Małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej”. W orzecznictwie TK wskazuje się, że „przepis ten nakazuje […] podejmowanie przez państwo takich działań, które umacniają więzi między osobami tworzącymi rodzinę, a zwłaszcza więzi istniejące między rodzicami i dziećmi oraz między małżonkami” (wyrok TK z 18 maja 2005 r., sygn. akt K 16/04). Wynika z tego, że procedura

Strona | 12

Jednostka redakcyjna Podmiot Stanowisko MS lub Lp. zgłaszający strona Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę uzasadnienia lub pkt OSR

rozwiązania małżeństwa powinna zakładać odpowiednie wyważenie, z jednej strony, prawa jednostek do decydowania o swoim życiu osobistym (art. 47 Konstytucji) oraz, z drugiej strony, wyrażonego w art. 18 Konstytucji nakazu ochrony więzi między osobami, które zawarły związek małżeński. Konstytucja nie wymaga jednak, aby rozwiązanie małżeństwa w każdym przypadku musiało być dokonywane na podstawie orzeczenia sądowego. Świadczy o tym treść art. 48 ust. 2 Konstytucji, zgodnie z którym „Ograniczenie lub pozbawienie praw rodzicielskich może nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu”. Z przepisu tego wynika, że spośród więzi międzyludzkich, wymienionych w art. 18 Konstytucji, wyłącznie rodzicielstwo zostało uznane za więź, której rozwiązanie (polegające na ingerencji we władzę rodzicielską) wymaga rozstrzygnięcia sądowego. Zastrzeżenia takiego nie uczyniono w odniesieniu do małżeństwa.

9. Prawo rodzinne nie różnicuje rodzaju Uwaga niezasadna. małżeństwa. Konstrukcja prawna Projekt ustawy o wprowadzeniu rozwodu pozasądowego stanowi wyważoną i budująca związek małżeński jest taka nowoczesną odpowiedź na oczekiwania społeczne i potrzebę odciążenia sądownictwa od sama zarówno w odniesieniu do spraw niespornych. Projektowane przepisy nie różnicują małżeństw. Uproszczona małżeństw bezdzietnych, jak i do uwaga procedura rozwiązania małżeństwa jest przewidziana wyłącznie dla małżonków małżeństw z pełnoletnimi czy Polska ogólna nieposiadających małoletnich dzieci, bowiem w przypadku, gdy małżonkowie posiadają małoletnimi dziećmi. Tymczasem Federacja dotycząca małoletnie dzieci, w sprawie o rozwód sąd rozwodowy pełni także funkcję sądu projektodawcy nowej ustawy Ruchów naruszenia opiekuńczego - ma obowiązek orzec o władzy rodzicielskiej (co jak wskazano w uwadze wprowadzają rozróżnienia godzące w Obrony Życia zasady nr 3 stanowi wyłączną kognicję sądu), o kontaktach z dziećmi, o obowiązku ponoszenia równość małżeństw. Wprowadzają równości kosztów utrzymania małoletniego dziecka małżonków. Z tego względu rozwiązanie bowiem jakby dwa rodzaje małżeństw: te małżeństwa przez rozwód małżonków posiadających małoletnie dzieci może nastąpić z małoletnimi dziećmi oraz te mniej wyłącznie przed sądem. Projektowane uregulowanie zostało starannie skonstruowane, w ważne, bez małoletnich dzieci, których oparciu o wymogi konstytucyjne oraz standardy unijne, zapewniając odpowiednie funkcjonowanie można bagatelizować mechanizmy kontroli, bezpieczeństwa i ochrony interesów obywateli. prawnie oferując szybki i łatwy rozwód

10. Projekt z jednej strony wprowadza Uwaga niezasadna. Polska maksymalne ułatwienia dla rozwodów Federacja uwaga O unieważnieniu rozwodu pozasądowego będzie orzekał sąd w procesie cywilnym w pozasądowych, a z drugiej utrudnienia, Ruchów ogólna postępowaniu odrębnym w sprawach małżeńskich. W ocenie projektodawcy nie jest jeżeli jeden z małżonków chciałby Obrony Życia możliwa inna droga aniżeli sądowa, w celu stwierdzenia unieważnienia rozwodu. unieważnić w ten sposób uzyskany Procedura ta będzie oparta na zbliżonych zasadach do obowiązującej regulacji dotyczącej rozwód na drodze administracyjnej. W

Strona | 13

Jednostka redakcyjna Podmiot Stanowisko MS lub Lp. zgłaszający strona Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę uzasadnienia lub pkt OSR

takiej sytuacji konieczne byłoby unieważnienia małżeństwa. W tym celu konieczne są zmiany w Kodeksie postępowania postępowanie sądowe, co z pewnością cywilnego, w tym zmiana art. 425 k.p.c., dodanie art. 448 § 3 k.p.c., a także zmiana art. jest trudniejsze dla wielu osób 449 § 1 oraz art. 451 § 2 k.p.c. Projekt zakłada, że w wyjątkowych przypadkach będzie możliwe unieważnienie rozwodu pozasądowego na skutek orzeczenia sądu. Do okoliczności tych zaliczono wady oświadczeń woli małżonków, występujące przy wyrażaniu przed kierownikiem USC woli rozwiązania małżeństwa (etap 2), jak również ujawnienie, że w chwili wyrażania tej woli, małżonkowie mieli wspólne małoletnie dzieci. Naruszenie innych wymagań (przesłanek) rozwodu pozasądowego, nie daje podstawy do jego unieważnienia. W praktyce jednak takie sytuacje mogą się pojawić zupełnie wyjątkowo. Projektowana, kilkuetapowa procedura pozasądowego rozwiązania małżeństwa, z udziałem kierownika USC, powinna umożliwić wcześniejsze wykrycie ewentualnych nieprawidłowości.

11. Krajowa Kierownik USC nie jest organem Uwaga niezasadna - zbyt ogólna. Rada wyposażonym w instrumenty Odpowiedź, jak powyżej - w pkt 1 oraz w pkt 6 ppkt 3. Sądownictwa odpowiednie do merytorycznej oceny przesłanek rozwodu. W projektowanej ustawie małżonkowie są zobowiązani zawrzeć w pisemnych zapewnieniach, potwierdzających występowanie przesłanek rozwiązania małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego, oświadczenie o zupełnym i trwałym rozkładzie pożycia małżeńskiego (art. 89 b ust. 1 i ust. 2 pkt 6 p.a.s.c. Zupełny i trwały rozkład pożycia jest pojęciem prawnym, a nie ściśle faktycznym, a zarazem okoliczności uwaga Urzędnik Stanu Cywilnego, który według świadczące o jego wystąpieniu mają w części charakter osobisty. ogólna projektu ustawy przyjmuje zgodne oświadczenia małżonków o trwałym i W związku z tym, że „zupełny i trwały rozkład pożycia” jest związany z okolicznościami zupełnym rozkładzie pożycia ściśle osobistymi, które świadczące o jego wystąpieniu, kierownik USC upewni się, czy Polska małżonkowie rozumieją, że trwały i zupełny rozkład pożycia małżeńskiego, to trwałe uwaga małżeńskiego, nie ma żadnych sposobów Federacja ogólna weryfikacji prawdziwości tych ustanie więzi intymnych, gospodarczych i uczuciowych, a także brak woli obojga Ruchów oświadczeń. Może to prowadzić do małżonków ich ponownego nawiązania. Jeśli na skutek treści oświadczeń małżonków Obrony Życia nadużyć, co nie sprzyja rzetelności kierownik USC poweźmie w tym zakresie wątpliwości, odmówi przyjęcia zapewnień. Jest postępowania administracyjnego. Sąd ma to kwestia trudna do zweryfikowania i opiera się w zasadzie tylko na zgodnych w tej kwestii prawne możliwości twierdzeniach małżonków. Zatem kierownik USC będzie odmawiał przyjęcia tych ustalenia prawdy obiektywnej o zapewnień jedynie wtedy, gdy z treści samych oświadczeń małżonków będzie wynikało, rzeczywistym rozkładzie pożycia że więzi te nie ustały, lub gdy nie zostaną spełnione pozostałe ustawowe przesłanki rozwodu pozasądowego. Skoro w postępowaniu sądowym sąd ustala istnienie trwałego i zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego na podstawie oświadczeń małżonków, nie ma

Strona | 14

Jednostka redakcyjna Podmiot Stanowisko MS lub Lp. zgłaszający strona Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę uzasadnienia lub pkt OSR

powodów, aby uznać, iż kierownik USC nie jest w stanie takich oświadczeń odebrać i dokonać ich weryfikacji. Odpowiednie przygotowanie zawodowe i doświadczenie kierownika USC dają gwarancję, że będzie on kompetentny do realizacji tych czynności. Zgodnie z art. 229 k.p.c. w postępowaniu sądowym nie wymagają dowodu fakty Krajowa Brak instrumentów dla kierowników USC przyznane w toku postępowania przez stronę przeciwną, jeżeli przyznanie nie budzi Rada Radców do zbadania i oceny, czy doszło do wątpliwości. Tym samym, jeśli jednocześnie obecni małżonkowie złożą zgodne Prawnych zupełnego i trwałego rozkładu pożycia . oświadczenia o zupełnym i trwałym rozkładzie pożycia małżeńskiego, ich twierdzenia w tym zakresie zostaną uznane za prawdziwe, jeśli nie będą budzić wątpliwości. Kierownik USC ma analogiczne kompetencje do sądu w zakresie weryfikacji przesłanek koniecznych rozwodu. Formuła zupełnego i trwałego rozkładu pożycia jest spójna z systemem sądowym, co ma znaczenie w kontekście oceny zgodności projektowanego rozwiązania z art.18 Konstytucji. Zapobiegnie to rozróżnianiu przesłanek rozwodu w zależności od wybranego trybu (postępowanie sądowe/ procedura pozasądowa) i w ten właśnie sposób uchroni przed zarzutem „rozwodu na żądanie’’. Co więcej, pominięcie przesłanki „zupełnego i trwałego rozkładu pożycia” oznaczałoby nierówność wobec prawa – tylko małżonkowie posiadający dzieci mieliby obowiązek udowodnienia, że łączące ich więzi (emocjonalne, materialne i seksualne) całkowicie i trwale ustały (art. 56§ 1 Kodeks rodzinny i opiekuńczy). Nadto podkreślić należy, że instytucja rozwodu pozasądowego została zaprojektowana przy uwzględnieniu rozwiązań oraz procedur funkcjonujących od wielu lat w ustawie Prawo o aktach stanu cywilnego [1], w tym w szczególności przy wykorzystaniu mechanizmów analogicznych do tych, jakie są przewidziane przy zawarciu małżeństwa przed kierownikiem USC. Procedura rozwodu pozasądowego, choć opierająca się na zgodnej woli małżonków, będzie pozostawać pod kontrolą tego organu publicznego. Szczególnym wyrazem tej kontroli jest projektowane rozwiązanie, zgodnie z którym jest konieczne dołączenie do aktu małżeństwa konstytutywnej wzmianki o rozwiązaniu małżeństwa oraz możliwość odmowy przyjęcia oświadczeń. Jeżeli kierownik USC poweźmie jakiekolwiek wątpliwości, to odmówi przyjęcia oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa. Ze względu na rodzaj czynności wykonywanych przez kierownika USC oraz publiczny charakter tych zadań, kierownika USC uznać należy za osobę zaufania publicznego.

Strona | 15

Jednostka redakcyjna Podmiot Stanowisko MS lub Lp. zgłaszający strona Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę uzasadnienia lub pkt OSR

12. Nie przewidziano ograniczenia Uwaga niezasadna. czasowego, w którym kierownik USC Z projektu wynika, że zapewnienia są ważne przez okres 6 miesięcy od daty ich złożenia może procedować rozwód pozasądowy na przez obydwoje małżonków, zamierzających złożyć oświadczenia o rozwiązaniu Krajowa podstawie pisemnych zapewnień uwaga małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego - art. 89b ust. 7 p.a.s.c.: "Zapewnienia, o Rada małżonków, co oznacza, że nawet po ogólna których mowa w ust. 1, są ważne przez okres 6 miesięcy od daty ich złożenia przez Sądownictwa upływie znacznego czasu od ich złożenia małżonków zamierzających rozwiązać małżeństwo w drodze rozwodu pozasądowego''. hipotetycznie możliwe będzie rozwiązanie małżeństwa, bez ponownej weryfikacji przesłanek rozwodu.

13. Uwaga niezasadna. Rozwiązanie małżeństwa będzie następowało w drodze czynności podejmowanych przed kierownikiem USC, który będzie weryfikował spełnienie ustawowych przesłanek rozwodu pozasądowego i dokona odpowiednich wpisów w rejestrze stanu cywilnego. Ze względu na rodzaj czynności wykonywanych przez kierownika USC oraz publiczny charakter tych zadań, kierownika USC uznać należy za osobę zaufania publicznego. Procedura rozwodu pozasądowego, choć opierająca się na zgodnej woli małżonków, będzie pozostawać pod kontrolą tego organu publicznego. Szczególnym wyrazem tej Zarząd Małżonkowie powinni mieć wybór, czy kontroli jest projektowane rozwiązanie, zgodnie z którym konieczne jest dołączenie do Główny chcą rozwieść się pozasądowo przed uwaga aktu małżeństwa konstytutywnej wzmianki o rozwiązaniu małżeństwa. Stowarzyszen kierownikiem USC, czy też przed ogólna notariuszem. Za wskazaniem kierownika urzędu stanu cywilnego, jako organu odpowiedzialnego za ia Notariuszy RP procedurę rozwodu pozasądowego, przemawiają liczne argumenty:

a) łatwy dostęp do urzędu stanu cywilnego – urzędy takie funkcjonują we wszystkich gminach w Polsce; obecnie w Polsce działa 2255 urzędów stanu cywilnego; w każdej gminie jest USC, a w większych gminach miejskich jest więcej niż jeden USC;

b) odpowiednie przygotowanie zawodowe i doświadczenie kierownika urzędu stanu cywilnego – instytucja rozwodu pozasądowego została zaprojektowana przy uwzględnieniu rozwiązań oraz procedur funkcjonujących od wielu lat w ustawie - Prawo o aktach stanu cywilnego, w tym w szczególności przy wykorzystaniu mechanizmów analogicznych do tych, jakie są przewidziane przy zawarciu małżeństwa przed kierownikiem USC; racjonalne wydaje się wskazanie - przy rozwiązaniu związku

Strona | 16

Jednostka redakcyjna Podmiot Stanowisko MS lub Lp. zgłaszający strona Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę uzasadnienia lub pkt OSR

małżeńskiego - tego samego organu, który jest zaangażowany w procedurę zawarcia małżeństwa;

c) projekt przyjmuje koncepcję tzw. „odmiejscowienia” czynności podejmowanych przez małżonków w urzędzie stanu cywilnego, co wpisuje się w dotychczasowe rozwiązania ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego. Poszczególne czynności mogą być dokonywane przed wybranym przez małżonków (dowolnym) kierownikiem USC w Polsce.

d) uproszczenie formalności oraz obiegu dokumentów, które są weryfikowane lub sporządzane przy rozwiązaniu małżeństwa – kierownik USC ma bezpośredni dostęp do rejestru stanu cywilnego oraz do rejestru PESEL, co pozwala na przeprowadzenie weryfikacji określonych okoliczności, a także na zakończenie procedury przez dołączenie do aktu małżeństwa wzmianki dodatkowej o rozwiązaniu związku;

e) istotne przyspieszenie procedury rozwiązania małżeństwa – w przypadku czynności dokonywanych przed kierownikiem USC właściwym ze względu na miejsce sporządzenia aktu małżeństwa jest w całości eliminowany obieg dokumentów, w innych przypadkach natomiast ma to wyłączenie charakter wewnętrzny (następuje pomiędzy urzędami stanu cywilnego);

f) możliwość połączenia procedury rozwiązania małżeństwa z niezwłocznym złożeniem oświadczenia o powrocie do nazwiska noszonego przed jego zawarciem – organem właściwym do przyjmowania takich oświadczeń jest bowiem również kierownik urzędu stanu cywilnego (art. 59 k.r.o.);

g) możliwość ustalenia opłaty skarbowej za czynności dokonywane w urzędzie stanu cywilnego na niewygórowanym poziomie (analogicznym do opłaty sądowej w sprawie rozwodowej), co ma służyć pokryciu poniesionych przez urzędy stanu cywilnego kosztów zadań zleconych z zakresu administracji rządowej, a jednocześnie nie przekreśli szerokiej dostępności (w ujęciu fiskalnym) rozwodu pozasądowego dla obywateli;

h) zabezpieczenie urzędowego charakteru czynności dokonywanych przez małżonków, pozwalające na podkreślenie znaczenia samego małżeństwa, uwydatnienie powagi i konsekwencji rozwiązania związku, co ma skłonić małżonków do refleksji, przy jednoczesnym ustawowym określeniu minimalnego „czasu do namysłu” między

Strona | 17

Jednostka redakcyjna Podmiot Stanowisko MS lub Lp. zgłaszający strona Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę uzasadnienia lub pkt OSR

zainicjowaniem procedury i złożeniem definitywnych oświadczeń, wskazujących na wolę rozwiązania związku małżeńskiego. Ustawodawca w art. 8 ust. 1 p.a.s.c. wskazuje na wymogi, które musi spełniać osoba ubiegająca się o zatrudnienie na stanowisku kierownika USC oraz stanowisku zastępcy kierownika USC (niebędąca wójtem, burmistrzem, prezydentem miasta). Osoba starająca się o wskazane stanowiska:

1) musi posiadać obywatelstwo polskie, pełną zdolność do czynności prawnych oraz korzystać z pełni praw publicznych;

2) nie może być skazana prawomocnym wyrokiem sądu za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe;

3) musi posiadać:

a) dyplom ukończenia wyższych studiów prawniczych lub administracyjnych potwierdzający uzyskanie tytułu zawodowego magistra, lub

b) dyplom potwierdzający ukończenie wyższych studiów prawniczych lub administracyjnych za granicą, o którym mowa w art. 326 ust. 1 PrSzkolWyżiN, albo uznany za równoważny polskiemu dyplomowi potwierdzającemu uzyskanie tytułu zawodowego magistra zgodnie z art. 327 ust. 1 PrSzkolWyżiN, lub c) dyplom potwierdzający uzyskanie tytułu zawodowego magistra i świadectwo ukończenia studiów podyplomowych w zakresie administracji;

4) musi posiadać łącznie co najmniej trzyletni staż pracy na stanowiskach urzędniczych w urzędach lub w samorządowych jednostkach organizacyjnych, w służbie cywilnej, w urzędach państwowych lub w służbie zagranicznej, z wyjątkiem stanowisk pomocniczych i obsługi. Analiza ogłoszeń o naborze na wolne stanowiska kierownika USC oraz jego zastępcy pozwala na wskazanie dodatkowych (fakultatywnych) wymogów, które najczęściej są stawiane kandydatom na te stanowiska. W szczególności można wyróżnić:

1) znajomość przepisów prawa z zakresu aktów stanu cywilnego oraz innych ustaw regulujących uprawnienia i obowiązki kierownika USC,

2) komunikatywność,

4) zdolność analitycznego myślenia,

Strona | 18

Jednostka redakcyjna Podmiot Stanowisko MS lub Lp. zgłaszający strona Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę uzasadnienia lub pkt OSR

6) sumienność. Z przyczyn wypunktowanych powyżej - zasadnym jest powierzenie kierownikom USC przeprowadzenia procedury rozwodu pozasądowego. Przewidziane szkolenia dla kierowników USC, w zakresie projektowanej ustawy, zapewnią prawidłowe funkcjonowanie nowej instytucji w porządku prawnym.

14. Projekt przyznaje Kierownikom USC Uwaga niezasadna. uprawnienia w zakresie kształtowania Zarząd Art. 9 ust. 1 p.a.s.c. uprawnia kierowników urzędu stanu cywilnego do wszelkich sytuacji prawnej obywateli, wykraczające Główny czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego. Trudno wywodzić, że procedura rozwodu uwaga poza przyznane im w art. 9 ust. 1 ustawy Stowarzyszen pozasądowego nie mieści się we wskazanym pojęciu "czynności rejestracyjnych". Bardzo ogólna z dnia 28 listopada 2014 roku Prawo o ia Notariuszy podobnie przedstawia się kwestia zawarcia małżeństwa (tam też nie chodzi tylko o aktach stanu cywilnego kompetencje, nie RP "czystą" rejestrację, ale o przyjmowanie określonych zapewnień i oświadczeń). W dokonując jednocześnie żadnych zmian w związku z powyższym nie zachodzi potrzeba zmiany wskazanego przepisu. tym przepisie.

15. Projekt pomija fakt, że Kierownicy USC Uwaga niezasadna. nie posiadają w chwili obecnej Odpowiedź, jak w pkt 6 ppkt 1 oraz pkt 6 ppkt 3. Zarząd kompetencji wymaganych dla Główny prawidłowego prowadzenia procedur w Dodatkowo należy podkreślić, że projektodawcy przewidzieli konieczność zapewnienia uwaga Stowarzyszen zakresie dokumentowania oświadczeń o kierownikom USC stosownych szkoleń. ogólna ia Notariuszy ustaniu związku małżeńskiego i nie RP przewiduje żadnych procedur, które pozwoliły by takie kompetencje Kierownikom USC uzyskać.

16. Projekt nie określa jednoznacznie Uwaga niezasadna. charakteru prawnego „rozwodu Nie jest rolą przepisów jednoznacznie określać charakter prawny określonej instytucji - Zarząd pozasądowego”, wobec czego nie jest należy to do doktryny prawa. Rozwód pozasądowy kształtuje stan cywilny przede Główny jasne czy jest on czynnością prawną, uwaga wszystkim na skutek oświadczeń małżonków. Z tego powodu najbliżej tej instytucji do Stowarzyszen decyzją czy jakąś innym nie znanym ogólna czynności prawnej, niemniej skuteczność rozwodu pozasądowego warunkowana jest ia Notariuszy dotąd zdarzeniem prawnym (w tym kontrolą kierownika USC i wpisaniem wzmianki dodatkowej. W kontekście katalogu z RP ostatnim przypadku należałoby art. 2 ust. 1 p.a.s.c podobne wątpliwości można mieć też co do innych instytucji znowelizować art. 2 ust. 1 ustawy Prawo kształtujących stan cywilny, w tym niejednolicie kwalifikowanego uznania ojcostwa. o aktach stanu cywilnego poprzez Problemem jest nie regulacja rozwodu pozasądowego, lecz wadliwa częściowo

Strona | 19

Jednostka redakcyjna Podmiot Stanowisko MS lub Lp. zgłaszający strona Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę uzasadnienia lub pkt OSR

dodanie „rozwodu pozasądowego”, do konstrukcja art. 2 ust. 1 p.a.s.c, a projektowana ustawa nie jest miejscem, aby poprawić katalogu sposobów kształtowania stanu treść tego przepisu. Należy przy tym podkreślić, że wskazanie czynności prawnej, jako cywilnego). źródła kształtującego stan cywilny, nie koresponduje z częścią poglądów doktryny, które nie przypisują zawarciu małżeństwa charakteru czynności prawnej, ale traktują je jako zdarzenie prawne sui generis . Podobny problem wyłania się na gruncie instytucji uznania ojcostwa, które w doktrynie prawa rodzinnego jest określane jako „szczególne, specyficzne zdarzenie prawne […które] nie jest ani czynnością prawną ani czynnością podobną do czynności prawnej”. Należy wreszcie zauważyć, że w katalogu zdarzeń kształtujących stan cywilny nie uwzględniono zdarzeń prawnych, a z takim mamy do czynienia w przypadku określenia ojcostwa małżeńskiego w drodze domniemania pochodzenia dziecka od męża matki. Ojcostwo małżeńskie nie jest bowiem określone przez samo zdarzenie naturalne (urodzenie dziecka), ale przez sytuację prawną (zdarzenie prawne), w której to następuje (pozostawanie w związku małżeńskim w chwili urodzenia dziecka).

Projekt miesza w nowelizowanych Uwaga niezasadna. Zarząd ustawach przepisy o charakterze

17. Przesłanki materialnoprawne rozwodu pozasądowego określone są w k.r.o. w art. 58¹ Główny materialnym z przepisami o charakterze uwaga k.r.o, zaś kwestie proceduralne - w art. 18-90 p.a.s.c. Stowarzyszen proceduralnym, normującymi zasady ogólna ia Notariuszy postępowania tak stron, jak i RP Kierowników USC w toku uzyskiwania „rozwodu pozasądowego”.

18. Zarząd Projekt pomija milczeniem sytuację Uwaga niezasadna. Główny dzieci poczętych, a nie narodzonych w uwaga Sytuacja dzieci poczętych, a nienarodzonych w chwili udzielenia rozwodu pozasądowego Stowarzyszen chwili zaistnienia „rozwodu ogólna i rozwodu sądowego jest identyczna, kształtuje ją domniemanie z art. 62 § 1 k.r.o. ia Notariuszy pozasądowego”. RP

19. Uwaga niezasadna. Krajowa Należy wprowadzić obowiązek uwaga Rada przedłożenia przez małżonków Rozwiązanie małżeństwa będzie następowało w drodze czynności podejmowanych przed ogólna Komornicza notarialnej umowy o podział majątku kierownikiem USC, który będzie weryfikował spełnienie ustawowych przesłanek rozwodu pozasądowego i dokona odpowiednich wpisów w rejestrze stanu cywilnego.

Strona | 20

Jednostka redakcyjna Podmiot Stanowisko MS lub Lp. zgłaszający strona Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę uzasadnienia lub pkt OSR

wspólnego lub złożenia oświadczenia, że Przesłanki materialnoprawne rozwodu pozasądowego określone są w Kodeksie takiego majątku nie posiadają. rodzinnym i nieletnich w art. 58¹, analogicznie do treści art. 56 k.r.o. Powyższe zapobiega rozróżnieniu przesłanek rozwodu w zależności od wybranego trybu (postępowanie sądowe/ procedura pozasądowa. Brak jest powodów uzasadniających uzależnienie udzielenia rozwodu pozasądowego od obowiązku przedłożenia przez małżonków notarialnej umowy o podział majątku wspólnego lub złożenia oświadczenia, że takiego majątku nie posiadają. Wymaganie podziału majątku wspólnego stawiałoby w gorszej sytuacji małżonków, którzy pozostawali w takim domyślnym ustroju majątkowym w porównaniu do małżonków, którzy zdecydowali się na rozdzielność majątkową, nadto część małżonków może być zdecydowana na rozwód ale zarazem nie widzieć potrzeby lub nie mieć woli dokonania podziału majątku wspólnego w tym samym czasie, co będą mogli zrobić też zgodnie w późniejszym czasie albo części małżonków może nie być stać na dokonanie podziału majątku wspólnego. Należy podkreślić, że celem projektowanej ustawy jest nie tylko odciążenie pracą sądów okręgowych, ale przede wszystkim wzmocnienie autonomii woli małżonków. Wprowadzenie procedur, u podstaw których leży zgodna wola stron, wpisuje się w tendencję do akcentowania prawa samostanowienia podmiotów prawa cywilnego, bez konieczności angażowania organu sądowego w celu rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej tych podmiotów.

20. Uwaga niezasadna. Cała procedura rozwodu pozasądowego przebiegnie najszybciej i najbardziej sprawnie, jeśli poszczególne czynności (w tym zwłaszcza złożenie oświadczeń wymaganych podczas drugiego etapu) zostaną dokonane przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego Wskazane jest szybkie odnotowanie stanu Krajowa właściwym ze względu na miejsce sporządzenia aktu małżeństwa. Kierownik ten, będący uwaga cywilnego dłużników w rejestrze i Rada „gospodarzem aktu małżeństwa”, może wówczas niezwłocznie dołączyć do aktu ogólna wydanie dokumentu poświadczającego Komornicza wzmiankę dodatkową o rozwodzie pozasądowym. Otwiera to możliwość uzyskania przez rozwód pozasądowy. małżonków odpisu aktu małżeństwa z adnotacją/wzmianką o rozwiązaniu związku małżeńskiego jeszcze podczas tej samej wizyty w urzędzie stanu cywilnego. W tym przypadku nie zachodzi więc niebezpieczeństwo, że w okresie między złożeniem oświadczeń o rozwodzie a uzyskaniem dokumentu potwierdzającego rozwiązanie małżeństwa, może dojść do zajęcia majątku wspólnego, a nawet jego sprzedaży – w

Strona | 21

Jednostka redakcyjna Podmiot Stanowisko MS lub Lp. zgłaszający strona Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę uzasadnienia lub pkt OSR

przypadkach wskazanych w art. 864 § 2 k.p.c. Jeżeli natomiast złożenie pisemnych zapewnień małżonków (etap 1) lub ich ustnych oświadczeń (etap 2) dokonane zostało w innym urzędzie stanu cywilnego, dopełnienie całej procedury – w postaci dołączenia stosownej wzmianki dodatkowej – zawsze będzie miało miejsce w urzędzie stanu cywilnego właściwym dla sporządzenia aktu małżeństwa. Może się z tym wiązać konieczność oczekiwania na zarejestrowanie rozwiązania małżeństwa, choć projektowana regulacja zakłada, że powinno to nastąpić niezwłocznie. Również zatem w tym przypadku nie istnieje w rzeczywistości ryzyko, że w okresie między złożeniem oświadczeń o rozwodzie a uzyskaniem dokumentu potwierdzającego rozwiązanie małżeństwa, może dojść do zajęcia majątku wspólnego, a nawet jego sprzedaży. Brzmienie przepisów art. 89 c ust. 8 Prawa o aktach stanu cywilnego: „Kierownik urzędu stanu cywilnego, który przyjął oświadczenia małżonków o rozwiązaniu małżeństwa, rejestruje przyjęcie tych oświadczeń w rejestrze rozwodów pozasądowych i zamieszcza w rejestrze odwzorowanie cyfrowe protokołu. Oryginał protokołu przesyła się kierownikowi urzędu stanu cywilnego właściwemu ze względu na miejsce sporządzenia aktu małżeństwa w terminie jednego dnia roboczego od dnia sporządzenia tego protokołu” i art. 89d ust. 1 p.a.s.c.: „Kierownik urzędu stanu cywilnego właściwy ze względu na miejsce sporządzenia aktu małżeństwa, na podstawie wpisu o oświadczeniach małżonków zamieszczonego w rejestrze rozwodów pozasądowych, niezwłocznie dołącza do aktu małżeństwa wzmiankę dodatkową o rozwiązaniu małżeństwa” dają gwarancję, że czynności objęte treścią tych przepisów zostaną wykonane kierownikowi USC bez zbędnej zwłoki.

21. Uwaga niezasadna. Teoretycznie, w okresie między W projektowanym przepisie art. 58(2) § 1 k.r.o. przewidziano, że po dołączeniu do aktu złożeniem oświadczeń o rozwodzie a małżeństwa wzmianki dodatkowej o rozwiązaniu małżeństwa małżeństwo uważa się za uzyskaniem dokumentu Krajowa rozwiązane w chwili złożenia przez małżonków, w obecności kierownika urzędu stanu uwaga potwierdzającego rozwiązanie Rada cywilnego, oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa. ogólna małżeństwa, może dojść do zajęcia Komornicza majątku wspólnego, a nawet jego Wynika z tego, że skutek rozwiązania małżeństwa i powstania rozdzielności majątkowej sprzedaży – w przypadkach wskazanych między małżonkami będzie następował już od chwili złożenia przez małżonków w art. 864 § 2 k.p.c. oświadczeń woli o rozwiązaniu małżeństwa. Oświadczenie to będzie miało zatem skutek wsteczny.

Strona | 22

Jednostka redakcyjna Podmiot Stanowisko MS lub Lp. zgłaszający strona Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę uzasadnienia lub pkt OSR

Pozostawanie dłużnika w związku małżeńskim jest w kilku przypadkach podstawą i warunkiem legalności czynności egzekucyjnych podejmowanych przez komornika. Zgodnie z art. 776(1) § 1 k.p.c. tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko dłużnikowi pozostającemu w związku małżeńskim jest podstawą do prowadzenia egzekucji nie tylko z majątku osobistego dłużnika, lecz także z pobranego przez niego wynagrodzenia za pracę lub dochodów uzyskanych z prowadzenia przez niego innej działalności zarobkowej oraz z korzyści uzyskanych z jego praw autorskich i praw pokrewnych, praw własności przemysłowej oraz innych praw twórcy. Z kolei na podstawie art. 845 § 24 k.p.c. tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko osobie pozostającej w związku małżeńskim stanowi podstawę do zajęcia ruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego. Jeżeli zajęta ruchomość wchodzi w skład majątku wspólnego, dalsze czynności egzekucyjne dopuszczalne są na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko obojgu małżonkom. Podobnie, stosownie do art. 923(1) § 1 k.p.c. tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko osobie pozostającej w związku małżeńskim stanowi podstawę do zajęcia nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego. Dalsze czynności egzekucyjne dopuszczalne są na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko obojgu małżonkom. Wreszcie zgodnie z art. 8912 § 1 k.p.c. na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko dłużnikowi pozostającemu w związku małżeńskim można prowadzić egzekucję z rachunku wspólnego dłużnika i jego małżonka. Zaproponowany w projekcie okres pomiędzy złożeniem przez małżonków oświadczeń woli o rozwiązaniu małżeństwa a wpisaniem do aktu małżeństwa wzmianki dodatkowej o jego rozwiązaniu został ograniczony do minimum i wydaje się, że nie powinien rodzić problemów w zakresie prowadzenia ewentualnego postępowania egzekucyjnego. Na potwierdzenie powyższego należy również wskazać, że w przypadku postępowania rozwodowego prowadzonego przed sądem okręgowym uzyskanie prawomocnego wyroku ze stwierdzeniem prawomocności również zabiera określoną ilość czasu, a nie funkcjonuje żaden rejestr rozwodów, na podstawie którego byli małżonkowie mogliby od razu dostać „zaświadczenie o rozwodzie”. Dopiero po uzyskaniu wyroku ze stwierdzeniem prawomocności dysponują oni ważnym w obrocie prawnym dokumentem, na podstawie którego można stwierdzić ustanie wspólności majątkowej.

Strona | 23

Jednostka redakcyjna Podmiot Stanowisko MS lub Lp. zgłaszający strona Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę uzasadnienia lub pkt OSR

Przywołane wątpliwości wydają się mieć, na gruncie powyższych rozważań, wyłącznie charakter teoretyczny. Na uwagę zasługuje także fakt, iż co prawda rozwód powoduje ustanie wspólności majątkowej małżeńskiej i od tej pory każdy z małżonków nabywa przedmioty i zaciąga zobowiązania na własny rachunek, jednakże niezależnie od orzeczenia rozwodu, wspólne długi w dalszym ciągu obciążają obu małżonków. Ponadto postępowania rozwodowe wraz z podziałem majątku raczej należą do rzadkości.

22. Zastrzeżenia wywołują możliwość Uwaga niezasadna. Prokuratura unieważnienia przez sąd pozasądowego uwaga Zastrzeżenia są zbyt ogólne i zgłoszone bez uzasadnienia. Okręgowa w rozwodu oraz pozycji mężczyzn w ogólna Warszawie procesie rozwodowym i opieki na małoletnimi dziećmi.

W proponowanym przepisie Uwaga niezasadna. wprowadzona została materialnoprawna

23. Projektowany model pozasądowego rozwiązania małżeństwa nie jest tożsamy z przesłanka rozwodu pozasądowego w „rozwodem na żądanie”. Konieczną przesłanką rozwiązania małżeństwa, niezależnie od postaci zupełnego i trwałego rozkładu trybu jego rozwiązania, pozostaje zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego. Z pożycia. Wydaje się to zbędne. W nowej – pozasądowej – procedury będą zatem mogły skorzystać wyłącznie osoby, między proponowanym brzmieniu nie jest jasne, którymi więzi małżeńskie faktycznie już ustały. Oświadczenia wiedzy o ustaniu tychże jaka jest sankcja braku zupełnego i więzi będą składać oboje małżonkowie, jednocześnie obecni przed kierownikiem Urzędu trwałego rozkładu pożycia (zwłaszcza Stanu Cywilnego. Powyższe zapobiegnie rozróżnieniu przesłanek rozwodu w zależności wobec proponowanego brzmienia art. 584 art. 58(1) § 1 od wybranego trybu (postępowanie sądowe/ procedura pozasądowa) i w ten właśnie IWS § 3 k.r.o.). Niejednoznaczność sankcji (z k.r.o. sposób uchroni przed zarzutem „rozwodu na żądanie’’. art. 584 k.r.o.) zdaje się wynikać stąd, że brak zupełnego i trwałego rozkładu Co więcej, pominięcie przesłanki „zupełnego i trwałego rozkładu pożycia” oznaczałoby pożycia nie stanowi okoliczności nierówność wobec prawa – tylko małżonkowie posiadający dzieci mieliby obowiązek pozwalającej na wystąpienie z udowodnienia, że łączące ich więzi (emocjonalne, materialne i seksualne) całkowicie i powództwem o unieważnienie rozwodu trwale ustały. Małżonkowie są zobowiązani zawrzeć w pisemnych zapewnieniach pozasądowego). Brak jednoznacznego oświadczenie o zupełnym i trwałym rozkładzie pożycia małżeńskiego. W związku z tym, rozstrzygnięcia na poziomie że „zupełny i trwały rozkład pożycia” jest pojęciem prawnym, a nie ściśle faktycznym, a legislacyjnym w tym zakresie może stać zarazem okoliczności świadczące o jego wystąpieniu, mają w części charakter osobisty, się źródłem kontrowersji i np. podstawą kierownik USC upewni się, czy małżonkowie rozumieją, że trwały i zupełny rozkład wytaczania powództw o ustalenia pożycia małżeńskiego, to trwałe ustanie więzi intymnych, gospodarczych i uczuciowych.

Strona | 24

Jednostka redakcyjna Podmiot Stanowisko MS lub Lp. zgłaszający strona Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę uzasadnienia lub pkt OSR

„nieistnienia” rozwodu pozasądowego na Jeśli na skutek treści oświadczeń małżonków, kierownik USC nie poweźmie w tym podstawie art. 189 KPC. Ponadto, pojęcie zakresie wątpliwości i spełnione zostaną pozostałe ustawowe przesłanki rozwodu zupełnego i trwałego rozkładu pożycia pozasądowego, to odbierze od małżonków zapewnienia, że nie zachodzą przesłanki do stanowi kategorię prawną, podlegającą rozwiązania związku małżeńskiego w trybie pozasądowym. interpretacji sądów i będącą przedmiotem Konstytutywny charakter wzmianki jest zgodny z zasadą bezpieczeństwa i pewności bogatego orzecznictwa SN oraz dorobku obrotu prawnego. Dwuetapowa procedura pozasądowego rozwiązania małżeństwa ma doktryny. Projekt wymusza ocenę tego ulec zakończeniu dopiero z chwilą formalnego odnotowania przez organ publiczny pojęcia przez małżonków, którzy nie mają rozwiązania związku w rejestrze stanu cywilnego. Owo odnotowanie przyjmie postać odpowiedniej wiedzy prawniczej w tym wzmianki dodatkowej, dołączonej do aktu małżeństwa. Gdy do tego dojdzie, skutek w zakresie. Z proponowaną treścią art. 584 postaci rozwiązania małżeństwa nastąpi już z chwilą zgodnego złożenia przez KRO zdecydowanie bardziej spójna i małżonków, przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, oświadczeń o rozwiązaniu jednoznaczna jest koncepcja oparcia łączącego ich związku małżeńskiego. Jedynymi dokumentami, występującymi w obrocie rozwodu pozasądowego na przesłance prawnym, stanowiącymi potwierdzenie rozwiązania małżeństwa w trybie pozasądowym, oświadczeń małżonków o woli będą odpisy aktu małżeństwa: odpis skrócony będzie zawierać specjalną adnotację o rozwiązania małżeństwa. rozwodzie pozasądowym, zaś odpis zupełny – pełną treść wzmianki dodatkowej. Wątpliwości budzi posłużenie się Rozwiązanie takie jest w pełni komplementarne z zasadą wyłączności dowodowej aktów konstrukcją konstytutywnego charakteru stanu cywilnego. Podobnej funkcji nie mogą pełnić protokoły lub zaświadczenia, wzmianki dodatkowej o rozwiązaniu sporządzane przez kierowników urzędu stanu cywilnego. Nadanie dołączeniu wzmianki małżeństwa. Jedyne odstępstwo od dodatkowej charakteru konstytutywnego ma również na celu umożliwienie uznawania za zasady deklaratoryjnego charakteru granicą, przeprowadzonych w Rzeczypospolitej Polskiej, rozwodów pozasądowych, wpisów w aktach stanu cywilnego, jakim zgodnie z zasadami określonymi w Rozporządzeniu Rady (UE) 2019/1111 z 25 czerwca jest sporządzenie aktu małżeństwa 2019 roku w sprawie jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach zawartego przed duchownym, nie małżeńskich i w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej oraz w sprawie przekonuje do proponowanej konstrukcji. uprowadzenia dziecka za granicę (wersja przekształcona). Konstytutywność tego wpisu jest w doktrynie prawa rodzinnego przedmiotem Przyjęcie, że koniecznym elementem procedury rozwiązania małżeństwa, jest czynność krytyki, w niektórych przypadkach organu publicznego o charakterze rejestracyjnym (tj. dołączenie wzmianki dodatkowej), prowadzącej nawet do zakwestionowania dokonana po uprzedniej ocenie zaistnienia określonych przesłanek ustawowych, daje takiego jego charakteru (por. K. podstawy do traktowania rozwodu pozasądowego, realizowanego w drodze umieszczenia Pietrzykowski, w: Kodeks rodzinny i wzmianki dodatkowej w akcie małżeństwa, jako „orzeczenia” w szerokim rozumieniu opiekuńczy, red. K. Pietrzykowski, tego słowa, aktualnym na gruncie regulacji unijnych (zob. wyrok TSUE z 15 listopada Legalis 2025, kom do art. 1, pkt 6; A. 2022 roku w sprawie C-646/20). Mączyński, Znaczenie prawne aktu małżeństwa w świetle kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa o

Strona | 25

Jednostka redakcyjna Podmiot Stanowisko MS lub Lp. zgłaszający strona Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę uzasadnienia lub pkt OSR

aktach stanu cywilnego, w: M. Pazdan (red.), Valeat aequitas. Księga pamiątkowa ofiarowana Księdzu Profesorowi Remigiuszowi Sobańskiemu, Katowice 2000) Mimo, iż przez większość doktryny zaakceptowany został pogląd o konstytutywnym charakterze sporządzenia aktu małżeństwa zawartego przed duchownym, w orzecznictwie SN widoczna jest tendencja do łagodzenia skutków prawnych tej regulacji (por. Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 10 maja 2023 r., III CZP 71/22). Propozycja przepisu:

Art. 58¹ § 1. Małżeństwo zostaje rozwiązane, gdy małżonkowie, pozostający w związku małżeńskim dłużej niż rok i niemający wspólnych małoletnich dzieci, jednocześnie obecni, złożą przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego zgodne oświadczenia o rozwiązaniu małżeństwa (rozwód pozasądowy).

24. Uwaga niezasadna. Czy kierownik urzędu stanu cywilnego Rzecznik będzie posiadał kompetencję do oceny, Projekt zakłada, że w wyjątkowych przypadkach będzie możliwe unieważnienie rozwodu Praw art. 58(1) § 3 czy między małżonkami nastąpił zupełny pozasądowego na skutek orzeczenia sądu. Do okoliczności tych zaliczono wady Obywatelskic k.r.o. i trwały rozkład pożycia. Jest to bowiem oświadczeń woli małżonków, występujące przy wyrażaniu przed kierownikiem USC woli h jedna z przesłanek rozwodu, wyrażona w rozwiązania małżeństwa (etap 2), jak również ujawnienie, że w chwili wyrażania tej woli, proponowanym art. 58(1) § 1 K.r.o. małżonkowie mieli wspólne małoletnie dzieci. Naruszenie innych wymagań (przesłanek) rozwodu pozasądowego, nie daje podstawy do jego unieważnienia. W praktyce jednak

Strona | 26

Jednostka redakcyjna Podmiot Stanowisko MS lub Lp. zgłaszający strona Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę uzasadnienia lub pkt OSR

Dyskusyjna jest regulacja zawarta w takie sytuacje mogą się pojawić zupełnie wyjątkowo. Projektowana, kilkuetapowa projektowanym art. 58(3) § 3 K.r.o., procedura pozasądowego rozwiązania małżeństwa, z udziałem kierownika USC, powinna zgodnie z którą unieważnienie rozwodu umożliwić wcześniejsze wykrycie ewentualnych nieprawidłowości. pozasądowego może nastąpić wyłącznie z Uwagi c.d. Oświadczenie o rozwiązaniu małżeństwa będzie dotknięte wadą pozwalającą przyczyn określonych w paragrafach na unieważnienie rozwodu pozasądowego, jeżeli małżonek, który je składał, działał: a) w poprzedzających (m.in. gdy jeden z stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli; b) małżonków w chwili składania pod wpływem bezprawnej groźby drugiego małżonka lub osoby trzeciej, jeżeli z oświadczenia o rozwiązaniu małżeństwa okoliczności wynika, że składający oświadczenie mógł się obawiać, że jemu samemu lub działał w stanie wyłączającym świadome innej osobie grozi poważne niebezpieczeństwo osobiste lub majątkowe, albo c) pod albo swobodne powzięcie decyzji i wpływem błędu, wywołanego podstępnie przez drugiego małżonka, uzasadniającego wyrażenie woli, działał pod wpływem przypuszczenie, że gdyby małżonek nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę groźby bezprawnej albo pod wpływem rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia o rozwiązaniu małżeństwa; podstęp osoby trzeciej błędu), jeżeli za dalszym trwaniem jest jednoznaczny z podstępem drugiego małżonka, jeżeli ten o podstępie wiedział. Na małżeństwa przemawia dobro rodziny. wadę oświadczeń woli będzie mógł się powołać tylko ten małżonek, który złożył wadliwe Zatem jeżeli sąd rozpoznający sprawę oświadczenie. oceni, że utrzymywanie małżeństwa nie sprzyja dobru rodziny, to rozwód Projekt przewiduje również konieczność wykazania dodatkowej przesłanki pozasądowy – nawet gdy oświadczenie unieważnienia rozwodu pozasądowego, jaką jest okoliczność, że za dalszym trwaniem woli jednego z małżonków obarczone małżeństwa przemawia dobro rodziny. Należy bowiem unikać „reaktywowania” było poważną wadą, w tym wywołaną małżeństw, które w praktyce już nie funkcjonują. Przewidziano także negatywne celowo przez drugiego z małżonków – nie przesłanki zasadności powództwa o unieważnienie rozwodu pozasądowego, do których zostanie unieważniony. Biorąc zaś pod należą: uwagę fakt, że zgodnie z projektowanym

- w każdym przypadku – śmierć któregokolwiek z małżonków lub okoliczność, że art. 58(2) § 2 K.r.o. rozwód pozasądowy którykolwiek z małżonków zawarł związek małżeński; wywołuje skutki takie, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy rozkładu - przy wadach oświadczeń woli – upływ określonego terminu; pożycia, to w przypadku uznania przez sąd, że – pomimo iż oświadczenie - przy stwierdzeniu, że w chwili złożenia oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa jednego z małżonków było obarczone małżonkowie mieli wspólne małoletnie dzieci – okoliczność, że w chwili orzekania wadami uzasadniającymi unieważnienie (zamknięcia rozprawy) małżonkowie już takich dzieci nie mają. W sytuacji, kiedy rozwodu pozasądowego – za dalszym zostanie oddalone powództwo o unieważnienie rozwodu pozasądowego, gdyż za dalszym trwaniem małżeństwa nie przemawia trwaniem małżeństwa nie będzie przemawiać dobro rodziny - mimo, że oświadczenie dobro rodziny, małżonek, który złożył małżonka zostało dotknięte wadą - w dalszym ciągu temu małżonkowi będzie wadliwe oświadczenie, zostanie przysługiwało prawo do alimentów na podstawie art. 60 § 1 k.r.o., z możliwością pozbawiony możliwości dochodzenia wydłużenia terminu 5-letniego, zgodnie z art. 60 § 3 k.r.o .

Strona | 27

Jednostka redakcyjna Podmiot Stanowisko MS lub Lp. zgłaszający strona Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę uzasadnienia lub pkt OSR

alimentów od drugiego małżonka na Nadto, wspomniana przez RPO okoliczność, że brak unieważnienia mógłby w zasadach określonych w art. 60 § 2 K.r.o. wyjątkowej sytuacji pozbawić stronę prawa do alimentów na podstawie art. 60 § 2 k.r.o., może zostać uwzględniona w ramach oceny przesłanki "jeżeli za dalszym trwaniem małżeństwa przemawia dobro rodziny", skoro małżonek potrzebowałby szerszego wsparcia niż wynikające z niedostatku. Klauzula generalna "dobra rodziny" jest na tyle pojemna, że pozwala ograniczyć możliwość wydania niesprawiedliwych orzeczeń, dotyczących unieważnienia.

25. Uwaga niezasadna. Projektowany przepis nawiązuje do art. 22 k.r.o., który jest podstawą do wystąpienia przez prokuratora z powództwem o unieważnienie oraz ustalenie istnienia lub nieistnienia Projekt przewiduje nieograniczone w każdego małżeństwa. Jest to przepis szczególny w rozumieniu art. 7 zd. 2 k.p.c., który czasie i zakresie uprawnienie prokuratora wyznacza legitymację czynną prokuratora w procesie cywilnym. Zgodnie z tym ostatnim do żądania unieważnienia rozwodu przepisem prokurator może żądać wszczęcia postępowania w każdej sprawie, a także pozasądowego. Taka konstrukcja jest wziąć udział w każdym toczącym się już postępowaniu, jeżeli według jego oceny wymaga archaiczna, nieproporcjonalna, tego ochrona praworządności, praw obywateli lub interesu społecznego. Przepis ten wzorowana na kontrowersyjnej wyraźnie ogranicza jednak uprawnienia prokuratora do wszczęcia postępowania w legitymacji prokuratora z art. 22 k.r.o. sprawach niemajątkowych z zakresu prawa rodzinnego do sytuacji określonych w Prokuratura art. 58(1) § 6 Propozycja brzmienia przepisu: ustawie. Brak podstaw aby czasowo ograniczać legitymację procesową prokuratora w Krajowa k.r.o. sprawach o unieważnienie rozwodu pozasądowego, zwłaszcza z uwagi na dobro dziecka,

„§ 6a Prokurator może wnieść skoro sama instytucja dotyczy jedynie małżonków, którzy nie mają małoletnich dzieci. powództwo o unieważnienie rozwodu Zaprojektowane rozwiązanie jest analogiczne do unieważnienia małżeństwa. Wiele pozasądowego wyłącznie w terminie 5 lat powództw prokuratora nie jest ograniczone czasem, np. wspomniany art. 22 k.r.o, 61[16] od dnia dołączenia wzmianki do aktu i 86 k.r.o (z małymi wyjątkami) oraz art. 127 k.ro. Gdyby wprowadzać ograniczenia małżeństwa o rozwodzie, chyba że czasowe należałoby przeprowadzić szerszą reformę i zapewnić systemową spójność zachodzą wyjątkowe okoliczności takich rozwiązań. uzasadniające ochronę dobra dziecka lub interesu publicznego.” Poza tym, zgodnie z projektem, sąd może unieważnić rozwód pozasądowy "jeżeli za dalszym trwaniem małżeństwa przemawia dobro rodziny", co stanowi barierę przeciw wspomnianym w piśmie Prokuratury Krajowej ewentualnym bezzasadnym powództwom prokuratorów.

26. Zarząd art. 58(2) § 1 Projektodawca w artykule tym Uwaga niezasadna. Główny k.r.o. wprowadza nie znaną prawu instytucję Stowarzyszen poprzez sformułowanie „po dołączeniu

Strona | 28

Jednostka redakcyjna Podmiot Stanowisko MS lub Lp. zgłaszający strona Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę uzasadnienia lub pkt OSR

ia Notariuszy do aktu małżeństwa wzmianki Cała procedura rozwodu pozasądowego przebiegnie najszybciej i najbardziej sprawnie, Rp dodatkowej o rozwiązaniu małżeństwa jeśli poszczególne czynności (w tym zwłaszcza złożenie oświadczeń wymaganych małżeństwo uważa się za rozwiązane w podczas drugiego etapu) zostaną dokonane przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego chwili złożenia przez małżonków, w właściwym ze względu na miejsce sporządzenia aktu małżeństwa. Kierownik ten, będący obecności kierownika urzędu stanu „gospodarzem aktu małżeństwa”, może wówczas niezwłocznie dołączyć do aktu cywilnego, oświadczeń o rozwiązaniu wzmiankę dodatkową o rozwodzie pozasądowym. Otwiera to możliwość uzyskania przez małżeństwa”; takie zawieszenie stanu małżonków odpisu aktu małżeństwa z adnotacją/wzmianką o rozwiązaniu związku cywilnego małżonków prowadzi na małżeńskiego jeszcze podczas tej samej wizyty w urzędzie stanu cywilnego. W tym przykład do sytuacji wykluczającej ich z przypadku małżonkowie nie będą więc pozostawali w stanie „ zawieszenia '', o którym obrotu nieruchomościami w okresie, gdy mowa w zgłoszonej uwadze. złożyli oświadczenia o rozwiązaniu Jeżeli natomiast złożenie pisemnych zapewnień małżonków (etap 1) lub ich ustnych małżeństwa, a nie została dokonana oświadczeń (etap 2) dokonane zostało w innym urzędzie stanu cywilnego, dopełnienie czynność dołączenia wzmianki do aktu całej procedury – w postaci dołączenia stosownej wzmianki dodatkowej – zawsze będzie stanu cywilnego, jak też utrudnia miało miejsce w urzędzie stanu cywilnego właściwym dla sporządzenia aktu małżeństwa. ustalenia w zakresie ustawowego Może się z tym wiązać konieczność oczekiwania na zarejestrowanie rozwiązania domniemania ojcostwa co do męża matki małżeństwa, choć projektowana regulacja zakłada, że powinno to nastąpić niezwłocznie. dziecka. Również zatem w tym przypadku nie istnieje w rzeczywistości ryzyko wspomnianego stanu zawieszenia, który realnie zagrażałby interesom małżonków. Trzeba także podkreślić, że gdy dojdzie do dołączenia wzmianki dodatkowej, skutek w postaci rozwiązania małżeństwa nastąpi już z chwilą zgodnego złożenia przez małżonków przed kierownikiem USC oświadczeń o rozwiązaniu łączącego ich związku małżeńskiego, zatem nie zachodzą utrudnienia w zakresie ustawowego domniemania ojcostwa co do męża matki dziecka. Brzmienie przepisów: art. 89 c ust. 8 p.a.s.c.: "Kierownik urzędu stanu cywilnego, który przyjął oświadczenia małżonków o rozwiązaniu małżeństwa, rejestruje przyjęcie tych oświadczeń w rejestrze rozwodów pozasądowych i zamieszcza w rejestrze odwzorowanie cyfrowe protokołu. Oryginał protokołu przesyła się kierownikowi urzędu stanu cywilnego właściwemu ze względu na miejsce sporządzenia aktu małżeństwa w terminie jednego dnia roboczego od dnia sporządzenia tego protokołu" i art. 89d ust. 1 p.a.s.c.: "Kierownik urzędu stanu cywilnego właściwy ze względu na miejsce sporządzenia aktu małżeństwa, na podstawie wpisu o oświadczeniach małżonków zamieszczonego w rejestrze rozwodów pozasądowych, niezwłocznie dołącza do aktu małżeństwa wzmiankę dodatkową o rozwiązaniu małżeństwa'' dają gwarancję, że czynności objęte trescią tych przepisów zostaną wykonane bez zbędnej zwłoki.

Strona | 29

Jednostka redakcyjna Podmiot Stanowisko MS lub Lp. zgłaszający strona Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę uzasadnienia lub pkt OSR

27. Uwaga niezasadna. O unieważnieniu rozwodu pozasądowego będzie orzekał sąd w procesie cywilnym w postępowaniu odrębnym w sprawach małżeńskich. Procedura ta będzie oparta na zbliżonych zasadach do obowiązującej regulacji dotyczącej unieważnienia małżeństwa. W tym celu konieczne są zmiany w Kodeksie postępowania cywilnego, w tym zmiana art. 425 k.p.c., dodanie art. 448 § 3 k.p.c., a także zmiana art. 449 § 1 oraz art. 451 § 2 k.p.c.

Art. 2 projektowanej ustawy stanowi: w ustawie z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1568 i 1841) wprowadza się następujące zmiany: W przepisie tym nie ma w ogóle mowy o tym, gdzie powództwo o unieważnienie 1) art. 425 otrzymuje brzmienie: Zarząd rozwodu pozasądowego ma być

„Art. 425. Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się w sprawach o unieważnienie Główny wniesione, a przecież ta informacja art. 58(3) § 1 małżeństwa, o ustalenie istnienia lub nieistnienia małżeństwa, o rozwód oraz o separację Stowarzyszen powinna wprost wynikać z przepisu k.r.o. na żądanie jednego z małżonków, a także w sprawach o unieważnienie rozwodu ia Notariuszy prawa materialnego. Niestety, trzeba się pozasądowego.”; Rp tego tylko domyślać. Należałoby w tym zakresie przepis uzupełnić. 2) w art. 448 dodaje się § 3 w brzmieniu:

„§ 3. Jeżeli powództwo o unieważnienie rozwodu pozasądowego wytacza prokurator, pozywa on oboje małżonków.”; Uwagi c.d. 3) w art. 449 § 1 otrzymuje brzmienie:

„§ 1. W sprawach o unieważnienie małżeństwa, o ustalenie istnienia lub nieistnienia małżeństwa, a także o unieważnienie rozwodu pozasądowego, odpis pozwu doręcza się prokuratorowi i zawiadamia się go o terminach rozprawy.”; 4) w art. 451 § 2 otrzymuje brzmienie:

„§ 2. Przepis art. 446¹ stosuje się w sprawach o ustalenie istnienia lub nieistnienia małżeństwa, a także w sprawach o unieważnienie rozwodu pozasądowego.”.

28. Takie sformułowanie sugeruje, że już Uwaga zasadna. Zarząd art. 18 ust. 2 istnieje ust. 1 art. 18. Tymczasem art. 18 Uwzględniono w projekcie. Główny p.a.s.c. p.a.s.c. w brzmieniu obecnym nie ma Stowarzyszen ustępów. Oznacza to, że prawidłowym zapisem legislacyjnym powinno być, że:

Strona | 30

Jednostka redakcyjna Podmiot Stanowisko MS lub Lp. zgłaszający strona Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę uzasadnienia lub pkt OSR

ia Notariuszy „Dotychczasową treść art. 18 oznacza się Rp jako ustęp 1 i dodaje się ustęp 2 w brzmieniu:”

29. Uwaga niezasadna. Rozwód pozasądowy przed kierownikiem USC możliwy jest tylko wtedy, gdy oboje małżonkowie mają polskie obywatelstwo lub nie posiadając wspólnego obywatelstwa mają miejsce zamieszkania w Polsce, bo tylko wtedy w kwestii rozwodu właściwe jest Przepis ten zakłada, że rozwód prawo polskie. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że cała procedura rozwodu pozasądowy będzie dostępny wyłącznie pozasądowego przyjęta w projektowanej ustawie jest podporządkowana założeniu, iż dla małżonków, którzy albo są rozwód pozasądowy dokonana się przy spełnieniu przesłanek wynikających z polskiego obywatelami polskimi, albo nie posiadają prawa materialnego (przepisów k.r.o.). Małżonkowie, którzy mają wspólne obywatelstwo wspólnego obywatelstwa i mają miejsce inne niż polskie i zamieszkujący na terytorium RP mogą skierować pozew na drogę Rzecznik zamieszkania na terytorium RP. postępowania sądowego. Praw art. 89a ust. 1 Procedura ta nie będzie więc dostępna Obywatelskic p.a.s.c. m.in. dla małżonków, którzy posiadają Konstrukcja rozwodu pozasądowego przewidziana w projektowanej regulacji jest ściśle h wspólne obywatelstwo inne niż polskie i powiązana z materialnoprawną regulacją polskiego Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, mają miejsce zamieszkania na terytorium w ramach której jest realizowana m.in. zasada ochrony małżeństwa (art. 18 Konstytucji RP, nawet jeśli zawarli związek RP). Reguły rozwodu pozasądowego przewidziane przez prawo polskie odbiegają od małżeński w Polsce. reguł prawa rozwodowego występujących w innych państwach, w tym dopuszczających rozwody pozasądowe. Konstrukcja prawa polskiego nie jest zatem ani przystosowana ani odpowiednia do sytuacji, w której rozwiązanie małżeństwa miałoby podlegać prawu obcemu. Takie obce prawo może przewidywać mniejsze wymagania niż projektowania procedura polska, lub wymagania dodatkowe (udział notariusza, pełnomocników), które nie są możliwe do spełnienia w ramach procedury prowadzonej w urzędzie stanu cywilnego.

30. Celem doprecyzowania danych do Uwaga zasadna. Stowarzyszen „zapewnienia” podpisywanego przez Proponowane brzmienie art. 89 b ust. 2 pkt 1 projektowanej ustawy: „1) nazwiska i imiona ie Sędziów art.89b ust. 2 małżonków, po słowach „numery małżonków, ich nazwiska rodowe, stan cywilny, obywatelstwo, miejsce zamieszkania, Rodzinnych pkt 1 p.a.s.c. PESEL” należałoby wpisać „o ile został daty i miejsca urodzenia, numery PESEL, jeżeli zostały nadane, oraz oznaczenia W Polsce nadany”, albowiem cudzoziemcy często przedstawionych dokumentów tożsamości". nie mają nadanych tych numerów.

Strona | 31

Jednostka redakcyjna Podmiot Stanowisko MS lub Lp. zgłaszający strona Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę uzasadnienia lub pkt OSR

31. Uwaga niezasadna. Przed odebraniem od małżonków zapewnień, o których mowa w art. 89b ust. 1, kierownik urzędu stanu cywilnego wyjaśnia im doniosłość związku małżeńskiego, przepisy regulujące jego rozwiązanie, a także przekazuje małżonkom pouczenie o skutkach Należałoby uściślić, które konkretnie rozwiązania małżeństwa wynikających z art. 46, 582, 583, 59, 60 i 61 Kodeksu Stowarzyszen przepisy ma obejmować to wyjaśnienie, rodzinnego i opiekuńczego oraz powiadamia małżonków o możliwości skorzystania ze art. 89b ust. 2 ie Sędziow bowiem to treść tego artykułu ma wsparcia w kryzysie małżeńskim dostępnego na terenie gminy (art. 89b ust.4).Wskazany pkt 8 i ust. 4 Rodzinnych determinować następnie treść przepis podaje konkretne przepisy prawne. Wzór formularza zapewnienia został już p.a.s.c. W Polsce utworzonego na jego podstawie opracowany, jest dostępny na stronie RCL. Przyjęte rozwiązanie wzorowane jest na formularza. obecnym art. 63 ust. 2 pkt 8 p.a.s.c. Informacja ma dotyczyć tego, że przepisy zostały wyjaśnione i taka wzmianka będzie w protokole, a nie, że przytoczono konkretne artykuły, czy też konkretną treść pouczenia. Należy też podkreślić, że projektodawcy przewidzieli konieczność zapewnienia kierownikom USC stosownych szkoleń.

32. Przesłanka rozwodowa zupełny i trwały Uwaga niezasadna. rozkład pożycia małżeńskiego Art. 1 pkt Odpowiedź jak w pkt 31. 1 w związku z art. 5 pkt 5c, pkt 8 (dodany do prawa o a.s.c. art. 89b ust. 2 pkt 6) - Projektodawcy przyjęli, iż każde z małżonków składa zapewnienie zawierające oświadczenie o zupełnym i trwałym rozkładzie pożycia, z którym Sąd art. 89b ust. 2 nie łączy się odpowiedzialność karna za Najwyższy pkt 6 p.a.s.c. złożenie fałszywego oświadczenia (art. 89b ust. 2 pkt 6 dodany do Prawa o a.s.c.), a wzór zapewnienia będzie ustalony w formie rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw informatyzacji. Projekt tego rozporządzenia nie został dołączony do projektu UDER24. Nie wiadomo, czy

Strona | 32

Jednostka redakcyjna Podmiot Stanowisko MS lub Lp. zgłaszający strona Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę uzasadnienia lub pkt OSR

będzie powtarzał formułę ustawową, czy uszczegółowi zapis odnoszący się do niej.

33. Uwaga w części zasadna. W postępowaniu w sprawie o separację, strona pozwana może żądać rozwodu, a wówczas

– jeśli Sąd ustali, że nastąpił trwały i zupełny rozkład pożycia małżeńskiego oraz że nie zachodzą negatywne przesłanki do orzeczenia rozwodu – orzeknie rozwiązanie Projektowane oświadczenie dotyczy małżeństwa przez rozwód. Z uwagi na powyższe, składając oświadczenie o rozwiązaniu wyłącznie sprawy o rozwód, pomijając małżeństwa, małżonkowie winni zadeklarować nie tylko, że nie toczy się między nimi inne postępowania, które powinny sprawa o rozwód, ale także, że nie toczy się między nimi sprawa o separację, w której wyłączać możliwości rozwodu strona pozwana zażądała rozwodu. Powyższe wynika z faktu, że procedura rozwodu pozasądowego. pozasądowego jest wyjątkiem w stosunku do procedury sądowej. Aby więc zapobiec art. 89c ust. 4 Propozycja brzmienia przepisu: wydaniu dwóch odrębnych rozstrzygnięć w dwóch różnych trybach, ale w tym samym Prokuratura pkt 5 lit. a przedmiocie i między tymi samymi stronami, zasadne jest wprowadzenie przywołanego Krajowa Art. 89c ust. 4 pkt 5 lit. a p.a.s.c. p.a.s.c. ograniczenia. W wyniku uwzględnienia uwagi dodano do 89c ust. 4 pkt 5 ppkt a p.a.s.c. oświadczenia, że pomiędzy małżonkami słowa: „o separację, w której strona pozwana domaga się rozwodu lub o sprawa o nie toczy się sprawa o rozwód, separację, unieważnienie małżeństwa ”. W konsekwencji obok sprawy o rozwód, sprawy o unieważnienie małżeństwa, ani ustalenie separację, w której zażądano rozwodu (w innych sprawach o separację już nie, gdyż istnienia lub nieistnienia małżeństwa. separacja nie powoduje ustania małżeństwa; poza tym skoro była separacja tym łatwiejszy powinien być rozwód), należy także dodać unieważnienie małżeństwa. Ustalenie istnienia małżeństwa jest nieadekwatne, gdy rozważamy rozwód. Co do ustalenia nieistnienia małżeństwa to nie ma konieczność składnia oświadczenia w tym względzie z uwagi na deklaratywny charakter wyroku. Ewentualny rozwód pozasądowy nie byłby przeszkodą o ustalenia nieistnienia małżeństwa.

34. Cel tego przepisu jest nieprecyzyjny, czy Uwaga niezasadna. ma być odebrana od małżonka informacja Obecnie sądy mają obowiązek przekazywania do US kart statystycznych dotyczących Stowarzyszen o przebywaniu na terenie Rzeczpospolitej prawomocnych rozwodów D-R1. W karcie tej wskazywany jest adres zamieszkania ie Sędziów art.89c ust.7 Polskiej, ale tylko na obszarze danej małżonków na datę wniesienia pozwu, w tym na terenie RzP istnieje także obowiązek Rodzinnych p.a.s.c. gminy – wówczas niepotrzebne byłyby podania gminy. Zaproponowane rozwiązanie wzorowane jest na obecnym art. 76 ust. 7 W Polsce słowa „na terenie Rzeczypospolitej p.a.s.c. Informacja ta jest pozyskiwana w celu przekazania dla potrzeb statystyki Polskiej”, czy w ogóle na terenie publicznej. Rzeczpospolitej Polskiej oraz dodatkowo na terenie danej gminy – przy czym

Strona | 33

Jednostka redakcyjna Podmiot Stanowisko MS lub Lp. zgłaszający strona Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę uzasadnienia lub pkt OSR

zauważyć należy że sądy takich informacji nie pozyskują.

35. Zgodnie z obowiązującym art. 2 ust. 6 Uwaga niezasadna. p.a.s.c., zasadniczo odmowa dokonania W art. 89 ust. 1 pkt 4 p.a.s.c. przewidziano, że w przypadku odmowy sporządzenia aktu czynności z zakresu rejestracji stanu małżeństwa, zawartego w formie wyznaniowej – zgodnie z treścią art. 1 § 2i3k.r.o. – cywilnego następuje w formie decyzji kierownik Urzędu Stanu Cywilnego zawiadamia o tym na piśmie osoby, których odmowa administracyjnej. Dla spraw małżeńskich, dotyczy. Odmowa przybiera więc formę czynności urzędowej o charakterze rejestrowym przewidziana została jednak weryfikacja (zawiadomienia), nie zaś decyzji administracyjnej. Projektowany przepis art. 89e ust. 1 odmowy kierownika u.s.c. przez sąd p.a.s.c. zawiera analogiczne rozwiązanie, które pozwala zachować spójność systemową. powszechny (art. 89 p.a.s.c. i art. 5 k.r.o.). Odmowa nie podlega zaskarżeniu, ale nie zamyka drogi sądowej – małżonkowie zawsze W projektowanej regulacji (art. 89e mogą zainicjować postępowanie rozwodowe przed sądem powszechnym. Taka p.a.s.c.), mimo podobnego charakteru konstrukcja nie narusza prawa do sądu, a jednocześnie upraszcza procedurę i eliminuje sprawy, nie przyjęto konstrukcji sądowej wielotorowość środków zaskarżenia. Odmowa odebrania zapewnień małżonków lub ich kontroli odmowy kierownika u.s.c. Co oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa podlega odnotowywaniu w rejestrze rozwodów więcej, sposób sformułowania pozasądowych, co ma przeciwdziałać próbom rozwiązania małżeństwa w innym urzędzie projektowanego art. 89e p.a.s.c. może stanu cywilnego. rodzić wątpliwości, czy w przypadku tym art. 89e IWS powinno dojść do wydania decyzji Niezależnie od powyższego, zakłada się, że w razie zmiany okoliczności, jeżeli odpadnie p.a.s.c. administracyjnej. Przyjęta konstrukcja występująca wcześniej przeszkoda wyłączająca rozwiązanie małżeństwa w drodze jest bowiem analogiczna do regulacji art. rozwodu pozasądowego, małżonkowie będą mogli złożyć zapewnienia, a następnie 64 p.a.s.c., który dotyczy skutków oświadczyć wolę rozwiązania małżeństwa – w tym samym lub innym urzędzie – mimo odmowy przyjęcia oświadczeń o uznaniu wcześniejszej odmowy kierownika urzędu stanu cywilnego. ojcostwa. O ile jednak w przypadku uznania ojcostwa racjonalne jest wyłączenie oceny odmowy przez sąd w postępowaniu nieprocesowym, skoro przed takim sądem można złożyć oświadczenia konieczne do uznania, to w przypadku projektowanej regulacji, brak możliwości kontroli odmowy kierownika u.s.c. naraża małżonków na długie i kosztowne postępowanie procesowe o rozwód.

Strona | 34

Jednostka redakcyjna Podmiot Stanowisko MS lub Lp. zgłaszający strona Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę uzasadnienia lub pkt OSR

36. Uwaga niezasadna. Opłaty za rozwód pozasądowy zostały ukształtowane na poziomie opłaty sądowej w Opłaty za rozwód pozasądowy powinny sprawie o rozwód i separację w postępowaniu sądowym - 600 zł (art. 26 ust. 1 pkt 1 Zarząd być wyższe i dostosowane do u.k.s.c.). Opłata została przy tym podzielona w taki sposób, aby z każdym etapem Główny część III G zmieniającej się struktury wynagrodzeń procedury wiązała się odpowiednia płatność. Opłata w wysokości 300 zł jest należna w Stowarzyszen uzasadnienia oraz rzeczywistych kosztów, które związku ze składaniem przez małżonków pisemnych zapewnień (etap 1), a kolejna opłata ia Notariuszy projektu ponosić będą urzędy stanu cywilnego w w wysokości 300 zł jest należna w związku ze składaniem oświadczeń o rozwiązaniu Rp związku z rozwodami pozasądowymi. małżeństwa (etap 2). Brak podstaw, aby obciążać małżonków opłatami sądowymi w wyższej wysokości, niż w postępowaniu sądowym, skoro te często trwa kilka lat, co generuje wyższe koszty związane z funkcjonowaniem sądu.

37. W uzasadnieniu podniesiony jest Uwaga niezasadna. argument, że rozwód pozasądowy będzie W projektowanej ustawie o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz kosztował tyle samo, co sądowy tj. 600 zł, niektórych innych ustaw, która dotyczy eliminacji winy przy orzekaniu rozwodu w ale w ostateczności opłata sądowa za postępowaniu sądowym, projektodawcy przewidzieli uchylenie lit. b. w art. 79 w ust. 1 w rozwód bez orzekania o winie wynosi 300 Stowarzyszen pkt 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. zł, gdyż połowa opłaty wpłacanej przy ie Sędziów uzasadnienie z 2024 r. poz. 959, 1237) - czyli przepisu zobowiązującego Sąd do zwrotu kwoty 300 zł pozwie w kwocie 600 zł jest - na Rodzinnych projektu przy orzeczeniu rozwodu bez orzekania o winie. Docelowo koszt rozwodu sądowego i podstawie art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b - W Polsce pozasądowego będzie zatem taki sam. ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, zwracana powodowi po uprawomocnieniu się wyroku. Koszt obu rozwodów nie jest zatem taki sam.

38. Uwaga bezprzedmiotowa. uwaga Przedstawiony do opiniowania projekt ustawy UDER24 nie zawiera bowiem Sąd niedotycząca unormowań wprowadzających do polskiego systemu prawnego tzw. alimentów Apelacyjny w projektowan Alimentacyjny nakaz zapłaty. natychmiastowych, które mogłyby być wydawane w postępowaniu nakazowym. Białymstoku ych Instytucja alimentów natychmiastowych jest objęta innym projektem ustawy. Prace nad rozwiązań tym projektem mają charakter koncepcyjny (projekt nie został skierowany do wpisu do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów).

Strona | 35

Jednostka redakcyjna Podmiot Stanowisko MS lub Lp. zgłaszający strona Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę uzasadnienia lub pkt OSR

Strona | 36

Jednostka Podmiot redakcyjna Stanowisko MS zgłaszający lub Lp. strona uzasadnienia Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę lub pkt OSR

Zestawienie nieuwzględnionych uwag zgłoszonych w ramach opiniowania do projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (UDER24) zgłoszonych w ramach opiniowania przez Komisję Wspólną Rządu i Samorządu Terytorialnego

1. Uwaga niezasadna.

Postuluje się uzupełnienie Niezrozumiała jest obawa, że czynności, związanych z "rozwodem pozasądowym", nie przepisów projektowanej ustawy o będzie mógł wykonywać z-ca kierownika USC. Art. 9 p.a.s.c. zrównuje kompetencje zm. ustawy – Kodeks rodzinny i kierownika USC i jego zastępcy w odniesieniu do "czynności z zakresu rejestracji stanu opiekuńczy oraz niektórych innych cywilnego". Ustawodawca w art. 9 ust. 2 p.a.s.c. wyraźnie wskazał, że uprawienia i KWRSiT uwaga ogólna obowiązki kierownika USC i jego zastępcy są równe, co ma na celu wyeliminowanie ustaw, o zastępcę kierownika USC, aby także on był uprawniony do ewentualnych wątpliwości interpretacyjnych, dotyczących zakresu merytorycznych i przeprowadzenia rozwodu formalnoprawnych kompetencji zastępcy kierownika USC. Brak podstaw, aby wywodzić, pozasądowego. że procedura rozwodu pozasądowego nie mieści się w przywołanym pojęciu "czynności rejestracyjnych". Analogicznie przedstawia się kwestia zawarcia małżeństwa - nie budzi wątpliwości, że małżeństwo może zostać zawarte przed z-cą kierownika USC.

2. Uwaga niezasadna. Po wypełnieniu przesłanek ustawowych rozwodu pozasądowego, będzie możliwe rozwiązanie w Polsce małżeństwa zawartego za granicą. Zgodnie bowiem z przepisami Prawa o aktach stanu cywilnego, zagraniczny akt małżeństwa może zostać wprowadzony do polskiego rejestru w trybie transkrypcji (art. 104 i nast. p.a.s.c.) i jest to niezbędna Należy wyjaśnić, czy będzie przesłanka rozpoczęcia procedury rozwiązania małżeństwa przed kierownikiem USC. możliwy rozwód pozasądowy KWRSiT uwaga ogólna małżeństwa zawartego za granicą. Rozwód pozasądowy, dotyczący małżeństwa zawartego za granicą, wchodzi w grę, gdy w polskim rejestrze znajduje się akt małżeństwa - może to dotyczyć zarejestrowanych w Polsce małżeństw zawartych przed polskim konsulem lub małżeństw zawartych przed właściwym organem innego państwa, jeżeli akt małżeństwa został przepisany do polskiego rejestru w trybie art. 104 i nast. p.a.s.c. (transkrypcja). Należy przy tym mieć na względzie, że rozwód pozasądowy przed kierownikiem USC możliwy jest tylko wtedy, gdy oboje małżonkowie mają polskie obywatelstwo lub nie posiadając wspólnego obywatelstwa, mają miejsce zamieszkania w Polsce, bo tylko wtedy w kwestii rozwodu właściwe jest prawo polskie. Procedura rozwodu pozasądowego, przyjęta w projektowanej ustawie, jest

Strona | 1

Jednostka Podmiot redakcyjna Stanowisko MS zgłaszający lub Lp. strona uzasadnienia Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę lub pkt OSR

podporządkowana założeniu, iż rozwód pozasądowy dokona się przy spełnieniu przesłanek, wynikających z polskiego prawa materialnego (przepisów polskiego k.r.o.).

3. Wątpliwości budzi, czy Uwaga niezasadna. obcokrajowcy będą mogli Jeżeli małżonkowie będą mieli różne obywatelstwa i będą posiadali miejsce zamieszkania KWRSiT uwaga ogólna skorzystać z projektowanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, będą mogli skorzystać z procedury rozwodu przepisów o rozwodzie pozasądowego w Polsce. pozasądowym.

4. Należy rozwiązać kwestię dzieci Uwaga niezasadna. KWRSiT uwaga ogólna martwo urodzonych. Wskazana kwestia jest przedmiotem prac innego resortu.

5. Uwaga niezasadna. Intencją projektodawcy jest uzyskanie zgodnych oświadczeń małżonków o rozkładzie pożycia małżeńskiego, braku małoletnich dzieci i wyboru pozasądowego sposobu rozwiązania małżeństwa. Proponowana konstrukcja rozwodu pozasądowego ma stanowić Należy zrezygnować z wymogu wyjątek od reguły rozwiązania małżeństwa przez sąd. Mając na uwadze zasady trwałości jednoczesnej obecności małżonków małżeństwa i dobra dziecka, jak również względy celowościowe, potrzebę zapewnienia w trakcie składania zapewnień pewności obrotu prawnego oraz respektowania utrwalonych reguł rejestracji stanu potwierdzających występowanie cywilnego w Polsce, przewiduje się określone ograniczenia w dostępie do procedury przesłanek rozwiązania małżeństwa pozasądowej. Do najważniejszych należą przesłanka nieposiadania wspólnych małoletnich w drodze rozwodu pozasądowego dzieci oraz co najmniej roczny staż związku małżeńskiego. Konieczną przesłanką jest art. 58 (1) § 1 oraz oświadczeń o rozwiązaniu również zupełny i trwały rozkładu pożycia, co małżonkowie będą potwierdzać składając KWRSiT k.r.o. małżeństwa przed kierownikiem osobiście i jednocześnie obecni odpowiednie oświadczenia. urzędu stanu cywilnego, a także Procedura rozwodu pozasądowego, choć opierająca się na zgodnej woli małżonków, będzie wprowadzić możliwość składania pozostawać pod kontrolą organu publicznego. Szczególnym wyrazem tej kontroli jest tych zapewnień i oświadczeń w jednoczesne stawiennictwo stron przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego celem postaci elektronicznej przez złożenia zapewnienia, a następnie oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa. dedykowany formularz elektroniczny Ranga społeczna małżeństwa oraz procedur jego rozwiązania, a także okoliczność, że niezbędnym elementem rozwodu pozasądowego jest zgodna wola małżonków zmierzających do zakończenia związku, nakazują przyjąć, że małżonkowie powinni stawić się w urzędzie stanu cywilnego osobiście i być jednocześnie obecni przy składaniu przewidzianych prawem zapewnień. Procedura rozwodu pozasądowego ma charakter wyjątkowy. Jeżeli z jakichkolwiek względów nie jest możliwe wypełnienie przesłanki

Strona | 2

Jednostka Podmiot redakcyjna Stanowisko MS zgłaszający lub Lp. strona uzasadnienia Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę lub pkt OSR

jednoczesnej obecności małżonków w urzędzie, pozostaje możliwość rozwiązania małżeństwa na drodze sądowej. Proponowane odformalizowanie instytucji rozwodu pozasądowego może budzić pewne wątpliwości w świetle konstytucyjnej ochrony małżeństwa. Przyjęcie zaproponowanego rozwiązania, rodziłoby też problemy związane z ustaleniem odpowiednich opłat za dokonywanie oddzielnych czynności przez małżonków w różnych urzędach stanu cywilnego. Nadto jeśli zapewnienia byłyby składane w postaci elektronicznej w różnych datach (w różnych urzędach) powstałby problem liczenia terminu 1 miesiąca na złożenie oświadczenia o rozwiązaniu małżeństwa. Uwagi o charakterze technicznym i zmierzające do wprowadzenia innowacji informatycznych wymagają podejścia systemowego oraz uzyskania zgody Ministerstwa Cyfryzacji.

6. Uwaga niezasadna. Akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego są gromadzone w rejestrze stanu cywilnego, jeżeli zostały sporządzone na piśmie utrwalonym w postaci elektronicznej. W rejestrze Nie określono zasad dot. oznaczeń mogą być gromadzone akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego sporządzone na piśmie kategorii archiwalnej - art. 26 ust. 1 utrwalonym w postaci papierowej jako odwzorowanie cyfrowe lub może być zamieszczany p.a.s.c. stanowi, że dokumenty opis tych dokumentów. stanowiące podstawę sporządzenia Zgodnie z art. 28 ust. 1 p.a.s.c. akty stanu cywilnego oraz akta zbiorowe rejestracji stanu aktu stanu cywilnego lub cywilnego kierownik urzędu stanu cywilnego przechowuje przez okres 80 lat, jeśli są to dokumenty złożone po sporządzeniu akty małżeństwa, akty zgonu oraz akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego dotyczące aktu art. 26 ust. 1 aktu stanu cywilnego stanowiące KWRSiT małżeństwa i aktu zgonu. p.a.s.c. podstawę do dołączenia wzmianki dodatkowej do aktu stanu cywilnego Z kolei rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 9 lutego 2015 r. w sprawie lub stanowiące podstawę sposobu prowadzenia rejestru stanu cywilnego oraz akt zbiorowych rejestracji stanu zamieszczenia przypisku przy cywilnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 1904) określa sposób prowadzenia rejestru stanu innych aktach stanu cywilnego cywilnego, oznaczania w rejestrze stanu cywilnego aktów stanu cywilnego, prowadzenia stanowią akta zbiorowe rejestracji akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego uwzględniając konieczność zapewnienia stanu cywilnego. kompletności danych zawartych w rejestrze stanu cywilnego i ich przejrzystości, sprawnego funkcjonowania rejestru stanu cywilnego, ochrony danych osobowych i mając na względzie szczególny charakter akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego. Skoro zatem rejestr rozwodów pozasądowych będzie jednym z rejestrów stanu cywilnego, to kwestie archiwizacji i przechowywania regulują powyższe przepisy, a zatem akty małżeństwa ze

Strona | 3

Jednostka Podmiot redakcyjna Stanowisko MS zgłaszający lub Lp. strona uzasadnienia Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę lub pkt OSR

wzmianką o rozwodzie pozasądowym będą przechowywane przez 80 lat, podobnie jak dołączone do akt zbiorowych w wersji papierowej (i wersji elektronicznej) protokoły zapewnień potwierdzających występowanie przesłanek rozwodu pozasądowego i oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa. Na podstawie art. 6 ust. 2b ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz.U. z 2020 r. poz. 164 z późn. zm.), zostało wydane rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2011 r. w sprawie instrukcji kancelaryjnej, jednolitych rzeczowych wykazów akt oraz instrukcji w sprawie organizacji i zakresu działania archiwów zakładowych (Dz.U. poz.67), które określa dla organów gminy i związków międzygminnych oraz urzędów obsługujących te organy i związki, organów powiatu i starostw powiatowych, organów samorządu województwa i urzędów marszałkowskich; organów zespolonej administracji rządowej w województwie i urzędów obsługujących te organy między innymi sposób klasyfikowania i kwalifikowania dokumentacji w formie jednolitych rzeczowych wykazów akt. Załącznik nr 2 do tego rozporządzenia [JEDNOLITY RZECZOWY WYKAZ AKT ORGANÓW GMINY I ZWIĄZKÓW MIĘDZYGMINNYCH ORAZ URZĘDÓW OBSŁUGUJĄCYCH TE ORGANY I ZWIĄZKI] pod poz. 535 1 w kolumnie 6 przedstawia kwalifikację archiwalną w zakresie stanu cywilnego i tak dla rejestracji aktów małżeństwa i ich zmian - czyli aktów małżeństwa ze wzmianką o rozwodzie – niezależnie czy sądowym, czy pozasądowym – jest to kategoria A. Z powyższych względów nie zachodzi potrzeba regulowania kwestii kwalifikacji archiwalnej dokumentów w rejestrze rozwodów pozasądowych.

7. Należy dokonać także zmiany do Uwaga niezasadna. ustawy o kosztach sądowych w Powyższa uwaga nie dotyczy instytucji rozwodu pozasądowego, gdyż kierownik USC sprawach cywilnych, poprzez będzie działał na podstawie ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego. W przypadku dodanie do art. 95 zapisu, iż nie wątpliwości, kierownik USC - w ramach czynności wyjaśniających - może zobowiązać pobiera się opłat od wniosku małżonków do złożenia stosownych dokumentów. Kierownicy USC nie są stroną KWRSiT art. 36 p.a.s.c. złożonego przez kierownika urzędu postępowania w sprawach rodzinnych (a zatem art. 95 u.k.s.c . nie ma do nich stanu cywilnego w sprawach zastosowania). Na podstawie art. 4 ust. 1 p.a.s.c., na sądy został nałożony obowiązek określonych w ustawie Kodeks przekazywania urzędom stanu cywilnego prawomocnych orzeczeń oraz ostatecznych rodzinny i opiekuńczy oraz ustawie decyzji, związanych ze stanem cywilnym i wpływających na treść lub ważność aktów stanu Prawo o aktach stanu cywilnego. cywilnego. Wiele sądów żąda od kierowników USC opłat za składane wnioski w

Strona | 4

Jednostka Podmiot redakcyjna Stanowisko MS zgłaszający lub Lp. strona uzasadnienia Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę lub pkt OSR

ww. sprawach, podczas gdy Sądy mają obowiązek przekazania urzędom stanu cywilnego odpisów prawomocnych występuje on do sądu jako organ orzeczeń, które: administracji publicznej,

– stanowią podstawę do sporządzenia aktu stanu cywilnego, wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, zleconych w – mają wpływ na treść aktu stanu cywilnego, drodze ustawy, które mają ma charakter obowiązkowy – mają wpływ na ważność aktu stanu cywilnego. Do takich orzeczeń należy zaliczyć m.in. postanowienie o uznaniu za zmarłego, wyrok w przedmiocie ustalenia ojcostwa, postanowienie orzekające przysposobienie, czy wyrok o rozwiązaniu małżeństwa przez rozwód. Orzeczenia te są przesyłane przez sądy do USC bez pobierania opłat. Nadto, Regulamin urzędowania sądów powszechnych z dnia 18 czerwca 2019 r., stanowi w:

§ 249 : „Odpis protokołu uznania ojcostwa sąd niezwłocznie przesyła urzędowi stanu cywilnego właściwemu dla sporządzenia aktu urodzenia dziecka";

§ 251: „W razie uznania ojcostwa przed sądem, który nie był właściwy miejscowo, odpis protokołu o uznaniu ojcostwa przesyła się do sądu właściwego oraz do urzędu stanu cywilnego właściwego dla sporządzenia aktu urodzenia dziecka";

§ 252: „O wszczęciu postępowania w sprawie o ustalenie ojcostwa sąd niezwłocznie zawiadamia urząd stanu cywilnego właściwy dla sporządzenia aktu urodzenia dziecka''. Powyższe odpisy dokumentów są przesyłane do USC nieodpłatnie. Po unieważnieniu rozwodu pozasądowego, sąd będzie miał obowiązek (nieodpłatnie) - na podstawie obowiązującego art. 4 ust. 1 p.a.s.c. - przesłać kierownikowi USC odpis prawomocnego wyroku. Ponadto, na podstawie art. 94 u.k.s.c., Skarb Państwa jest zwolniony od opłat sądowych. Zwolnienie Skarbu Państwa jest jedynie częściowe i dotyczy tylko opłat sądowych - Skarb Państwa nie jest zwolniony od ponoszenia wydatków, gdy inicjuje je własnym działaniem, występując w sprawie w charakterze strony.

8. Proponuje się usunięcie Uwaga bezprzedmiotowa. obowiązującego przepisu art. 62 KWRSiT art. 62 k.r.o Nie dotyczy projektowanej instytucji rozwodu pozasądowego. k.r.o. - domniemania pochodzenia dziecka (300 dni).

Strona | 5

Jednostka Podmiot redakcyjna Stanowisko MS zgłaszający lub Lp. strona uzasadnienia Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę lub pkt OSR

Obecnie zagadnienie to jest przedmiotem prac Zespołu Problemowego Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego.

9. Uwaga niezasadna. Należy rozważyć zasadność Powyższe pouczenie wynika z konieczności zapewnienia konstytucyjnej ochrony udzielania wyjaśnień przez małżeństwa. W postępowaniu sądowym jeżeli Sąd uzna, że istnieją widoki na utrzymanie kierownika urzędu stanu cywilnego art. 89b ust. 4 i art. małżeństwa, może skierować strony na mediację (art. 436 k.p.c.), może także zawiesić o doniosłości związku małżeńskiego 89c ust. 3 postępowanie (art. 440 k.p.c.), a wszystko to z uwagi na ochronę małżeństwa wynikającą z przed odebraniem od małżonków art. 18 Konstytucji. zapewnień i oświadczeń o rozwodzie Z powyższych względów kierownik USC powinien poinformować małżonków o doniosłości związku małżeńskiego przed odebraniem zapewnień i oświadczeń o rozwodzie.

10. Uwaga niezasadna.

Art. 89 ust. 1 pkt 4 p.a.s.c. (w aktualnym brzmieniu) przewiduje, że w przypadku odmowy sporządzenia aktu małżeństwa zawartego w formie wyznaniowej, zgodnie z art. 1 § 2 i 3 Należy przewidzieć, jaki będzie k.r.o., kierownik USC zawiadamia o tym na piśmie utrwalonym w postaci papierowej lub termin dla kierownika USC na w postaci elektronicznej osoby, których odmowa dokonania czynności dotyczy. przesłanie zawiadomienia. Przytoczony przepis w praktyce nie powoduje problemów - kierownicy USC przesyłają KWRSiT art. 89e p.a.s.c. powyższe zawiadomienie niezwłocznie. W projektowanej ustawie analogiczne rozwiązanie Postuluje się wprowadzenie 14 zawarto w art. 89 e ust. 1 (gdy kierownik USC zobowiązany jest wysłać zawiadomienie o dniowego terminu. przyczynach odmowy przyjęcia od małżonków zapewnienia potwierdzającego występowanie przesłanek rozwiązania małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego). Nie wydaje się zatem uzasadnione, aby dotychczasowa praktyka co do stosowania art. 89 ust. 1 pkt 4 p.a.s.c., nakazywała wprowadzenie konkretnego terminu w projektowanym art. 89 e ust. 1 p.a.s.c.

11. Należy wyjaśnić, kiedy kierownik Uwaga niezasadna. USC dowie się o zmienionych Małżonkowie, zamierzający rozwiązać małżeństwo w drodze rozwodu pozasądowego, KWRSiT art. 89f p.a.s.c. okolicznościach z art. 89f p.a.s.c. składają zapewnienie, potwierdzające występowanie przesłanek rozwiązania małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego, w tym pod rygorem odpowiedzialności karnej, że: 1) nie toczy się między nimi sprawa o rozwód; 2) że posiadają obywatelstwo polskie albo o braku

Strona | 6

Jednostka Podmiot redakcyjna Stanowisko MS zgłaszający lub Lp. strona uzasadnienia Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę lub pkt OSR

wspólnego obywatelstwa z drugim małżonkiem i o posiadaniu miejsca zamieszkania na terytorium RP; 3) o braku wspólnych małoletnich dzieci (art. 89 b ust. 1, 2, 3). Jeśli kierownik USC odmówi przyjęcia zapewnień, o których mowa w art. 89 b ust. 1 p.a.s.c., a następnie odpadnie przyczyna wykluczająca rozwiązanie małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego (np. prawomocnie umorzono postępowanie w sprawie o rozwód, prawomocnie zwrócono pozew o rozwód, wspólne dzieci małżonków osiągnęły pełnoletność, małżonkowie otrzymali obywatelstwo polskie), o czym kierownik USC dowie się od samych małżonków, którzy stawią się w USC celem ponownego złożenia zapewnień (art. 89f p.a.s.c.), kierownik USC może ponownie odebrać zapewnienie, a następnie oświadczenie o rozwiązaniu małżeństwa w trybie rozwodu pozasądowego. W razie wątpliwości odnośnie posiadania przez małżonków wspólnego obywatelstwa (w rozumieniu art. 2 ust. 3 p.p.m.), jak również w razie wątpliwości, dotyczących miejsca zamieszkania małżonków niebędących obywatelami tego samego państwa, kierownik USC może podjąć postępowanie wyjaśniające, domagając się od małżonków przedłożenia dodatkowych dokumentów.

12. Uwaga niezasadna. Nie podano powodów, dla których należy zastąpić kwotę 600 zł kwotą 620 zł. W projekcie ustawy w rzeczywistości przewidziano dwie opłaty po 300 zł (a nie jedną na poziomie 600 zł) oraz opłatę w wysokości 20 zł, związaną z wydaniem specjalnego zaświadczenia na Proponuje się podwyższenie kwoty podstawie rozporządzenia Bruksela II ter. Wspomniane zaświadczenie nie jest potrzebne w opłaty za czynności urzędowe każdym przypadku i jest wydawane tylko na wniosek, gdy zachodzi potrzeba wykazania KWRSiT art. 89g p.a.s.c. rozwodu pozasądowego w stosunkach transgranicznych. Nadto, w wyniku uzgodnień z kierownika USC z art. 89g p.a.s.c., z 600 zł na 620 zł. MSWiA, na skutek uwzględnienia uwag z pisma DP-WL.032.170.2025.PP, w art. 4 pkt 1 usunięto propozycję wprowadzenia w ustawie z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2023 r., poz. 2111), opłat skarbowych za czynności urzędowe odbierania od małżonków zapewnień potwierdzających występowanie przesłanek rozwiązania małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego, a także przyjęcia do protokołu oświadczeń małżonków o rozwiązaniu małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego.

13. KWRSiT art.. 90 ust. 1a i 3 Uwaga niezasadna. p.a.s.c.

Strona | 7

Jednostka Podmiot redakcyjna Stanowisko MS zgłaszający lub Lp. strona uzasadnienia Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę lub pkt OSR

Wątpliwości dotyczą dwukrotnego Projektowane rozwiązanie ma przyspieszyć przyjęcie od małżonka oświadczenia o opisania procedury zmiany powrocie do poprzedniego nazwiska. Po podpisaniu protokołu, obejmującego złożenie nazwiska. wymaganych prawem oświadczeń, małżonek, który chce powrócić do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa, może to uczynić w ramach tej samej wizyty w urzędzie stanu cywilnego. Dodatkowe przepisy dotyczące zmiany nazwiska, dokonywanej niezwłocznie po złożeniu oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa, są potrzebne z dwóch powodów:

- bez dodatkowego przepisu mogłyby się pojawić wątpliwości, czy oświadczenie można złożyć zanim wpisano wzmiankę dodatkową o rozwodzie, która ma przecież charakter konstytutywny, tymczasem oczywiste jest, że osoba zainteresowana powinna mieć możliwość złożenia takiego oświadczenia w trakcie jednej wizyty w USC, nawet jeśli musiałaby poczekać na wpisanie wzmianki o rozwodzie (i zmianie nazwiska) przez innego kierownika USC (gospodarza aktu małżeństwa);

- dodatkowa regulacja niezbędna jest także, aby informacja o powrocie do nazwiska mogła się znaleźć w rejestrze rozwodów pozasądowych, co następnie umożliwi jednoczesne wpisanie do aktu małżeństwa - przez gospodarza tego aktu - zarówno wzmianki o rozwodzie, jak i wzmianki o powrocie do nazwiska; gdyby pozostać przy zasadach ogólnych, to dokonanie tej drugiej wzmianki byłoby możliwie dopiero po fizycznym dostarczeniu do urzędu właściwego dla sporządzenia aktu małżeństwa oryginału protokołu o przyjęciu oświadczenia o powrocie do nazwiska noszonego przed ślubem.

14. Należy umożliwić składanie

Uwaga niezasadna. oświadczenia o powrocie do W art. 5 pkt 9 projektu ustawy dodaje się do art. 90 p.a.s.c. ust. 1a, zgodnie z którym, w nazwiska, które małżonek nosił przypadku rozwodu pozasądowego, oświadczenie małżonka o powrocie do nazwiska przed zawarciem małżeństwa, na noszonego przed zawarciem małżeństwa może być złożone niezwłocznie po złożeniu etapie przyjmowania przez przez małżonków oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa. art. 90 p.a.s.c. ust. kierownika urzędu stanu cywilnego KWRSiT oświadczenia o rozwodzie (w Po podpisaniu protokołu obejmującego złożenie wymaganych prawem oświadczeń, 1a p.a.s.c. formie usługi online, w tym samym małżonek, który chce powrócić do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa, e-formularzu) i analogicznie może to uczynić w ramach tej samej wizyty w urzędzie stanu cywilnego. Oświadczenie to wprowadzanie takiej możliwości w przyjmowane jest na podstawie art. 90 p.a.s.c. W przypadku niezłożenia oświadczenia o procedurze rozwodu sądowego. powrocie do nazwiska w toku procedury pozasądowego rozwiązania małżeństwa, zakłada się, że możliwe będzie odrębne złożenie tego oświadczenia na ogólnych zasadach, to jest przed wybranym kierownikiem urzędu stanu cywilnego.

Strona | 8

Jednostka Podmiot redakcyjna Stanowisko MS zgłaszający lub Lp. strona uzasadnienia Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę lub pkt OSR

Powrót do poprzedniego nazwiska możliwy będzie w terminie wynikającym z art. 59 k.r.o., liczonym od chwili ustania małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego. Wydaje się więc że, korzystniejszym rozwiązaniem dla małżonków, jest możliwość złożenia oświadczenia o powrocie do nazwiska, które małżonek nosił przed zawarciem małżeństwa również po uzyskanym rozwodzie pozasądowym aniżeli obligowanie stron, do podejmowania decyzji w tym zakresie na etapie składania oświadczeń o rozwodzie. W rejestrze rozwodów pozasądowych, do którego dostęp będzie miał każdy kierownik urzędu stanu cywilnego, będą gromadzone informacje dotyczące złożonych przez małżonków zapewnień, ich oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa, a także – w niektórych przypadkach – oświadczeń o powrocie do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa. W rejestrze będą także zamieszczane elektroniczne odpisy odpowiednich dokumentów, na podstawie których możliwe będzie dołączenie – przez kierownika urzędu stanu cywilnego właściwego ze względu na miejsce sporządzenia aktu małżeństwa – wzmianek dodatkowych o rozwiązaniu małżeństwa oraz (ewentualnie) o zmianie nazwiska. Dzięki wskazanemu rozwiązaniu procedura rozwodu pozasądowego będzie się mogła zakończyć zanim do urzędu właściwego ze względu na miejsce sporządzenia aktu małżeństwa dotrą wszystkie niezbędne dokumenty w tradycyjnej (papierowej) formie. Projekt zmierza do umożliwienia załatwienia wszystkich spraw związanych z rozwodem pozasądowym podczas jednej wizyty w urzędzie. Nieracjonalne wydaje się, by oświadczenie o powrocie do nazwiska składane niezwłocznie po złożeniu oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa miało oczekiwać na przesłanie do właściwego urzędu na zasadach ogólnych, podczas gdy sam rozwód pozasądowy będzie natychmiast widoczny w rejestrze rozwodów. Zamieszczenie informacji o powrocie do nazwiska (i skanu dokumentu) w rejestrze rozwodów pozasądowych (jeżeli oświadczenie złożono niezwłocznie) pozwoli właściwemu kierownikowi w ramach jednej czynności wprowadzić obie wzmianki do aktu małżeństwa. Będzie to z korzyścią dla obywateli i z korzyścią dla urzędu (nie trzeba dwa razy zajmować się tą samą sprawą). Prawdą jest natomiast, że jeżeli małżonek będzie chciał złożyć oświadczenie później, tj. gdy wzmianka o rozwodzie pozasądowym została już dokonana, albo w przypadku rozwodu sądowego, to rejestr rozwodów pozasądowych nie będzie wykorzystywany. Wtedy pozostanie oczekiwanie na przesłanie dokumentów na zasadach ogólnych. Z tych samych względów, jak w wyjaśnieniu do uwagi nr 1, wprowadzenie dedykowanej usługi w wersji on-line i powiązanego z nią formularza wymaga zmian systemowych oraz uzyskania aprobaty Ministra Cyfryzacji. Analogiczne wyjaśnienie dotyczy także uwagi nr

Strona | 9

Jednostka Podmiot redakcyjna Stanowisko MS zgłaszający lub Lp. strona uzasadnienia Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę lub pkt OSR

3 i propozycji wzmianki dodatkowej i tworzenia jej w sposób automatyczny przez rejestr stanu cywilnego na podstawie danych i dokumentów zawartych w rejestrze rozwodów.

15. Uwaga niezasadna. Ministerstwo Cyfryzacji przedstawiło wydatki na dostosowanie funkcjonalności prowadzonego w systemie teleinformatycznym rejestru stanu cywilnego. Koszty realizacji wskazanej inicjatywy wyceniono na 8474590,24 zł brutto, w tym uwzględniające szkolenia, tj. materiały szkoleniowe – instrukcje, filmy, przeprowadzenie szkoleń w formie webinarów. W związku z oczekiwaniem urzędów stanu cywilnego dotyczącym doposażenia w celu zamieszczania w rejestrze rozwodów pozasądowych odwzorowań cyfrowych dokumentów, co wiąże się z koniecznością zakupu sprzętu dla prawie 2,3 tys. gmin, w świetle wolumenu rozwodów, które potencjalnie będą miały miejsce w tym trybie Należy zmodyfikować system (w OSR wskazano na ponad 24 tys. rozwodów osób bez dzieci, przy czym zapewne nie teleinformatyczny oraz uwzględnić wszystkie zdecydują się na skorzystanie z tego trybu), Ministerstwo Cyfryzacji w swoim konieczności wyposażenia urzędów stanowisku poddało pod rozwagę, rezygnację z gromadzenia w rejestrze rozwodów stanu cywilnego w urządzenia do pozasądowych odwzorowań cyfrowych dokumentów. Jak wskazało Ministerstwo wykonywania odwzorowań Finansów, nie przewiduje się dodatkowych środków na doposażenie urzędów w ramach cyfrowych dokumentów projektu, jednocześnie minister nie posiada dodatkowych środków, które mógłby KWRSiT OSR przeznaczyć na zakup skanerów. Ponadto w opinii Ministerstwa Cyfryzacji zakup taki jest sporządzonych w postaci papierowej (zapewnienia dyskusyjny ekonomicznie wobec rocznej liczby rozwodów w tym trybie na poziomie 20 ,protokoły) oraz zintegrowania tych tys., a projekt nie powinien wiązać się z ponoszeniem dodatkowych, możliwych do urządzeń z systemem rejestru stanu uniknięcia, kosztów. cywilnego w celu przesyłania W opinii projektodawcy odwzorowania cyfrowe są na tyle istotnym elementem procedury odwzorowań z rejestru rozwodów pozasądowego rozwiązania małżeństwa, że muszą pozostać w projekcie. Dzięki ich rejestracji na podstawie art. 19 ust.2b i 89c ust. 8 p.a.s.c. zagwarantowana jest pewność w zakresie wpisywania wzmianek dodatkowych. Projektowane rozwiązanie uniemożliwia także „obchodzenie” przepisów o odmowie przyjęcia zapewnień potwierdzających występowanie przesłanek rozwodu pozasądowego oraz oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego, gdyż niezwłocznie każdy kierownik urzędu stanu cywilnego, do którego udali się małżonkowie, będzie mógł sprawdzić przyczyny ich odmowy w innym urzędzie. Zapobiegnie to sytuacji, kiedy małżonkowie w różnych urzędach stanu cywilnego podejmą próbę złożenia stosownych zapewnień lub oświadczeń podając nieprawdziwe informacje, aby ominąć wymagania ustawowe. Procedura rozwodu pozasądowego, choć opierająca się na zgodnej woli małżonków, powinna pozostawać pod

Strona | 10

Jednostka Podmiot redakcyjna Stanowisko MS zgłaszający lub Lp. strona uzasadnienia Treść uwagi/propozycja przepisu uwagę lub pkt OSR

kontrolą organu publicznego, celem zapewnienia pewności obrotu prawnego oraz respektowania utrwalonych reguł rejestracji stanu cywilnego w Polsce. Zaproponowane rozwiązanie uwzględnia mechanizmy stosowane do tej pory w Prawie o aktach stanu cywilnego – w art. 26 ust. 3 i ust. 4 pkt 1 oraz art. 124 ust. 6i7p.a.s.c . Regulacje te obowiązują do ponad 10 lat, zatem należy oczekiwać, że jeżeli nie wszystkie, to zdecydowana większość urzędów stanu cywilnego jest już wyposażana w stosowne urządzenia (obecnie powszechnie używane typu skaner czy drukarka ze skanerem), stąd koszty finansowe doposażenia nie powinny być znaczne.

16. Należy przedstawić gruntowną Uwaga niezasadna. analizę wpływu proponowanych Celem projektu jest wprowadzenie do polskiego porządku prawnego możliwości rozwiązań prawnych na dochody i pozasądowego rozwiązania małżeństwa. Jak wskazano w pkt 6 oceny skutków regulacji, wydatki po stronie jednostek źródłem finansowania działań USC będzie opłata administracyjna wnoszona przez samorządu terytorialnego oraz małżonków, która w założeniu projektodawcy, jest na tyle wysoka, że zrekompensuje zapisów zobowiązujących OSR gminom wydatki z tym związane. Planowana wysokość opłaty administracyjnej za projektodawcę do ewaluacji dokonanie czynności w urzędzie stanu cywilnego wynosi 600 zł. funkcjonowania projektowanych przepisów w okresie roku i trzech Zaproponowany miernik „Liczba rozwodów przeprowadzonych przed kierownikiem lat od ich wejścia w życie, w urzędu stanu cywilnego” pozwoli na oszacowanie wpływów z tytułu opłaty zakresie dochodów i wydatków po administracyjnej. W przypadku gdyby, okazało się, że wskazana kwota nie jest stronie tych jednostek. wystarczającą, projektodawca będzie dążył do wprowadzenia odpowiednich zmian.

Strona | 11

Projekt

ROZPORZĄDZENIE

MINISTRASPR AW WEWNĘTRZNYCH

I ADMINISTRACJI1)

z dnia

w sprawie wzorów dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu cywilnego

Na podstawie art. 33 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 594) zarządza się, co następuje:

§ 1. Określa się wzór:

1) odpisu zupełnego aktu urodzenia w postaci papierowej, stanowiący załącznik nr 1 do

rozporządzenia;

2) odpisu zupełnego aktu urodzenia w zwizualizowanej postaci elektronicznej, stanowiący załącznik nr 2 do rozporządzenia;

3) odpisu zupełnego aktu małżeństwa w postaci papierowej, stanowiący załącznik nr 3

do rozporządzenia;

4) odpisu zupełnego aktu małżeństwa w zwizualizowanej postaci elektronicznej, stanowiący załącznik nr 4 do rozporządzenia;

5) odpisu zupełnego aktu zgonu w postaci papierowej, stanowiący załącznik nr 5 do

rozporządzenia;

6) odpisu zupełnego aktu zgonu w zwizualizowanej postaci elektronicznej, stanowiący

załącznik nr 6 do rozporządzenia;

7) odpisu zupełnego aktu zgonu osoby o nieustalonej tożsamości w postaci papierowej,

stanowiący załącznik nr 7 do rozporządzenia;

8) odpisu zupełnego aktu zgonu osoby o nieustalonej tożsamości w zwizualizowanej postaci elektronicznej, stanowiący załącznik nr 8 do rozporządzenia;

9) odpisu skróconego aktu urodzenia w postaci papierowej, stanowiący załącznik nr 9 do

rozporządzenia;

10) odpisu skróconego aktu urodzenia w zwizualizowanej postaci elektronicznej, stanowiący załącznik nr 10 do rozporządzenia;

11) odpisu skróconego aktu urodzenia dziecka, które urodziło się martwe, w postaci papierowej, stanowiący załącznik nr 11 do rozporządzenia;

12) odpisu skróconego aktu urodzenia dziecka, które urodziło się martwe, w zwizualizowanej postaci elektronicznej, stanowiący załącznik nr 12 do rozporządzenia;

13) odpisu skróconego aktu małżeństwa w postaci papierowej, stanowiący załącznik nr 13 do rozporządzenia;

14) odpisu skróconego aktu małżeństwa w zwizualizowanej postaci elektronicznej,

stanowiący załącznik nr 14 do rozporządzenia;

15) odpisu skróconego aktu zgonu w postaci papierowej, stanowiący załącznik nr 15 do

rozporządzenia;

16) odpisu skróconego aktu zgonu w zwizualizowanej postaci elektronicznej, stanowiący

załącznik nr 16 do rozporządzenia;

17) protokołu zgłoszenia urodzenia, stanowiący załącznik nr 17 do rozporządzenia;

18) protokołu uznania ojcostwa, stanowiący załącznik nr 18 do rozporządzenia;

19) protokołu przyjęcia oświadczeń o wstąpieniu w związek małżeński, stanowiący załącznik nr 19 do rozporządzenia;

20) protokołu przyjęcia oświadczenia rozwiedzionego małżonka albo małżonka, który złożył oświadczenie o rozwiązaniu małżeństwa, o powrocie do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa, stanowiący załącznik nr 20 do rozporządzenia;

21) protokołu zgłoszenia zgonu, stanowiący załącznik nr 21 do rozporządzenia;

22) protokołu przyjęcia oświadczeń, o których mowa w art. 88 § 3 ustawy z dnia 25 lutego

1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809), stanowiący załącznik nr 22 do rozporządzenia;

23) protokołu przyjęcia oświadczeń małżonków, że dziecko będzie nosiło takie samo

nazwisko, jakie nosi albo nosiłoby ich wspólne dziecko, stanowiący załącznik nr 23 do

rozporządzenia;

24) protokołu przyjęcia oświadczenia o zmianie imienia lub imion, stanowiący załącznik nr 24 do rozporządzenia;

24a) protokołu przyjęcia od małżonków oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa, stanowiący załącznik nr 24a do rozporządzenia;

25) zaświadczenia potwierdzającego uznanie ojcostwa, stanowiący załącznik nr 25 do

rozporządzenia;

26) zaświadczenia stwierdzającego brak okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa, stanowiący załącznik nr 26 do rozporządzenia;

27) zaświadczenia stwierdzającego, że oświadczenia o wstąpieniu w związek małżeński

zostały złożone w obecności duchownego, stanowiący załącznik nr 27 do rozporządzenia;

28) zaświadczenia stwierdzającego, że zgodnie z prawem polskim można zawrzeć małżeństwo, stanowiący załącznik nr 28 do rozporządzenia;

29) zaświadczenia o zamieszczonych lub niezamieszczonych w rejestrze stanu cywilnego

danych dotyczących wskazanej osoby w postaci papierowej, stanowiący załącznik nr 29

do rozporządzenia;

30) zaświadczenia o zamieszczonych lub niezamieszczonych w rejestrze stanu cywilnego

danych dotyczących wskazanej osoby w zwizualizowanej postaci dokumentu elektronicznego, stanowiący załącznik nr 30 do rozporządzenia;

31) wniosku o wydanie zaświadczenia o stanie cywilnym w postaci papierowej, stanowiący załącznik nr 31 do rozporządzenia;

32) wniosku o wydanie zaświadczenia o stanie cywilnym w zwizualizowanej postaci

elektronicznej, stanowiący załącznik nr 32 do rozporządzenia;

33) zaświadczenia o stanie cywilnym w postaci papierowej, stanowiący załącznik nr 33 do rozporządzenia;

34) zaświadczenia o stanie cywilnym w zwizualizowanej postaci elektronicznej, stanowiący załącznik nr 34 do rozporządzenia;

35) zapewnienia o braku okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa, stanowiący

załącznik nr 35 do rozporządzenia;

36) zapewnień małżonków potwierdzających występowanie przesłanek rozwiązania małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego, stanowiący załącznik nr 36 do rozporządzenia.

§ 2. Odpis zupełny aktu stanu cywilnego, o którym mowa w § 1 pkt 1, 3, 5 i 7, odpis skrócony aktu stanu cywilnego, o którym mowa w § 1 pkt 9, 11, 13 i 15, oraz zaświadczenie,

o którym mowa w § 1 pkt 28 i 33, zawierają indywidualne oznaczenie blankietu składające się

z dwóch liter oraz siedmiu cyfr.

§ 3. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem ……….2)

MINISTER SPRAW

WEWNĘTRZNYCH

I ADMINISTRACJI

W POROZUMIENIU:

MINISTER CYFRYZACJI1

1) Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji kieruje działem administracji rządowej – sprawy wewnętrzne, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 25 lipca 2025 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (Dz. U. poz. 999).

2) Niniejsze rozporządzenie było poprzedzone rozporządzeniem Ministra Cyfryzacji z dnia 29 maja 2023 r. w sprawie wzorów dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu cywilnego (Dz. U. poz. 1023), które straci moc z dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, zgodnie z art. 6 ustawy z dnia ….. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. ….). UZASADNIENIE

Projektowane rozporządzenie stanowi wykonanie upoważnienia ustawowego określonego w art. 33 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1378 i 1615), zwaną dalej „p.a.s.c.”.

Konieczność wydania przedmiotowego rozporządzenia wynika ze zmian w p.a.s.c. wprowadzanych ustawą z dnia …………. 2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2025 r. poz. ……). Skutkiem wprowadzenia zmian w art. 33 ustawy PRASC jest zmiana organu właściwego do wydania rozporządzenia. Obecnie do wydania rozporządzenia jest upoważniony minister właściwy do spraw informatyzacji, który wydaje rozporządzenie w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw wewnętrznych. Zawarta w art. 33 p.a.s.c. delegacja ustawowa obejmuje upoważnienie do określenia wzorów dokumentów z zakresu rejestracji stanu cywilnego, zawierających przede wszystkim treść merytoryczną, do określenia której właściwy powinien być organ odpowiedzialny za te zadania (Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji).

Zmiany w p.a.s.c. przewidziane w ustawie z dnia …………. 2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2025 r. poz. …… wprowadzają także konieczność określenia wzorów przyjęcia od małżonków oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego wzoru zapewnień małżonków potwierdzających występowanie przesłanek rozwiązania małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego.

Dodatkowo projektowany załącznik nr 20 wymaga dostosowania zakresu danych zgodnie ze zmienianym art. 90 ust. 2 pkt 3 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego. Załącznik ten powinien określać protokół przyjęcia oświadczenia rozwiedzionego małżonka albo małżonka, który złożył oświadczenie o rozwiązaniu małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego, o powrocie do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa.

Pozostałe wzory zostały określone w projektowanym rozporządzeniu w sposób tożsamy, jak w aktualnie obowiązującym rozporządzeniu.

Konsekwencją opisanych zmian będzie utrata mocy obowiązującego obecnie rozporządzenia Ministra Cyfryzacji z dnia 29 maja 2023 r. w sprawie wzorów dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu cywilnego (Dz. U. poz. 1023). Projektowane rozporządzenie wejdzie w życie z dniem wejścia w życie zmienionego art. 33 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego.

Projektowane rozporządzenie nie będzie miało wpływu na działalność mikroprzedsiębiorców, małych i średnich przedsiębiorców.

Projektowana regulacja nie zawiera przepisów technicznych w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie sposobu funkcjonowania krajowego systemu notyfikacji norm i aktów prawnych (Dz. U. poz. 2039, z późn. zm.) i nie podlega notyfikacji Komisji Europejskiej.

Projektowana regulacja nie będzie wymagała notyfikacji Komisji Europejskiej w trybie ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2025 r. poz. 468).

Projekt rozporządzenia nie jest sprzeczny z prawem Unii Europejskiej.

Projekt rozporządzenia został udostępniony w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie internetowej Rządowego Centrum Legislacji w zakładce Rządowy Proces Legislacyjny zgodnie z § 52 uchwały nr 190 Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r. – Regulamin pracy Rady Ministrów (M.P. z 2024 r. poz. 806) oraz stosownie do wymogów art. 5 ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa (Dz. U. z 2025 r. poz. 677).

WZÓR Załącznik nr 20 Rzeczpospolita Oznaczenie organu, który przyjął USC/P/2 Polska oświadczenie

Protokół przyjęcia oświadczenia rozwiedzionego małżonka albo małżonka, który złożył oświadczenie o rozwiązaniu małżeństwa, o powrocie do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa

1. Data i miejsce złożenia oświadczenia Data Miejsce

2. Dane rozwiedzionego małżonka albo małżonka, który złożył oświadczenie o rozwiązaniu małżeństwa

Imię pierwsze Imię drugie Imiona kolejne Nazwisko Nazwisko rodowe Data urodzenia Miejsce urodzenia Numer PESEL, jeżeli został nadany

3. Oświadczenie rozwiedzionego małżonka albo małżonka, który złożył oświadczenie o rozwiązaniu małżeństwa

Osoba, która złożyła oświadczenie, oświadczyła, że powraca do noszonego przed zawarciem małżeństwa nazwiska: Podstawa prawna: art. 59 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Podstawa prawna: art.90 ust. 1 a ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

4. Akt małżeństwa Oznaczenie aktu małżeństwa Miejsce sporządzenia aktu małżeństwa

5. Informacje o rozwodzie albo złożeniu oświadczenia o rozwiązaniu małżeństwa

Wyżej wymieniona osoba oświadczyła, że małżeństwo zostało rozwiązane przez rozwód. Wyżej wymieniona osoba oświadczyła, że złożył oświadczenie o rozwiązaniu małżeństwa

Oznaczenie sądu Sygnatura akt Data uprawomocnienia orzeczenia

Data złożenia oświadczenia o rozwiązaniu małżeństwa

6. Informacja o udziale biegłego, jeżeli brał udział w czynności Biegły złożył oświadczenie o sumiennym i bezstronnym wykonaniu zadania. Imię Nazwisko

7. Informacja o udziale tłumacza, jeżeli brał udział w czynności Tłumacz złożył oświadczenie o sumiennym i bezstronnym wykonaniu zadania. Imię Nazwisko

strona

Protokół przyjęcia oświadczenia rozwiedzionego małżonka albo małżonka, który złożył oświadczenie o rozwiązaniu małżeństwa, o powrocie do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa

8. Imię i nazwisko kierownika urzędu stanu cywilnego albo konsula Rzeczypospolitej Polskiej, który przyjął oświadczenie

Imię Nazwisko

9. Adnotacja o opłacie skarbowej

10. Podpisy i pieczęcie

Własnoręczny czytelny podpis rozwiedzionego małżonka Po odczytaniu protokół podpisali:

albo małżonka, który złożył oświadczenie o rozwiązaniu małżeństwa

Własnoręczny czytelny podpis biegłego, jeżeli brał udział w czynności

Własnoręczny czytelny podpis tłumacza, jeżeli brał udział w czynności

Własnoręczny podpis kierownika urzędu stanu cywilnego albo konsula Rzeczypospolitej Polskiej i pieczęć z imieniem, nazwiskiem i stanowiskiem służbowym

Pieczęć urzędowa

strona 2/2 Protokół przyjęcia oświadczenia rozwiedzionego małżonka albo małżonka, który złożył oświadczenie o rozwiązaniu małżeństwa, o powrocie do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa

WZÓR Załącznik nr 24a

Rzeczpospolita Oznaczenie organu, AAA/A/O Polska przyjmującego oświadczenie

Protokół przyjęcia od małżonków oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa

1. Data i miejsce złożenia oświadczeń

Data

Miejsce

2. Dane osób rozwiązujących związek małżeński

Mężczyzna Kobieta

Imię pierwsze

Imię drugie

Imiona kolejne

Nazwisko

Nazwisko rodowe

Stan cywilny

Data urodzenia

Miejsce urodzenia

Obywatelstwo

Miejsce zamieszkania

Datę i miejsce zawarcia małżeństwa, które ma być rozwiązane, oraz oznaczenie aktu małżeństwa

Datę i miejsce złożenia przez małżonków zapewnień

3. Informacja o złożeniu przez każdego z małżonków:

a) oświadczenia, że między ma/żonkami nie toczy się sprawa o rozwód, o separację, w której strona pozwana domaga się rozwodu, lub sprawa o unieważnienie małżeństwa Oświadczam, że:

b) oświadczenia o posiadaniu obywatelstwa polskiego albo o braku wspólnego obywatelstwa z drugim małżonkiem i posiadaniu miejsca zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej Oświadczam, że:

c) oświadczenia, że małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci Oświadczam, że:

d) oświadczenia , że małżonkowie nie mają wspólnych dzieci poczętych, lecz nieurodzonych Oświadczam, że:

e) oświadczenia o zupełnym i trwałym rozkładzie pożycia Oświadczam, że:

f) oświadczenie o świadomości odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych oświadczeń, o których mowa w art. 89c ust.4 pkt 5 lit. a-c ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U…)

strona e ►

Zgodnie z art. 233 § 1 w związku z§ 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny: Kto, składając zeznanie mające służyć za dowód w postępowaniu sądowym lub w innym postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Oświadczam, że powyższe dane są prawdziwe, co potwierdzam własnoręcznym podpisem.

4. Informacja o złożeniu przez każdego z małżonków oświadczenia o rozwiązaniu małżeństwa

5. Informacja o wyjaśnieniu małżonkom znaczenia małżeństwa oraz o pouczeniu, że rozwiązanie małżeństwa wymaga dołączenia do aktu małżeństwa wzmianki dodatkowej

Potwierdzam otrzymanie wyjaśnień oraz pouczenia

6. Nazwisko i imię biegłego lub tłumacza, jeżeli brali udział w czynności

Imię

Nazwisko

7. Imię i nazwisko kierownika urzędu stanu cywilnego albo konsula Rzeczypospolitej Polskiej przyjmującego oświadczenia o wstąpieniu w związek małżeński

Imię Nazwisko

8. Adnotacje

9. Podpisy i pieczęcie

Po odczytaniu protokół podpisali:

Własnoręczny czytelny podpis kobiety

Własnoręczny czytelny podpis mężczyzny

Własnoręczny czytelny podpis tłumacza jeżeli brał udział w czynności

Własnoręczny czytelny podpis kierownika urzędu stanu cywilnego i pieczęć z imieniem, nazwiskiem i stanowiskiem służbowym

Protokół przyjęcia oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa strona e

),‫!ܨ‬ ,-j.1Œmbhmu

!Œ;1ŒrovroѴb|- Œm-1Œ;mb;ou]-m†ķh|ॕu‹ ruŒ‹f.j 86&

oѴvh- ]DSHZQLHQLH

Zapewnienia małżonków potwierdzające występowanie przesłanek rozwiązania małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego

&=ÆÏÄ,:\SHÊQLDNRELHWDNWµUD]DPLHU]DUR]ZLÃ]DÅPDÊ×HÌVWZR Ɛĺ 'DQHNRELHW\

,PLÇL1D]ZLVNR

1D]ZLVNRURGRZH

6WDQF\ZLOQ\

2E\ZDWHOVWZR

b;fv1; ]DPLHV]NDQLD

$GUHVGRNRUHVSRQGHQFML

'DWDLPLHMVFHXURG]HQLD

1XPHU3(6(/

'RNXPHQWWR×VDPRÐFL

ĺ 'DWDLPLHMVFH]DZDUFLDPDÊ×HÌVWZDNWµUHPDE\ÅUR]ZLÃ]DQH

2]QDF]HQLHDNWXPDÊ×HÌVWZD

ĺ 2ÐZLDGF]HQLH×HPLÇG]\PDÊ×RQNDPLQLHWRF]\VLÇVSUDZDRUR]ZµG, o separację, w której strona pozwana domaga się rozwodu, lub sprawa o unieważnienie małżeństwa 2ÐZLDGF]DP×H

ĺ 2ÐZLDGF]HQLHRSRVLDGDQLXRE\ZDWHOVWZDSROVNLHJRDOERREUDNXZVSµOQHJRRE\ZDWHOVWZD ]GUXJLPPDÊ×RQNLHPLSRVLDGDQLXPLHMVFD]DPLHV]NDQLDQDWHU\WRULXP5]HF]\SRVSROLWHM3ROVNLHM

2ÐZLDGF]DP×H

ĺ 2ÐZLDGF]HQLH×HPDÊ×RQNRZLHQLHPDMÃZVSµOQ\FKPDÊROHWQLFKG]LHFL

2ÐZLDGF]DP×H

6. Oświadczenie, że małżonkowie nie mają wspólnych dzieci poczętych, lecz nieurodzonych.

Oświadczam, że

7ĺ 2ÐZLDGF]HQLHR]XSHÊQ\PLWUZDÊ\PUR]NÊDG]LHSR×\FLDPDÊ×RQNµZ 2ÐZLDGF]DP×H

Zapewnienia małżonków potwierdzające występowanie przesłanek strona 1/3 rozwiązania małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego

82ÐZLDGF]HQLHLSRGSLV

3RXF]HQLHRRGSRZLHG]LDOQRÐFLNDUQHM]D]ÊR×HQLHIDÊV]\ZHJRRÐZLDGF]HQLDRNWµU\PPRZDZSNW

=JRGQLH]DUWiZ]ZLÃ]NX]iXVWDZ\]GQLDF]HUZFD

U.RGHNVNDUQ\ .WRVNÊDGDMÃF]H]QDQLHPDMÃFHVÊX×\Å]DGRZµG ZSRVWÇSRZDQLXVÃGRZ\POXEZLQQ\PSRVWÇSRZDQLXSURZDG]RQ\PQDSRGVWDZLHXVWDZ\]H]QDMHQLHSUDZGÇOXE]DWDMDSUDZGÇSRGOHJD NDU]HSR]EDZLHQLDZROQRÐFLRGPLHVLÇF\GRODW 2ÐZLDGF]DP×HSRZ\×V]HGDQHVÃSUDZG]LZHFRSRWZLHUG]DPZÊDVQRUÇF]Q\PSRGSLVHP

0LHMVFRZRÐÅGDWD GGPPUUUU

:ÊDVQRUÇF]Q\F]\WHOQ\SRGSLVNRELHW\

93RWZLHUG]DPRWU]\PDQLHZ\MDÐQLHÌRGRQLRVÊRÐFL]ZLÃ]NXPDÊ×HÌVNLHJRSU]HSLVµZ UHJXOXMÃF\FKMHJRUR]ZLÃ]DQLHRUD]RSU]HND]DQLXSLVHPQHMLQIRUPDFMLRNWµUHMPRZDZDUW E XVWXVWDZ\

10,PLÇQD]ZLVNRELHJÊHJROXEWÊXPDF]DMH×HOLEUDÊXG]LDÊZF]\QQRÐFL

11'DWÇLPLHMVFH]ÊR×HQLD]DSHZQLHÌ

:ÊDVQRUÇF]QHSRGSLV\ELHJÊHJROXEWÊXPDF]DRUD]NLHURZQLNDXU]ÇGXVWDQXF\ZLOQHJRSU]\MPXMÃFHJR ]DSHZQLHQLD

&=ÆÏÄ„:\SHÊQLDPÇ×F]\]QDNWµUD]DPLHU]DUR]ZLÃ]DÅPDÊ×HÌVWZR

Ɛ2ĺ'DQHPÇ×F]\]Q\

,PLÇL1D]ZLVNR

1D]ZLVNRURGRZH

6WDQF\ZLOQ\

2E\ZDWHOVWZR

b;fv1;]DPLHV]NDQLD

$GUHVGRNRUHVSRQGHQFML

'DWDLPLHMVFHXURG]HQLD

1XPHU3(6(/

'RNXPHQWWR×VDPRÐFL

3ĺ'DWDLPLHMVFH]DZDUFLDPDÊ×HÌVWZDNWµUHPDE\ÅUR]ZLÃ]DQH

2]QDF]HQLHDNWXPDÊ×HÌVWZD

4ĺ2ÐZLDGF]HQLH×HPLÇG]\PDÊ×RQNDPLQLHWRF]\VLÇVSUDZDRUR]ZµG

2ÐZLDGF]DP×H

strona 2/3 Zapewnienia małżonków potwierdzające występowanie przesłanek rozwiązania małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego

5ĺ2ÐZLDGF]HQLHRSRVLDGDQLXRE\ZDWHOVWZDSROVNLHJRDOERREUDNXZVSµOQHJRRE\ZDWHOVWZD ]GUXJLPPDÊ×RQNLHPLSRVLDGDQLXPLHMVFD]DPLHV]NDQLDQDWHU\WRULXP5]HF]\SRVSROLWHM3ROVNLHM

Oświadczam, że:

16. Oświadczenie, że małżonkowie nie mają wspólnych małoletnych dzieci 2ÐZLDGF]DP×H

17. Oświadczenie, że małżonkowie nie mają wspólnych dzieci poczętych, lecz nieurodzonych

2ÐZLDGF]DP×H

8ĺ2ÐZLDGF]HQLHR]XSHÊQ\PLWUZDÊ\PUR]NÊDG]LHSR×\FLDPDÊ×RQNµZ Oświadczam, że:

92ÐZLDGF]HQLHLSRGSLV

3RXF]HQLHRRGSRZLHG]LDOQRÐFLNDUQHM]D]ÊR×HQLHIDÊV]\ZHJRRÐZLDGF]HQLDRNWµU\PPRZDZSNW1416

=JRGQLH]DUWiZ]ZLÃ]NX]iXVWDZ\]GQLDF]HUZFD

U.RGHNVNDUQ\ .WRVNÊDGDMÃF]H]QDQLHPDMÃFHVÊX×\Å]DGRZµG Z SRVWÇSRZDQLXVÃGRZ\POXEZLQQ\PSRVWÇSRZDQLXSURZDG]RQ\PQDSRGVWDZLHXVWDZ\]H]QDMHQLHSUDZGÇOXE]DWDMDSUDZGÇSRGOHJD NDU]HSR]EDZLHQLDZROQRÐFLRGPLHVLÇF\GRODW 2ÐZLDGF]DP×HSRZ\×V]HGDQHVÃSUDZG]LZHFRSRWZLHUG]DPZÊDVQRUÇF]Q\PSRGSLVHP

0LHMVFRZRÐÅGDWD GGPPUUUU 

:ÊDVQRUÇF]Q\F]\WHOQ\SRGSLVPÇ×F]\]Q\

203RWZLHUG]DPRWU]\PDQLHZ\MDÐQLHÌRGRQLRVÊRÐFL]ZLÃ]NXPDÊ×HÌVNLHJRSU]HSLVµZ UHJXOXMÃF\FKMHJRUR]ZLÃ]DQLHRUD]RSU]HND]DQLXSLVHPQHMLQIRUPDFMLRNWµUHMPRZDZDUW E XVWXVWDZ\

21,PLÇQD]ZLVNRELHJÊHJROXEWÊXPDF]DMH×HOLEUDÊXG]LDÊZF]\QQRÐFL

22'DWÇLPLHMVFH]ÊR×HQLD]DSHZQLHÌ

:ÊDVQRUÇF]QHSRGSLV\ELHJÊHJROXEWÊXPDF]DRUD]NLHURZQLNDXU]ÇGXVWDQXF\ZLOQHJRSU]\MPXMÃFHJR ]DSHZQLHQLD

Zapewnienia małżonków potwierdzające występowanie przesłanek strona 3/3 rozwiązania małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego

Projekt

ROZPORZĄDZENIE

MINISTRASPR AW IEDLIWOŚCI

z dnia

w sprawie wzoru pouczenia o skutkach rozwiązania małżeństwa

Na podstawie art. 89b ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 594) zarządza się, co następuje:

§ 1. Określa się wzór pouczenia o skutkach rozwiązania małżeństwa, stanowiący załącznik do rozporządzenia.

§ 2. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem ……….

MINISTER SPRAWIEDLIWOŚCI

Załącznik do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia …………….. 2025 r. (Dz. U. poz. ……..)

WZÓR pouczenia o skutkach rozwiązania małżeństwa Rozwiązanie małżeństwa powoduje następujące skutki prawne: • zmienia się stan cywilny z żonaty/żonata na rozwiedziony/rozwiedziona; • ustaje obowiązek wzajemnej pomocy małżeńskiej, wierności i wsparcia finansowego; • ustaje małżeński ustrój majątkowy (w tym wspólność majątkowa małżeńska); • jeżeli małżonków łączył ustrój wspólności majątkowej powstaje możliwość podziału majątku wspólnego, a jeżeli między małżonkami obowiązywała rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków może powstać uprawnienie do żądania wyrównania dorobków; • ustaje możliwość wzajemnego dziedziczenia oraz prawo do zachowku; • powstaje możliwość powrotu małżonka rozwiedzionego do nazwiska, które nosił przed zawarciem małżeństwa na zasadach określonych w art. 59 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.

- Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 i z 2025 r. poz. 897); • może powstać roszczenie o alimenty na zasadach z art. 60 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 i z 2025 r. poz. 897); • małżonek rozwiedziony, który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego;

• obowiązek dostarczania środków utrzymania małżonkowi rozwiedzionemu wygasa w razie zawarcia przez tego małżonka nowego małżeństwa. Obowiązek ten wygasa także z upływem pięciu lat od rozwiązania małżeństwa, chyba że ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd, na żądanie uprawnionego, przedłuży wymieniony termin pięcioletni;

• w związku z tym, że rozwód pozasądowy wywołuje skutki takie, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy rozkładu pożycia, nie znajduje zastosowania art. 60 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 i z 2025 r. poz. 897), który przewiduje, że jeżeli jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd na żądanie małżonka niewinnego może orzec, że małżonek wyłącznie winny obowiązany jest przyczyniać się w odpowiednim zakresie do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego, chociażby ten nie znajdował się w niedostatku);

• wpływa na domniemanie pochodzenia dziecka z małżeństwa (od męża matki), które obowiązuje jeszcze przez 300 dni od rozwiązania małżeństwa; jeżeli jednak dziecko urodziło się przed upływem 300 dni od ustania małżeństwa, lecz po zawarciu przez matkę drugiego małżeństwa, domniemywa się, że pochodzi ono od drugiego męża (przy czym to drugie domniemanie nie znajduje zastosowania, gdy dziecko urodziło się w następstwie procedury medycznie wspomaganej prokreacji, na którą wyraził zgodę pierwszy mąż matki); domniemanie pochodzenia dziecka z małżeństwa może być obalone tylko na skutek powództwa o zaprzeczenie ojcostwa.

UZASADNIENIE

Konieczność wydania przedmiotowego rozporządzenia wynika ze zmian w ustawie z dnia 28 listopada 2014 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 594, z późn. zm.), zwanej dalej „p.a.s.c.”, wprowadzanych ustawą z dnia …………. 2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2025 r. poz. ……).

Projektowane rozporządzenie stanowi wykonanie upoważnienia ustawowego określonego w art. 89b ust. 5 p.a.s.c. Zgodnie z art. 89b ust. 4 p.a.s.c., przed odebraniem od małżonków zapewnień, o których mowa w art. 89b ust. 1, kierownik urzędu stanu cywilnego wyjaśnia im doniosłość związku małżeńskiego, przepisy regulujące jego rozwiązanie, a także przekazuje małżonkom pouczenie o skutkach rozwiązania małżeństwa wynikających z art. 46, 582, 583, 59, 60 i 61 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz powiadamia małżonków o możliwości skorzystania ze wsparcia w kryzysie małżeńskim dostępnego na terenie gminy. Wzór pouczenia o skutkach rozwiązania małżeństwa, o którym mowa w ust. 4, uwzględniając konieczność zapewnienia jego przejrzystości i zrozumiałości, określa Minister Sprawiedliwości, w drodze rozporządzenia stosownie do art. 89b ust. 5 p.a.s.c.

Projektowane rozporządzenie wejdzie w życie z dniem wejścia w życie art. 89b ust. 5 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego.

Projektowane rozporządzenie nie będzie miało wpływu na działalność mikroprzedsiębiorców, małych i średnich przedsiębiorców.

Projektowana regulacja nie zawiera przepisów technicznych w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie sposobu funkcjonowania krajowego systemu notyfikacji norm i aktów prawnych (Dz. U. poz. 2039, z późn. zm.) i nie podlega notyfikacji Komisji Europejskiej.

Projektowana regulacja nie będzie wymagała notyfikacji Komisji Europejskiej w trybie ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2025 r. poz. 468).

Projekt rozporządzenia nie jest sprzeczny z prawem Unii Europejskiej.

Projekt rozporządzenia został udostępniony w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie internetowej Rządowego Centrum Legislacji w zakładce Rządowy Proces Legislacyjny

zgodnie z § 52 uchwały nr 190 Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r. – Regulamin pracy Rady Ministrów (M.P. z 2024 r. poz. 806) oraz stosownie do wymogów art. 5 ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa (Dz. U. z 2025 r. poz. 677).