Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Warszawa, 1 lipca 2026 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja

Pan Włodzimierz Czarzasty Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej

Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i na podstawie art. 32 ust. 2 regulaminu Sejmu niżej podpisani posłowie wnoszą projekt ustawy:

- o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Do reprezentowania wnioskodawców w pracach nad projektem ustawy upoważniamy pana posła Michała Pyrzyka.

(-) Władysław Bartoszewski; (-) Paweł Bejda; (-) Marek Biernacki; (-) Adam Dziedzic; (-) Andrzej Grzyb; (-) Henryk Kiepura; (-) Dariusz Klimczak; (-) Agnieszka Maria Kłopotek; (-) Władysław Kosiniak-Kamysz; (-) Radosław Lubczyk; (-) Mirosław Maliszewski; (-) Urszula Nowogórska; (-) Mirosław Adam Orliński; (-) Urszula Pasławska; (-) Krzysztof Paszyk; (-) Michał Pyrzyk; (-) Wiesław Różyński; (-) Tadeusz Samborski; (-) Marek Sawicki; (-) Czesław Siekierski; (-) Henryk Smolarz; (-) Magdalena Sroka; (-) Jacek Tomczak; (-) Stanisław Tomczyszyn; (-) Piotr Zgorzelski; (-) Zbigniew Ziejewski; (-) Jolanta Zięba-Gzik; (-) Bożena Żelazowska. Projekt

Ustawa z dnia ……………. 2026r. o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie

Art. 1 W ustawie z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie wprowadza się następującą zmianę:

1) po art. 4d wprowadza się art. 4e w brzmieniu: „4e. 1. Ze względu na szczególne warunki w państwach, w których mają być realizowane zadania, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 28 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, minister właściwy do spraw zagranicznych może zlecić realizację takich zadań Fundacji „Pomoc Polakom na Wschodzie” im. Jana Olszewskiego.

2. Na realizację zadań, o których mowa w ust. 1 Fundacja otrzymuje dotację celową z części budżetowej, której dysponentem jest minister właściwy do spraw zagranicznych w wysokości co najmniej 30 000 000 złotych rocznie.

3. Dotacja, o której mowa w ust. 2, może być wykorzystana na pokrycie wydatków Fundacji związanych z realizacją zadań, o których mowa w ust. 1, w tym także niezbędnych do tego bieżących kosztów funkcjonowania Fundacji.

4. W 2026 roku minister właściwy do spraw zagranicznych przekaże Fundacji „Pomoc Polakom na Wschodzie” im. Jana Olszewskiego dotację, o której mowa w ust. 2 w wysokości co najmniej 10 000 000 złotych.

Art. 2 Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

UZASADNIENIE

Projekt ustawy o zmianie ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie ma na celu uregulowanie i zapewnienie stabilnych, przewidywalnych i skutecznych mechanizmów realizacji działań wspierających Polonię i Polaków za granicą, a także zadań powiązanych z; edukacją, kulturą, mediami, dziedzictwem narodowym, ochroną praw polskiej mniejszości, aktywizacją obywatelską, pomocą humanitarną, wsparciem w zakresie utrzymania i remontowania infrastruktury polonijnej oraz promocją Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli są one realizowane na rzecz Polonii lub Polaków za granicą, w szczególności na obszarach objętych szczególnymi uwarunkowaniami politycznymi i bezpieczeństwa, przede wszystkim na Wschodzie, w tym m.in. na Białorusi, Ukrainie, w Mołdawii, na Kaukazie, czy w Azji Środkowej, ale również w regionie Państw Bałtyckich – gdzie dochodzi do silnego oddziaływania czynników rosyjskich (w tym rosyjskiej propagandy i rosyjskiej soft power) na Polaków oraz osoby polskiego pochodzenia zamieszkujących obszary historycznie związane z Rzeczpospolitą. Są to statutowe obszary działalności Fundacji „Pomoc Polakom na Wschodzie” im. Jana Olszewskiego (dalej: Fundacja, FPPnW) i główne kierunki realizacji budżetu Fundacji podlegającej pod nadzór Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

Projekt przewiduje wprowadzenie do ustawy nowego art. 4e, ustanawiającego szczególny tryb realizacji zadania publicznego określonego w art. 4 ust. 1 pkt 28 ustawy, wyłącznie w zakresie, w jakim są one realizowane na rzecz Polonii lub Polaków za granicą, obejmującego działania na rzecz integracji i wspierania Polonii oraz Polaków za granicą. W przypadku państw, w których występują szczególne warunki utrudniające realizację standardowych procedur konkursowych lub ograniczające możliwość prowadzenia działań przez różne podmioty, minister właściwy do spraw zagranicznych będzie mógł zlecać z pominięciem otwartego konkursu ofert realizację tych zadań FPPnW – jako państwowemu operatorowi będącej fundacją Skarbu Państwa, nadzorowaną w imieniu Fundatora przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych, (chodzi o dotację umożliwiającą całoroczną działalność Fundacji jako strategicznego operatora wykonującego powierzone zadania w porozumieniu z Ministerstwem Spraw Zagranicznych).

FPPnW – jako państwowy operator dotacji przeznaczonych na działania polonijne - od przeszło 33 lat realizuje zadania publiczne związane ze wsparciem środowisk polskich poza granicami RP, posiadając wyspecjalizowane struktury organizacyjne, doświadczenie operacyjne oraz

rozbudowaną sieć współpracy z organizacjami polonijnymi i lokalnymi partnerami. Fundacja dysponuje niezbędną infrastrukturą i zapleczem do prowadzenia tego typu wyspecjalizowanej działalności obejmującej dofinansowanie w takich obszarach jak: wsparcie polskich i polonijnych mediów, wsparcie w zakresie utrzymania; struktur, biur, nieruchomości polonijnych będących własnością Fundacji (Skarbu Państwa), centrów kultury polskiej i nieruchomości należących do polskich organizacji, aktywizacja społeczna i zawodowa oraz ochrona praw podmiotowych polskiej mniejszości, promocja polskiej kultury, języka polskiego i historii czy opieka nad miejscami pamięci narodowej i polskim dziedzictwem kulturowym, jak również pomoc charytatywna czy projekty remontowe związane z infrastrukturą polonijną.

Kluczowe z punktu widzenia strategicznej roli FPPnW, obok wsparcia dla polonijnych mediów (i ich zaplecza), struktur organizacji polonijnych, w działalności FPPnW jest kompleksowe wsparcie w zakresie realizacji projektów dotyczących infrastruktury polonijnej, w tym działania w obszarze zarządzania nieruchomościami należącymi do Skarbu Państwa RP znajdującymi się na terenie statutowej działalności Fundacji, pozostającymi w dyspozycji Fundacji i jej partnerów polonijnych. Należy podkreślić, że Fundacja zajmuje się zarządzaniem nieruchomościami Skarbu Państwa, jakie kupowała z dotacji na rzecz Skarbu Państwa RP na terenie Ukrainy i Litwy. Zgodnie ze Statutem Fundacji FPPnW prowadzi Fundusz Nieruchomości Polonijnych. Fundacja jest właścicielem nieruchomości, które są udostępniane organizacjom polonijnym. Prowadzi ośrodki promocji polskiej kultury we Lwowie (gdzie do tej pory po 1991 roku nie było Domu Polskiego) i w Zułowie na Litwie (chodzi o scalone nieruchomości wchodzące w skład zabytkowego kompleksu historycznego dawnego majątku Piłsudskich) – wykonując obowiązki właściciela i działając na rzecz Skarbu Państwa. Na Ukrainie łącznie FPPnW zarządza czterema obiektami, które mają szczególny status i przede wszystkim służą Polakom i osobom polskiego pochodzenia. Nie są to obiekty zlokalizowane wyłącznie we Lwowie. Dzięki zaangażowaniu w tym obszarze wsparcia dla rodaków na Wschodzie, FPPnW doprowadziła na przełomie 2024 i 2025 roku do otwarcia i uruchomienia działalności Centrum Kultury Polskiej przy ul. Wynnyczenki 30 we Lwowie. Centrum działa z powodzeniem od prawie dwóch lat i spełnia funkcję domu polskiego i ośrodka spotkań i życia kulturalnego Polaków i osób polskiego pochodzenia na Ukrainie. Mając to na względzie, a przede wszystkim konieczność zapewnienia ciągłości i płynności finansowania tych aspektów działalności Fundacji, wykonywanej na rzecz Skarbu Państwa, zasadne jest wprowadzenie mechanizmu, będącego przedmiotem niniejszej nowelizacji.

Projektowana regulacja nie tworzy mechanizmu zamkniętego transferu do jednego podmiotu, lecz potwierdza rolę i szczególny status Fundacji jako państwowego operatora, który może przekazywać wsparcie szerokiemu katalogowi środowisk i podmiotów działających na rzecz Polonii i Polaków za granicą, w tym organizacjom polskim i polonijnym za granicą, szkołom, placówkom oświatowym, mediom, instytucjom kultury, parafiom, podmiotom zarządzającym polskimi nieruchomościami oraz miejscami pamięci, a także osobom fizycznym w ograniczonym zakresie, w formie stypendiów, zapomóg, nagród za podtrzymywanie polskości na Wschodzie czy refundacji kosztów np. leczenia i rehabilitacji.

Dotychczasowa praktyka pokazuje, że w warunkach niestabilności politycznej, ograniczeń administracyjnych lub szczególnej sytuacji międzynarodowej, konieczne jest zapewnienie ciągłości działań oraz wykorzystanie przez Państwo Polskie podmiotu posiadającego odpowiednie doświadczenie, kompetencje i niezbędne zaplecze kadrowe, pozostającego pod bezpośrednią kontrolą Ministerstwa Spraw Zagranicznych, merytoryczną, jak i finansową.

Celem projektowanej regulacji jest stworzenie trwałej podstawy prawnej dla realizacji działań pomocowych i wspierających skierowanych do Polaków za granicą i Polonii oraz odejście od corocznego modelu organizowania procedur konkursowych w sytuacjach wymagających szybkiego i ciągłego działania ze strony Państwa Polskiego, jak również wyposażenia - w ujęciu strategicznym - FPPnW jako podmiotu Skarbu Państwa czyli operatora państwowego, w budżet pozwalający na utrzymanie całorocznej działalności i reagowanie na zadania wymagające natychmiastowego działania i trwałej kontynuacji w perspektywie całego roku kalendarzowego, co często nie jest w pełnym zakresie możliwe do realizacji w oparciu o regulaminy konkursowe dotyczące podziału dotacji celowych na Polonię oraz Polaków i osoby polskiego pochodzenia, zamieszkujące na całym świecie, w szczególności na Wschodzie (co do zasady obecnie wspierane przez Kancelarię Senatu RP). Wskazanie w ustawie trybu z pominięciem otwartego konkursu ofert usuwa wątpliwości interpretacyjne co do relacji projektowanego przepisu do standardowych procedur konkursowych przewidzianych w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Projekt zakłada możliwość przyznania Fundacji dotacji celowej w wysokości nie mniejszej niż 30 000 000 złotych z części budżetowej pozostającej w dyspozycji ministra właściwego do spraw zagranicznych. Środki te będą mogły być przeznaczane wyłącznie na pokrycie wydatków związanych z realizacją zadań określonych w art. 4 ust. 1 pkt 28 ustawy, jeżeli są

realizowane na rzecz Polonii lub Polaków za granicą, oraz koszty związane z działalnością Fundacji, niezbędną do wykonywania przez cały rok zadań wynikających z ww. zakresu ustawowego, w tym koszty obsługi: programów, wynagrodzeń zespołu, monitoringu, kontroli, delegacji, audytu, bezpieczeństwa, komunikacji, systemów teleinformatycznych, kosztów kursowych, kosztów wkładu własnego do projektów oraz kosztów związanych z utrzymaniem biur i wydatków niezbędnych w zakresie transportu i działań remontowych, jeżeli służą realizacji zadania.

Szerokie ujęcie kwalifikowalnych kosztów jest uzasadnione charakterem zadań realizowanych na rzecz Polonii i Polaków za granicą. Art. 4 ust. 1 pkt 28 ustawy ma charakter ogólny, dlatego w praktyce powinien być odczytywany z uwzględnieniem zadań powiązanych, obejmujących w szczególności edukację, kulturę, media, ochronę dziedzictwa narodowego, utrzymanie infrastruktury polskiej i polonijnej, działania remontowe, bezpieczeństwo oraz pomoc kryzysową, o ile służą one realizacji wsparcia na rzecz Polonii lub Polaków za granicą.

Projekt docelowo umożliwia zastosowanie mechanizmu rozliczania działalności Fundacji wzorowanego na innych tego typu rozwiązaniach ustawowych np. dot. podlegającej pod Ministerstwo Spraw Zagranicznych Fundacji „Solidarności Międzynarodowej”, takie jak m.in: zawarcie umowy z ministrem właściwym do spraw zagranicznych, obowiązek przygotowania planu rzeczowo-finansowego, określenia mierników realizacji, prowadzenia monitoringu i kontroli oraz składania rocznego sprawozdania z wykonania zadań i wykorzystania dotacji. Dzięki temu projektowana regulacja nie ma charakteru blankietowego przekazania środków, lecz otwiera drogę do szczególnego mechanizmu wykonywania powierzonych zadań przez wskazanego operatora środków, czyli FPPnW.

Projektowana ustawa odpowiada potrzebie zapewnienia ciągłości i efektywności działań Państwa Polskiego na rzecz Polonii i Polaków za granicą, szczególnie w warunkach zwiększonej niestabilności geopolitycznej i ograniczeń w prowadzeniu standardowych mechanizmów wsparcia.

Projekt powinien przyczynić się do zwiększenia stabilności wsparcia kierowanego do środowisk polonijnych i polskich za granicą, szczególnie na Wschodzie, poprawy dostępności i warunków funkcjonowania polonijnych i polskich mediów, dostępności do programów edukacyjnych, kulturalnych, aktywizacyjnych i wspólnotowych oraz wzmocnienia więzi z

Rzeczpospolitą Polską, czyli z Polską Macierzą, przy jednoczesnym zwiększeniu elastyczności reagowania na potrzeby środowisk polskich działających w warunkach zagrożenia lub ograniczeń administracyjnych czy borykających się z niedoborem środków na bieżącą działalność przy jednoczesnym braku możliwości uzyskania dodatkowego wsparcia finansowego z innych źródeł państwowych (np. na Białorusi, Ukrainie czy w Mołdawii ale też w Państwach Bałtyckich).

Skutki finansowe W odniesieniu do roku 2026 projekt przewiduje przekazanie dotacji w wysokości co najmniej 10 000 000 zł. Skutki finansowe ograniczają się do części budżetu państwa pozostającej w dyspozycji ministra właściwego do spraw zagranicznych i wyniosą docelowo co najmniej 30 000 000 zł rocznie od 2027 roku. Projekt nie przewiduje skutków dla budżetów jednostek samorządu terytorialnego.

Wpływ regulacji na działalność mikro-przedsiębiorców, małych i średnich przedsiębiorców Projekt nie wpływa na warunki wykonywania działalności gospodarczej przez przedsiębiorców.

Wpływ na rynek pracy Projekt nie będzie miał bezpośredniego wpływu na poziom zatrudnienia w gospodarce narodowej. Możliwy jest ograniczony wpływ pośredni związany z organizacją działań realizowanych przez podmiot wykonujący zadania.

Zgodność z prawem Unii Europejskiej Projekt ustawy pozostaje zgodny z prawem Unii Europejskiej. Projekt dotyczy organizacji wykonywania zadań publicznych finansowanych ze środków krajowych i nie wymaga notyfikacji Komisji Europejskiej.

DEKLAROWANE SKUTKI REGULACJI (DSR) projektu ustawy

Informacja o projekcie

a) Tytuł projektu:

o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie

b) Przedstawiciel wnioskodawcy:

Michał Pyrzyk

I. Część wstępna [1] Zwięzły opis zidentyfikowanego problemu i proponowanych rozwiązań. Projekt ma na celu zapewnienie stabilnych podstaw prawnych i finansowych realizacji zadań publicznych na rzecz Polonii i Polaków za granicą, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 28 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Realizacja tych zadań odbywa się często w państwach o szczególnych uwarunkowaniach politycznych, społecznych lub bezpieczeństwa, gdzie prowadzenie działalności wymaga wieloletnich doświadczeń, rozwiniętej sieci partnerów lokalnych oraz zdolności do szybkiego reagowania na zmieniające się warunki. Dotychczasowy model finansowania nie zapewnia wystarczającej przewidywalności realizacji wieloletnich programów skierowanych do Polonii. Projekt przewiduje: • ustanowienie ustawowej podstawy do zlecania przez ministra właściwego do spraw zagranicznych realizacji tych zadań Fundacji „Pomoc Polakom na Wschodzie” im. Jana Olszewskiego; • zapewnienie corocznej dotacji celowej w wysokości nie niższej niż 30 mln zł; • możliwość finansowania zarówno realizowanych projektów, jak i kosztów niezbędnych do funkcjonowania Fundacji związanych z wykonywaniem powierzonych zadań; • ustanowienie przepisu przejściowego przewidującego przekazanie w 2026 r. dotacji w wysokości co najmniej 10 mln zł. Brak projektowanej regulacji oznacza utrzymanie obecnego modelu finansowania, który nie gwarantuje odpowiedniej stabilności prowadzenia wieloletnich programów skierowanych do Polonii i Polaków za granicą.

[2] Czy były rozważane rozwiązania alternatywne? ➢ Tak ➢ Nie Projekt dotyczy szczególnego mechanizmu wykonywania zadań publicznych realizowanych w specyficznych warunkach poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Ze względu na

wieloletnie doświadczenie Fundacji „Pomoc Polakom na Wschodzie” im. Jana Olszewskiego oraz charakter powierzanych jej zadań nie rozważano innych rozwiązań organizacyjnych.

II. Wymogi określone w art. 34 ust. 2 pkt 3–5 regulaminu Sejmu [3] Jakie są przewidywane skutki prawne projektowanych rozwiązań? Projekt wprowadza do ustawy nowy art. 4e ustanawiający szczególną podstawę prawną umożliwiającą ministrowi właściwemu do spraw zagranicznych zlecanie realizacji określonych zadań publicznych Fundacji „Pomoc Polakom na Wschodzie” im. Jana Olszewskiego. Projekt określa również minimalny poziom finansowania tych zadań z budżetu państwa oraz dopuszcza finansowanie kosztów administracyjnych pozostających w bezpośrednim związku z realizacją powierzonych zadań. Projekt pozostaje zgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności z zasadą legalizmu oraz zasadami prowadzenia gospodarki finansowej państwa. Projekt nie narusza prawa Unii Europejskiej. Przedmiot regulacji pozostaje poza zakresem harmonizacji prawa UE.

Projekt nie będzie wywierał bezpośredniego wpływu na działalność przedsiębiorców ani na poziom konkurencyjności gospodarki. Pośrednio może sprzyjać rozwojowi współpracy gospodarczej, edukacyjnej i naukowej pomiędzy Polską a środowiskami polonijnymi. Projekt nie wpływa na rynek pracy w sposób wymagający odrębnej oceny.

[4] Jakie są przewidywane skutki społeczne projektowanych rozwiązań? Projekt oddziałuje na: • ministra właściwego do spraw zagranicznych; • Fundację „Pomoc Polakom na Wschodzie” im. Jana Olszewskiego; • środowiska polonijne i Polaków zamieszkujących poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Liczebność beneficjentów nie jest możliwa do precyzyjnego określenia, gdyż działania Fundacji obejmują liczne państwa oraz różnorodne środowiska polonijne. Projekt będzie miał pozytywne skutki społeczne poprzez: • zapewnienie ciągłości realizacji programów edukacyjnych, kulturalnych i społecznych; • wzmacnianie więzi Polonii z Rzecząpospolitą Polską; • ochronę polskiego dziedzictwa narodowego i języka polskiego; • zwiększenie stabilności prowadzenia przedsięwzięć o charakterze wieloletnim.

Nie przewiduje się negatywnych skutków społecznych.

[5] Jakie są przewidywane skutki gospodarcze projektowanych rozwiązań? Projektowana regulacja nie będzie wywierała bezpośredniego wpływu na poziom konkurencyjności gospodarki, funkcjonowanie rynku ani sytuację przedsiębiorców, w tym mikroprzedsiębiorców oraz małych i średnich przedsiębiorców. Podmiotami, na które projekt będzie oddziaływał bezpośrednio, są Fundacja „Pomoc Polakom na Wschodzie” im. Jana Olszewskiego oraz pośrednio podmioty współpracujące z nią przy realizacji zadań finansowanych ze środków publicznych, w szczególności wykonawcy usług, dostawcy towarów oraz organizacje pozarządowe realizujące wspólne przedsięwzięcia. Skutki gospodarcze projektu mają przede wszystkim charakter organizacyjny i pośredni. Nie przewiduje się mierzalnego wpływu na poziom inflacji, rynek pracy, inwestycje prywatne, produktywność przedsiębiorstw ani poziom cen.

[6] Jakie są przewidywane skutki finansowe projektowanych rozwiązań, w szczególności wpływ na sektor finansów publicznych, w tym na budżet państwa i budżety jednostek samorządu terytorialnego? Skutki finansowe wynoszą: • w 2026 r. – co najmniej 10 mln zł; • od kolejnych lat – nie mniej niż 30 mln zł rocznie. Projekt nie wywołuje skutków finansowych dla budżetów jednostek samorządu terytorialnego.

[7] Wykaz źródeł finansowania, jeśli projekt ustawy pociąga za sobą obciążenie budżetu państwa lub budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Środki będą pochodziły z części budżetowej pozostającej w dyspozycji ministra właściwego do spraw zagranicznych.

[8] Czy projekt ustawy podlega procedurze notyfikacyjnej? ➢ Nie Tak, ponieważ: ➢ określa plan przyznania lub zmiany pomocy państwa (art. 108 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej); ➢ zawiera przepisy techniczne (dyrektywa (UE) 1535/2015); ➢ dotyczy dziedziny podlegającej kompetencji Europejskiego Banku Centralnego (art. 127 ust. 4 tiret drugie TfUE); ➢ ma zastosowanie do usług świadczonych przez usługodawców (dyrektywa 2006/123/WE); ➢ dotyczy innych niż wymienione wyżej dziedzin objętych procedurą notyfikacyjną.

III. Wymogi określone w art. 34 ust. 2a i 2b regulaminu Sejmu

[9] Czy projekt ustawy zawiera przepisy określające zasady podejmowania, wykonywania lub zakończenia działalności gospodarczej (art. 34 ust. 2a regulaminu Sejmu)? ➢ Nie ➢ Tak

[10] Czy wdrożenie projektowanych przepisów spowoduje obciążenia administracyjne mikroprzedsiębiorców, małych i średnich przedsiębiorców (art. 34 ust. 2a regulaminu Sejmu)? ➢ Nie ➢ Tak

[11] Czy projekt ustawy zawiera przepisy regulacyjne lub określa wymogi dotyczące świadczenia usług transgranicznych w rozumieniu ustawy z dnia 22 grudnia 2015 r. o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej (art. 34 ust. 2b regulaminu Sejmu)? ➢ Nie ➢ Tak