Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz ustawy o Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego.

Warszawa, 26 maja 2026 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja

Pan Włodzimierz Czarzasty Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej

Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i na podstawie art. 32 ust. 2 regulaminu Sejmu niżej podpisani posłowie wnoszą projekt ustawy:

- o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz ustawy o Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego.

Do reprezentowania wnioskodawców w pracach nad projektem ustawy upoważniamy panią posłankę Dorotę Olko.

(-) Bożena Borowiec; (-) Włodzimierz Czarzasty; (-) Jacek Czerniak; (-) Agnieszka Dziemianowicz-Bąk; (-) Krzysztof Gawkowski; (-) Daria Gosek-Popiołek; (-) Katarzyna Kotula; (-) Piotr Kowal; (-) Anita Kucharska-Dziedzic; (-) Marcin Kulasek; (-) Wanda Nowicka; (-) Dorota Olko; (-) Arkadiusz Sikora; (-) Wiesław Szczepański; (-) Andrzej Szejna; (-) Tadeusz Tomaszewski; (-) Tomasz Trela; (-) Katarzyna Ueberhan; (-) Joanna Wicha; (-) Dariusz Wieczorek; (-) Anna Maria Żukowska. projekt

USTAWA z dnia … o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz ustawy o Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego

Art. 1. W ustawie z dnia z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2024 r. poz. 1571 z późn. zm.1) wprowadza się następujące zmiany:

1) po art. 8 dodaje się art. 8a w brzmieniu:

„Art. 8a. Do wyrażania rzeczowników osobowych określonych w ustawie, w szczególności nazw stanowisk pracy, funkcji, tytułów zawodowych, stopni naukowych i tytułów naukowych, dopuszcza się stosowanie odpowiednich rzeczowników osobowych w rodzaju gramatycznym odpowiadającym płci danej osoby lub neutralnych pod względem płci.”;

2) użyte w art. 29 w ust. 1 w pkt 1 w lit. c, w pkt 2 w lit. c, w pkt 3 w lit. a i w pkt 4 w lit. a, w art. 112, w art. 136 w ust. 2 w pkt 5, w art. 145 w ust. 1 i w ust. 2 pkt 2, w art. 146 w ust. 2, w art. 196 w ust. 1 we wprowadzeniu do wyliczenia oraz w art. 223 w ust. 1, w różnej liczbie i różnym przypadku, wyrazy „pracownik niebędący nauczycielem akademickim” zastępuje się użytymi w odpowiedniej liczbie i odpowiednim przypadku wyrazami „pracownik administracji akademickiej”;

3) po art. 50 dodaje się art. 50a i 50b w brzmieniu:

„Art. 50a. 1. Do ochrony porządku i bezpieczeństwa na terenie uczelni może być utworzona umundurowana formacja – straż akademicka.

2. Senat może utworzyć lub rozwiązać straż akademicką.

3. Nadzór nad działalnością straży akademickiej sprawuje rektor.

4. Straż akademicka jest uprawniona do:

1) legitymowania osób w uzasadnionych przypadkach w celu ustalenia ich tożsamości; Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2024 poz. 1871 i 1897, z 2025 r. poz. 619, 620, 621, 622, 1162, 1234 i 1837 oraz z 2026 r. poz. 203, 328 i 370.

2) ujęcia, w celu niezwłocznego przekazania Policji, osób stwarzających w sposób oczywisty bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzkiego;

3) wydawania osobom poleceń określonego zachowania się w granicach niezbędnych do realizacji celu określonego w ust. 1.

5. Zakres i sposób wykonywania zadań, o których mowa w ust. 1, oraz szczegółową strukturę organizacyjną straży akademickiej określa rektor.

Art. 50b. 1. Rektor jest obowiązany przeciwdziałać nierównemu traktowaniu w rozumieniu art. 3 pkt 5 ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (Dz. U. z 2025 r. poz. 1452) i mobbingowi w rozumieniu art. 943 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.

2. Rektor jest obowiązany zapewnić przeszkolenie pracownika uczelni w zakresie zasady równego traktowania i przeciwdziałania mobbingowi. Pracownik uczelni jest obowiązany brać udział w szkoleniu z tego zakresu.

3. Szkolenia, o których mowa w ust. 2, odbywają się w czasie pracy.

4. Minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki może określić, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady szkolenia w zakresie zasady równego traktowania i przeciwdziałania mobbingowi, o którym mowa w ust. 2, zakres tego szkolenia, wymagania dotyczące treści i realizacji programów szkolenia oraz sposób dokumentowania szkolenia, mając na uwadze specyfikę działalności uczelni, potrzebę dodatkowego przeszkolenia rzeczników dyscyplinarnych i członków uczelnianej komisji dyscyplinarnej oraz standardy dotyczące zasad równego traktowania i przeciwdziałania mobbingowi.

5. Rektor jest obowiązany zapewnić przeszkolenie studenta lub doktoranta w zakresie zasady równego traktowania. Student lub doktorant jest obowiązany brać udział w szkoleniu z tego zakresu.

6. Szkolenia, o których mowa w ust. 5, jest obowiązany zapewnić rektor we współpracy z odpowiednio samorządem studenckim lub samorządem doktorantów.”;

4) po art. 51b dodaje się art. 51c w brzmieniu:

„Art. 51c. 1. Uczelnia zapewnia członkom wspólnoty uczelni dostęp do rzecznika akademickiego.

2. Rzecznik akademicki stoi na straży praw członków wspólnoty uczelni, w tym na straży realizacji zasady równego traktowania.

3. Rzecznik akademicki w swojej działalności kieruje się zasadami poufności, bezstronności i neutralności oraz jest niezależny od organów i jednostek organizacyjnych uczelni.

4. Do zadań rzecznika akademickiego należy w szczególności:

1) monitorowanie i analizowanie stanu przestrzegania praw członków wspólnoty uczelni;

2) wyjaśnianie istotnych okoliczności spraw zgłaszanych przez członków wspólnoty uczelni;

3) identyfikowanie problemów występujących w uczelni, leżących w zakresie obowiązków rzecznika akademickiego, oraz wspieranie działań zmierzających do ich rozwiązania;

4) wspomaganie członków wspólnoty uczelni w rozwiązaniu sporów, polegające w szczególności na pomocy w zdiagnozowaniu problemu i wyborze określonych sposobów jego rozwiązania, względnie na samodzielnym rozwiązaniu sporu;

5) rekomendowanie mediacji i promocja polubownych metod rozwiązywania sporów w środowisku akademickim;

6) przedstawianie organom oraz jednostkom organizacyjnym uczelni informacji i rekomendacji, a w miarę potrzeby także ekspertyz i opinii, w sprawach należących do zakresu zadań rzecznika akademickiego, w szczególności dotyczących zidentyfikowanych nieprawidłowości oraz potrzeby zmian w sposobie funkcjonowania uczelni.

5. Rzecznik akademicki jest powoływany przez rektora za zgodą senatu. Kadencja rzecznika akademickiego trwa 5 lat. Ta sama osoba nie może być rzecznikiem akademickim w jednej uczelni dłużej niż przez dwie kadencje. Po upływie kadencji rzecznik akademicki pełni swoją funkcję do czasu powołania następcy.

6. Rzecznik akademicki może być odwołany przez senat większością co najmniej 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy statutowej liczby członków.

7. Szczegółowy sposób działania rzecznika akademickiego określa regulamin. Tryb ustalenia regulaminu określa statut.

8. Minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki może określić, w drodze rozporządzenia:

1) szczegółowe wymagania stawiane kandydatom na stanowisko rzecznika akademickiego;

2) szczegółowe wymagania dotyczące regulaminu, o którym mowa w ust. 7;

3) zasady dopuszczenia do sprawowania stanowiska rzecznika akademickiego na więcej niż jednej uczelni w tym samym czasie

– mając na uwadze konieczność zapewnienia wysokich standardów ochrony praw członków wspólnoty uczelni.”;

5) art. 52a otrzymuje brzmienie:

„Art. 52a. Przepisy art. 49 ust. 1-3, art. 50, art. 50a, art. 50b ust. 1-3, art. 51 ust. 1, art. 51c ust. 1-7 i art. 52 oraz przepisy wydane na podstawie art. 50b ust. 4, art. 51 ust. 2 i art. 51c ust. 8 stosuje się odpowiednio do CMKP.”;

6) w art. 118 dodaje się ust. 3i4w brzmieniu: „3. Pracownik uczelni jest obowiązany zgłosić rektorowi informację o pozostawaniu w relacji rodzinnej lub osobistej, o której mowa w ust. 1, jeżeli mimo braku bezpośredniej podległości służbowej może ona rodzić konflikt interesów w wykonywaniu obowiązków służbowych.

4. W przypadku powstania relacji służbowej, która mimo braku bezpośredniej podległości może wywołać uzasadnione podejrzenie stronniczości, rektor podejmuje środki organizacyjne eliminujące konflikt interesów.”;

7) w art. 119 w ust. 1 zdanie drugie otrzymuje brzmienie: „Tryb i warunki przeprowadzania konkursu oraz zasady odwołania się od jego wyniku określa statut.”;

8) w art. 283 ust. 2-4 otrzymują brzmienie: „2. Mediację prowadzi osoba wskazana przez rektora, posiadająca wiedzę i doświadczenie w zakresie prowadzenia mediacji, zwana dalej „mediatorem”.

3. Mediator sporządza sprawozdanie z wyników mediacji i przekazuje je rektorowi.

4. W przypadku gdy w wyniku mediacji zostanie zawarta ugoda, podpisuje ją również mediator i dołącza do sprawozdania, o którym mowa w ust. 3.”;

9) po art. 311 dodaje się art. 311a i 311b w brzmieniu:

„Art. 311a. Rektor, po otrzymaniu zawiadomienia o popełnieniu czynu mającego znamiona przewinienia dyscyplinarnego lub powzięciu w inny sposób informacji o możliwości popełnienia takiego czynu, może:

1) skierować sprawę do mediacji – w przypadku gdy wskutek czynu zaistniał spór między osobą, której dotyczy zawiadomienie lub informacja, a pokrzywdzonym;

2) nałożyć karę upomnienia – w przypadku gdy czyn stanowi przewinienie dyscyplinarne mniejszej wagi i udowodnienie winy nie wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego;

3) polecić rzecznikowi dyscyplinarnemu do spraw studentów, w drodze postanowienia, rozpoczęcie prowadzenia sprawy.

Art. 311b. Do mediacji, o której mowa w art. 311a pkt 1, stosuje się odpowiednio przepisy art. 283.”;

10) w art. 312 ust. 1 otrzymuje brzmienie: „1. Za przewinienie mniejszej wagi rektor może wymierzyć studentowi karę upomnienia, o której mowa w art. 311a pkt 2, po uprzednim wysłuchaniu studenta lub jego obrońcy.”;

11) art. 321 otrzymuje brzmienie:

„Art. 321. Minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowy tryb prowadzenia mediacji, postępowania wyjaśniającego i postępowania dyscyplinarnego w sprawach studentów, a także sposób wykonywania kar dyscyplinarnych i ich zatarcia, mając na uwadze konieczność zapewnienia rzetelności, obiektywności, przejrzystości i sprawności prowadzenia postępowań.”.

Art. 2. W ustawie z dnia 13 września 2018 r. o Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego (Dz. U. z 2025 r. poz. 269) w art. 8a w ust. 1 wyrazy „pracownicy niebędący nauczycielami akademickimi” zastępuje się wyrazami „pracownicy administracji akademickiej”.

Art. 3. 1. Powołanie rzecznika akademickiego, o którym mowa w art. 51c ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, nastąpi w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy.

2. Jeżeli w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy w uczelni działa podmiot, którego obowiązki i zadania odpowiadają obowiązkom i zadaniom rzecznika akademickiego określonym w art. 51c ust. 2 i 4 ustawy zmienianej w art. 1, rzecznik akademicki może korzystać z dotychczasowej nazwy tego podmiotu;

Art. 4. Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 października 2026 r.

UZASADNIENIE

Projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz ustawy o Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego przygotowany został na podstawie rekomendacji Akademickej Sieci Bezpieczeństwa i Równości. Ma na celu wzmocnienie ochrony wartości akademickich, przeciwdziałanie dyskryminacji oraz zwiększenie bezpieczeństwa w uczelniach wyższych. W projekcie skupiono się na ośmiu obszarach:

1. zastąpienie wyrażenia „pracownicy niebędący pracownikami akademickimi” wyrażeniem „pracownicy administracji akademickiej”, zgodnie z wynikami konsultacji przeprowadzonych z pracownikami;

2. wprowadzenia instytucji rzecznika akademickiego;

3. powoływanie i funkcjonowanie straży akademickiej;

4. uzupełnienie przepisów dotyczących odpowiedzialności dyscyplinarnej studentów o możliwość przeprowadzenia mediacji, analogicznie do mediacji w sprawie pracowników uczelni;

5. obowiązek organizacji szkoleń antydyskryminacyjnych przeznaczonych dla studentów i doktorantów oraz antydyskryminacyjnych i antymobbingowych dla pracowników;

6. jednoznaczne rozstrzygnięcie, że w oficjalnych dokumentach umożliwia się stosowanie żeńskich rzeczowników osobowych w celu określenia nazw stanowisk, funkcji i tym podobnych;

7. wprowadzenie procedury odwoławczej w sprawie konkursów na stanowisko nauczyciela akademickiego;

8. rozwinięcie przepisów zmierzających do przeciwdziałania podejmowaniu decyzji przez pracowników uczelni w sprawach innych pracowników, gdy zachodzi ryzyko istnienia konfliktu interesów.

Pracownicy administracji akademickiej

Art. 112 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce stanowi, że pracownikami uczelni są nauczyciele akademiccy oraz pracownicy niebędący nauczycielami akademickimi. Nazwy te stosowane są konsekwentnie w innych przepisach. Określenie „pracownicy niebędący nauczycielami akademickimi” krytykowane jest jako opisujące tę grupę pracowników za pomocą

negacji. W 2024 roku stowarzyszenie Forum Administracji Akademickiej (dawniej Stowarzyszenie Forum Dziekanatów), po uprzedniej organizacji we współpracy z Uniwersytetem SWPS badań jakościowych, przeprowadziło konsultacje środowiskowe w sprawie zmiany tego terminu. Spośród 6,8 tys. respondentów za pozostawieniem dotychczasowej nazwy opowiedziało się zaledwie 8%, a 44% jako preferowaną nazwę wskazało „administrację akademicką”. Zaproponowana w projekcie ustawy nazwa „pracownicy administracji akademickiej” stanowi odpowiedź na wyrażoną także we wspomnianych konsultacjach krytykę nazwy „administracja akademicka” jako bezosobową. Projekt przewiduje zastąpienie nazwy „pracownicy niebędący nauczycielami akademickimi” nazwą „pracownicy administracji akademickiej” we wszystkich przepisach Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, a także w ustawie o Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, która jest jedyną inną ustawą, w której pojęcie to występuje.

Rzecznik akademicki Instytucja rzecznika akademickiego występuje powszechnie na uczelniach w Europie i w Stanach Zjednoczonych, a od kilku lat wzrasta liczba polskich uczelni, które również tworzą taką

– występującą także pod innymi nazwami, np. Rzecznik Praw Akademickich czy Rzecznik Praw i Wartości Akademickich – funkcję. Obecnie nie istnieje ustawowy obowiązek powołania na uczelni rzecznika akademickiego, a rzecznicy działają na podstawie regulacji wewnątrzuczelnianych. Najważniejszym punktem odniesienia dla ich działalności są dwa dokumenty International Ombuds Organisation, międzynarodowej organizacji rzeczników instytucjonalnych, w tym rzeczników akademickich: Code of Ethics oraz Standards of Practice. Zgodnie z nimi rzecznicy w wykonywaniu swoich obowiązków kierują się czterema podstawowymi zasadami: niezależności, bezstronności, nieformalności i poufności. Wprowadzenie ustawowego obowiązku powołania rzecznika akademickiego ma na celu wzmocnić ochronę praw członków wspólnot wszystkich uczelni w Polsce oraz zapewnić minimalne standardy funkcjonowania rzeczników. W projektowanych art. 51c ust. 1 i 2 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce ustanawia się prawo każdego członka wspólnoty uczelni do rzecznika akademickiego i określa podstawowe obowiązki rzecznika. W ust. 3 wskazano wartości, którymi w swojej działalności kierować ma się rzecznik, odpowiadające zasadom przyjętym przez International Ombuds Organisation. Projektodawca zdecydował się nie uwzględnić wśród nich

explicite zasady nieformalności ze względu na to, że termin ten nie jest rozpowszechniony w polskim porządku prawnym, co mogłoby budzić wątpliwości interpretacyjne co do jego znaczenia. W tym samym przepisie zagwarantowano niezależność rzecznika od organów i jednostek organizacyjnych uczelni. Ust. 4 zawiera otwarty katalog zadań rzecznika, odpowiadający w dużej mierze zadaniom działających już w polskich uczelniach rzeczników akademickich. Ust. 5-7 określają sposób powoływania i odwoływania, długość i limit kadencji oraz sposób ustalania regulaminu działania rzecznika. W ust. 8 ustanawia się delegację ustawową dla ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych wymagań dla kandydatów na rzecznika, szczegółowych wymagań dotyczących regulaminów działania rzeczników i zasad dopuszczenia do sprawowania stanowiska rzecznika akademickiego na więcej niż jednej uczelni w tym samym czasie, przy czym wydanie rozporządzenia w tym zakresie nie będzie obowiązkowe. Zgodnie z art. 4 projektu ustawy rzeczników akademickich powołanie rzeczników akademickich nastąpić ma do 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. W przypadku, gdy w dniu wejścia w życie ustawy w danej uczelni działać będzie podmiot, którego obowiązki i zadania odpowiadają określonym w projekcie obowiązkom i zadaniom rzecznika akademickiego, ale podmiot ten posługiwał się inną nazwą, możliwe będzie dalsze wykorzystywanie dotychczasowej nazwy.

Straż akademicka Zgodnie z art. 50 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce rektor dba o utrzymanie porządku i bezpieczeństwa na terenie uczelni. Tragiczne wydarzenia w Polsce i za granicą – jak strzelanina na Uniwersytecie Karola w Pradze w grudniu 2023 r. czy zabójstwo pracownicy Uniwersytetu Warszawskiego w maju 2025 r. – wskazują, że obecne rozwiązania prawna nie pozwalają na odpowiednio szybkie i sprawne reakcje na bezpośrednie zagrożenia dla życia i zdrowia członków wspólnot uczelni. Jednocześnie ze względu na fundamentalne znaczenie autonomii uczelni niepożądane byłoby zwiększenie obecności na ich terenie państwowych służb odpowiedzialnych za utrzymanie porządku publicznego i bezpieczeństwa wewnętrznego. Przyjętym w projekcie rozwiązaniem jest utworzenie jednoznacznej podstawy prawnej dla powoływania i funkcjonowania na polskich uczelniach straży akademickiej. Istniejące już na niektórych uczelniach straże akademickie działają wyłącznie na podstawie regulacji

wewnątrzuczelnianych, co oznacza, że nie mogą nawet legitymować osób stwarzających zagrożenie dla bezpieczeństwa. W projektowanym art. 50a określono sposób utworzenia i rozwiązania oraz zasady działalności straży akademickiej, w tym nadano jej uprawnienia do legitymowania osób w uzasadnionych przypadkach, ujęcia w celu przekazania Policji osób stwarzających w sposób oczywisty bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzkiego oraz wydawania poleceń.

Mediacje w postępowaniach dyscyplinarnych Obecne przepisy dotyczące mediacji w sprawach dyscyplinarnych nauczycieli akademickich co do zasady oceniane są przez społeczność akademicką pozytywnie. Wątpliwości budzi jedynie konieczność, by mediacje prowadził nauczyciel akademicki, przy jednoczesnym braku wymogu, by nauczyciel ten miał odpowiednią wiedzę w zakresie prowadzenia mediacji. W związku z tym w projektowanym nowym brzmieniu art. 283 ust. 2 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce proponuje się, by mediatorem mogła być dowolna wskazana przez rektora osoba, która posiada wiedzę i doświadczenie w zakresie prowadzenia mediacji. Projektowane art. 311a i 311b wprowadzają możliwość przeprowadzenia mediacji w postępowaniach dyscyplinarnych studentów i doktorantów na zasadach analogicznych do mediacji w postępowaniach dyscyplinarnych nauczycieli akademickich. Jak już wspomniano wyżej, przepisy dotyczące mediacji oceniane są pozytywnie, a niekiedy możliwość przeprowadzenia ich w przypadku studentów i doktorantów wyprowadza się z przepisu art. 320 dotyczącego odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania karnego. Jednoznaczne określenie, że mediacje mogą być prowadzone także w tych sprawach, należy więc uznać za korzystne także ze względu na rozwianie dotychczasowych wątpliwości prawnych. Pozostałe zmiany w art. 283, a także zmiany w art. 312 ust. 1 i art. 321 dostosowują te przepisy do wyżej wskazanych zmian.

Szkolenia antydyskryminacyjne i antymobbingowe Projektowany art. 50b ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce nakłada na rektora obowiązek przeciwdziałania nierównemu traktowaniu i mobbingowi. W dalszej części projektowanego artykułu określono dwie podstawowe, obowiązkowe formy realizacji tego obowiązku, tj. organizacja szkoleń w zakresie zasady równego traktowania i przeciwdziałania

mobbingowi dla pracowników uczelni oraz szkoleń dla studentów i doktorantów w zakresie zasady równego traktowania. Nierówne traktowanie i mobbing mają bezpośredni i pośredni wpływ na dobrostan członków wspólnoty uczelni, w tym na ich stan zdrowia i zdolność do wykonywania obowiązków. Proponuje się zatem, by uczestnictwo w szkoleniach – zarówno w przypadku pracowników uczelni, jak i studentów i doktorantów – było obowiązkowe. W przypadku pracowników szkolenie odbywać by się miało w czasie pracy. W celu zapewnienia wysokich standardów szkolenia pracowników uczelni, w projektowanym ust. 4 zaproponowano, by minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki mógł określić w drodze rozporządzenia szczegółowe zasady szkolenia, jego zakres, wymagania dotyczące treści i realizacji programów szkolenia oraz sposób jego dokumentowania, mając na uwadze specyfikę działalności uczelni, potrzebę dodatkowego przeszkolenia rzeczników dyscyplinarnych i członków uczelnianej komisji dyscyplinarnej oraz standardy dotyczące zasad równego traktowania i przeciwdziałania mobbingowi. Przepis ten oparty wzorowany jest na art. 2375 Kodeksu pracy, który ustanawia podobną delegację ustawową dla ministra właściwego do spraw pracy w odniesieniu do szkoleń w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy.

Feminatywy W stanowisku Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN w sprawie żeńskich form nazw zawodów i tytułów przyjętym na posiedzeniu plenarnym Rady 25 listopada 2019 r. zauważono, że „większość argumentów przeciw tworzeniu nazw żeńskich jest pozbawiona podstaw”, a „prawo do stosowania nazw żeńskich należy zostawić mówiącym”. Od lat dziewięćdziesiątych formy żeńskie rzeczowników osobowych zyskały na popularności. Projektowany art. 8a Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce ma na celu jednoznacznie przesądzić, że do wyrażania rzeczowników osobowych określonych w zmienianej ustawie, w szczególności nazw stanowisk pracy, funkcji, tytułów zawodowych, stopni naukowych i tytułów naukowych, dopuszcza się stosowanie odpowiednich rzeczowników osobowych w rodzaju gramatycznym odpowiadającym płci danej osoby lub neutralnych pod względem płci. Rzeczowniki takie są już dzisiaj w powszechnym użyciu w środowisku akademickim. Projektowany przepis umożliwi stosowanie ich także w formalnych dokumentach akademickich.

Jednocześnie nie wprowadza on wymogu ich stosowania – celem przepisu nie jest uregulowanie sposobu, w jaki poszczególne osoby używają języka polskiego.

Procedura odwoławcza w konkursie na stanowisko nauczyciela akademickiego

Art. 119 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce stanowi, że nawiązanie z nauczycielem akademickim pierwszego stosunku pracy w danej uczelni publicznej, na czas nieokreślony lub określony dłuższy niż 3 miesiące, w wymiarze przekraczającym połowę pełnego wymiaru czasu pracy, następuje po przeprowadzeniu otwartego konkursu, a tryb i warunki przeprowadzania konkursu określa statut. Przepis ten nie zagwarantował możliwości odwołania się od wyniku konkursu. Z uwagi na często pojawiające się skargi na nieprawidłowości w przeprowadzonych konkursach, konieczne jest uzupełnienie wskazanego przepisu o zapis, że statut uczelni określa także zasady odwołania się od wyników.

Przeciwdziałanie konfliktom interesów W art. 118 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce ustanowiony został zakaz powstawania bezpośredniej podległości służbowej między osobami bliskimi. W dodawanych ust. 3 i 4 proponuje się, by pracownik uczelni obowiązany był zgłosić rektorowi informację o pozostawaniu w relacji rodzinnej lub osobistej, która może prowadzić do konfliktu interesów w wykonywaniu obowiązków służbowych także w sytuacji, gdy nie występuje bezpośrednia podległość służbowa, a rektor miał możliwość, gdyby zaistniało uzasadnione podejrzenie stronniczości, podjęcia środków organizacyjnych eliminujących ten konflikt interesów w sytuacji, na przykład poprzez zmianę recenzenta czy zmianę przydziału zadań.

Vacatio legis Proponuje się, by ustawa weszła w życie z dniem 1 października 2026 r., tj. wraz z rozpoczęciem nowego roku akademickiego. Przewidywanymi skutkami wejścia w życie ustawy będzie lepsza ochrona wartości akademickich i równości we wspólnocie uczelni oraz zwiększenie bezpieczeństwa. Konieczne będzie dostosowanie statutów uczelni do znowelizowanej ustawy. Zauważyć należy, że na części uczelni już dziś działają, w ramach dostępnych środków, rzecznicy akademiccy i straż akademicka

oraz odbywają się szkolenia antydyskryminacyjne i antymobbingowe, natomiast pozostałe zawarte w projekcie ustawy zmiany nie tworzą lub tworzą tylko znikome nowe wydatki. Nie ma możliwości podjęcia alternatywnych w stosunku do projektowanej ustawy środków umożliwiających osiągnięcie zamierzonego celu. Projekt zakłada konieczność aktualizacji rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 8 czerwca 2022 r. w sprawie szczegółowego trybu prowadzenia mediacji, postępowania wyjaśniającego i postępowania dyscyplinarnego w sprawach odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli akademickich, a także sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych i ich zatarcia, polegającej na zmianie zawartej w § 1 pkt 5 definicji mediatora w celu dostosowania jej do proponowanego brzmienia art. 283 ust. 2 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce. Konieczna będzie także nowelizacja rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 28 września 2018 r. w sprawie szczegółowego trybu postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego w sprawach studentów, a także sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych i ich zatarcia, poprzez uwzględnienie przepisów dotyczących trybu prowadzenia mediacji w sprawach dyscyplinarnych studentów i doktorantów. Przepisy te powinny odzwierciedlać regulacje dotyczące mediacji w sprawach nauczycieli akademickich. Projekt jest zgodny z prawem Unii Europejskiej. Projekt nie wymaga przedłożenia właściwym instytucjom i organom Unii Europejskiej, w tym Europejskiemu Bankowi Centralnemu, w celu uzyskania opinii, dokonania powiadomienia, konsultacji albo uzgodnienia. Projekt nie zawiera przepisów regulacyjnych lub przepisów określających wymogi dotyczące świadczenia usług transgranicznych w rozumieniu ustawy z dnia 22 grudnia 2015 r. o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej (Dz. U. z 2023 r. poz. 334).

DEKLAROWANE SKUTKI REGULACJI (DSR) projektu ustawy

Informacja o projekcie

a) Tytuł projektu:

Projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz ustawy o Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego

b) Przedstawiciel wnioskodawcy:

Dorota Olko

I. Część wstępna [1] Zwięzły opis zidentyfikowanego problemu i proponowanych rozwiązań.

Projekt ustawy ma na celu wzmocnienie ochrony wartości akademickich, przeciwdziałanie dyskryminacji oraz zwiększenie bezpieczeństwa w uczelniach wyższych zgodnie z rekomendacjami Akademicka Sieć Bezpieczeństwa i Równości. W projekcie zawarto rozwiązania dotyczące:

9. zastąpienia wyrażenia „pracownicy niebędący pracownikami akademickimi” wyrażeniem „pracownicy administracji akademickiej”, zgodnie z wynikami konsultacji przeprowadzonych z pracownikami;

10. wprowadzenia instytucji rzecznika akademickiego;

11. powoływania i funkcjonowania straży akademickiej;

12. umożliwienia prowadzenia mediacji w sprawach dotyczących odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli akademickich przez osoby wskazane przez rektora, posiadająca wiedzę i doświadczenie w zakresie prowadzenia mediacji, oraz uzupełnienia przepisów dotyczących odpowiedzialności dyscyplinarnej studentów o możliwość przeprowadzenia mediacji, analogicznie do mediacji w sprawie nauczycieli akademickich;

13. obowiązku organizacji szkoleń antydyskryminacyjnych przeznaczonych dla studentów i doktorantów oraz antydyskryminacyjnych i antymobbingowych dla pracowników;

14. jednoznacznego rozstrzygnięcia, że w oficjalnych dokumentach umożliwia się stosowanie żeńskich rzeczowników osobowych w celu określenia nazw stanowisk, funkcji i tym podobnych;

15. wprowadzenia procedury odwoławczej w konkursach na stanowisko nauczyciela akademickiego;

16. rozwinięcia przepisów zmierzających do przeciwdziałania podejmowaniu decyzji przez pracowników uczelni w sprawach innych pracowników, gdy zachodzi ryzyko istnienia konfliktu interesów.

[2] Czy były rozważane rozwiązania alternatywne? ➢ Tak ➢ Nie

Nie istnieją inne niż ustawowe możliwości wprowadzenia projektowanych rozwiązań.

W toku prac opracowane zostały przepisy dotyczące wykorzystywania przez straż akademicką w określonych przypadkach podstawowych środków przymusu bezpośredniego (siła fizyczna w postaci technik transportowych, obrony i obezwładnienia; kajdanki zakładane na ręce; pałka służbowa; pies służbowy; chemiczne środki obezwładniające w postaci ręcznych miotaczy substancji obezwładniających; przedmioty przeznaczone do obezwładniania osób za pomocą energii elektrycznej) na zasadach określonych w ustawie o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej. Rezygnacja z nich związana była z wątpliwościami dotyczącymi m.in. przeszkolenia członków straży akademickiej, ryzyka przekraczania uprawnień oraz zasad raportowania wykorzystania środków przymusu bezpośredniego.

II. Wymogi określone w art. 34 ust. 2 pkt 3–5 regulaminu Sejmu [3] Jakie są przewidywane skutki prawne projektowanych rozwiązań? W odniesieniu do rozwiązań wymienionych w pkt 1 DSR:

1. Zastąpienie wyrażenia „pracownicy niebędący nauczycielami akademickimi” wyrażeniem „pracownicy administracji akademickiej” we wszystkich przepisach Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, a także w ustawie o Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego.

2. Ustawowy obowiązek powołania rzecznika akademickiego we wszystkich uczelniach: a. gwarancja dostępu do rzecznika dla wszystkich członków wspólnoty uczelni; b. określenie obowiązków i zadań rzecznika, a także wartości, jakimi rzecznik kieruje się w swojej działalności; c. określenie sposobu powoływania i odwoływania, długości i limitu kadencji oraz sposobu ustalania regulaminu działania rzecznika; d. delegacja ustawowa dla ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki do wydania rozporządzenia w sprawie szczegółowych wymagań dla kandydatów na rzecznika, szczegółowych wymagań dotyczących regulaminów działania rzeczników oraz zasad dopuszczenia do sprawowania stanowiska rzecznika akademickiego na więcej niż jednej uczelni w tym samym czasie; e. określenie terminu powołania rzeczników i umożliwienie wykorzystywania przez rzecznika dotychczasowej nazwy podmiotu, który działał na danej uczelni w dniu wejścia w życie ustawy, jeżeli obowiązki i zadania tego podmiotu były analogiczne.

3. Wprowadzenie ustawowej ramy prawnej dla powoływania straży akademickiej oraz nadanie strażnikom straży akademickiej uprawnień niezbędnych do wykonywania obowiązków.

4. Zmiany w przepisach dotyczących odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli akademickich, studentów i doktorantów:

a. w sprawach dotyczących nauczycieli akademickich: mediatorem będzie mogła być każda wskazana przez rektora osoba, która posiada wiedzę i doświadczenie w zakresie prowadzenia mediacji; b. w sprawach dotyczących studentów i doktorantów: wprowadzenie możliwości przeprowadzenia mediacji na zasadach analogicznych jak w przypadku nauczycieli akademickich.

5. Nałożenie na rektora obowiązku przeciwdziałania nierównemu traktowaniu i mobbingowi, w tym poprzez organizację szkoleń dla pracowników uczelni, studentów i doktorantów, a na pracowników, studentów i doktorantów – obowiązku uczestnictwa w szkoleniach. Delegacja ustawowa dla ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki do wydania rozporządzenia w sprawie zasad szkolenia pracowników w zakresie zasady równego traktowania i przeciwdziałania mobbingowi, zakresu tego szkolenia, wymagań dotyczące treści i realizacji programów szkolenia oraz sposobu dokumentowania szkolenia.

6. Dopuszczenie stosowanie odpowiednich rzeczowników osobowych w rodzaju gramatycznym odpowiadającym płci danej osoby lub neutralnych pod względem płci jako równoznacznych z używanymi w treści ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

7. Wprowadzenie wymogu uwzględnienia w statucie uczelni zasad odwołania od wyników konkursu na stanowisko nauczyciela akademickiego.

8. Wprowadzenie obowiązku zgłoszenia rektorowi informacji o pozostawaniu w relacji rodzinnej lub osobistej, która może prowadzić do konfliktu interesów w wykonywaniu obowiązków służbowych także w sytuacji, gdy nie występuje bezpośrednia podległość służbowa. Umożliwienie rektorowi, w przypadku zaistnienia uzasadnionego podejrzenia stronniczości, podjęcia środków organizacyjnych eliminujących ten konflikt interesów w danej sytuacji, na przykład poprzez zmianę recenzenta czy zmianę przydziału zadań.

[4] Jakie są przewidywane skutki społeczne projektowanych rozwiązań? Projekt oddziałuje na wszystkich członków wspólnoty uczelni: pracowników, studentów i doktorantów. Skutki są jednoznacznie pozytywne – to zwiększenie ochrony praw członków wspólnot uczelni i ich bezpieczeństwa, sprawności postępowań dyscyplinarnych, a także poczucia sprawiedliwości. Projekt odpowiada na potrzeby zgłaszane przez samych członków wspólnoty, związane także z symbolicznym docenieniem ich wkładu w szkolnictwo wyższe w Polsce. Dyskryminacja i mobbing w pracy, w tym w pracy na uczelni, wiązane są m.in. z pogorszeniem stanu zdrowia psychicznego, jakości snu i ogólnego dobrostanu osób nimi poszkodowanych (por. np. DOI: 10.1371/journal.pone.0135225; 10.1016/j.smrv.2020.101289; 10.1136/bmjopen-2020-043256).

[5] Jakie są przewidywane skutki gospodarcze projektowanych rozwiązań? Projektowane przepisy nie wywołują bezpośrednich skutków gospodarczych.

[6] Jakie są przewidywane skutki finansowe projektowanych rozwiązań, w szczególności wpływ na sektor finansów publicznych, w tym na budżet państwa i budżety jednostek samorządu terytorialnego? Rozwiązania dotyczące rzecznika akademickiego, straży akademickiej i szkoleń antydyskryminacyjnych i antymobbingowych wymagają poniesienia przez uczelnie nowych kosztów, w tym w związku z potencjalnym zwiększeniem zatrudnienia, przy czym należy zauważyć, że znaczna część uczelni wprowadza te rozwiązania już dzisiaj w ramach dostępnych środków. Wejściu w życie ustawy powinna w kolejnych latach towarzyszyć kontynuacja wzrostu wysokości subwencji.

[7] Wykaz źródeł finansowania, jeśli projekt ustawy pociąga za sobą obciążenie budżetu państwa lub budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Nie dotyczy.

[8] Czy projekt ustawy podlega procedurze notyfikacyjnej? ➢ Nie

III. Wymogi określone w art. 34 ust. 2a i 2b regulaminu Sejmu [9] Czy projekt ustawy zawiera przepisy określające zasady podejmowania, wykonywania lub zakończenia działalności gospodarczej (art. 34 ust. 2a regulaminu Sejmu)? ➢ Nie ➢ Tak

Projekt nie zawiera przepisów określających zasady podejmowania, wykonywania lub zakończenia działalności gospodarczej (art. 34 ust. 2a regulaminu Sejmu).

[10] Czy wdrożenie projektowanych przepisów spowoduje obciążenia administracyjne mikroprzedsiębiorców, małych i średnich przedsiębiorców (art. 34 ust. 2a regulaminu Sejmu)? ➢ Nie ➢ Tak

Projekt nie wpływa na obciążenia administracyjne mikroprzedsiębiorców, małych i średnich przedsiębiorców (art. 34 ust. 2a regulaminu Sejmu).

[11] Czy projekt ustawy zawiera przepisy regulacyjne lub określa wymogi dotyczące świadczenia usług transgranicznych w rozumieniu ustawy z dnia 22 grudnia 2015 r. o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej (art. 34 ust. 2b regulaminu Sejmu)? ➢ Nie ➢ Tak Projekt nie zawiera przepisów regulacyjnych oraz nie określa wymogów dotyczących świadczenia usług transgranicznych w rozumieniu ustawy z dnia 22 grudnia 2015 r. o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej (art. 34 ust. 2b regulaminu Sejmu).