Rządowy projekt ustawy o ratyfikacji Umowy między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Filipin o przekazywaniu osób skazanych, podpisanej w Warszawie dnia 8 czerwca 2026 r.

Warszawa, 18 sierpnia 2026 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja Prezes Rady Ministrów RM-0610-129-26

Pan Włodzimierz Czarzasty Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej

Szanowny Panie Marszałku, na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przedstawiam Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej projekt ustawy

- o ratyfikacji Umowy między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Filipin o przekazywaniu osób skazanych, podpisanej w Warszawie dnia 8 czerwca 2026 r. Do prezentowania stanowiska Rządu w tej sprawie w toku prac parlamentarnych zostali upoważnieni Minister Sprawiedliwości oraz Minister Spraw Zagranicznych.

Z poważaniem Donald Tusk /podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/ Projekt

U S T AWA

z dnia

o ratyfikacji Umowy między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Filipin o przekazywaniu osób skazanych, podpisanej w Warszawie dnia 8 czerwca 2026 r.

Art. 1. Wyraża się zgodę na dokonanie przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej ratyfikacji Umowy między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Filipin o przekazywaniu osób skazanych, podpisanej w Warszawie dnia 8 czerwca 2026 r.

Art. 2. Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

Projekt

W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

PREZYDENT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

podaje do powszechnej wiadomości:

Dnia 8 czerwca 2026 roku w Warszawie została podpisana Umowa między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Filipin o przekazywaniu osób skazanych, w następującym brzmieniu:

Po zaznajomieniu się z powyższą Umową, w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej oświadczam, że:

− została ona uznana za słuszną zarówno w całości, jak i każde z postanowień w niej zawartych, − jest przyjęta, ratyfikowana i potwierdzona, − będzie niezmiennie zachowywana. Na dowód czego wydany został Akt niniejszy, opatrzony pieczęcią Rzeczypospolitej Polskiej.

Dano w Warszawie, dnia

PREZYDENT

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Karol Nawrocki

PREZES RADY MINISTRÓW

Donald Tusk

UZASADNIENIE

1. Potrzeba i cel związania Rzeczypospolitej Polskiej Umową

W stosunkach między Rzecząpospolitą Polską (dalej: Polska) a Republiką Filipin (dalej: Filipiny) brak jest umowy regulującej problematykę współpracy prawnej w sprawach karnych, a dotychczasową współpracę, w szczególności w zakresie przekazywania osób skazanych, prowadzoną w oparciu o zasadę wzajemności i przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2026 r. poz. 490, z późn. zm.), dalej: kpk, uznać należy za nieefektywną.

Umowa między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Filipin o przekazywaniu osób skazanych (dalej: Umowa) obejmuje osoby skazane na karę pozbawienia wolności oraz osoby, wobec których orzeczono środek polegający na pozbawieniu wolności, tj. w przypadku Polski – środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w szpitalu psychiatrycznym. Stąd też wnioskodawca posługuje się w uzasadnieniu terminem „osoba skazana”, w jego rozumieniu określonym w art. 1 pkt 3 Umowy.

Polskie wnioski kierowane do władz filipińskich były dotychczas rozpatrywane z bardzo dużym opóźnieniem, a część z nich, mimo kolejnych monitów, pozostawała bez odpowiedzi. Potwierdzają to wielomiesięczne starania Ministerstwa Sprawiedliwości i Ministerstwa Spraw Zagranicznych o przejęcie z terytorium Filipin skazanego tam na długotrwałą karę pozbawienia wolności obywatela polskiego i umożliwienie mu odbycia jej w Polsce, które nie przyniosły oczekiwanych rezultatów. Poważne problemy we współpracy także w innych zakresach i potrzebę zawarcia dwustronnej umowy międzynarodowej regulującej przekazywanie osób skazanych wskazywały również Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej w Kuala Lumpur (przed utworzeniem placówki w Manili odpowiedzialna za współpracę polsko-filipińską) oraz Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej w Manili.

Władze filipińskie stoją na stanowisku, iż zasada wzajemności i przepisy prawa krajowego obu państw nie są wystarczającą podstawą dla przekazania skazanego cudzoziemca do państwa jego obywatelstwa. Wskazują, że byłoby to możliwe wyłącznie w oparciu o przepisy stosownej umowy międzynarodowej. Zawarcie umowy bilateralnej stanowi więc jedyny realny sposób zabezpieczenia interesów obywateli polskich skazanych na terytorium Filipin. Sytuacja Polaków osadzonych w filipińskich więzieniach i instytucjach, w których przebywają sprawcy przestępstw – osoby z zaburzeniami lub chorobami psychicznymi, jest szczególnie trudna. Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ) (patrz m.in. zalecenia Komitetu ONZ Przeciwko Torturom z dnia 2 czerwca 2016 r, nr dokumentu: CAT/C/PHL/CO/3 – od tej daty sytuacja nie uległa zasadniczej zmianie) wskazuje na przypadki tortur, nieludzkiego traktowania, przemocy seksualnej wśród osadzonych, krytyczne przeludnienie więzień, niezaspokojenie podstawowych potrzeb osadzonych, w tym miejsca do spania, wentylacji, odpowiedniego wyżywienia, co prowadzi do szerzenia się chorób zakaźnych, w tym gruźlicy. Ze względu na powyższe, aby chronić z kolei obywateli filipińskich odbywających karę w Polsce, Umowa przewidywać będzie, że osadzony może zostać przekazany jedynie za jego zgodą.

Należy spodziewać się tendencji wzrostowej w liczbie wniosków stanowiących przedmiot Umowy. Z informacji Ministerstwa Spraw Zagranicznych wynika, że rośnie liczba Polaków przebywających na Filipinach zarówno turystycznie, jak i na stałe, a także liczba obywateli Filipin przebywających w Polsce i zasilających polski rynek pracy. Odpowiedzią na rozwój stosunków polsko-filipińskich była decyzja Ministra Spraw Zagranicznych o ustanowieniu dnia 2 stycznia 2018 r. Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w Manili (wcześniej jej funkcje realizowała Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej w Kuala Lumpur).

Filipiny są stroną szeregu umów dwustronnych z zakresu współpracy prawnej w sprawach karnych z państwami należącymi do tzw. zachodniego kręgu prawnego, w tym z Królestwem Hiszpanii (umowy o przekazywaniu skazanych, o pomocy prawnej i o ekstradycji), Konfederacją Szwajcarską, Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, Stanami Zjednoczonymi Ameryki czy Związkiem Australijskim (umowy o pomocy prawnej i o ekstradycji).

Negocjacje Umowy między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Filipin o przekazywaniu osób skazanych (przepisy powołane w niniejszym uzasadnieniu bez bliższego określenia odnoszą się do Umowy) odbywały się drogą dyplomatyczną oraz w sposób bezpośredni i trwały od 2019 r. Zakończone zostały podczas spotkania zespołów negocjacyjnych w Manili w dniach 5–7 listopada 2024 r. Z uwagi na interes wymiaru sprawiedliwości oraz obywateli polskich, w szczególności osadzonych na Filipinach, którzy otrzymają realną możliwość transferu do Polski, celowe jest doprowadzenie do szybkiej ratyfikacji Umowy przez umawiające się Strony oraz wejścia Umowy w życie.

2. Różnice między dotychczasowym a projektowanym stanem prawnym

Jak wskazano wyżej, obecna współpraca w zakresie wzajemnej pomocy prawnej w sprawach karnych między Polską a Filipinami odbywa się w oparciu o przepisy kpk i zasadę wzajemności. Umowa w sposób kompleksowy i zgodny z kpk reguluje całość tej współpracy, eliminując co do zasady konieczność odwoływania się do przepisów ustawowych.

Umowa wzorowana jest na przepisach wiążących Polskę umów międzynarodowych:

a) dwustronnych, w tym: Umowy między Rzecząpospolitą Polską a Federacyjną Republiką Brazylii o przekazywaniu osób skazanych, podpisanej w Brasilii dnia 26 listopada 2012 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 1988), dalej: umowa z Brazylią; Umowy między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Peru o przekazywaniu osób skazanych, podpisanej w Limie dnia 27 maja 2014 r. (Dz. U. z 2016 r. poz. 454), dalej: umowa z Peru; Umowy między Rzecząpospolitą Polską a Królestwem Marokańskim o przekazywaniu osób skazanych, podpisanej w Rabacie dnia 30 czerwca 2008 r. (Dz. U. z 2013 r. poz. 59); Umowy między Rzecząpospolitą Polską a Królestwem Tajlandii o przekazywaniu przestępców i współpracy w wykonywaniu orzeczeń w sprawach karnych, sporządzona w Bangkoku dnia 19 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1999 r. poz. 658),

b) wielostronnych, w tym: Konwencji o przekazywaniu osób skazanych, sporządzonej w Strasburgu dnia 21 marca 1983 r. (Dz. U. z 1995 r. poz. 279), dalej: Konwencja, wraz z Protokołem dodatkowym do Konwencji, sporządzonym w Strasburgu dnia 18 grudnia 1997 r. (Dz. U. z 2000 r. poz. 490), dalej: Protokół.

W Umowie zawarto również przepisy zmierzające do uproszczenia współpracy, ochrony bezpieczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej oraz ochrony interesów polskich obywateli.

Dla zapewnienia efektywności, usprawnienia i przyspieszenia współpracy, w Umowie określono m.in. wymogi formalne wniosków i elementy, jakie muszą albo mogą one zawierać, aby mogły zostać sprawnie zrealizowane (art. 5). Ustalono ponadto, że korespondencja odbywać się będzie co do zasady w języku angielskim, co przyczyni się do obniżenia kosztów współpracy i ją ułatwi.

Zasadniczą rolę w obrocie (wysyłanie, przyjmowanie, przekazywanie wniosków i in.) odgrywać będą organy centralne (art. 3 ust. 3), mające uprawnienie do utrzymywania kontaktów bezpośrednich, także w formie elektronicznej, co przyspieszy realizację wniosków (art. 3 ust. 5). Wnioski przekazywane będą w drodze dyplomatycznej, a wszelka inna korespondencja będzie przekazywana bezpośrednio między organami centralnymi (art. 3 ust. 4). Ze strony Polski planowane jest wyznaczenie jako organu centralnego Ministra Sprawiedliwości. Umowa zawiera gwarancje ochrony interesów i bezpieczeństwa Polski, m.in. przez możliwość odmowy realizacji wniosku, gdyby mogło to naruszyć jej suwerenność, bezpieczeństwo lub porządek publiczny państwa (art. 4 ust. 1 lit. g).

Umowa gwarantuje, że przekazanie osoby skazanej nastąpić może jedynie za jej zgodą wyrażoną dobrowolnie i ze świadomością jej skutków prawnych, co zapewnić mają: ciążący na państwie skazania obowiązek poinformowania każdego skazanego posiadającego obywatelstwo państwa wykonania w sposób dla niego zrozumiały o możliwości przekazania oraz o skutkach prawnych takiego przekazania (art. 5 ust. 1). W związku z tym, że Umowa dotyczy także osób umieszczonych w instytucjach dla osób z zaburzeniami lub chorobami psychicznymi, w art. 4 ust. 1 lit. f wprowadzono zasadę, że w przypadkach, gdy osoba skazana nie jest zdolna do wyrażenia zgody samodzielnie, zgodę tę może wyrazić jej przedstawiciel prawny. W każdym przypadku państwo skazania jest zobowiązane do umożliwienia urzędnikowi konsularnemu państwa wykonania sprawdzenia, czy osoba skazana wyraziła zgodę dobrowolnie i z pełną świadomością jej skutków prawnych (art. 5 ust. 8), co odpowiada rozwiązaniom przyjętym m.in. w Konwencji oraz w umowach z Brazylią i Peru.

Istotny mechanizm gwarancji ochrony praw osoby skazanej przewidziano w art. 7 Umowy, co jest szczególnie ważne ze względu na różne systemy prawa karnego obu Stron, w tym odmienne kary przewidziane za podobne przestępstwa. Przepis ten wprowadza zasady dostosowywania kary orzeczonej na podstawie prawa jednego państwa do kary przewidzianej w prawie drugiego państwa. Zapewniają one, że przekazanie nie doprowadzi do zaostrzenia orzeczonej kary ani pod względem jej rodzaju, ani jej długości, a kara odbyta w państwie skazania zostanie zaliczona na poczet kary odbywanej w państwie wykonania (art. 7 ust. 1, 2 i 6). Wypełniono w ten sposób standardy określone w art. 10 Konwencji, podobne do przyjętych w umowach z Brazylią i Peru.

Art. 7 ust. 9 Umowy nakłada na Strony obowiązek przekazywania sobie wzajemnie informacji, których konsekwencją jest konieczność zaprzestania wykonywania kary, w tym o okolicznościach skutkujących brakiem faktycznej możliwości wykonania kary (ust. 9 lit. c), np. ucieczka skazanego z zakładu karnego w państwie wykonania, jego choroba lub śmierć, a także o okolicznościach prawnych powodujących konieczność zaprzestania wykonywania kary (ust. 11), np. amnestia, zastosowanie prawa łaski wobec skazanego w państwie skazania, zamiana kary na inną.

Koszty przekazania (art. 9) określono w Umowie w sposób standardowo przyjęty w wiążących Polskę dwustronnych umowach międzynarodowych, w tym w umowie z Brazylią. W razie kosztów nadzwyczajnych realizacji wniosku Strony Umowy konsultują się z sobą w celu ustalenia np. kwestii ich podziału (art. 9 ust. 3). Umowa przewiduje także możliwość dokonania tranzytu osoby skazanej przez terytorium każdej ze Stron w celu przewiezienia jej do państwa trzeciego w celu odbycia kary (art. 8).

Umowa gwarantuje, odpowiadającą standardom europejskim ochronę danych osobowych na każdym etapie realizacji wniosków. Ochronę tę należy oceniać m.in. przez pryzmat zasad sformułowanych w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/680 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych przez właściwe organy do celów zapobiegania przestępczości, prowadzenia postępowań przygotowawczych, wykrywania i ścigania czynów zabronionych i wykonywania kar, w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylającej decyzję ramową Rady 2008/977/WSiSW, dalej: DODO (Dz. Urz. UE L 119 z 04.05.2016, str. 89, z późn. zm.), implementowanej do krajowego porządku prawnego ustawą z dnia 14 grudnia 2018 r. o ochronie danych osobowych przetwarzanych w związku z zapobieganiem i zwalczaniem przestępczości (Dz. U. z 2023 r. poz. 1206).

Ochrona danych osobowych będzie realizowana zarówno w oparciu o przepisy samej Umowy, jak i o przepisy prawa krajowego, w szczególności kpk (np. art. 95b, art. 147 § 2c i 4, art. 148a, art. 181, art. 355 i 360–364) stanowiących uszczegółowienie (w zakresie postępowań karnych, w tym z elementem międzynarodowym) właściwych przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. poz. 483, z późn. zm.) – m.in. art. 31 ust. 3, 47, 51. Mechanizm ochrony danych osobowych w umowach międzynarodowych z zakresu współpracy prawnej w sprawach karnych sensu largo (pomocy prawnej, ekstradycji i przekazywania osób skazanych) z państwami pozaeuropejskimi został opracowany przez Ministra Sprawiedliwości we współpracy z Ministrem do spraw Unii Europejskiej (właściwym do interpretacji prawa Unii Europejskiej, także w zakresie ochrony danych osobowych; na wcześniejszym etapie prac prowadzono konsultacje także z Prezesem Urzędu Ochrony Danych Osobowych). Po raz pierwszy został zastosowany w Umowie między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Argentyńską o ekstradycji, podpisanej w Buenos Aires dnia 5 grudnia 2019 r., ratyfikowanej przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej dnia 4 listopada 2020 r. i oczekującej obecnie na zakończenie procedury ratyfikacyjnej po stronie argentyńskiej.

Ustalony na potrzeby Umowy mechanizm (stosowany już obecnie w oparciu o przepisy kpk) przewiduje, że decyzję o przekazaniu konkretnych danych osobowych, ich zakresie i ewentualnych warunków, na jakich będą one mogły być przetwarzane przez partnera zagranicznego, podejmować będzie organ wymiaru sprawiedliwości, który te dane przekazuje za granicę. Jest on bowiem jedynym podmiotem będącym w posiadaniu odpowiednich informacji i wiedzy umożliwiających jej podjęcie. Jest to zasada analogiczna do przewidzianej w art. 37 ust 1 lit. b DODO. Decyzję tę organ podejmować będzie, uwzględniając m.in. standardy ochrony praw człowieka, w tym poziom ochrony danych osobowych, wynikający m.in. ze zobowiązań międzynarodowych, przepisów prawa krajowego, oceny odpowiednich instytucji międzynarodowych. Do takiej analizy i oceny zobowiązuje sąd i prokuratora art. 588 § 2 kpk, który stanowi, że „sąd i prokurator odmawiają udzielenia pomocy prawnej i przekazują odmowę właściwym organom obcego państwa, jeżeli żądana czynność byłaby sprzeczna z zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej albo naruszałaby jej suwerenność.”. Nakazuje on badanie każdej czynności procesowej, w tym więc przekazania danych we wniosku albo odpowiedzi na niego, pod kątem klauzuli porządku prawnego

– niesprzeczności z przepisami polskiego prawa krajowego oraz zobowiązaniami międzynarodowymi, w tym wynikającymi z instrumentów prawa Unii Europejskiej, Rady Europy i Organizacji Narodów Zjednoczonych. W trakcie negocjacji Strona filipińska została poinformowana o regulacjach z zakresu ochrony danych osobowych obowiązujących w Polsce, a Strona polska – na Filipinach.

Zakres ratione temporis stosowania Umowy wyznacza art. 12. Celem wnioskodawcy jest zapewnienie, aby Umowa miała zastosowanie nie tylko wobec obywateli Polski, którzy zostaną skazani po jej wejściu w życie, ale także wobec już odbywających karę na terytorium Filipin. Gwarantuje to, wzorowany na postanowieniach Konwencji oraz umów z Peru i Brazylią, art. 12 ust. 4.

Umowa stanowi jedyną realną szansę na usunięcie zagrożenia życia i zdrowia obywateli polskich aktualnie odbywających karę pozbawienia wolności na Filipinach.

3. Przewidywane skutki społeczne, gospodarcze, finansowe, polityczne i prawne związane z wejściem w życie Umowy

Skutki społeczne: Najistotniejszym z punktu widzenia Rzeczypospolitej Polskiej skutkiem społecznym wejścia w życie Umowy będzie przyspieszenie i uproszczenie współpracy z Filipinami. Wesprze to realizację sprawiedliwościowych i resocjalizacyjnych celów prawa karnego i polityki karnej oraz przyczyni się do poprawy stanu przestrzegania prawa, a tym samym bezpieczeństwa obywateli polskich. Skutki gospodarcze: Ponieważ istotnym i korzystnym skutkiem Umowy będzie usprawnienie współpracy prawnej z Filipinami, co dodatnio przełoży się na prawnokarną ochronę obrotu gospodarczego, zawarcie Umowy wpłynie pozytywnie na konkurencyjność gospodarki i przedsiębiorczość, w tym na funkcjonowanie przedsiębiorstw, rozwój regionalny oraz na rynek pracy.

Skutki finansowe: Zobowiązania Strony polskiej będą finansowane w ramach limitu wydatków właściwych dysponentów części budżetowych przewidzianych corocznie w ustawie budżetowej dla Ministra Sprawiedliwości (w szczególności koszty tłumaczeń) i Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (koszty konwojów) i nie będą stanowiły tytułu do zwiększenia wydatków. Szacunkowe koszty zadania konwojowego oceniać należy jako około 35 tys. zł (przy następujących założeniach: 3 funkcjonariuszy, 1 osoba konwojowana). Brak jest czynników wskazujących, aby w najbliższych latach liczba zadań konwojowych, a co za tym idzie wydatki budżetu państwa, miały istotnie wzrosnąć. Należy przy tym zaznaczyć, że koszty konwoju obywateli filipińskich przebywających w polskich zakładach karnych do Filipin ponosić będzie Strona filipińska.

Skutki polityczne: Związanie się Umową będzie wyrazem woli kontynuowania i zacieśniania współpracy z Filipinami, które są jednym z ważniejszych państw Azji Południowo-Wschodniej, co pozytywnie wpłynie na polityczną pozycję Polski w tym regionie.

Skutki prawne: Umowa jest zgodna ze standardami międzynarodowymi i z zobowiązaniami Rzeczypospolitej Polskiej wynikającymi z traktatów wielostronnych i dwustronnych. Jest również niesprzeczna z prawem Unii Europejskiej. W związku z tym, że Umowa zawiera przepisy samowykonalne, nie będzie zachodziła konieczność dokonywania zmian w prawie krajowym. Zgodnie bowiem z art. 91 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. Umowa będzie stosowana bezpośrednio, mając pierwszeństwo przed kpk.

4. Wyjaśnienie wyboru trybu związania Rzeczypospolitej Polskiej Umową

Umowa podlega ratyfikacji za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie (art. 89 ust. 1 pkt 2 i 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 14 kwietnia 2000 r. o umowach międzynarodowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 127), ponieważ dotyczy wolności, praw i obowiązków oskarżonych i innych uczestników postępowania karnego (m. in. art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), co stanowi materię ustawową uregulowaną m.in. w kpk. DPUE.920.472.2019 / 9 Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/ Dot.: RM-0610-129-26; RM-06111-141-26 z 7.08.2026 r.

Pani Joanna Knapińska Sekretarz Rady Ministrów

Opinia o zgodności z prawem Unii Europejskiej Umowy między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Filipin o przekazywaniu osób skazanych, wyrażona przez ministra właściwego do spraw członkostwa Rzeczypospolitej Polskiej w Unii Europejskiej

Szanowna Pani Minister,

w związku z przedłożonym wnioskiem o ratyfikację za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie pozwalam sobie wyrazić poniższą opinię.

Umowa nie jest sprzeczna z prawem Unii Europejskiej.

Z wyrazami szacunku

z up. Ignacy Niemczycki Sekretarz Stanu

Do wiadomości: Pan Waldemar Żurek Minister Sprawiedliwości

Tel.: +48 22 523 8788 Al. J. Ch. Szucha 23 iniemczycki.sekretariat@msz.gov.pl 00-580 Warszawa www.gov.pl/dyplomacja