Przedstawiony przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej projekt ustawy o ochronie funkcji produkcyjnej wsi.

Warszawa, 7 kwietnia 2026 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej

Pan Włodzimierz Czarzasty Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej

Panie Marszałku, Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. przedstawiam Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej projekt ustawy

- o ochronie funkcji produkcyjnej wsi. Jednocześnie informuję, że do reprezentowania mojego stanowiska w toku prac nad projektem ustawy upoważniam Pana Zbigniewa Boguckiego - Szefa Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

Z poważaniem (-) Karol Nawrocki Projekt

USTAWA

z dnia 2026 r.

o ochronie funkcji produkcyjnej wsi 1)

W przekonaniu, że polska wieś jest dobrem wspólnym, kierując się potrzebą zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego oraz zasadą zrównoważonego rozwoju, mając na uwadze, że rolnicy dzięki swojej codziennej pracy zapewniają stabilność dostaw żywności, uznając, że wieś jest jednocześnie miejscem życia i miejscem pracy, w którym produkcja rolna stanowi podstawę lokalnej gospodarki - uchwala się niniejszą ustawę. Celem ustawy jest wzmocnienie pewności prawa i ochrona legalnej działalności rolniczej tak, aby rolnik nie ponosił odpowiedzialności tylko dlatego, że wykonuje swoją pracę i produkuje żywność. Ustawa ma przeciwdziałać sytuacjom, w których zwykłe, nieuniknione następstwa prowadzenia gospodarstwa - wynikające z chowu zwierząt, prac polowych, zabiegów agrotechnicznych czy używania maszyn - stają się pretekstem do nieuzasadnionych postępowań, kar albo prób ograniczania produkcji. Jednocześnie ustawa ma służyć zapewnieniu równowagi interesów i dobremu sąsiedztwu, przy poszanowaniu praw mieszkańców do ochrony zdrowia oraz przy zachowaniu obowiązujących wymogów bezpieczeństwa, dobrostanu zwierząt i ochrony środowiska.

Art. 1. 1. Ustawa określa zasady ochrony produkcyjnej funkcji wsi, w szczególności w zakresie zapewnienia możliwości prowadzenia, utrzymania, modernizacji oraz rozwoju produkcji rolniczej, jako elementu bezpieczeństwa żywnościowego Rzeczypospolitej Polskiej.

2. Ustawa służy ograniczeniu konfliktów sąsiedzkich związanych z oddziaływaniami wynikającymi z prowadzenia działalności rolniczej na obszarach wiejskich.

3. Przepisy ustawy stosuje się z uwzględnieniem zasady proporcjonalności obowiązków wobec prowadzących działalność rolniczą, zróżnicowanej w zależności od rodzaju i skali tej działalności, w tym ze szczególnym uwzględnieniem ochrony gospodarstw rodzinnych

Niniejszą ustawą zmienia się ustawę z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska oraz ustawę z dnia

1)

11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego.

Strona 1 z 6

w rozumieniu art. 5 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1653 oraz z 2026 r. poz. 317).

4. Za działalność rolniczą chronioną niniejszą ustawą uznaje się również działalność w zakresie rolniczego handlu detalicznego, sprzedaży bezpośredniej oraz działalności marginalnej, lokalnej i ograniczonej oraz innych form działalności bezpośrednio związanej z produkcją rolniczą, w tym dotyczącej wytwarzania energii, prowadzonej w gospodarstwie rolnym.

Art. 2. Ilekroć w ustawie jest mowa o:

1) gospodarstwie rodzinnym – rozumie się przez to gospodarstwo rodzinne w rozumieniu art. 5 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego, niezależnie od sposobu nabycia, w szczególności w drodze dziedziczenia, darowizny, innej czynności prawnej przenoszącej własność albo w wyniku scalenia lub podziału nieruchomości;

2) istniejącym gospodarstwie – rozumie się przez to gospodarstwo, w którym działalność rolnicza jest prowadzona, zgodnie z przepisami prawa;

3) oddziaływaniach typowych dla działalności rolniczej – rozumie się przez to oddziaływania powstające w związku z prowadzeniem działalności rolniczej, związane z typowymi i zwyczajowo stosowanymi w danym rodzaju produkcji czynnościami produkcyjnymi i agrotechnicznymi w tym w godzinach wieczornych i nocnych oraz w dniach ustawowo wolnych od pracy, jeśli to wynika z technologii produkcji; do oddziaływań typowych należą w szczególności:

a) emisja substancji powodujących odór w tym w związku z chowem zwierząt oraz nawożeniem,

b) hałas powstały w związku z pracami polowymi, obsługą urządzeń oraz ruchem maszyn rolniczych,

c) sezonowe pylenie,

d) ruch technologiczny maszyn rolniczych i środków transportu związanych z produkcją rolniczą. Przepisów zdania pierwszego nie stosuje się do oddziaływań będących skutkiem działań sprzecznych z prawem;

4) istotnej zmianie intensywności – rozumie się przez to znaczącą zmianę sposobu lub skali prowadzenia gospodarstwa, która może powodować zwiększenie oddziaływań na nieruchomości sąsiednie, oceniane z uwzględnieniem rodzaju produkcji, zmian technologii, wzrostu obsady lub mocy, zwiększenia częstotliwości działań generujących oddziaływania,

Strona 2 z 6

zmiany organizacji ruchu technologicznego oraz czasu trwania i powtarzalności oddziaływań, w szczególności jeśli powoduje wzrost oddziaływań powyżej wartości odniesienia określonych w przepisach odrębnych.

Art. 3. 1. W sprawach cywilnych dotyczących roszczeń związanych z oddziaływaniami typowymi dla działalności rolniczej, pochodzącymi z istniejącego gospodarstwa, stosuje się art. 144 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071, 1172 i 1508 oraz z 2026 r. poz. 184) z uwzględnieniem przepisów niniejszej ustawy.

2. Domniemywa się, że oddziaływania typowe dla działalności rolniczej prowadzonej zgodnie z przepisami prawa nie przekraczają przeciętnej miary wynikającej ze stosunków miejscowych w rozumieniu art. 144 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

3. Domniemania nie stosuje się, jeżeli:

1) działalność rolnicza jest prowadzona z naruszeniem przepisów wymagających uzyskania decyzji, dokonania zgłoszenia, uzyskania wpisu albo pozwolenia – do czasu usunięcia naruszenia;

2) oddziaływania są następstwem działań sprzecznych z prawem albo z warunkami ostatecznych decyzji administracyjnych;

3) właściwy organ stwierdził, w drodze ostatecznej decyzji administracyjnej albo prawomocnego orzeczenia, naruszenie przepisów powodujące bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia ludzi lub środowiska – do czasu usunięcia przyczyny zagrożenia.

Art. 4. 1. W sprawach, o których mowa w art. 3, oddziaływania typowe dla działalności rolniczej pochodzące z istniejącego gospodarstwa mieszczą się w granicach przeciętnej miary wynikającej ze stosunków miejscowych, jeżeli łącznie spełnione są następujące warunki:

1) działalność rolnicza była prowadzona na nieruchomości przed dniem:

a) wybudowania budynku mieszkalnego lub z przeznaczeniem na prowadzenie działalności gospodarczej, w tym agroturystyki na nieruchomości sąsiedniej,

b) zmiany sposobu użytkowania nieruchomości sąsiedniej na cele mieszkaniowe lub na prowadzenie działalności gospodarczej, w tym agroturystyki, lub

c) nabycia nieruchomości sąsiedniej przez powoda;

2) działalność rolnicza jest prowadzona zgodnie z przepisami prawa;

3) nie nastąpiła istotna zmiana intensywności.

2. Jeżeli spełnione są warunki, o których mowa w ust. 1, sąd oddala powództwo o zaniechanie albo ograniczenie działalności rolniczej, chyba że powód wykaże, iż

Strona 3 z 6

oddziaływania powodują bezpośrednie i poważne zagrożenie dla zdrowia ludzi lub środowiska. Ciężar dowodu spoczywa na powodzie.

Art. 5. 1. Modernizacja, zmiana technologii, a także rozbudowa istniejącego gospodarstwa, w tym w szczególności związana z rozwojem przetwórstwa rolnego, rolniczego handlu detalicznego lub działalności marginalnej, lokalnej i ograniczonej, stanowią dopuszczalne wykonywanie działalności rolniczej.

2. W przypadku istotnej zmiany intensywności ochrona, o której mowa w art. 4, przysługuje po zastosowaniu co najmniej środków minimalnych określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 9 oraz przy dotrzymaniu wartości odniesienia i dopuszczalnych poziomów wynikających z przepisów odrębnych.

Art. 6. 1. W sprawach, o których mowa w art. 3, przed wytoczeniem powództwa powód zwraca się w formie pisemnej do prowadzącego działalność rolniczą z wezwaniem do podjęcia działań ograniczających oddziaływania oraz z propozycją polubownego rozwiązania sporu, w tym mediacji.

2. Wezwanie zawiera w szczególności opis zarzucanych oddziaływań oraz termin nie krótszy niż 30 dni na zajęcie stanowiska.

3. Na wniosek strony w mediacjach bierze udział przedstawiciel właściwej miejscowo izby rolniczej.

4. Powód dołącza do pozwu kopię wezwania oraz informację o podjętych próbach polubownego rozwiązania sporu.

5. Brak odpowiedzi na wezwanie w wyznaczonym terminie nie stanowi przeszkody do rozpoznania sprawy; sąd uwzględnia ten fakt przy rozstrzyganiu o kosztach postępowania.

Art. 7. 1. Prowadzący działalność rolniczą może uzyskać protokół potwierdzający zastosowanie środków ograniczania oddziaływań, sporządzony według wzoru określonego w przepisach wydanych na podstawie art. 9 pkt 2.

2. Protokół nieodpłatnie sporządza wojewódzki ośrodek doradztwa rolniczego.

3. Domniemywa się, że prowadzący działalność rolniczą, który uzyskał protokół zastosował środki ograniczania oddziaływań adekwatne do rodzaju i skali tej działalności. Domniemanie może zostać obalone.

4. W przypadku gospodarstwa rodzinnego protokół sporządza się w pierwszej kolejności przy uwzględnieniu uproszczonego zestawu środków minimalnych dla gospodarstw rodzinnych oraz rozwiązań alternatywnych o porównywalnej skuteczności, możliwych do

Strona 4 z 6

zastosowania przy niższych nakładach określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 9 pkt 3.

Art. 8. 1. Jeżeli sąd ustali, że oddziaływania związane z działalnością rolniczą są sprzeczne z prawem, sąd rozważa w pierwszej kolejności orzeczenie o zastosowaniu środków ograniczających oddziaływania, właściwe dla danego rodzaju działalności, zamiast zakazu prowadzenia działalności rolniczej chyba że okoliczności sprawy, ustalone na podstawie przeprowadzonych dowodów, uzasadniają orzeczenie zakazu albo innego środka.

2. Zakaz prowadzenia działalności rolniczej albo istotne ograniczenie jej wykonywania może zostać orzeczone wyłącznie w przypadku, gdy zastosowanie środków, o których mowa w ust. 1, jest niewystarczające albo obiektywnie niemożliwe lub gdy oddziaływania powodują bezpośrednie i poważne zagrożenie dla zdrowia ludzi lub środowiska.

Art. 9. Minister właściwy do spraw rolnictwa, po zasięgnięciu opinii ministra właściwego do spraw klimatu oraz ministra właściwego do spraw zdrowia, określi, w drodze rozporządzenia:

1) katalog środków ograniczania oddziaływań dla działalności rolniczej, zróżnicowany w zależności od rodzaju produkcji i skali działalności, z uwzględnieniem uproszczonych rozwiązań dla gospodarstw rodzinnych,

2) sposób dokumentowania zastosowania środków ograniczania oddziaływań typowych dla działalności rolniczej, w tym wzór protokołu potwierdzającego ich zastosowanie,

3) odrębny, uproszczony zestaw środków minimalnych dla gospodarstw rodzinnych oraz rozwiązania alternatywne o porównywalnej skuteczności, możliwe do zastosowania przy niższych nakładach − kierując się koniecznością ochrony zdrowia ludzi i środowiska, potrzebą zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego, realiami technologicznego prowadzenia produkcji rolnej, a także różnicowaniem obowiązków w zależności od rodzaju i skali produkcji oraz uwarunkowań obszaru na którym prowadzona jest produkcja rolna.

Art. 10. W ustawie z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1653 oraz z 2026 r. poz. 317) po art. 2c dodaje się art. 2d w brzmieniu:

„Art. 2d. 1. Jeżeli przedmiotem czynności prawnej jest nabycie nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym albo przeznaczonej pod zabudowę mieszkaniową, położonej na obszarze, dla którego ustalenia planu ogólnego gminy albo miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego przewidują funkcję rolniczą, produkcyjną albo dopuszczają

Strona 5 z 6

zabudowę zagrodową, notariusz sporządzający akt notarialny zamieszcza w nim pouczenie o następującej treści: „Nabywca oświadcza, że jest świadomy, iż na nieruchomościach sąsiednich może być prowadzona działalność rolnicza, a w związku z tym mogą występować zwykłe następstwa prowadzenia działalności rolniczej, mogące powodować zakłócenia korzystania z nabywanej nieruchomości.”.

Art. 11. Do spraw sądowych wszczętych i niezakończonych prawomocnie przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy tej ustawy.

Art. 12. Ustawa wchodzi w życie po upływie jednego miesiąca od dnia ogłoszenia.

Strona 6 z 6