Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
Druk nr 3267 · strona druku w Sejmie · 3267.pdf · 3267-ustawa.docx · 3267-uzasadnienie.docx
Pełny tekst
Tekst wyodrębniony automatycznie z dokumentu źródłowego; wiążący jest oficjalny druk.
Warszawa, 21 października 2026 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja Prezes Rady Ministrów RM-0610-171-26
Pan Włodzimierz Czarzasty Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku, na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przedstawiam Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej projekt ustawy
- o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Projekt ma charakter deregulacyjny oraz realizuje priorytet polityki Rady Ministrów. Do prezentowania stanowiska Rządu w tej sprawie w toku prac parlamentarnych został upoważniony Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Z poważaniem Donald Tusk /podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/ Projekt U S T AWA
z dnia
o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Art. 1. W ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2026 r. poz. 508) wprowadza się następujące zmiany:
1) w art. 2 pkt 5 otrzymuje brzmienie:
„5) dziecku – oznacza to dziecko własne, dziecko przysposobione, dziecko, w sprawie którego toczy się postępowanie o przysposobienie, dziecko znajdujące się pod opieką prawną, dziecko znajdujące się pod opieką osoby, której powierzono sprawowanie nad nim bieżącej pieczy na podstawie orzeczenia sądu, dziecko umieszczone w pieczy zastępczej, dziecko znajdujące się pod opieką opiekuna tymczasowego dziecka, dziecko znajdujące się pod opieką opiekuna dziecka wskazanego przez władze kraju pochodzenia lub dziecko umieszczone w domu pomocy społecznej;”;
2) w art. 4 w ust. 2 po pkt 3b dodaje się pkt 3c w brzmieniu:
„3c) osobie, której powierzono sprawowanie bieżącej pieczy nad dzieckiem na podstawie orzeczenia sądu, albo”;
3) w art. 5a dodaje się ust. 3 w brzmieniu: „3. Na dziecko znajdujące się pod opieką osoby, której powierzono sprawowanie nad nim bieżącej pieczy na podstawie orzeczenia sądu, świadczenie wychowawcze przysługuje wyłącznie tej osobie.”;
4) w art. 13:
a) ust. 1 otrzymuje brzmienie: „1. Ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują:
1) z urzędu, na kolejny okres świadczeniowy – w przypadku osób, o których mowa w art. 4 ust. 2, którym na dzień 31 maja danego roku zostało przyznane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenie wychowawcze na dane dziecko;
2) na wniosek – w przypadku osób, o których mowa w art. 4 ust. 2, ubiegających się o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko, na które prawo do świadczenia wychowawczego nie jest im ustalone przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w sposób, o którym mowa w pkt 1.”,
b) w ust. 3 w pkt 1 w lit. b wyrazy „w przypadku opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, opiekuna tymczasowego dziecka i opiekuna dziecka wskazanego przez władze kraju pochodzenia” zastępuje się wyrazami „w przypadku opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, osoby, której powierzono sprawowanie bieżącej pieczy nad dzieckiem na podstawie orzeczenia sądu, opiekuna tymczasowego dziecka i opiekuna dziecka wskazanego przez władze kraju pochodzenia”,
c) w ust. 4 w pkt 3 po lit. b dodaje się lit. ba w brzmieniu:
„ba) orzeczenie sądu opiekuńczego o powierzeniu sprawowania bieżącej pieczy nad dzieckiem,”,
d) ust. 21 otrzymuje brzmienie: „21. Banki krajowe, spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe, minister właściwy do spraw rodziny oraz podmiot udostępniający system teleinformatyczny wskazany w informacji, o której mowa w ust. 6, których systemy teleinformatyczne, o których mowa odpowiednio w ust. 5 pkt 2, 3 albo 4, są wykorzystywane do składania wniosków i załączników do wniosków, o których mowa w ust. 4, mogą przechowywać dane objęte treścią wniosków i załączników do wniosków w celu złożenia tych wniosków i załączników do wniosków oraz przeprowadzania procesów reklamacyjnych dotyczących składania tych wniosków i załączników do wniosków.”,
e) po ust. 21 dodaje się ust. 21a w brzmieniu: „21a. Banki krajowe, spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe, minister właściwy do spraw rodziny oraz podmiot udostępniający system teleinformatyczny wskazany w informacji, o której mowa w ust. 6, których systemy teleinformatyczne, o których mowa odpowiednio w ust. 5 pkt 2, 3 albo 4, są wykorzystywane do składania wniosków i załączników do wniosków, o których mowa w ust. 4, przechowują dane objęte treścią wniosków i załączników do wniosków przez okres niedłuższy niż 10 lat od dnia złożenia tych wniosków i załączników do wniosków. Informacje objęte treścią wniosków i załączników do wniosków usuwa się niezwłocznie po upływie tego okresu przechowywania.”;
5) w art. 13a ust. 2 otrzymuje brzmienie: „2. Zakład Ubezpieczeń Społecznych udostępnia osobie ubiegającej się o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz osobie, której ustalił prawo do świadczenia wychowawczego na zasadach określonych w art. 18 ust. 2 pkt 1, informację o przyznaniu świadczenia wychowawczego na jej profilu informacyjnym. Informacja o przyznaniu świadczenia wychowawczego lub zawiadomienie o umieszczeniu tej informacji na profilu informacyjnym mogą zostać przesłane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych osobie ubiegającej się o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego lub osobie, której przedłużono prawo do świadczenia wychowawczego na zasadach określonych w art. 18 ust. 2 pkt 1, na wskazany we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego adres poczty elektronicznej lub numer telefonu.”;
6) w art. 14:
a) w ust. 2 w pkt 1 lit. ha otrzymuje brzmienie:
„ha) informacje, czy osoba uprawniona jest rodzicem, opiekunem faktycznym dziecka, opiekunem prawnym dziecka, osobą, której powierzono sprawowanie bieżącej pieczy nad dzieckiem na podstawie orzeczenia sądu, opiekunem tymczasowym dziecka, opiekunem dziecka wskazanego przez władze kraju pochodzenia, dyrektorem domu pomocy społecznej, rodziną zastępczą, osobą prowadzącą rodzinny dom dziecka, dyrektorem placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorem regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorem interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego,”,
b) w ust. 2a pkt 1 otrzymuje brzmienie:
„1) lit. f nie stosuje się do opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, osoby, której powierzono sprawowanie bieżącej pieczy nad dzieckiem na podstawie orzeczenia sądu, opiekuna tymczasowego dziecka oraz opiekuna dziecka wskazanego przez władze kraju pochodzenia;”;
7) w art. 14a w ust. 2 pkt 1 otrzymuje brzmienie:
„1) pkt 4 nie stosuje się do opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, osoby, której powierzono sprawowanie bieżącej pieczy nad dzieckiem na podstawie orzeczenia sądu, opiekuna tymczasowego dziecka oraz opiekuna dziecka wskazanego przez władze kraju pochodzenia;”;
8) w art. 17 w ust. 1 w pkt 2 po lit. f dodaje się lit. fa w brzmieniu:
„fa) informację o powierzeniu sprawowania bieżącej pieczy nad dzieckiem, ze wskazaniem sądu powierzającego sprawowanie bieżącej pieczy nad dzieckiem, daty wydania orzeczenia oraz sygnatury sprawy,”;
9) w art. 18:
a) ust. 2 otrzymuje brzmienie: „2. Prawo do świadczenia wychowawczego ustala się na dziecko, począwszy od:
1) początku okresu, o którym mowa w ust. 1, do końca tego okresu – w przypadku osób uprawnionych do świadczenia wychowawczego, które na dzień 31 maja danego roku mają przyznane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenie wychowawcze na dane dziecko;
2) miesiąca, w którym wpłynął wniosek, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1, niewcześniej niż od dnia odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką, powierzenia przez sąd sprawowania bieżącej pieczy nad dzieckiem, przysposobienia dziecka lub faktycznego umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej albo w pieczy zastępczej – w przypadku osób uprawnionych do świadczenia wychowawczego na dziecko, które nie spełniają warunków określonych w pkt 1.”,
b) w ust. 2a zdanie pierwsze otrzymuje brzmienie: „Jeżeli w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką, przysposobienia dziecka, powierzenia sprawowania bieżącej pieczy nad dzieckiem na podstawie orzeczenia sądu lub faktycznego umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej lub w pieczy zastępczej, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, prawo to ustala się od miesiąca odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką, powierzenia sprawowania bieżącej pieczy nad dzieckiem na podstawie orzeczenia sądu, przysposobienia dziecka lub faktycznego umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej lub pieczy zastępczej do końca okresu, o którym mowa w ust. 1.”,
c) ust. 2b i 2c otrzymują brzmienie: „2b. Jeżeli w terminie 3 miesięcy, licząc od dnia śmierci rodzica, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, osoby, której powierzono sprawowanie bieżącej pieczy nad dzieckiem na podstawie orzeczenia sądu, opiekuna tymczasowego dziecka, opiekuna dziecka wskazanego przez władze kraju pochodzenia, dyrektora domu pomocy społecznej, rodzica zastępczego, osoby prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektora regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektora interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego, którym zostało przyznane świadczenie wychowawcze, drugi rodzic, opiekun faktyczny dziecka, opiekun prawny dziecka, osoba, której powierzono sprawowanie bieżącej pieczy nad dzieckiem na podstawie orzeczenia sądu, opiekun tymczasowy dziecka, opiekun dziecka wskazany przez władze kraju pochodzenia, dyrektor domu pomocy społecznej, rodzic zastępczy, osoba prowadząca rodzinny dom dziecka, dyrektor placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektor regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektor interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dane dziecko, prawo to ustala się, począwszy od dnia śmierci rodzica, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, osoby, której powierzono sprawowanie bieżącej pieczy nad dzieckiem na podstawie orzeczenia sądu, opiekuna tymczasowego dziecka, opiekuna dziecka wskazanego przez władze kraju pochodzenia, dyrektora domu pomocy społecznej, rodzica zastępczego, osoby prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektora regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektora interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego, niewcześniej jednak niż od pierwszego dnia miesiąca następującego po ostatnim miesiącu, za który zmarłemu rodzicowi, opiekunowi faktycznemu dziecka, opiekunowi prawnemu dziecka, osobie, której powierzono sprawowanie bieżącej pieczy nad dzieckiem na podstawie orzeczenia sądu, opiekunowi tymczasowemu dziecka, opiekunowi dziecka wskazanemu przez władze kraju pochodzenia, dyrektorowi domu pomocy społecznej, rodzicowi zastępczemu, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego wypłacono ostatnie świadczenie wychowawcze.
2c. Jeżeli w terminie 3 miesięcy, licząc od dnia śmierci rodzica, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, osoby, której powierzono sprawowanie bieżącej pieczy nad dzieckiem na podstawie orzeczenia sądu, opiekuna tymczasowego dziecka, opiekuna dziecka wskazanego przez władze kraju pochodzenia, dyrektora domu pomocy społecznej, rodzica zastępczego, osoby prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektora regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektora interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego, z których wniosku toczyło się postępowanie o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, i postępowanie to nie zostało jeszcze zakończone, drugi rodzic, opiekun faktyczny dziecka, opiekun prawny dziecka, osoba, której powierzono sprawowanie bieżącej pieczy nad dzieckiem na podstawie orzeczenia sądu, opiekun tymczasowy dziecka, opiekun dziecka wskazany przez władze kraju pochodzenia, dyrektor domu pomocy społecznej, rodzic zastępczy, osoba prowadząca rodzinny dom dziecka, dyrektor placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektor regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektor interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dane dziecko, prawo to ustala się drugiemu rodzicowi, opiekunowi faktycznemu dziecka, opiekunowi prawnemu dziecka, osobie, której powierzono sprawowanie bieżącej pieczy nad dzieckiem na podstawie orzeczenia sądu, opiekunowi tymczasowemu dziecka, opiekunowi dziecka wskazanemu przez władze kraju pochodzenia, dyrektorowi domu pomocy społecznej, rodzicowi zastępczemu, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego, przyjmując za datę złożenia wniosku datę złożenia wniosku przez zmarłego rodzica, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, osobę, której powierzono sprawowanie bieżącej pieczy nad dzieckiem na podstawie orzeczenia sądu, opiekuna tymczasowego dziecka, opiekuna dziecka wskazanego przez władze kraju pochodzenia, dyrektora domu pomocy społecznej, rodzica zastępczego, osobę prowadzącą rodzinny dom dziecka, dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektora regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektora interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego.”;
10) w art. 19 po ust. 3 dodaje się ust. 3a w brzmieniu: „3a. W przypadku gdy osoba uprawniona do ustalenia jej prawa do świadczenia wychowawczego na zasadach określonych w art. 18 ust. 2 pkt 1 złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych pozostawia taki wniosek bez rozpatrzenia.”;
11) w art. 20 dodaje się ust. 5 w brzmieniu: „5. Do osób, którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił prawo do świadczenia wychowawczego na zasadach określonych w art. 18 ust. 2 pkt 1, przepisy ust. 1–4 stosuje się odpowiednio.”;
12) w art. 21 uchyla się ust. 3–6;
13) art. 22 otrzymuje brzmienie:
„Art. 22. 1. W przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka, osób, którym powierzono sprawowanie bieżącej pieczy nad dzieckiem na podstawie orzeczenia sądu, lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka, osób, którym powierzono sprawowanie bieżącej pieczy nad dzieckiem na podstawie orzeczenia sądu, lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem.
2. Jeżeli opieka nad dzieckiem jest sprawowana równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka, przez obie osoby, którym powierzono sprawowanie bieżącej pieczy nad dzieckiem na podstawie orzeczenia sądu, lub przez oboje opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek.
3. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka, osobę, której powierzono sprawowanie bieżącej pieczy nad dzieckiem na podstawie orzeczenia sądu, lub opiekuna faktycznego dziecka lub po ustaleniu tym osobom prawa do świadczenia wychowawczego na zasadach określonych w art. 18 ust. 2 pkt 1 drugi rodzic, opiekun prawny dziecka, osoba, której powierzono sprawowanie bieżącej pieczy nad dzieckiem na podstawie orzeczenia sądu, lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala, kto sprawuje opiekę, i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepis art. 15 ust. 2 stosuje się.”;
14) w art. 25 ust. 2a otrzymuje brzmienie: „2a. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze nie uznaje się świadczenia przyznanego rodzicowi, opiekunowi prawnemu dziecka, osobie, której powierzono sprawowanie bieżącej pieczy nad dzieckiem na podstawie orzeczenia sądu, albo opiekunowi faktycznemu dziecka, który zmarł, pobranego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka, osobę, której powierzono sprawowanie bieżącej pieczy nad dzieckiem na podstawie orzeczenia sądu, albo opiekuna faktycznego dziecka, którym zostało ustalone prawo do świadczenia wychowawczego na podstawie art. 18 ust. 2b.”;
15) w art. 29:
a) po ust. 4 dodaje się ust. 4a w brzmieniu: „4a. Koszty obsługi, o których mowa w ust. 4 pkt 2, są finansowane z przekazywanej przez wojewodę dotacji celowej na realizację świadczenia wychowawczego.”,
b) uchyla się ust. 7.
Art. 2. 1. Do zamówień na usługi lub dostawy udzielane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w związku z dostosowaniem systemów teleinformatycznych do zmian wprowadzanych w ustawie zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 793 i 1347).
2. Zamawiający, w terminie 7 dni od dnia udzielenia zamówienia, o którym mowa w ust. 1, zamieszcza w Biuletynie Zamówień Publicznych informację o udzieleniu tego zamówienia, w której podaje:
1) nazwę i adres siedziby zamawiającego;
2) datę i miejsce zawarcia umowy lub informację o zawarciu umowy drogą elektroniczną;
3) opis przedmiotu umowy, z wyszczególnieniem odpowiednio liczby rzeczy lub innych dóbr oraz zakresu usług;
4) cenę albo cenę maksymalną, jeżeli cena nie jest znana w chwili zamieszczenia ogłoszenia;
5) okoliczności faktyczne uzasadniające udzielenie zamówienia bez zastosowania przepisów o zamówieniach publicznych;
6) nazwę (firmę) podmiotu albo imię i nazwisko osoby, z którymi została zawarta umowa.
Art. 3. Przepisy art. 13 ust. 1, art. 13a ust. 2, art. 18 ust. 2, art. 19 ust. 3a, art. 20 ust. 5, art. 21 i art. 22 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą mają zastosowanie po raz pierwszy przy ustalaniu prawa do świadczenia wychowawczego i wypłacie świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy rozpoczynający się w dniu 1 czerwca 2027 r.
Art. 4. Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem art. 1 pkt 4 lit. a, pkt 5, pkt 9 lit. a i pkt 10–13 oraz art. 3, które wchodzą w życie z dniem 1 lutego 2027 r.
UZASADNIENIE
Celem projektowanej nowelizacji ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2026 r. poz. 508), zwanej dalej „ustawą”, jest uproszczenie i usprawnienie procesu przyznawania świadczenia wychowawczego (tzw. 800+) przez wprowadzenie mechanizmu automatycznego ustalania prawa do tego świadczenia na kolejny okres świadczeniowy, bez konieczności corocznego osobistego składania przez rodziców lub opiekunów dzieci nowych wniosków.
Ponadto, realizując postulat Rzecznika Praw Dziecka, projektowana nowelizacja będzie obejmować także doprecyzowanie katalogu osób uprawnionych do świadczenia wychowawczego przez umożliwienie otrzymywania świadczenia wychowawczego osobom, którym powierzono sprawowanie, na mocy orzeczenia sądu, bieżącej pieczy nad dzieckiem.
Mechanizm automatycznego odnawiania prawa do świadczenia wychowawczego
Obecnie, zgodnie z ustawą, rodzice (oraz inne osoby uprawnione) w celu otrzymania świadczenia wychowawczego muszą co roku składać wniosek o ustalenie prawa do tego świadczenia na kolejny okres świadczeniowy (rozpoczynający się dnia 1 czerwca danego roku i kończący się dnia 31 maja następnego roku). Po złożeniu wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zwany dalej „ZUS”, ustala im prawo do świadczenia. Jeżeli sytuacja danej rodziny nie zmieni się (czy też nie dojdzie do zmiany danych osobowych), wniosek składany na kolejny okres świadczeniowy jest w zasadzie powieleniem poprzedniego wniosku, zawierającego takie same informacje i dane osobowe, którymi ZUS już dysponuje. Biorąc pod uwagę dotychczasowe doświadczenia w obsłudze świadczenia wychowawczego, jest zasadne wprowadzenie mechanizmu, dzięki któremu rodzice (oraz inne osoby uprawnione) nie będą już musieli co roku składać wniosku, aby otrzymać świadczenie wychowawcze (pod warunkiem że w żaden sposób nie zmieni się ich sytuacja, mająca wpływ na prawo do świadczenia w porównaniu do sytuacji z roku ubiegłego). Prawo do świadczenia wychowawczego ZUS będzie ustalał samodzielnie, co roku, w oparciu o posiadane dane i informacje. Należy w tym miejscu zauważyć, że projektowane zmiany nie zakładają możliwości przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na okres dłuższy niż rok – zakładają jedynie brak konieczności corocznego wnioskowania.
Powyższe założenia zostaną zrealizowane w ten sposób, że osobom, które na dzień 31 maja danego roku mają przyznane świadczenie wychowawcze na dane dziecko, ZUS, z urzędu, będzie
ustalał prawo do świadczenia wychowawczego na kolejny okres świadczeniowy. Mechanizmem automatycznego przedłużenia prawa do świadczenia na kolejny okres świadczeniowy bez konieczności składania wniosku zostaną zatem objęte te osoby, którym ZUS wcześniej przyznał świadczenie wychowawcze do końca danego okresu świadczeniowego, czyli do dnia 31 maja danego roku. Samo ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego dla ww. osób z urzędu będzie możliwe dużo wcześniej (przed dniem 31 maja). ZUS zidentyfikuje te osoby – na podstawie swojej bazy danych, w której figurują osoby z przyznanym do końca okresu świadczeniowego, czyli do dnia 31 maja, prawem do świadczenia wychowawczego. Przyznanie świadczenia wychowawczego przez ZUS, zarówno z urzędu (w opisanym trybie), jak i na wniosek (tak jak dotychczas), nie będzie wymagało wydania decyzji administracyjnej. Tak jak dotychczas, informację o przyznaniu świadczenia wnioskodawca otrzyma na swój profil na PUE/eZUS.
Z kolei osoby, które nie mają na dane dziecko ustalonego prawa do świadczenia wychowawczego na dzień 31 maja danego roku (tj. ostatni dzień danego okresu świadczeniowego), będą musiały, tak jak dotychczas, złożyć wniosek o świadczenie na to dziecko (dzieci), aby otrzymać świadczenie po raz pierwszy, co z kolei umożliwi ZUS-owi automatyczne odnawianie prawa do świadczenia na to dziecko na kolejne okresy świadczeniowe. Niezależnie od powyższego niezmiennie będzie obowiązywać zasada obowiązku powiadomienia ZUS o każdej zmianie mającej wpływ na prawa do świadczenia wychowawczego czy też o zmianie danych osobowych.
Szczególną uwagę należy zwrócić na konieczność zawiadamiania o zmianie miejsca zamieszkania i wyjeździe członków rodziny za granicę. Zamieszkanie lub podjęcie pracy w innym państwie może mieć wpływ na zmianę państwa w pierwszej kolejności właściwego do ustalenia prawa do świadczenia w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Umożliwienie otrzymywania świadczenia wychowawczego przez osoby, którym powierzono sprawowanie, na mocy orzeczenia sądu, bieżącej pieczy nad dzieckiem
Ustawa stanowi, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, albo opiekunowi faktycznemu dziecka (osobie faktycznie opiekującej się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka), albo opiekunowi prawnemu dziecka, albo opiekunowi tymczasowemu dziecka, albo opiekunowi dziecka wskazanemu przez władze kraju pochodzenia, albo dyrektorowi domu pomocy społecznej, albo rodzinie zastępczej, albo osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, albo dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, albo dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego. Katalog ten obejmuje osoby, które, zgodnie z odrębnymi przepisami, mają prawo i obowiązek opieki nad dzieckiem. Należy jednak zauważyć, że w praktyce orzeczniczej sądów rodzinnych niejednokrotnie zdarzają się sytuacje powierzenia danej osobie sprawowania bieżącej pieczy nad dzieckiem. Ponieważ taki sposób powierzenia sprawowania opieki nie jest unormowany w przepisach powszechnych (nie mieści się także w pojęciu pieczy zastępczej), również ustawa nie odnosi się do niego w powyższym katalogu. W efekcie, jeżeli osoba, której sąd powierzył sprawowanie bieżącej pieczy nad dzieckiem, złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, ZUS jej tego prawa odmówi. Z tego względu osoby te kierują swoją sprawę na ścieżkę odwoławczą i sądy częstokroć przyznają im prawo do świadczenia.
Na omawiany problem niejednokrotnie zwracał uwagę ministrowi właściwemu do spraw rodziny Rzecznik Praw Dziecka.
W związku z powyższym projektowana ustawa zakłada wprowadzenie do katalogu osób uprawnionych do świadczenia wychowawczego również osób, którym sąd powierzył sprawowanie bieżącej pieczy nad dzieckiem na podstawie orzeczenia sądu. Osoby te będą usytuowane w ustawie w sposób analogiczny jak opiekunowie prawni.
Inne zmiany
1. W projektowanej ustawie zastosowano zmianę przepisów, która pozwoli na przechowywanie przez podmioty pośredniczące w składaniu wniosków do ZUS danych z wniosków o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz załączników do wniosków przez okres niedłuższy niż 10 lat od złożenia wniosku, w celu złożenia wniosku oraz przeprowadzania procesów reklamacyjnych. Jest to zasadne w kontekście sprawnego rozpatrywania reklamacji osób ubiegających się o świadczenie wychowawcze. Zmiana ta jest zasadna w szczególności z perspektywy użytkowników systemów teleinformatycznych wykorzystywanych do składania wniosków o świadczenie wychowawcze. Umożliwi ona osobom uprawnionym dostęp do historii złożonych wniosków i załączników, w tym także przekazanych do ZUS, co obecnie jest niemożliwe z uwagi na obowiązujący wymóg niezwłocznego usuwania danych po potwierdzeniu złożenia wniosku przez ZUS. Projektowana regulacja pozwoli również na sprawniejsze rozpatrywanie reklamacji związanych z procesem składania wniosków. Należy wyjaśnić, że konieczność przeprowadzenia takiego postępowania reklamacyjnego, potwierdzającego złożenie w danym terminie wniosku o świadczenie wychowawcze, może pojawić się w każdym czasie, także po przekazaniu złożonego wniosku z załącznikami do ZUS, i ma istotne znaczenie z punktu widzenia osoby wnioskującej o to świadczenie. Po upływie okresu przechowywania danych, tj. po maksymalnie 10 latach od dnia złożenia wniosku lub załącznika, dane będą podlegały niezwłocznemu usunięciu.
2. W projektowanej ustawie wprowadzono zmiany precyzujące dotyczące opiekuna tymczasowego dziecka i opiekuna dziecka wskazanego przez władze kraju pochodzenia. Doprecyzowanie polega na wskazaniu tych osób również w art. 2 pkt 5, art. 14 w ust. 2 w pkt 1 lit. ha i art. 18 ust. 2b i 2c ustawy. Celem tych zmian jest usunięcie dostrzeżonych nieścisłości oraz zapewnienie spójności i zgodności obowiązujących regulacji.
3. Dodano przepis uszczegółowiający (art. 29 ust. 4a ustawy) dotyczący sposobu finansowania kosztów obsługi świadczeń wychowawczych wypłacanych w formie rzeczowej lub w formie opłacania usług przez powiaty na rzecz opiekuna dziecka wskazanego przez władze kraju pochodzenia (art. 9b ustawy), stanowiący, że koszty te będą finansowane z przekazywanej przez wojewodę dotacji celowej na realizację świadczenia wychowawczego. Regulacja ta nie powoduje wzrostu wydatków sektora finansów publicznych (koszty realizacji zadania są zawarte w ramach środków przewidzianych w OSR do ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 203), ma jedynie charakter techniczny, wskazujący źródło i sposób sfinansowania kosztów obsługi. Środki na finansowanie kosztów obsługi będą zabezpieczane corocznie w budżecie państwa. Wojewodowie będą mogli przenosić te środki finansowe w trybie art. 171 ust. 11 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1483, z późn. zm.) lub środki te będą mogły być uruchamiane w trybie art. 154 ust. 1 tej ustawy.
4. Aby ZUS mógł odpowiednio przygotować system teleinformatyczny do zastosowania po raz pierwszy rozwiązań z zakresu automatycznego odnawiania prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2027/2028, jest niezbędne wyłączenie stosowania ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 793), zwanej dalej „ustawą Pzp”. W tym zakresie należy zauważyć, że projektowane wyłączenie stosowania przepisów o zamówieniach publicznych w zdecydowanej części nie dotyczy zamówień na usługi społeczne w rozumieniu art. 7 pkt 34 ustawy Pzp, to jest zamówień na usługi wymienione odpowiednio w załączniku XIV do dyrektywy 2014/24/UE oraz załączniku XVII do dyrektywy 2014/25/UE. Usługi społeczne obejmują m.in. usługi na rzecz osób, takie jak niektóre usługi społeczne, zdrowotne i edukacyjne, które ze względu na swój charakter mają ograniczony wymiar transgraniczny (vide motyw 114 preambuły dyrektywy 2014/24/UE), podczas gdy zamówienia objęte projektowanym wyłączeniem dotyczyłyby w przeważającej części zamówień z zakresu informatyki. Oznacza to, że ZUS będzie obowiązany prowadzić zakupy i modyfikacje systemów informatycznych w procedurze przetargowej.
W ostatnich latach średni czas trwania przetargu w Polsce przekraczał 90 dni. Należy zauważyć, że duże przetargi informatyczne w sferze publicznej nie tylko dotyczą największych i najbardziej skomplikowanych w Polsce systemów informatycznych, ale zawsze były przedmiotem ostrej walki konkurencyjnej między wykonawcami, co wiąże się ze wzmożonym korzystaniem przez wykonawców ze środków ochrony prawnej (odwołań do Krajowej Izby Odwoławczej i skarg do sądu okręgowego). Skutkiem takiego stanu rzeczy jest dłuższy niż średnia krajowa czas trwania postępowań przetargowych w ZUS.
Zakres przedsięwzięcia i jednocześnie przewidziany czas wejścia w życie projektowanej ustawy de facto uniemożliwia ZUS przeprowadzenie którejkolwiek z konkurencyjnych procedur przewidzianych w ustawie Pzp, nie mówiąc o tym, że sama realizacja umów, mających za przedmiot modyfikację systemów Zakładu, również może potrwać kilka miesięcy. ZUS będzie więc postawiony w sytuacji, w której będzie zmuszony do skorzystania z trybu zamówień z wolnej ręki, a więc procedury niekonkurencyjnej. Należy jednak pamiętać, że skorzystanie z tego trybu postępowania może być zaskarżone do Krajowej Izby Odwoławczej, co wstrzyma bieg postępowania. Z kolei kontynuacja postępowania i zawarcie umowy bez oczekiwania na rozstrzygnięcie Krajowej Izby Odwoławczej zawsze rodzi ryzyko unieważnienia zawartej umowy. W konsekwencji jest możliwa sytuacja, w której Zakład nie będzie mógł przygotować się do wdrożenia systemu teleinformatycznego służącego do realizacji ustawy. Jedynym sposobem uniknięcia tego ryzyka jest zawarcie w projektowanej ustawie wyłączenia stosowania ustawy Pzp.
Termin wejścia nowelizacji w życie i wdrożenie projektowanych rozwiązań
Ustawa, co do zasady, wejdzie w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem przepisów dotyczących mechanizmu automatycznego odnawiania prawa do świadczenia wychowawczego, które wejdą w życie z dniem 1 lutego 2027 r.
14-dniowy termin wejścia w życie obejmować będzie przepisy:
1) stanowiące o umożliwieniu otrzymywania świadczenia wychowawczego przez osoby, którym powierzono sprawowanie, na mocy orzeczenia sądu, bieżącej pieczy nad dzieckiem;
2) stanowiące o przechowywaniu przez 10 lat w systemie teleinformatycznym utworzonym przez ministra właściwego do spraw rodziny danych z wniosków o przyznanie świadczenia wychowawczego;
3) precyzujące, dotyczące opiekuna tymczasowego dziecka i opiekuna dziecka wskazanego przez władze kraju pochodzenia;
4) wyłączenia stosowania przepisów ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych;
5) doprecyzowujące sposób finansowania kosztów obsługi świadczeń wypłacanych w formie rzeczowej i w formie opłacania usług przez powiaty na rzecz opiekuna dziecka wskazanego przez władze kraju pochodzenia.
Termin wejścia w życie przepisów dotyczących mechanizmu automatycznego odnawiania prawa do świadczenia wychowawczego, tj. dzień 1 lutego 2027 r., jest związany z wynikającym obecnie z ustawy terminem przyjmowania wniosków o świadczenie wychowawcze na następny okres świadczeniowy (wnioski te przyjmowane są od dnia 1 lutego każdego roku). Dzięki takiemu rozwiązaniu osoby posiadające ustalone prawo do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2026/2027 nie będą już musiały składać wniosków na okres świadczeniowy 2027/2028. Ponadto wyżej omówione rozwiązania dotyczące mechanizmu automatycznego odnawiania prawa do świadczenia wychowawczego będą wymagały wprowadzenia przez ZUS zmian systemów teleinformatycznych służących do obsługi świadczenia wychowawczego. Niezbędne będzie więc zapewnienie odpowiedniego vacatio legis dla ZUS na przygotowanie i wdrożenie zmian w tych systemach – stąd, przepisem przejściowym art. 3, jako możliwy termin zastosowania po raz pierwszy rozwiązań z zakresu automatycznego odnawiania prawa do świadczenia wychowawczego wskazano okres świadczeniowy 2027/2028, który rozpocznie się w dniu 1 czerwca 2027 r.
Deregulacyjny i priorytetowy charakter projektu
Projekt ma charakter deregulacyjny oraz wpisuje się w Priorytet P43 z Wykazu Priorytetów Polityki Członków Rady Ministrów wg Obszarów, to jest „Przegląd i uporządkowanie systemów świadczeń mające na celu zwiększenie ich dostępności, przejrzystości, sprawiedliwości. Analiza dostępnych świadczeń pod kątem zabezpieczanych ryzyk socjalnych”, w szczególności w punkt 5 „Uproszczenie systemu świadczeń skierowanych do rodzin z dziećmi poprzez ich usystematyzowanie i dostosowanie do potrzeb rodzin o najniższych dochodach. Coroczna weryfikacja kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania świadczeń” oraz punkt 6 „Cyfryzacja procesu podejmowania decyzji oraz modernizacja systemu polityki społecznej poprzez wdrażanie nowoczesnych rozwiązań technologicznych”.
W ocenie projektodawcy przedmiot projektowanej regulacji nie jest objęty prawem Unii Europejskiej.
W ocenie projektodawcy zawarte w projekcie regulacje nie stanowią przepisów technicznych w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie sposobu funkcjonowania krajowego systemu notyfikacji norm i aktów prawnych (Dz. U. poz. 2039, z późn. zm.), w związku z tym nie podlega on notyfikacji. Ponadto projekt nie podlega notyfikacji usługowej.
Projekt nie wymaga przedstawienia właściwym organom i instytucjom Unii Europejskiej, w tym Europejskiemu Bankowi Centralnemu, w celu uzyskania opinii, dokonania powiadomienia, konsultacji albo uzgodnienia, zgodnie z § 27 ust. 4 uchwały nr 190 Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r. – Regulamin pracy Rady Ministrów (M.P. z 2026 r. poz. 404).
Projekt został udostępniony w Biuletynie Informacji Publicznej Rządowego Centrum Legislacji, zgodnie z § 52 ust. 1 uchwały nr 190 Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r. – Regulamin pracy Rady Ministrów oraz w Biuletynie Informacji Publicznej Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa (Dz. U. z 2026 r. poz. 936).
W trybie art. 7 ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa żaden z podmiotów nie zgłosił zainteresowania pracami nad projektem.
Rozwiązania zaproponowane w projekcie nie stwarzają zagrożeń korupcyjnych. Data sporządzenia Nazwa projektu 10 września 2026 r. Projekt ustawy o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci Źródło: Projekt deregulacyjny (MRPiPS-29-Ministerstwo wiodące i ministerstwa współpracujące
322)/priorytetowy (P43) Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Nr w Wykazie prac legislacyjnych i Osoba odpowiedzialna za projekt w randze Ministra, Sekretarza Stanu programowych Rady Ministrów lub Podsekretarza Stanu Aleksandra Gajewska, Sekretarz Stanu w MRPiPS UDER106
Kontakt do opiekuna merytorycznego projektu Tomasz Pactwa, Dyrektor Departamentu Polityki Rodzinnej Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, tel. 538117230 e-mail: Tomasz.Pactwa@mrpips.gov.pl OCENA SKUTKÓW REGULACJI
1. Jaki problem jest rozwiązywany? Projekt ma charakter deregulacyjny oraz wpisuje się w Priorytet P43 z Wykazu Priorytetów Polityki Członków Rady Ministrów wg Obszarów, tj. „Przegląd i uporządkowanie systemów świadczeń mające na celu zwiększenie ich dostępności, przejrzystości, sprawiedliwości. Analiza dostępnych świadczeń pod kątem zabezpieczanych ryzyk socjalnych”, w szczególności w punkt 5 „Uproszczenie systemu świadczeń skierowanych do rodzin z dziećmi poprzez ich usystematyzowanie i dostosowanie do potrzeb rodzin o najniższych dochodach. Coroczna weryfikacja kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania świadczeń” oraz punkt 6 „Cyfryzacja procesu podejmowania decyzji oraz modernizacja systemu polityki społecznej poprzez wdrażanie nowoczesnych rozwiązań technologicznych”.
Celem projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci jest uproszczenie i usprawnienie procesu przyznawania świadczenia wychowawczego (tzw. 800+) przez wprowadzenie mechanizmu automatycznego odnawiania prawa do świadczenia na kolejne okresy świadczeniowe, bez konieczności corocznego składania przez rodziców lub opiekunów dzieci nowych wniosków. W tym zakresie projekt:
1) realizuje postulat deregulacyjny (MRPiPS-29-322) w zakresie ograniczenia zbędnych obowiązków administracyjnych nakładanych na obywateli oraz realizację wyżej wskazanego priorytetu z Wykazu Priorytetów Polityki Członków Rady Ministrów;
2) służy zwiększeniu wygody i ułatwieniu dostępu do świadczenia przez automatyczne odnowienie prawa do świadczenia wychowawczego na podstawie danych już posiadanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zwany dalej „ZUS”, który jest realizatorem świadczenia wychowawczego, przy jednoczesnym zachowaniu możliwości modyfikacji danych przez rodzica w przypadku zmian w sytuacji rodzinnej;
3) zwiększa efektywność i ogranicza koszty obsługi realizacji świadczenia wychowawczego po stronie administracji publicznej, w szczególności ZUS, przez cyfryzację i automatyzację procesów;
4) zapewnia ciągłość wypłaty świadczenia wychowawczego bez konieczności każdorazowego wnioskowania przez osoby uprawnione. Ponadto celem projektu jest jasne uregulowanie spraw związanych z przysługiwaniem świadczenia wychowawczego osobom, którym powierzono sprawowanie, na mocy orzeczenia sądu, bieżącej pieczy nad dzieckiem. W obecnym kształcie ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2026 r. poz. 508) w katalogu osób uprawnionych do świadczenia wychowawczego nie przewiduje, aby osobom, którym powierzono sprawowanie bieżącej pieczy nad dzieckiem, przysługiwało prawo do świadczenia wychowawczego. Bieżąca piecza nad dzieckiem nie jest też jasno uregulowana w innych przepisach prawa. Niemniej sądy rodzinne często wydają orzeczenia o ustanowieniu takiej pieczy, a osoby ją sprawujące, ubiegające się w ZUS o świadczenie wychowawcze, otrzymują decyzje odmowne. Finalnie jednak, w wyniku skarg składanych od decyzji Prezesa ZUS do wojewódzkich sądów administracyjnych, osoby te powszechnie uzyskują świadczenia wychowawcze – jest to od lat korzystna linia orzecznicza.
2. Rekomendowane rozwiązanie, w tym planowane narzędzia interwencji, i oczekiwany efekt W związku z powyżej omówionymi celami planuje się nowelizację ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, obejmującą:
1) wprowadzenie automatycznego ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na kolejny okres świadczeniowy. Uproszczenie będzie polegać na automatycznym, corocznym ustalaniu prawa do świadczenia wychowawczego na kolejny roczny okres świadczeniowy bez konieczności składania wniosku przez osoby uprawnione do tego świadczenia. Równocześnie osobie uprawnionej zostanie pozostawiona możliwość modyfikacji danych
przekazanych we wniosku, jeżeli sytuacja rodzinna ulegnie zmianie. Jeżeli nie nastąpi modyfikacja – prawo będzie automatycznie ustalane na podstawie przedstawionych wcześniej danych;
2) pozostawienie wnioskowania przez osobę uprawnioną o świadczenie wychowawcze na dane dziecko – na przykład w przypadku urodzenia dziecka czy powrotu rodziców z dzieckiem z zagranicy. Powyższe rozwiązanie będzie wymagało wprowadzenia przez ZUS zmian systemów teleinformatycznych do obsługi świadczenia wychowawczego. Niezbędne będzie więc zapewnienie odpowiedniego vacatio legis dla ZUS na przygotowanie i wdrożenie zmian powyższych systemów teleinformatycznych – stąd jako możliwy termin wprowadzenia projektowanych rozwiązań należy wskazać okres świadczeniowy 2027/2028, który rozpocznie się od dnia 1 czerwca 2027 r. Ponadto, realizując postulat Rzecznika Praw Dziecka, nowelizacja wyżej wymienionej ustawy będzie obejmować także doprecyzowanie katalogu osób uprawnionych do świadczenia wychowawczego przez umożliwienie otrzymywania tego świadczenia osobom, którym powierzono sprawowanie, na mocy orzeczenia sądu, bieżącej pieczy nad dzieckiem. Nowelizacja zawiera również przepis uszczegółowiający dotyczący sposobu finansowania kosztów obsługi świadczeń wychowawczych wypłacanych w formie rzeczowej lub w formie opłacania usług przez powiaty na rzecz opiekuna dziecka wskazanego przez władze kraju pochodzenia.
3. Jak problem został rozwiązany w innych krajach, w szczególności krajach członkowskich OECD/UE? Rozwiązanie polegające na długookresowym, automatycznie odnawialnym prawie do świadczeń rodzinnych (child benefit) funkcjonuje na przykład w Niderlandach – świadczenie Kinderbijslag oraz w Niemczech – świadczenie Kindergeld.
4. Podmioty, na które oddziałuje projekt Grupa Wielkość Źródło danych Oddziaływanie ZUS Konieczność dostosowania systemów informatycznych Rodziny z dziećmi 4,5 mln Szacunek na podstawie danych Brak konieczności corocznego Głównego Urzędu składania wniosku o Statystycznego świadczenie wychowawcze
5. Informacje na temat zakresu, czasu trwania i podsumowanie wyników konsultacji
Projekt został udostępniony w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej Rządowego Centrum Legislacji w serwisie Rządowy Proces Legislacyjny, zgodnie z § 52 ust. 1 uchwały nr 190 Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r. – Regulamin pracy Rady Ministrów (M.P. z 2026 r. poz. 404) oraz w Biuletynie Informacji Publicznej Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa (Dz. U. z 2026 r. poz. 936). Termin na zajęcie stanowiska w ramach konsultacji i opiniowania wynosił 21 dni. Projekt nie został przekazany do Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, ponieważ nie zawiera przepisów dotyczących funkcjonowania samorządu terytorialnego ani polityki państwa wobec samorządu terytorialnego. Regulacje zawarte w projekcie nie dotyczą zakresu działań związków zawodowych ani organizacji pracodawców, w związku z tym projekt nie został przekazany do opinii związków zawodowych, organizacji pracodawców i Rady Dialogu Społecznego. Projekt ustawy został przesłany do opinii ZUS. Projekt został skierowany do konsultacji publicznych i opiniowania, które trwały od dnia 20 kwietnia 2026 r. do dnia 11 maja 2026 r., z zachowaniem ustawowych terminów zgłaszania uwag. W ramach etapu konsultacji uwagi zgłosił ING Bank Śląski S.A. (uwagi te, po ich dokładnej analizie, nie zostały uwzględnione). Uwagi w ramach opiniowania zgłosił Zakład Ubezpieczeń Społecznych (uwagi te zostały uzgodnione) oraz Urząd Ochrony Danych Osobowych (uwagi te, po ich dokładnej analizie, nie zostały uwzględnione). Treść uwag i uzasadnienie ich nieuwzględnienia zostały opisane w załącznikach do raportu z konsultacji.
6. Wpływ na sektor finansów publicznych (ceny stałe z …… r.) Skutki w okresie 10 lat od wejścia w życie zmian [mln zł] 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Łącznie (0-10) Dochody ogółem budżet państwa JST pozostałe jednostki (oddzielnie) Wydatki ogółem 0 8,1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 17,1 budżet państwa 0 8,1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 17,1 JST pozostałe jednostki (oddzielnie) Saldo ogółem 0 -8,1 -1 -1 -1 -1 -1 -1 -1 -1 -1 -17,1 budżet państwa 0 -8,1 -1 -1 -1 -1 -1 -1 -1 -1 -1 -17,1 JST pozostałe jednostki (oddzielnie) Budżet państwa, część 73 – ZUS. Proponowane rozwiązania nie spowodują wzrostu wydatków Źródła finansowania sektora finansów publicznych i zostaną sfinansowane w ramach kosztów obsługi ZUS zaplanowanych na realizację ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Dodatkowe Wartość projektu: według szacunków przedstawionych przez ZUS koszt dostosowania informacje, w tym systemów teleinformatycznych ZUS do proponowanych zmian wyniósłby ok. 8 mln zł oraz wskazanie źródeł ok. 80 tys. zł comiesięcznie na serwis systemów. danych i przyjętych do Realizacja proponowanych w przepisach zmian wymaga wprowadzenia modyfikacji obliczeń założeń w istniejącym oprogramowaniu o nowe rozwiązania:
1) utworzenie mechanizmu duplikującego wnioski o świadczenie wychowawcze (800+) z poprzedniego okresu;
2) systemowe ograniczenie ryzyka nadpłat– system będzie wybierać z bazy wniosków i wypłaconych świadczeń wnioski SW-R, SW-O oraz SW-D, w których świadczenie 800 zł było wypłacane w pełnej wysokości, w całym okresie świadczeniowym lub w okresie od pierwszorazowego zgłoszenia dziecka do wypłaty świadczenia;
3) systemową weryfikację w razie dublowania wniosku – system będzie dokonywać porównania, czy dla dublowanego wniosku w systemie występuje wniosek złożony przez klienta (mimo braku obowiązku), i w przypadku braku różnić będzie dokonywać rozpatrzenia sprawy;
4) mechanizm weryfikacji, czy dla zdublowanych wniosków pojawił się wniosek innego wnioskodawcy na to samo dziecko – w takiej sytuacji system wystawi wniosek złożony i zdublowany do ręcznej obsługi;
5) w przypadku gdy świadczenie na jedno dziecko jest wypłacane w kwocie 400 zł na dwoje wnioskodawców ze względu na występowanie opieki naprzemiennej, system po przeprowadzeniu weryfikacji, czy są nowe wnioski wnioskodawców, zawierające załączniki i stwierdzeniu ich braku powinien zdublować wnioski obojga wnioskodawców i stosować dalej wypłatę świadczenia w kwocie 400 zł.
Skutkiem wprowadzonych zmian będzie wyeliminowanie wniosków składanych wielokrotnie przez jednego klienta oraz wniosków składanych zawierających błędne dane identyfikacyjne, jak również brak konieczności ponownego rozpatrzenia wniosków związanych z tak zwaną opieką naprzemienną.
Zgodnie z przyjętymi w ramach ZUS zasadami, prace rozwojowe Krajowego Systemu Informatycznego, zwanego dalej „systemem KSI”, dotyczące dedykowanego oprogramowania stosowanego w ZUS, są wyceniane w oparciu o standardową metodologię opartą o liczbę Punktów Funkcyjnych wyznaczonych dla nowego i modyfikowanego oprogramowania. Za podstawę dla wyznaczania liczby Punktów Funkcyjnych przyjęto metodę COSMIC. W przypadku konieczności oszacowania ogólnych założeń czy też koncepcji biznesowych danego obszaru (np. potrzeby biznesowe, założenia ustaw, deregulacji itd.) – tak jak to miało miejsce przy niniejszym szacowaniu – stosuje się metodę ekspercką, tj. oszacowanie poszczególnych punktów założeń (koncepcji) w Cosmic Function Point, będącej jednostką miary wielkości funkcyjnej oprogramowania zdefiniowaną przez standard ISO/IEC 19761, zwaną dalej „CFP”, i przeliczenie sumy CFP na PLN. Konkretne szacowanie przedstawione w poniższej tabeli zostało wykonane w lipcu 2025 r. na podstawie powyższego opisu zmian w systemie oraz przy przyjęciu obowiązujących dla KSI i Platformy Usług Elektronicznych, dalej „PUE”, wartości 1 CFP:
Wartość serwis – koszt CFP modyfikacji na miesiąc Koszt systemu KSI 500 7 339 634,50 73 396,35 Koszt PUE/eZUS 300 732 040,12 6 710,37 RAZEM 800 8 071 674,62 80 106,72
Uwzględniając fakt, że ponad 98% postępowań pierwszorazowych na dzieci jest obsługiwanych automatycznie, tylko niewielka część postępowań jest obsługiwana przez pracowników, w szczególności gdy wnioskodawca dołącza do wniosku załączniki, aby udokumentować prawo do świadczenia (w tym postępowania dotyczące cudzoziemców). W konsekwencji wprowadzone rozwiązanie nieznacznie zmniejszy liczbę wniosków kierowanych do ręcznej obsługi. Korzyści wynikające z wprowadzonych rozwiązań mogą wpływać na zmniejszenie obciążenia pracowników ZUS zajmujących się bezpośrednią obsługą klienta oraz obsługujących infolinię telefoniczną, ZUS, przez wyeliminowanie konieczności wsparcia klienta w procesie składania wniosków. Rozwiązanie proponowane w przepisach wpłynie również na zmniejszenie obciążenia systemów ZUS, systemów Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej i banków odpowiedzialnych za przyjęcie wniosków od osób wnioskujących o świadczenie wychowawcze. Zmiana przepisów ustawowych będzie korzystna dla klientów, natomiast nie spowoduje zmniejszenia kosztów obsługi świadczenia wychowawczego po stronie ZUS. Rozwiązanie dotyczące doprecyzowania katalogu osób uprawnionych do świadczenia wychowawczego przez umożliwienie otrzymywania świadczenia wychowawczego osobom, którym powierzono sprawowanie, na mocy orzeczenia sądu, bieżącej pieczy nad dzieckiem, nie będzie powodowało dodatkowych kosztów po stronie sektora finansów publicznych, gdyż te osoby już przy obecnych rozwiązaniach otrzymują 800+ jako piecza zastępcza albo w wyniku drogi odwoławczej w przypadku wydania decyzji odmownej przez ZUS. Dodany przepis uszczegółowiający (art. 29 ust. 4a ustawy) dotyczący sposobu finansowania kosztów obsługi świadczeń wychowawczych wypłacanych w formie rzeczowej lub w formie opłacania usług przez powiaty na rzecz opiekuna dziecka wskazanego przez władze kraju pochodzenia (art. 9b ustawy) nie powoduje wzrostu wydatków sektora finansów publicznych (koszty realizacji zadania są zawarte w ramach środków przewidzianych w OSR do ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 203), ma jedynie charakter techniczny, wskazujący źródło i sposób sfinansowania kosztów obsługi. Środki na finansowanie kosztów obsługi będą zabezpieczane corocznie w budżecie państwa. Wojewodowie będą mogli przenosić te środki finansowe w trybie art. 171 ust. 11 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1483, z późn. zm.) lub środki te będą mogły być uruchamiane w trybie art. 154 ust. 1 tej ustawy.
7. Wpływ na konkurencyjność gospodarki i przedsiębiorczość, w tym funkcjonowanie przedsiębiorców, oraz na rodzinę, obywateli i gospodarstwa domowe Skutki Czas w latach od wejścia w życie zmian 0 1 2 3 5 10 Łącznie (0-10) W ujęciu duże przedsiębiorstwa pieniężnym sektor mikro-, małych i (w mln zł, średnich ceny stałe z przedsiębiorstw …… r.) rodzina, obywatele oraz gospodarstwa domowe W ujęciu duże przedsiębiorstwa niepieniężnym sektor mikro-, małych i Projektowana ustawa nie wywiera wpływu na sektor mikro-, małych i średnich średnich przedsiębiorstw. przedsiębiorstw rodzina, obywatele oraz Rozwiązanie pozwoli na automatyczne, coroczne odnawianie prawa do gospodarstwa domowe świadczenia na kolejny roczny okres świadczeniowy bez konieczności składania wniosku, równocześnie pozostawiając osobom uprawnionym możliwość modyfikacji danych, jeżeli sytuacja rodzinna ulegnie zmianie. Jeżeli nie nastąpi modyfikacja, prawo będzie ustalane na kolejne okresy świadczeniowe na podstawie przedstawionych wcześniej danych. Niemierzalne Dodatkowe informacje, w tym wskazanie Projektowana ustawa nie będzie miała wpływu na konkurencyjność gospodarki i źródeł danych i przedsiębiorczość, w tym funkcjonowanie przedsiębiorców. przyjętych do obliczeń Projektowana regulacja nie będzie miała wpływu na sytuację osób niepełnosprawnych oraz założeń osób starszych.
8. Zmiana obciążeń regulacyjnych (w tym obowiązków informacyjnych) wynikających z projektu nie dotyczy Wprowadzane są obciążenia poza bezwzględnie tak wymaganymi przez UE (szczegóły w odwróconej tabeli nie zgodności). nie dotyczy
zmniejszenie liczby dokumentów zwiększenie liczby dokumentów zmniejszenie liczby procedur zwiększenie liczby procedur skrócenie czasu na załatwienie sprawy wydłużenie czasu na załatwienie sprawy inne: inne:
Wprowadzane obciążenia są przystosowane do ich tak elektronizacji. nie nie dotyczy
Komentarz: Wprowadzane rozwiązania ograniczą liczbę procedur i liczbę obsługiwanych wniosków o świadczenie wychowawcze, a jednocześnie ograniczą czas poświęcony przez wnioskodawcę i organ przyznający na obsługę realizacji świadczenia dla każdej z rodzin.
9. Wpływ na rynek pracy
Nie powoduje wpływu na rynek pracy.
10. Wpływ na pozostałe obszary
środowisko naturalne demografia informatyzacja sytuacja i rozwój regionalny mienie państwowe zdrowie sądy powszechne, administracyjne inne: informacja dot. przetwarzania lub wojskowe danych osobowych w związku z przedłużeniem do 10 lat okresu retencji danych z wniosków przez podmioty pośredniczące (zmiany w art. 13 ust. 21a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci) Projektowana regulacja nie rozszerza zakresu danych osobowych objętych przetwarzaniem ani celu ich przetwarzania. Art. 13 ust. 21a przewiduje jedynie możliwość przechowywania przez określony czas danych zawartych we wnioskach i załącznikach składanych za pośrednictwem systemów teleinformatycznych wykorzystywanych do obsługi świadczenia wychowawczego. Celem tego rozwiązania jest zapewnienie użytkownikom dostępu do historii złożonych wniosków oraz umożliwienie prowadzenia postępowań reklamacyjnych związanych z procesem ich składania. Regulacja pozwoli również na sprawniejsze wyjaśnianie przypadków błędów Omówienie wpływu technicznych oraz rozpatrywanie reklamacji dotyczących funkcjonowania systemów teleinformatycznych. Po upływie 10-letniego okresu dane będą podlegały niezwłocznemu usunięciu, co zostało wyraźnie przewidziane w projektowanym przepisie. W konsekwencji projektowana zmiana nie wprowadza nowych kategorii danych osobowych, nowych operacji przetwarzania ani nowych celów przetwarzania, lecz określa okres przechowywania danych już przetwarzanych w ramach obowiązujących procesów. Projektowane rozwiązanie nie wpływa na dotychczasowe zasady ochrony danych osobowych ani nie wymaga wprowadzenia dodatkowych mechanizmów ochrony danych ponad te, które wynikają z obowiązujących przepisów.
11. Planowane wykonanie przepisów aktu prawnego Ustawa, co do zasady, wejdzie w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem przepisów dotyczących mechanizmu automatycznego odnawiania prawa do świadczenia wychowawczego, które wejdą w życie z dniem 1 lutego 2027 r., a zastosowanie znajdą po raz pierwszy na okres świadczeniowy rozpoczynający się w dniu 1 czerwca 2027 r.
12. W jaki sposób i kiedy nastąpi ewaluacja efektów projektu oraz jakie mierniki zostaną zastosowane? Ewaluacja na podstawie danych ze sprawozdań rzeczowo-finansowych po roku obowiązywania ustawy; miernik – liczba wniosków o świadczenie wychowawcze.
13. Załączniki (istotne dokumenty źródłowe, badania, analizy itp.)
Nie dotyczy. Raport z konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Projekt został skierowany do konsultacji publicznych i opiniowania z zachowaniem ustawowych terminów zgłaszania uwag. Etap ten trwał od 20.04.2026 r. do 11.05.2026 r. Projektowaną ustawę udostępniono w Biuletynie Informacji Publicznej Rządowego Centrum Legislacji, zgodnie z § 52 ust. 1 uchwały nr 190 Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r. − Regulamin pracy Rady Ministrów (M. P. z 2026 r. poz. 404) oraz w Biuletynie Informacji Publicznej Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa (Dz. U. z 2025 r. poz. 677, z późn. zm.). W trybie art. 7 ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa żaden z podmiotów nie zgłosił zainteresowania pracami nad projektem. Ponadto projekt ustawy został przesłany do opinii Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Projektowana ustawa nie wymaga przedstawienia właściwym organom i instytucjom Unii Europejskiej, w tym Europejskiemu Bankowi Centralnemu, zgodnie z § 27 ust. 4 uchwały nr 190 Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r. – Regulamin pracy Rady Ministrów (M.P. z 2026 r. poz. 404). W ramach etapu konsultacji uwagi zgłosił ING Bank Śląski S.A. Uwagi te, po ich dokładnej analizie, nie zostały uwzględnione. Szczegółowe omówienie uwag (wraz ze stanowiskiem resortu rodziny w ich sprawie) zawarte jest w zestawieniu tabelarycznym stanowiącym Załącznik nr 1 do niniejszego raportu. Uwagi w ramach opiniowania zgłosił Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz Urząd Ochrony Danych Osobowych. Uwagi Zakład Ubezpieczeń Społecznych zostały uzgodnione. Uwagi Urzędu Ochrony Danych Osobowych, po ich dokładnej analizie, nie zostały uwzględnione. Szczegółowe omówienie uwag (wraz ze stanowiskiem resortu rodziny w ich sprawie) zawarte jest w zestawieniach tabelarycznych stanowiących Załączniki nr 2 i 3 do niniejszego raportu.
Załącznik nr 1 do raportu z konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci Zestawienie uwag zgłoszonych w ramach konsultacji publicznych projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Lp. Podmiot zgłaszający Treść uwagi Propozycja zmiany Odniesienie się do uwagi uwagę 1 ING Bank Śląski S.A. Uwaga dotyczy postulatu wprowadzenia Uzupełnienie art. 13a Uwaga nie została uwzględniona. obowiązku przekazywania bankom oraz ustawy o przepis Propozycja zmiany przepisów jest zbędna i innym kanałom elektronicznym wskazujący, że Zakład prowadzi do nadmiarowej i nieuzasadnionej roli informacji o statusie wniosku o Ubezpieczeń banku w procesie przyznawania świadczenia świadczenie wychowawcze, w sytuacji Społecznych przekazuje wychowawczego. gdy Zakład Ubezpieczeń Społecznych informację o statusie Rola banku ogranicza się wyłącznie do dokonuje przedłużenia prawa do wniosku (w umożliwienia elektronicznego złożenia wniosku świadczenia wychowawczego, po to aby szczególności o jego o przyznanie świadczenia i kończyć się w przekazywać użytkownikom informację przedłużeniu) również do momencie przekazania wniosku do ZUS. o statusie wniosku w miejscu, gdzie podmiotu, za Dodatkowo nie wskazano żadnych okoliczności wniosek został złożony (system inny niż pośrednictwem którego uzasadniających dalsze otrzymywanie i Zakład Ubezpieczeń Społecznych). został złożony wniosek, przetwarzanie przez bank kolejnych danych jeżeli tym podmiotem był osobowych klienta, w tym przypadku danych z Projekt ustawy przewiduje rozszerzenie bank lub inny ZUS o przyznaniu lub odmowie przyznania mechanizmu ustalania prawa do uprawniony dostawca świadczenia wychowawczego. świadczenia wychowawczego z urzędu systemu Informacje o przyznaniu bądź odmowie oraz jego przedłużania na kolejne okresy teleinformatycznego. przyznania świadczenia wychowawczego, świadczeniowe. Jednocześnie projekt Przykładowe brzmienie: wnioskodawca otrzymuje za pośrednictwem nie zapewnia bankom – jako kanałom „Zakład Ubezpieczeń swojego konta na PUE ZUS, czyli od organu, składania wniosków – dostępu do Społecznych przekazuje który realizuje świadczenie wychowawcze. informacji o statusie wniosku w bankom krajowym, Ponadto propozycja rozszerzenia uprawnień przypadku jego przedłużenia przez spółdzielczym kasom banków w zakresie danych osobowych znajduje Zakład Ubezpieczeń Społecznych. oszczędnościowo się poza wpisem do wykazu prac legislacyjnych Brak takiej informacji powoduje istotne kredytowym oraz Rady Ministrów projektu ustawy. problemy operacyjne i wizerunkowe po podmiotom stronie banków, w szczególności: udostępniającym systemy teleinformatyczne, za • brak możliwości udzielenia pośrednictwem których klientowi rzetelnej informacji o złożono wniosek o aktualnym statusie złożonego ustalenie prawa do wniosku; świadczenia
Załącznik nr 1 do raportu z konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
• wzrost liczby zapytań i wychowawczego, reklamacji kierowanych do informację o statusie tego banków, mimo że decyzje wniosku, w tym o podejmowane są wyłącznie przedłużeniu prawa do przez ZUS; świadczenia • niespójność doświadczenia wychowawczego.” klienta pomiędzy różnymi kanałami składania wniosków (banki vs. PUE ZUS); • ryzyko błędnej interpretacji przez klientów braku informacji jako problemu po stronie banku. Z punktu widzenia sektora bankowego kluczowe jest zapewnienie symetrii informacyjnej pomiędzy kanałem składania wniosku a organem właściwym do jego rozpatrzenia. Przekazywanie informacji o statusie wniosku – analogicznie jak ma to miejsce w przypadku potwierdzenia złożenia wniosku – pozwoli ograniczyć liczbę kontaktów klientów z bankami, poprawi przejrzystość procesu oraz wpłynie pozytywnie na doświadczenie klienta korzystającego z kanałów elektronicznych.
Załącznik nr 2 do raportu z konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci Zestawienie uwag zgłoszonych w ramach opiniowania projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Lp. Podmiot zgłaszający Treść uwagi Propozycja zmiany Odniesienie się do uwagi uwagę
1. Zakład Ubezpieczeń W projekcie ustawy ZUS 1) w art. 13: Uwaga uzgodniona Społecznych proponuje następujące zmiany, a) ust. 1 otrzymuje brzmienie: które usprawnią proces „1. Ustalenie prawa do świadczenia przyznawania świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata wychowawczego. W treści pisma następują: zostały przekazane propozycje 1) z urzędu, na kolejny okres zmiany w następnej kolumnie. świadczeniowy – w przypadku osób, o których mowa w art. 4 ust. 2, które posiadają prawo do świadczenia wychowawczego w ostatnim miesiącu bieżącego okresu świadczeniowego na dane dziecko;
2) na wniosek – osób, o których mowa w art. 4 ust. 2, ubiegających się o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko, na które prawo do świadczenia wychowawczego nie jest im ustalone przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w sposób, o którym mowa w pkt 1.”. Proponowana treść zapisu wynika z konieczności zapewnienia płynnego przejścia pomiędzy okresami świadczeniowymi dla świadczenia wychowawczego oraz usprawnia proces badania prawa do ustalenia świadczenia na kolejny okres z
urzędu. Wprowadza zasadę, iż badanie prawa do ustalenia świadczenia na nowy okres świadczeniowy może zostać zrealizowane po wypłacie świadczenia w miesiącu maju (ostatnim miesiącu okresu rozliczeniowego) a nie po 31 maja.
2 W projekcie ustawy ZUS W art. 13 w ust. 3 w pkt 1 w lit. b Uwaga uzgodniona proponuje następujące zmiany, wyrazy „w przypadku opiekuna które usprawnią proces faktycznego dziecka, opiekuna przyznawania świadczenia prawnego dziecka, opiekuna wychowawczego. W treści pisma tymczasowego dziecka i opiekuna zostały przekazane propozycje dziecka wskazanego przez władze zmiany w następnej kolumnie. kraju pochodzenia” zastępuje się wyrazami: „w przypadku opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, osoby sprawującej bieżącą pieczę nad dzieckiem na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu, opiekuna tymczasowego dziecka i opiekuna dziecka wskazanego przez władze kraju pochodzenia”,
3 W projekcie ustawy ZUS W art. 13 w ust. 4 w pkt 3: Uwaga uzgodniona proponuje następujące zmiany, - po lit. b dodaje się lit. ba w które usprawnią proces brzmieniu: przyznawania świadczenia „ba) prawomocnego orzeczenie wychowawczego. W treści pisma sądu opiekuńczego o zostały przekazane propozycje zmiany w następnej kolumnie. powierzeniu sprawowania bieżącej pieczy nad dzieckiem,”. W związku ze zmianami zaproponowanymi w art. 13 ust. 3 pkt 1 lit. b i ust. 4 pkt 3 lit ba zmiany dostosowawczej w tym zakresie wymagałyby również inne regulacje zaproponowane w projekcie ustawy.
- lit. cd otrzymuje brzmienie:
„cd) odpis prawomocnego orzeczenia sądu wskazującego na pozostawanie dziecka pod opieką naprzemienną obojga rodziców sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach,”. W związku ze zmianą zaproponowaną w art. 13 ust. 4 pkt 3 lit. cd zmiany dostosowawczej w tym zakresie wymagałyby również inne regulacje ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Zaproponowane zmiany mają charakter porządkujący i doprecyzowujący, pozwalają na określenie zakresu dat
obowiązywania orzeczeń.
4 W projekcie ustawy ZUS w art. 13a ust. 2 otrzymuje Uwaga uzgodniona proponuje następujące zmiany, brzmienie: „Zakład Ubezpieczeń które usprawnią proces Społecznych udostępnia osobie przyznawania świadczenia wnioskującej o ustalenie prawa wychowawczego. W treści pisma do świadczenia wychowawczego zostały przekazane propozycje zmiany w następnej kolumnie. oraz osobie, której ustalił prawo do świadczenia wychowawczego na zasadach określonych w art. 18 ust. 2 pkt 1, informację o przyznaniu świadczenia wychowawczego na jej profilu informacyjnym, przy czym informację o przyznaniu świadczenia wychowawczego na zasadach określonych w art. 18 ust. 2 pkt 1, Zakład Ubezpieczeń Społecznych udostępnia. Informacja o przyznaniu świadczenia wychowawczego lub zawiadomienie o umieszczeniu tej informacji na profilu informacyjnym mogą zostać przesłane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych osobie ubiegającej się o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego lub osobie, której przedłużono prawo do świadczenia wychowawczego na zasadach określonych w art. 18 ust. 2 pkt 1, na wskazany we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia
wychowawczego adres poczty elektronicznej lub numer telefonu.”;
5 W projekcie ustawy ZUS W art. 13a po ust. 2 dodaje się Uwaga uzgodniona proponuje następujące zmiany, ust 2a i 2b w brzmieniu: które usprawnią proces „2a. Zakład Ubezpieczeń przyznawania świadczenia Społecznych osobie, której wychowawczego. W treści pisma prawo do świadczenia zostały przekazane propozycje zmiany w następnej kolumnie. wychowawczego ustalane będzie zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 1 w ostatnim miesiącu bieżącego okresu świadczeniowego udostępni informację o przygotowaniu wniosku z urzędu na jej profilu informacyjnym. Informacja o przyznaniu prawa do świadczenia zostanie udostępniona po weryfikacji prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko w ostatnim miesiącu trwającego okresu świadczeniowego na zasadach określonych w art. 18 ust. 2 pkt 1. Informacja o przyznaniu świadczenia wychowawczego lub zawiadomienie o umieszczeniu tej informacji na profilu informacyjnym mogą zostać przesłane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych osobie, której przedłużono prawo do świadczenia wychowawczego na zasadach określonych w art. 18 ust. 2 pkt 1, na wskazany we
wniosku 3/4 o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego adres poczty elektronicznej lub numer telefonu.
2b. Osoba, która nie otrzyma od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych informacji o przygotowaniu z urzędu wniosku o świadczenie wychowawcze powinna złożyć wniosek o świadczenie wychowawcze na swoim profilu informacyjnym.”. Proponowane zmiany uporządkowują proces przygotowania systemu do automatycznej obsługi procesu przyznawania świadczeń z urzędu. W okresie lutowo-marcowym zostanie przygotowana informacja o planowanym przyznaniu świadczenia z urzędu, aby klient nie składał wniosku. W okresie kwietniowo-majowym będą wydawane informacje o przyznaniu świadczenia z urzędu, a klienci, którzy nie otrzymają informacji o przygotowaniu z urzędu wniosku o świadczenie, będą mogli złożyć wniosek.
6 W projekcie ustawy ZUS w art. 18 ust. 2 pkt 1 otrzymuje Uwaga uzgodniona proponuje następujące zmiany, brzmienie: które usprawnią proces „1) początku okresu, o którym przyznawania świadczenia mowa w ust. 1, do końca tego wychowawczego. W treści pisma okresu – w przypadku osób zostały przekazane propozycje zmiany w następnej kolumnie. uprawnionych do świadczenia wychowawczego, które posiadają prawo do świadczenia wychowawczego w ostatnim miesiącu bieżącego okresu świadczeniowego na dane dziecko.” Zmiana pozwoli na przygotowanie informacji o przyznaniu świadczenia po zrealizowaniu wypłaty za miesiąc maj, bez konieczności oczekiwania na dzień 31 maja.
7 W projekcie ustawy ZUS po art. 21 dodaje się art. 21a w Uwaga uzgodniona proponuje następujące zmiany, brzmieniu: które usprawnią proces „Art. 21a. Osoba ubiegająca się o przyznawania świadczenia świadczenie wychowawcze lub wychowawczego. W treści pisma otrzymująca świadczenie zostały przekazane propozycje zmiany w następnej kolumnie. wychowawcze może wycofać złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, może też złożyć wniosek o wstrzymanie wypłaty świadczenia.” Proponowana zmiana umożliwi klientowi złożenie wniosku o wycofanie poprzednio złożonego wniosku lub wstrzymanie wypłaty świadczenia, który pozwoli na zmniejszenie ryzyka powstawania nadpłat.
8 Jak to zostało wskazane w OSR Uwaga uzgodniona. projektu jego wejście w życie będzie wymagać zmian w W celu umożliwieniu ZUS wdrożenia systemach teleinformatycznych projektowanych zmian, tak aby ZUS. W dokumencie tym słusznie wskazano również, że niezbędne zafunkcjonowały one od 1 czerwca 2027 r., w będzie zapewnienie projektowanej ustawie zaproponowano odpowiedniego vacatio legis dla wyłączenie stosowania ustawy z dnia 11 ZUS na przygotowanie i września 2019 r. – Prawo zamówień wdrożenie zmian powyższych publicznych w odniesieniu do zamówień na systemów teleinformatycznych. usługi lub dostawy udzielane przez Zakład Ze względu na procedury Ubezpieczeń Społecznych w związku z zamówień publicznych okres ten powinien wynosić co najmniej 9 dostosowaniem systemów teleinformatycznych miesięcy. Biorąc pod uwagę stan do projektowanych zmian. zaawansowania prac nad projektem wątpliwym jest zrealizowanie prac nad projektem przed 1 czerwca 2027 r. tj. przed rozpoczęciem okresu świadczeniowego 2027/2028.
1 Urząd Ochrony Na wstępie podkreślenia wymaga, Brak Uwagi nie zostały uwzględnione. Danych Osobowych że z art. 51 ustawy o ochronie Celem projektowanej ustawy jest uproszczenie danych osobowych oraz z treści § i usprawnienie procesu przyznawania przez 38 ust. 1 pkt 3 Regulaminu pracy Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia Rady Ministrów4 należy wychowawczego i nie wprowadza ona wywodzić obowiązek żadnego, nowego, odrębnego niż dotychczas przedstawiania projektu aktu systemu przetwarzania danych osobowych. Z prawnego dotyczącego danych uwagi na duże doświadczenie i na zakres osobowych do zaopiniowania obowiązków ZUS dysponuje środkami organowi właściwemu w sprawie bezpieczeństwa, które zapewniają poufność i ochrony danych osobowych, co integralność danych osób ubiegających się i niestety nie nastąpiło. Pomimo pobierających świadczenie wychowawcze. nieotrzymania projektu ustawy do W związku z tym, wejście w życie zaopiniowania, organ nadzorczy projektowanych rozwiązań w żadnym razie nie realizując swoje obowiązki w będzie wiązać się z innym niż dotychczas myśl zasady legalizmu ryzykiem naruszenia praw i wolności osób przedstawia jednak uwagi do fizycznych, których dane są/będą projektu ustawy, licząc na przetwarzane. Projektowane rozwiązania mają zaangażowanie na kolejnym charakter techniczno-organizacyjny i dotyczą etapie prac. wyłącznie sposobu realizacji ustawowych Proszę zatem o przyjęcie zadań związanych z obsługą świadczenia eksperckiego stanowiska organu wychowawczego i w pełni bazują na już właściwego w sprawie ochrony funkcjonujących systemach danych osobowych i rozważenie teleinformatycznych wykorzystywanych od lat stosownych zmian w projekcie przez ZUS do realizacji świadczenia ustawy, celem zapewnienia wychowawczego na podstawie przyjmowanym rozwiązaniom obowiązujących od lat zapisów ustawy o zgodności z wymogami ogólnego pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W rozporządzenia o ochronie danych konsekwencji w projekt w żadnym razie nie (rozporządzenia 2016/679). ustanawia „nowego modelu przetwarzania I. Uwaga ogólna. danych osobowych”, o którym mowa w Projektowana ustawa zgodnie z jej stanowisku Prezesa Urzędu Ochrony Danych uzasadnieniem ma na celu Osobowych. uproszczenie i usprawnienie Projekt nie wprowadza również mechanizmów procesu przyznawania automatycznego podejmowania decyzji w
świadczenia wychowawczego rozumieniu art. 22 rozporządzenia Parlamentu (tzw. 800+) poprzez Europejskiego i Rady (UE) 2016/679. W wprowadzenie „mechanizmu konsekwencji brak jest podstaw do automatycznego ustalania prawa przeprowadzania oceny skutków dla ochrony do tego świadczenia na kolejny danych jak i tzw. testu prywatności okres, bez konieczności wskazanego w uwadze PUODO. ponownego składania wniosków Odnosząc się do uwagi wskazującej na na kolejny okres konieczność przyjęcia instrumentów ochrony świadczeniowy”. Rozwiązania praw osób fizycznych, takich jak prawa do ustanawiane projektowaną ustawą interwencji ludzkiej - osądu przez człowieka na będą wiązać się z przetwarzaniem różnych etapach przetwarzania wyjaśniam, że danych osobowych na dużą skalę kwestia ta jest od 1 stycznia 2022 r., czyli od (w 2024 r. - 5 mln 193 tys. ponad 4 lat uregulowana w nowelizowanej złożonych wniosków o ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu świadczenie wychowawcze), w dzieci. Zgodnie art. 14 ust. 10 tej ustawy, tym z wykorzystaniem nowego Zakład Ubezpieczeń Społecznych może modelu przetwarzania podejmować rozstrzygnięcia w sprawach (automatycznego podejmowania świadczenia wychowawczego, w tym decyzji), co wiąże się wysokim z rozstrzygnięcia w sprawach indywidualnych, w ryzykiem naruszenia praw i oparciu o wyłącznie zautomatyzowane wolności osób fizycznych, których przetwarzanie danych osobowych, pod dane będą przetwarzane. warunkiem zapewnienia stronie, której dotyczy Determinuje to zasadność podejmowane rozstrzygnięcie, prawa do skierowania do projektodawcy otrzymania stosownych wyjaśnień co do postulatu co do przeprowadzenia podstaw podjętego rozstrzygnięcia oraz prawa testu prywatności – do uzyskania interwencji ludzkiej, do projektowania ochrony danych wyrażenia własnego stanowiska i do osobowych w procesie tworzenia zakwestionowania takiego rozstrzygnięcia. Na prawa, w tym przeprowadzenia podstawie tej regulacji od ponad 4 lat, w oceny skutków dla ochrony sprawach dotyczących świadczenia danych. Jeżeli bowiem rodzaj wychowawczego, ZUS wydaje rozstrzygnięcia przetwarzania ze względu na swój z użyciem automatycznego mechanizmu charakter, zakres, kontekst i cele z przetwarzania danych, które są następnie dużym prawdopodobieństwem wystawiane na profilu wnioskodawcy w może powodować wysokie ryzyko systemie teleinformatycznym ZUS.
naruszenia praw lub wolności Wnioskodawca ma prawo do odwołania się od osób fizycznych, projektodawca tak podjętego rozstrzygnięcia, zgodnie ze powinien uwzględnić przy standardami postępowania administracyjnego określaniu sposobów oraz wymogami wynikającymi z przepisów przetwarzania ochronę danych w rozporządzenia RODO. Projektowana ustawa fazie projektowania. Celem nie wprowadza więc żadnych nowych takiego testu jest uwzględnienie rozwiązań, eliminuje tylko z funkcjonującego oceny skutków przewidywanych od ponad 4 lat procesu przyznawania przez rozwiązań prawnych dla ochrony ZUS świadczenia wychowawczego danych, w tym przyjęcie konieczność corocznego złożenia wniosku o przepisów szczegółowych świadczenie na kolejny, roczny okres zawierających rozwiązania świadczeniowy (z wyjątkami dotyczącymi zapewniające wyczerpującą, przede wszystkim wnioskowania o przejrzystą, prawidłową, świadczenie na dane dziecko przez danego właściwie wpisaną w system rodzica/opiekuna po raz pierwszy, do których prawny regulację zapewniającą bez zmian zastosowanie będzie miał stosowanie przepisów o ochronie dotychczasowy tryb wnioskowy). Prawo do danych osobowych, w tym świadczenia wychowawczego ZUS będzie gwarancji ochrony praw i ustalał samodzielnie, co roku, w oparciu o wolności (nie tylko prawa posiadane dane i informacje – zakres danych i autonomii informacyjnej czy sposób ich samodzielnego pozyskiwania przez prawa do prywatności) ZUS określony w obowiązującym od lat art. 17 podmiotów danych. Z treści ww. ustawy pozostają niezmienne projektowanych przepisów i Projektowane zmiany nie zakładają możliwości uzasadnienia projektu nie wynika, przyznania prawa do świadczenia aby taka ocena została wychowawczego na okres dłuższy niż rok – przeprowadzona przez zakładają jedynie brak konieczności projektodawcę. corocznego wnioskowania przez II. Uwagi szczegółowe. rodziców/opiekunów dziecka.
1. W art. 1 pkt 4 projektu W zakresie uwagi do art. 1 pkt 4 zmieniającego ustawy, zmieniającym art. 13 ust. art. 13 ust. 1 ustawy należy wskazać, że 1ustawy projektowany przepis nie reguluje zasad prawodawca wskazuje, że: przetwarzania danych osobowych ani procedur „Ustalenie prawa do świadczenia ich weryfikacji, lecz określa wyłącznie wychowawczego oraz jego podstawę do ustalania prawa do świadczenia
wypłata następują z urzędu, na wychowawczego z urzędu. Szczegółowe kolejny okres świadczeniowy – w zasady pozyskiwania i weryfikacji przez ZUS przypadku osób, o których mowa danych wynikają obowiązujących od 2022 r. w art. 4 ust. 2, którym na dzień 31 przepisów ustawy i pozostają poza zakresem maja danego roku zostało projektowanej nowelizacji. Tym samym uwagi przyznane przez Zakład PUODO odnoszą się do materii nieobjętej Ubezpieczeń Społecznych przedmiotem projektu ustawy. świadczenie wychowawcze na Odnosząc się natomiast do uwagi dotyczącej dane dziecko.”. Zgodnie z art. 1 pkt 4 lit d zmieniającym art. 13 ust. 21 projektowaną regulacją ustawy należy podkreślić, że projektowana świadczenie wychowawcze na zmiana nie rozszerza zakresu danych objętych dziecko, o ile zostało przyznane przetwarzaniem, lecz umożliwia czasowe we wcześniejszym okresie przechowywanie danych zawartych we świadczeniowym - ustalane jest wnioskach i załącznikach składanych za na kolejny okres z urzędu. pośrednictwem systemów teleinformatycznych Projektowana norma ma charakter wykorzystywanych do obsługi świadczenia blankietowy, nie zawiera wychowawczego. Rozwiązanie to ma na celu rozwiązań dotyczących procedur, zapewnienie użytkownikom dostępu do historii sposobów przetwarzania danych składanych wniosków oraz umożliwienie osobowych celem ustalania „z prowadzenia procesów reklamacyjnych urzędu” prawa do świadczeń - związanych z ich składaniem. Projektowana podejmowania decyzji regulacja pozwoli również na sprawniejsze wywołującej określone skutki dla wyjaśnianie przypadków błędów technicznych świadczeniobiorców. oraz rozpatrywanie reklamacji związanych z Jak wyjaśniono w uzasadnieniu, procesem składania wniosków. Po upływie rozwiązanie to wiąże się z tego okresu dane będą podlegały „mechanizmem automatycznego niezwłocznemu usunięciu, co zostało wyraźnie odnawiania prawa do świadczenia wskazane w projektowanym przepisie. na kolejne okresy Podsumowując, zgłoszone uwagi nie zostaną świadczeniowe”, nie wiadomo uwzględnione. Projektowana ustawa nie jednak jaki mechanizm będzie zmienia zakresu danych wykorzystywanych stosowany celem ustalenia prawa przy realizacji świadczenia wychowawczego do świadczeń na kolejny okres. przez ZUS, nie wprowadza też żadnych Organ nadzorczy zwraca uwagę, nowych mechanizmów pozyskiwania danych
że o ile do wydania decyzji przez osobowych. Celem nowelizacji jest wyłącznie Zakład Ubezpieczeń Społecznych eliminacja konieczności corocznego składania działającego z urzędu miałoby przez obywateli wniosków o świadczenie na dochodzić w sposób kolejny okres świadczeniowy oraz zapewnienie zautomatyzowany w rozumieniu art. 22 rozporządzenia 2016/6798 możliwości wyjaśniania przypadków to taki sposób przetwarzania reklamacyjnych. danych powinien wprost wynikać z przepisu prawa. Takie przepisy powinny przewidywać skonkretyzowane w normach prawnych środki ochrony praw, wolności i prawnie uzasadnionych interesów osoby, której dane dotyczą. Projektowane przepisy przewidujące automatyczne mechanizmy przetwarzania danych osobowych osób, którym ustalane i przyznawane są świadczenia, nie zawierają jednak rozwiązań określających sposoby przetwarzania danych i stanowiących gwarancje dla praw podmiotów danych. Przepisy prawa powinny jednoznacznie określać, czy w związku z przetwarzaniem danych osobowych dokonywane będzie zautomatyzowane podejmowanie decyzji w indywidualnych sprawach, w tym profilowanie osób w rozumieniu art. 4 pkt 4 rozporządzenia 2016/6799. Bowiem każdej osobie fizycznej zgodnie z art. 22 rozporządzenia
2016/679 przysługuje prawo do niepodlegania decyzjom opartym wyłącznie o zautomatyzowane przetwarzanie danych, w tym profilowanie, które wywołują wobec niej skutki prawne lub w podobny sposób istotnie na nią wpływają. Taka osoba ma wynikające z przepisów rozporządzenia 2016/679 prawo bycia poinformowaną o zautomatyzowanym podejmowaniu decyzji, w tym profilowaniu oraz prawo do skorzystania z takich narzędzi jak zakwestionowanie podjętej decyzji, nawet jeśli wcześniej nie wyraziła sprzeciwu do zautomatyzowanego podejmowania decyzji uzyskując informacje o tym na podstawie art. 13 lub 14 rozporządzenia 2016/679. Odstępstwa od tej zasady są możliwe po spełnieniu jednego z warunków ustanowionych w art. 22 ust. 2, m. in. gdy decyzja taka jest dozwolona prawem Unii lub prawem państwa członkowskiego, któremu podlega administrator i które przewiduje właściwe środki ochrony praw, wolności i prawnie uzasadnionych interesów osoby, której dane dotyczą. W motywie 71
rozporządzenia 2016/679 prawodawca poinstruował podmioty stosujące prawo, w tym twórców ewentualnych regulacji stanowiących normy dla ich wykonawców, że aby zapewnić rzetelność i przejrzystość przetwarzania wobec osoby, której dane dotyczą, mając na uwadze konkretne okoliczności i kontekst przetwarzania danych osobowych, administrator powinien stosować odpowiednie matematyczne lub statystyczne procedury profilowania, wdrożyć środki techniczne i organizacyjne zapewniające w szczególności korektę czynników powodujących nieprawidłowości w danych osobowych i maksymalne zmniejszenie ryzyka błędów, zabezpieczyć dane osobowe w sposób uwzględniający potencjalne ryzyko dla interesów i praw osoby, której dane dotyczą, oraz zapobiec m.in. skutkom w postaci dyskryminacji osób fizycznych z uwagi na pochodzenie rasowe lub etniczne, poglądy polityczne, wyznanie lub przekonania, przynależność do związków zawodowych, stan genetyczny lub zdrowotny lub orientację seksualną, lub przetwarzaniu skutkującemu
środkami mającymi taki efekt. Administratorzy rejestrów publicznych powinni zatem stosować automatyczne przetwarzanie danych osobowych jedynie w wyjątkowych i zgodnych z prawem sytuacjach przy poszanowaniu interesów i praw osób, które dane dotyczą. Projektowany art. 13 ust. 1 projektu ustawy w sposób bardzo ogólny odnosi się do „ustalania” prawa do świadczeń „z urzędu”, nie wiadomo konkretnie w jaki sposób corocznie „ustalane” jest prawo do świadczeń wychowawczych „z urzędu”, jakie czynniki mają znaczenie dla ponownego ustalenia tego prawa, czy wiąże się to z weryfikacją informacji i danych osobowych, a jeśli tak to z jakich źródeł te informacje są czerpane (systemów, rejestrów). Aspekty te są tym bardziej istotne, gdyż regulacja jest przyjmowana dla działań podmiotów publicznych (ew. realizujących zadania publiczne) powinna odpowiadać konstytucyjnej zasadzie praworządności, jak też przepisom ogólnego rozporządzenia o ochronie danych, w tym zasadzie zgodności z prawem, rzetelności i
przejrzystości z art. 5 ust. 1 lit. a rozporządzenia 2016/67910, jak też art. 6 ust. 3 rozporządzenia 2016/67911, z którego należy wywodzić także obowiązek wskazania w przepisach krajowych wszystkich celów i innych elementów niezbędnych dla kompleksowego uregulowania przetwarzania danych przez podmioty publiczne w celu realizacji ich ustawowych zadań w związku z automatycznym podejmowaniem decyzji w indywidualnych przypadkach. Jednym z przykładów regulacji zawierającej gwarancje ochrony praw i wolności osób fizycznych, wobec których ma zostać wydana decyzja oparta na zautomatyzowanym przetwarzaniu, w tym profilowaniu jest art. 105a ust. 1a Prawa bankowego. W świetle zasady legalności, rzetelności i przejrzystości niezbędne jest rozszerzenie projektowanej regulacji tak, aby cały proces przetwarzania został rzetelnie i wyczerpująco opisany w przepisach ustawy. Przejrzystość tego procesu ma znaczenie zarówno dla stosujących takie rozwiązanie administratorów przetwarzających dane, jak i dla
podmiotów, których dane miałyby być przetwarzane13. Zautomatyzowane przetwarzanie danych osobowych jest wyjątkowo inwazyjną formą przetwarzania danych, obarczoną bardzo wysokim ryzykiem naruszenia praw i wolności osób fizycznych zwłaszcza w sytuacji, gdy dane osobowe są przetwarzane w szerokim zakresie i skali. Wdrażanie „mechanizmu automatycznego ustalania prawa do świadczenia” z pewnością wiązać się będzie z szeregiem założeń dotyczących środowisk, w których będą one działać. Kluczowe jest w tej sytuacji zapewnienie, aby mechanizmy te nie podejmowały autonomicznych, niekontrolowanych decyzji, które wpływają na podstawowe prawa jednostek, tym samym posiadały odpowiednie zabezpieczenia w postaci mechanizmu odraczania procesu decyzyjnego w sytuacjach niepewnych, ale także zabezpieczeń przez modyfikującą ich działania. Niezbędne jest przyjęcie instrumentów ochrony praw osób fizycznych, takich jak prawa do interwencji ludzkiej - osądu przez człowieka na różnych etapach przetwarzania. Zakładane
rozwiązania uzasadniają przeprowadzenie oceny skutków planowanych operacji przetwarzania dla ochrony danych osobowych, o której mowa w cz. I niniejszego pisma. Ułatwi ona dokonanie przez projektodawcę identyfikacji wszystkich ryzyk dla przetwarzanych danych osobowych w procesie ustalania prawa do świadczenia „z urzędu”, jak również zweryfikowanie niezbędności wprowadzanych rozwiązań tak, aby stworzyć regulacje kompletne i przejrzyste, gwarantujące odpowiednie zabezpieczenia praw i wolności osób, których dane mają być przetwarzane dla realizacji obowiązków wynikających z projektowanych przepisów. Przeprowadzona ww. analiza pozwoli m.in. zbadać czy projektowane przepisy zgodnie z art. 6 ust. 3 z rozporządzenia 2016/679 14 są proporcjonalne i stanowiące gwarancje odpowiednie do ratio legis, tj. do wyznaczonego, prawnie uzasadnionego celu oraz spełniać warunki wynikające z art. 22 rozporządzenia 2016/679.
2. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 13 ust. 21 projektu ustawy:
„Banki krajowe, spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe oraz podmiot udostępniający system teleinformatyczny wskazany w informacji, o której mowa w ust. 6, których systemy teleinformatyczne, o których mowa odpowiednio w ust. 5 pkt 2 albo 4, są wykorzystywane do składania wniosków i załączników do wniosków, o których mowa w ust. 4, usuwają dane objęte treścią tych wniosków i załączników niezwłocznie po otrzymaniu informacji o potwierdzeniu złożenia wniosku przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Minister właściwy do spraw rodziny, którego system teleinformatyczny, o którym mowa w ust. 5 pkt 3, jest wykorzystywany do składania wniosków i załączników do wniosków, o których mowa w ust. 4, usuwa dane objęte treścią tych wniosków i załączników po upływie 10 lat od otrzymaniu informacji o potwierdzeniu złożenia wniosku przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.”. Projektowana regulacja przewiduje 10-cio letni okres przetwarzania danych osobowych zawartych we wnioskach i załącznikach o przyznanie
świadczenia wychowawczego, o ile przekazywane są (do ZUS) z wykorzystaniem systemu teleinformatycznego ministra właściwego do spraw rodziny. Obecnie obowiązująca norma wskazuje, że wszystkie podmioty (banki krajowe, spółdzielcze kasy oszczędnościowokredytowe, w tym minister właściwy do spraw rodziny oraz podmiot udostępniający system teleinformatyczny) usuwają dane objęte treścią tych wniosków i załączników niezwłocznie po otrzymaniu informacji o potwierdzeniu złożenia wniosku przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Niejasne jest zatem dlaczego projektodawca zdecydował, że dane osobowe przekazywane tą drogą są przetwarzane jeszcze przez kolejne 10 lat. W projektowanych przepisach brak jest wskazania celu takiego przetwarzania – choć wskazana w uzasadnieniu do projektu ustawy potrzeba realizacji praw wnioskodawców (dostęp do złożonych wniosków) nie powinna być podważana - a jest to niezbędne przez wzgląd na zasady i warunki wynikające z art. 6 ust. 3 rozporządzenia. W
uzasadnieniu do projektu ustawy brak jest rzetelnego uzasadnienia dla tak przyjętego okresu przetwarzania danych osobowych (wysyłanych z wykorzystaniem systemu ministra właściwego do spraw rodziny). Projektodawca w uzasadnieniu wskazuje jedynie, że: „Jest to zasadne w szczególności w kontekście samego użytkownika, tj. osoby uprawnionej wnioskującej tą drogą o świadczenie wychowawcze, która na swoim koncie w ww. systemie zawsze będzie miała dostęp do wszystkich wysłanych wniosków, w tym także tych wysłanych do ZUS, co obecnie jest niemożliwe z uwagi na wymóg niezwłocznego usuwania tych danych po przekazaniu wniosku o świadczenie wychowawcze do ZUS”. Dodatkowo niepokojące jest również zastosowane w uzasadnieniu sformułowanie „w szczególności” w kontekście przetwarzania danych osobowych przez okres 10-ciu lat, co oznaczać może o istnieniu innych bliżej nieokreślonych celów przetwarzania danych osobowych w tym okresie. Przepisy prawa powinny precyzyjnie określać kwestie związane z retencją
danych osobowych zwłaszcza, gdy za proces przetwarzania danych osobowych odpowiedzialny jest podmiot publiczny (administrator), który powinien kierować się wiążącymi go, konkretnymi przepisami prawa. Niezbędne jest zatem uzasadnienie przez projektodawcę przyjętego okresu retencji danych i doprecyzowania w projektowanych przepisach celem zapewnienia zgodności z art. 6 ust. 3 rozporządzenia 2016/679 ale i zasadami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych: zgodności z prawem, przejrzystości i rzetelności; ograniczenia przechowywania jak również rozliczalności (art. 5 ust. 1 lit. a, lit. e i ust. 2 rozporządzenia 2016/67915, która wymaga od administratora (tu: podmiotu publicznego), by wykazał zgodność przetwarzania danych osobowych zgodnie z zasadami ochrony danych.
Załącznik nr 3 do raportu z konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci Zestawienie nieuwzględnionych uwag zgłoszonych w ramach opiniowania projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Lp. Podmiot zgłaszający Treść uwagi Propozycja Odniesienie się do uwagi uwagę zmiany
1. Urząd Ochrony Na wstępie podkreślenia wymaga, że z art. 51 ustawy o Brak Uwagi nie zostały uwzględnione. Danych Osobowych ochronie danych osobowych oraz z treści § 38 ust. 1 pkt 3 Celem projektowanej ustawy jest uproszczenie i Regulaminu pracy Rady Ministrów4 należy wywodzić usprawnienie procesu przyznawania przez obowiązek przedstawiania projektu aktu prawnego Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia dotyczącego danych osobowych do zaopiniowania wychowawczego i nie wprowadza ona żadnego, organowi właściwemu w sprawie ochrony danych nowego, odrębnego niż dotychczas systemu osobowych, co niestety nie nastąpiło. Pomimo przetwarzania danych osobowych. Z uwagi na nieotrzymania projektu ustawy do zaopiniowania, organ duże doświadczenie i na zakres obowiązków nadzorczy realizując swoje obowiązki w myśl zasady ZUS dysponuje środkami bezpieczeństwa, które legalizmu przedstawia jednak uwagi do projektu ustawy, zapewniają poufność i integralność danych osób licząc na zaangażowanie na kolejnym etapie prac. ubiegających się i pobierających świadczenie Proszę zatem o przyjęcie eksperckiego stanowiska organu wychowawcze. właściwego w sprawie ochrony danych osobowych i W związku z tym, wejście w życie rozważenie stosownych zmian w projekcie ustawy, celem projektowanych rozwiązań w żadnym razie nie zapewnienia przyjmowanym rozwiązaniom zgodności z będzie wiązać się z innym niż dotychczas wymogami ogólnego rozporządzenia o ochronie danych ryzykiem naruszenia praw i wolności osób (rozporządzenia 2016/679). fizycznych, których dane są/będą przetwarzane. I. Uwaga ogólna. Projektowane rozwiązania mają charakter Projektowana ustawa zgodnie z jej uzasadnieniem ma na techniczno-organizacyjny i dotyczą wyłącznie celu uproszczenie i usprawnienie procesu przyznawania sposobu realizacji ustawowych zadań świadczenia wychowawczego (tzw. 800+) poprzez związanych z obsługą świadczenia wprowadzenie „mechanizmu automatycznego ustalania wychowawczego i w pełni bazują na już prawa do tego świadczenia na kolejny okres, bez funkcjonujących systemach konieczności ponownego składania wniosków na kolejny teleinformatycznych wykorzystywanych od lat okres przez ZUS do realizacji świadczenia
świadczeniowy”. Rozwiązania ustanawiane projektowaną wychowawczego na podstawie obowiązujących ustawą będą wiązać się z przetwarzaniem danych od lat zapisów ustawy o pomocy państwa w osobowych na dużą skalę (w 2024 r. - 5 mln 193 tys. wychowywaniu dzieci. W konsekwencji w złożonych wniosków o świadczenie wychowawcze), w projekt w żadnym razie nie ustanawia „nowego tym z wykorzystaniem nowego modelu przetwarzania modelu przetwarzania danych osobowych”, o (automatycznego podejmowania decyzji), co wiąże się którym mowa w stanowisku Prezesa Urzędu wysokim z ryzykiem naruszenia praw i wolności osób Ochrony Danych Osobowych. fizycznych, których dane będą przetwarzane. Determinuje Projekt nie wprowadza również mechanizmów to zasadność skierowania do projektodawcy postulatu co automatycznego podejmowania decyzji w do przeprowadzenia testu prywatności – projektowania rozumieniu art. 22 rozporządzenia Parlamentu ochrony danych osobowych w procesie tworzenia prawa, Europejskiego i Rady (UE) 2016/679. W w tym przeprowadzenia oceny skutków dla ochrony konsekwencji brak jest podstaw do danych. Jeżeli bowiem rodzaj przetwarzania ze względu przeprowadzania oceny skutków dla ochrony na swój charakter, zakres, kontekst i cele z dużym danych jak i tzw. testu prywatności wskazanego prawdopodobieństwem może powodować wysokie w uwadze PUODO. ryzyko naruszenia praw lub wolności osób fizycznych, Odnosząc się do uwagi wskazującej na projektodawca powinien uwzględnić przy określaniu konieczność przyjęcia instrumentów ochrony sposobów przetwarzania ochronę danych w fazie praw osób fizycznych, takich jak prawa do projektowania. Celem takiego testu jest uwzględnienie interwencji ludzkiej - osądu przez człowieka na oceny skutków przewidywanych rozwiązań prawnych dla różnych etapach przetwarzania wyjaśniam, że ochrony danych, w tym przyjęcie przepisów kwestia ta jest od 1 stycznia 2022 r., czyli od szczegółowych zawierających rozwiązania zapewniające ponad 4 lat uregulowana w nowelizowanej wyczerpującą, przejrzystą, prawidłową, właściwie ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu wpisaną w system dzieci. Zgodnie art. 14 ust. 10 tej ustawy, prawny regulację zapewniającą stosowanie przepisów o Zakład Ubezpieczeń Społecznych może ochronie danych osobowych, w tym gwarancji ochrony podejmować rozstrzygnięcia w sprawach praw i wolności (nie tylko prawa autonomii informacyjnej świadczenia wychowawczego, w tym czy prawa do prywatności) podmiotów danych. Z treści rozstrzygnięcia w sprawach indywidualnych, w projektowanych przepisów i uzasadnienia projektu nie oparciu o wyłącznie zautomatyzowane wynika, aby taka ocena została przeprowadzona przez przetwarzanie danych osobowych, pod projektodawcę. warunkiem zapewnienia stronie, której dotyczy II. Uwagi szczegółowe. podejmowane rozstrzygnięcie, prawa do
1. W art. 1 pkt 4 projektu ustawy, zmieniającym art. 13 otrzymania stosownych wyjaśnień co do ust. 1ustawy podstaw podjętego rozstrzygnięcia oraz prawa prawodawca wskazuje, że: „Ustalenie prawa do do uzyskania interwencji ludzkiej, do wyrażenia
świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują własnego stanowiska i do zakwestionowania z urzędu, na kolejny okres świadczeniowy – w przypadku takiego rozstrzygnięcia. Na podstawie tej osób, o których mowa w art. 4 ust. 2, którym na dzień 31 regulacji od ponad 4 lat, w sprawach maja danego roku zostało przyznane przez Zakład dotyczących świadczenia wychowawczego, Ubezpieczeń Społecznych świadczenie wychowawcze na ZUS wydaje rozstrzygnięcia z użyciem dane dziecko.”. Zgodnie z projektowaną regulacją automatycznego mechanizmu przetwarzania świadczenie wychowawcze na dziecko, o ile zostało danych, które są następnie wystawiane na przyznane we wcześniejszym okresie świadczeniowym - profilu wnioskodawcy w systemie ustalane jest na kolejny okres z urzędu. Projektowana teleinformatycznym ZUS. Wnioskodawca ma norma ma charakter blankietowy, nie zawiera rozwiązań prawo do odwołania się od tak podjętego dotyczących procedur, sposobów przetwarzania danych rozstrzygnięcia, zgodnie ze standardami osobowych celem ustalania „z urzędu” prawa do postępowania administracyjnego oraz świadczeń - podejmowania decyzji wywołującej wymogami wynikającymi z przepisów określone skutki dla świadczeniobiorców. rozporządzenia RODO. Projektowana ustawa Jak wyjaśniono w uzasadnieniu, rozwiązanie to wiąże się nie wprowadza więc żadnych nowych z „mechanizmem automatycznego odnawiania prawa do rozwiązań, eliminuje tylko z funkcjonującego świadczenia na kolejne okresy świadczeniowe”, nie od ponad 4 lat procesu przyznawania przez ZUS wiadomo jednak jaki mechanizm będzie stosowany celem świadczenia wychowawczego konieczność ustalenia prawa do corocznego złożenia wniosku o świadczenie na świadczeń na kolejny okres. Organ nadzorczy zwraca kolejny, roczny okres świadczeniowy (z uwagę, że o ile do wydania decyzji przez Zakład wyjątkami dotyczącymi przede wszystkim Ubezpieczeń Społecznych działającego z urzędu miałoby wnioskowania o świadczenie na dane dziecko dochodzić w sposób przez danego rodzica/opiekuna po raz pierwszy, zautomatyzowany w rozumieniu art. 22 rozporządzenia do których bez zmian zastosowanie będzie miał 2016/6798 to taki sposób przetwarzania danych powinien dotychczasowy tryb wnioskowy). Prawo do wprost wynikać z przepisu prawa. Takie przepisy świadczenia wychowawczego ZUS będzie powinny przewidywać skonkretyzowane w normach ustalał samodzielnie, co roku, w oparciu o prawnych środki ochrony praw, wolności i prawnie posiadane dane i informacje – zakres danych i uzasadnionych interesów osoby, której dane dotyczą. sposób ich samodzielnego pozyskiwania przez Projektowane przepisy przewidujące automatyczne ZUS określony w obowiązującym od lat art. 17 mechanizmy przetwarzania danych osobowych osób, ww. ustawy pozostają niezmienne Projektowane którym ustalane i przyznawane są świadczenia, nie zmiany nie zakładają możliwości przyznania zawierają jednak rozwiązań określających sposoby prawa do świadczenia wychowawczego na przetwarzania danych i stanowiących gwarancje dla praw okres dłuższy niż rok – zakładają jedynie brak podmiotów danych. Przepisy prawa powinny konieczności corocznego wnioskowania przez
jednoznacznie określać, czy w związku z przetwarzaniem rodziców/opiekunów dziecka. danych osobowych dokonywane będzie zautomatyzowane W zakresie uwagi do art. 1 pkt 4 zmieniającego podejmowanie decyzji w indywidualnych sprawach, w art. 13 ust. 1 ustawy należy wskazać, że tym profilowanie osób w rozumieniu art. 4 pkt 4 projektowany przepis nie reguluje zasad rozporządzenia 2016/6799. Bowiem każdej osobie przetwarzania danych osobowych ani procedur fizycznej zgodnie z art. 22 rozporządzenia 2016/679 ich weryfikacji, lecz określa wyłącznie przysługuje prawo do niepodlegania decyzjom opartym podstawę do ustalania prawa do świadczenia wyłącznie o zautomatyzowane przetwarzanie danych, w wychowawczego z urzędu. Szczegółowe zasady tym profilowanie, które wywołują wobec niej skutki pozyskiwania i weryfikacji przez ZUS danych prawne lub w podobny sposób istotnie na nią wpływają. wynikają obowiązujących od 2022 r. przepisów Taka osoba ma wynikające z przepisów rozporządzenia ustawy i pozostają poza zakresem 2016/679 prawo bycia poinformowaną o projektowanej nowelizacji. Tym samym uwagi zautomatyzowanym podejmowaniu decyzji, w tym PUODO odnoszą się do materii nieobjętej profilowaniu oraz prawo do skorzystania z takich narzędzi przedmiotem projektu ustawy. jak zakwestionowanie podjętej decyzji, nawet jeśli Odnosząc się natomiast do uwagi dotyczącej art. wcześniej nie wyraziła sprzeciwu do zautomatyzowanego 1 pkt 4 lit d zmieniającym art. 13 ust. 21 ustawy podejmowania decyzji uzyskując informacje o tym na należy podkreślić, że projektowana zmiana nie podstawie art. 13 lub 14 rozporządzenia 2016/679. rozszerza zakresu danych objętych Odstępstwa od tej zasady są możliwe po spełnieniu przetwarzaniem, lecz umożliwia czasowe jednego z warunków ustanowionych w art. 22 ust. 2, m. przechowywanie danych zawartych we in. gdy decyzja taka jest dozwolona prawem Unii lub wnioskach i załącznikach składanych za prawem państwa członkowskiego, któremu podlega pośrednictwem systemów teleinformatycznych administrator i które przewiduje wykorzystywanych do obsługi świadczenia właściwe środki ochrony praw, wolności i prawnie wychowawczego. Rozwiązanie to ma na celu uzasadnionych interesów osoby, której dane dotyczą. W zapewnienie użytkownikom dostępu do historii motywie 71 rozporządzenia 2016/679 prawodawca składanych wniosków oraz umożliwienie poinstruował podmioty stosujące prawo, w tym twórców prowadzenia procesów reklamacyjnych ewentualnych regulacji stanowiących normy dla ich związanych z ich składaniem. Projektowana wykonawców, że aby zapewnić rzetelność i przejrzystość regulacja pozwoli również na sprawniejsze przetwarzania wobec osoby, której dane dotyczą, mając wyjaśnianie przypadków błędów technicznych na uwadze konkretne okoliczności i kontekst oraz rozpatrywanie reklamacji związanych z przetwarzania danych osobowych, administrator powinien procesem składania wniosków. Po upływie tego stosować odpowiednie matematyczne lub statystyczne okresu dane będą podlegały niezwłocznemu procedury profilowania, wdrożyć środki techniczne i usunięciu, co zostało wyraźnie wskazane w organizacyjne zapewniające w szczególności korektę projektowanym przepisie.
czynników powodujących nieprawidłowości w danych Podsumowując, zgłoszone uwagi nie zostaną osobowych i maksymalne zmniejszenie ryzyka błędów, uwzględnione. Projektowana ustawa nie zabezpieczyć dane osobowe w sposób uwzględniający zmienia zakresu danych wykorzystywanych potencjalne ryzyko dla interesów i praw osoby, której przy realizacji świadczenia wychowawczego dane dotyczą, oraz zapobiec m.in. skutkom w postaci przez ZUS, nie wprowadza też żadnych nowych dyskryminacji osób fizycznych z uwagi na pochodzenie mechanizmów pozyskiwania danych rasowe lub etniczne, poglądy polityczne, wyznanie lub osobowych. Celem nowelizacji jest wyłącznie przekonania, przynależność do związków zawodowych, stan genetyczny lub zdrowotny lub orientację seksualną, eliminacja konieczności corocznego składania lub przetwarzaniu skutkującemu środkami mającymi taki przez obywateli wniosków o świadczenie na efekt. Administratorzy rejestrów publicznych powinni kolejny okres świadczeniowy oraz zapewnienie zatem stosować możliwości wyjaśniania przypadków automatyczne przetwarzanie danych osobowych jedynie reklamacyjnych. w wyjątkowych i zgodnych z prawem sytuacjach przy poszanowaniu interesów i praw osób, które dane dotyczą. Projektowany art. 13 ust. 1 projektu ustawy w sposób bardzo ogólny odnosi się do „ustalania” prawa do świadczeń „z urzędu”, nie wiadomo konkretnie w jaki sposób corocznie „ustalane” jest prawo do świadczeń wychowawczych „z urzędu”, jakie czynniki mają znaczenie dla ponownego ustalenia tego prawa, czy wiąże się to z weryfikacją informacji i danych osobowych, a jeśli tak to z jakich źródeł te informacje są czerpane (systemów, rejestrów). Aspekty te są tym bardziej istotne, gdyż regulacja jest przyjmowana dla działań podmiotów publicznych (ew. realizujących zadania publiczne) powinna odpowiadać konstytucyjnej zasadzie praworządności, jak też przepisom ogólnego rozporządzenia o ochronie danych, w tym zasadzie zgodności z prawem, rzetelności i przejrzystości z art. 5 ust. 1 lit. a rozporządzenia 2016/67910, jak też art. 6 ust. 3 rozporządzenia 2016/67911, z którego należy wywodzić także obowiązek wskazania w przepisach krajowych wszystkich celów i innych elementów niezbędnych dla kompleksowego uregulowania przetwarzania danych
przez podmioty publiczne w celu realizacji ich ustawowych zadań w związku z automatycznym podejmowaniem decyzji w indywidualnych przypadkach. Jednym z przykładów regulacji zawierającej gwarancje ochrony praw i wolności osób fizycznych, wobec których ma zostać wydana decyzja oparta na zautomatyzowanym przetwarzaniu, w tym profilowaniu jest art. 105a ust. 1a Prawa bankowego. W świetle zasady legalności, rzetelności i przejrzystości niezbędne jest rozszerzenie projektowanej regulacji tak, aby cały proces przetwarzania został rzetelnie i wyczerpująco opisany w przepisach ustawy. Przejrzystość tego procesu ma znaczenie zarówno dla stosujących takie rozwiązanie administratorów przetwarzających dane, jak i dla podmiotów, których dane miałyby być przetwarzane13. Zautomatyzowane przetwarzanie danych osobowych jest wyjątkowo inwazyjną formą przetwarzania danych, obarczoną bardzo wysokim ryzykiem naruszenia praw i wolności osób fizycznych zwłaszcza w sytuacji, gdy dane osobowe są przetwarzane w szerokim zakresie i skali. Wdrażanie „mechanizmu automatycznego ustalania prawa do świadczenia” z pewnością wiązać się będzie z szeregiem założeń dotyczących środowisk, w których będą one działać. Kluczowe jest w tej sytuacji zapewnienie, aby mechanizmy te nie podejmowały autonomicznych, niekontrolowanych decyzji, które wpływają na podstawowe prawa jednostek, tym samym posiadały odpowiednie zabezpieczenia w postaci mechanizmu odraczania procesu decyzyjnego w sytuacjach niepewnych, ale także zabezpieczeń przez modyfikującą ich działania. Niezbędne jest przyjęcie instrumentów ochrony praw osób fizycznych, takich jak prawa do interwencji ludzkiej - osądu przez człowieka na różnych etapach przetwarzania. Zakładane rozwiązania uzasadniają przeprowadzenie oceny skutków
planowanych operacji przetwarzania dla ochrony danych osobowych, o której mowa w cz. I niniejszego pisma. Ułatwi ona dokonanie przez projektodawcę identyfikacji wszystkich ryzyk dla przetwarzanych danych osobowych w procesie ustalania prawa do świadczenia „z urzędu”, jak również zweryfikowanie niezbędności wprowadzanych rozwiązań tak, aby stworzyć regulacje kompletne i przejrzyste, gwarantujące odpowiednie zabezpieczenia praw i wolności osób, których dane mają być przetwarzane dla realizacji obowiązków wynikających z projektowanych przepisów. Przeprowadzona ww. analiza pozwoli m.in. zbadać czy projektowane przepisy zgodnie z art. 6 ust. 3 z rozporządzenia 2016/679 14 są proporcjonalne i stanowiące gwarancje odpowiednie do ratio legis, tj. do wyznaczonego, prawnie uzasadnionego celu oraz spełniać warunki wynikające z art. 22 rozporządzenia 2016/679.
2. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 13 ust. 21 projektu ustawy: „Banki krajowe, spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe oraz podmiot udostępniający system teleinformatyczny wskazany w informacji, o której mowa w ust. 6, których systemy teleinformatyczne, o których mowa odpowiednio w ust. 5 pkt 2 albo 4, są wykorzystywane do składania wniosków i załączników do wniosków, o których mowa w ust. 4, usuwają dane objęte treścią tych wniosków i załączników niezwłocznie po otrzymaniu informacji o potwierdzeniu złożenia wniosku przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Minister właściwy do spraw rodziny, którego system teleinformatyczny, o którym mowa w ust. 5 pkt 3, jest wykorzystywany do składania wniosków i załączników do wniosków, o których mowa w ust. 4, usuwa dane objęte treścią tych wniosków i załączników po upływie 10
lat od otrzymaniu informacji o potwierdzeniu złożenia wniosku przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.”. Projektowana regulacja przewiduje 10-cio letni okres przetwarzania danych osobowych zawartych we wnioskach i załącznikach o przyznanie świadczenia wychowawczego, o ile przekazywane są (do ZUS) z wykorzystaniem systemu teleinformatycznego ministra właściwego do spraw rodziny. Obecnie obowiązująca norma wskazuje, że wszystkie podmioty (banki krajowe, spółdzielcze kasy oszczędnościowokredytowe, w tym minister właściwy do spraw rodziny oraz podmiot udostępniający system teleinformatyczny) usuwają dane objęte treścią tych wniosków i załączników niezwłocznie po otrzymaniu informacji o potwierdzeniu złożenia wniosku przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Niejasne jest zatem dlaczego projektodawca zdecydował, że dane osobowe przekazywane tą drogą są przetwarzane jeszcze przez kolejne 10 lat. W projektowanych przepisach brak jest wskazania celu takiego przetwarzania – choć wskazana w uzasadnieniu do projektu ustawy potrzeba realizacji praw wnioskodawców (dostęp do złożonych wniosków) nie powinna być podważana - a jest to niezbędne przez wzgląd na zasady i warunki wynikające z art. 6 ust. 3 rozporządzenia. W uzasadnieniu do projektu ustawy brak jest rzetelnego uzasadnienia dla tak przyjętego okresu przetwarzania danych osobowych (wysyłanych z wykorzystaniem systemu ministra właściwego do spraw rodziny). Projektodawca w uzasadnieniu wskazuje jedynie, że: „Jest to zasadne w szczególności w kontekście samego użytkownika, tj. osoby uprawnionej wnioskującej tą drogą o świadczenie wychowawcze, która na swoim koncie w ww. systemie zawsze będzie miała dostęp do wszystkich wysłanych wniosków, w tym także tych wysłanych do ZUS, co obecnie jest niemożliwe z
uwagi na wymóg niezwłocznego usuwania tych danych po przekazaniu wniosku o świadczenie wychowawcze do ZUS”. Dodatkowo niepokojące jest również zastosowane w uzasadnieniu sformułowanie „w szczególności” w kontekście przetwarzania danych osobowych przez okres 10-ciu lat, co oznaczać może o istnieniu innych bliżej nieokreślonych celów przetwarzania danych osobowych w tym okresie. Przepisy prawa powinny precyzyjnie określać kwestie związane z retencją danych osobowych zwłaszcza, gdy za proces przetwarzania danych osobowych odpowiedzialny jest podmiot publiczny (administrator), który powinien kierować się wiążącymi go, konkretnymi przepisami prawa. Niezbędne jest zatem uzasadnienie przez projektodawcę przyjętego okresu retencji danych i doprecyzowania w projektowanych przepisach celem zapewnienia zgodności z art. 6 ust. 3 rozporządzenia 2016/679 ale i zasadami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych: zgodności z prawem, przejrzystości i rzetelności; ograniczenia przechowywania jak również rozliczalności (art. 5 ust. 1 lit. a, lit. e i ust. 2 rozporządzenia 2016/67915, która wymaga od administratora (tu: podmiotu publicznego), by wykazał zgodność przetwarzania danych osobowych zgodnie z zasadami ochrony danych.