Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw.

Warszawa, 8 października 2026 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja

Pan Włodzimierz Czarzasty Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej

Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i na podstawie art. 32 ust. 2 regulaminu Sejmu niżej podpisani posłowie wnoszą projekt ustawy:

- o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw. Do reprezentowania wnioskodawców w pracach nad projektem ustawy upoważniamy pana posła Sebastiana Kaletę.

(-) Waldemar Andzel; (-) Dorota Arciszewska-Mielewczyk; (-) Barbara Bartuś; (-) Joanna Borowiak; (-) Bożena Borys-Szopa; (-) Lidia Burzyńska; (-) Kazimierz Bogusław Choma; (-) Tadeusz Chrzan; (-) Arkadiusz Czartoryski; (-) Lidia Czechak; (-) Władysław Dajczak; (-) Przemysław Drabek; (-) Anna Gembicka; (-) Małgorzata Golińska; (-) Mariusz Gosek; (-) Agnieszka Górska; (-) Marcin Grabowski; (-) Czesław Hoc; (-) Paweł Hreniak; (-) Michał Jach; (-) Norbert Jakub Kaczmarczyk; (-) Piotr Kaleta; (-) Sebastian Kaleta; (-) Henryk Kowalczyk; (-) Leonard Krasulski; (-) Anna Krupka; (-) Mariusz Krystian; (-) Marek Kuchciński; (-) Wioletta Maria Kulpa; (-) Zbigniew Krzysztof Kuźmiuk; (-) Joanna Lichocka; (-) Antoni Macierewicz; (-) Dariusz Matecki; (-) Anna Milczanowska; (-) Jan Mosiński; (-) Teresa Pamuła; (-) Dariusz Piontkowski; (-) Kacper Płażyński; (-) Szymon Pogoda; (-) Marcin Porzucek; (-) Urszula Rusecka; (-) Paweł Sałek; (-) Jarosław Sellin; (-) Kazimierz Smoliński; (-) Krzysztof Sobolewski; (-) Agnieszka Anna Soin; (-) Marek Suski; (-) Józefa Szczurek-Żelazko; (-) Krzysztof Tchórzewski; (-) Robert Warwas; (-) Rafał Weber; (-) Marek Wesoły; (-) Jarosław Wiesław Wieczorek; (-) Elżbieta Witek; (-) Grzegorz Woźniak; (-) Tadeusz Woźniak; (-) Michał Wójcik; (-) Tomasz Zieliński. Projekt

U S TAWA

z dnia …

o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw

Art. 1. W ustawie z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2026 r. poz.

662) art. 25b otrzymuje brzmienie:

„Art. 25b. Mandatu radnego nie można łączyć z:

1) mandatem posła lub senatora;

2) wykonywaniem funkcji wojewody lub wicewojewody;

3) członkostwem w organie innej jednostki samorządu terytorialnego;

4) członkostwem w organie wykonawczym jednostek pomocniczych dzielnic m.st. Warszawy.”.

Art. 2. W ustawie z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz.U. z 2025 r. poz. 1684) art. 21 ust. 8 otrzymuje brzmienie:

„8. Mandatu radnego powiatu nie można łączyć z:

1) mandatem posła lub senatora;

2) wykonywaniem funkcji wojewody lub wicewojewody;

3) członkostwem w organie innej jednostki samorządu terytorialnego;

4) członkostwem w organie wykonawczym jednostek pomocniczych dzielnic m.st. Warszawy.”.

Art. 3. W ustawie z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (Dz.U. z 2026 r. poz. 720) art. 23 ust. 4 otrzymuje brzmienie:

„4. Mandatu radnego województwa nie można łączyć z:

1) mandatem posła lub senatora;

2) wykonywaniem funkcji wojewody lub wicewojewody;

3) członkostwem w organie innej jednostki samorządu terytorialnego;

4) członkostwem w organie wykonawczym jednostek pomocniczych dzielnic m.st. Warszawy.”

Art. 4. W ustawie z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (Dz.U. z 2025 r. poz. 365) w art. 383 w § 1 pkt 6 otrzymuje brzmienie:

„6) wyboru na wójta, członka organu wykonawczego jednostki pomocniczej dzielnicy m.st. Warszawy, posła na Sejm, senatora albo posła do Parlamentu Europejskiego;”.

Art. 5. Przepisy art. 25b ustawy zmienianej w art. 1, art. 21 ust.8 ustawy zmienianej w art. 2, art. 23 ust. 4 ustawy zmienianej w art. 3 oraz art. 383 § 1 pkt 6 ustawy zmienianej w art. 4, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą mają zastosowanie do kadencji rad gmin, rad powiatów oraz sejmików województw, w trakcie której niniejsza ustawa weszła w życie.

Art. 6. Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

Uzasadnienie

Podstawowa idea samorządności zakłada przejrzystość odpowiedzialności publicznej, rozdział funkcji oraz unikanie potencjalnych konfliktów interesów. Z tego względu ustawodawca przewidział szereg ograniczeń dotyczących łączenia funkcji przez wójtów, burmistrzów, prezydentów miast, starostów czy marszałków województw. Jednocześnie nadana na mocy art. 5 ustawy o samorządzie gminnym kompetencja tworzenia jednostek pomocniczych przez gminę powoduje, że burmistrzowie warszawskich dzielnic mogą równocześnie sprawować mandat radnego. W praktyce są to osoby zarządzające dużymi wspólnotami samorządowymi, wykonujące znaczące zadania publiczne, dysponujące istotnymi środkami finansowymi oraz posiadające realny wpływ na funkcjonowanie administracji lokalnej.

Burmistrzowie dzielnic miasta stołecznego Warszawy, choć nie są wybierani w wyborach bezpośrednich przez mieszkańców, sprawują funkcje o bardzo szerokim zakresie kompetencji, dysponują znaczącym zapleczem organizacyjnym i pozostają jednymi z najbardziej rozpoznawalnych uczestników życia publicznego na swoim terenie. Łączenie takiej funkcji z mandatem radnego może prowadzić do nadmiernej kumulacji wpływu politycznego oraz utrwalania przewag instytucjonalnych, które pozostają trudne do osiągnięcia dla innych uczestników życia publicznego. W demokratycznym państwie prawa pożądane jest natomiast tworzenie takich reguł ustrojowych, które sprzyjają równowadze pomiędzy różnymi ośrodkami władzy i zapewniają możliwie równe warunki uczestnictwa w życiu publicznym.

Celem proponowanej zmiany jest wzmocnienie przejrzystości życia publicznego, zwiększenie standardów etycznych w samorządzie oraz zapewnienie jednolitych zasad dla wszystkich osób wykonujących funkcje o charakterze wykonawczym. Obowiązujący stan prawny może prowadzić do nadmiernej koncentracji wpływu politycznego i instytucjonalnego w rękach wąskiej grupy osób funkcjonujących jednocześnie na różnych szczeblach samorządu. Może to osłabiać społeczną percepcję niezależności organów samorządowych, utrudniać rzeczywistą kontrolę wzajemną pomiędzy różnymi szczeblami administracji oraz budzić uzasadnione wątpliwości co do równości szans uczestników życia publicznego.

W polskim systemie prawnym obowiązuje jednoznaczny zakaz łączenia mandatu radnego z funkcją wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Tymczasem burmistrzowie dzielnic w miastach o statusie metropolitalnym dysponują często budżetami i uprawnieniami znacznie

większymi niż wójtowie czy burmistrzowie średniej wielkości miast w tym samym województwie. Pozostawienie możliwości zasiadania przez nich w radach gmin, radach powiatów albo sejmikach województw stanowi lukę prawną, która stawia burmistrzów dzielnic w uprzywilejowanej pozycji wobec klasycznych organów wykonawczych gmin. Projektowana ustawa likwiduje tę niespójność i zrównuje status prawny wszystkich osób pełniących kluczowe funkcje wykonawcze w samorządzie. Projekt ustawy wprowadza jednolite zapisy zakazujące łączenia funkcji radnych gminnych, powiatowych oraz wojewódzkich z członkostwem w organie wykonawczym jednostek pomocniczych dzielnic m.st. Warszawy.

Mandat radnego ma charakter publiczny i reprezentuje interesy całej wspólnoty regionalnej. Z kolei członek zarządu dzielnicy (burmistrz) realizuje zadania wykonawcze i reprezentuje interesy konkretnej, wąskiej części jednej gminy (miasta na prawach powiatu). Łączenie roli osoby wykonującej budżet i decyzje administracyjne na szczeblu dzielnicowym z rolą radnego kontrolującego i stanowiącego prawo na szczeblu wojewódzkim, powiatowym czy gminnym prowadzi do zatarcia granic między władzą wykonawczą a uchwałodawczą.

Samorząd odpowiada na podstawowe potrzeby obywateli - edukacja, komunikacja, infrastruktura drogowa, kultura, sport. Obywatele w wyborach powszechnych wybierają swoich przedstawicieli na stanowiska wójta (prezydenta, burmistrza) oraz radnych gminnych, powiatowych i wojewódzkich, którzy reprezentują ich interesy i dbają o dobro wspólne. Proponowana ustawa ma zapewnić szczególną transparentność oraz dać rękojmię prawidłowego wykonywania zadań publicznych.

Termin wejścia w życie ustawy nie narusza zasad demokratycznego państwa prawnego i nie stoi w sprzeczności z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1461) oraz nie pociągnie za sobą negatywnych skutków finansowych dla budżetu państwa ani budżetów jednostek samorządu terytorialnego.

Projekt ustawy pozostaje bez wpływu na budżet państwa oraz budżety samorządu terytorialnego.

Projekt wywołuje pozytywne skutki prawne oraz społeczne.

Projekt nie ma wpływu na mikroprzedsiębiorców, małych i średnich przedsiębiorców.

Projekt ustawy nie jest sprzeczny z prawem Unii Europejskiej.

WZÓR

DEKLAROWANE SKUTKI REGULACJI (DSR) projektu ustawy

Informacja o projekcie

a) Tytuł projektu:

Projekt ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw

b) Przedstawiciel wnioskodawcy:

Sebastian Kaleta

I. Część wstępna [1] Zwięzły opis zidentyfikowanego problemu i proponowanych rozwiązań. Celem proponowanej zmiany jest wzmocnienie przejrzystości życia publicznego, zwiększenie standardów etycznych w samorządzie oraz zapewnienie jednolitych zasad dla wszystkich osób wykonujących funkcje o charakterze wykonawczym. Obowiązujący stan prawny może prowadzić do nadmiernej koncentracji wpływu politycznego i instytucjonalnego w rękach wąskiej grupy osób funkcjonujących jednocześnie na różnych szczeblach samorządu. Może to osłabiać społeczną percepcję niezależności organów samorządowych, utrudniać rzeczywistą kontrolę wzajemną pomiędzy różnymi szczeblami administracji oraz budzić uzasadnione wątpliwości co do równości szans uczestników życia publicznego.

Projekt ustawy wprowadza jednolite zapisy zakazujące łączenia funkcji radnych gminnych, powiatowych oraz wojewódzkich z członkostwem w organie wykonawczym jednostek pomocniczych dzielnic m.st. Warszawy. [2] Czy były rozważane rozwiązania alternatywne? ➢ Nie

Cel, który ma być osiągnięty za pomocą przedmiotowego projektu ustawy nie może być zrealizowany za pomocą innych środków niż zaproponowane w projekcie.

II. Wymogi określone w art. 34 ust. 2 pkt 3–5 regulaminu Sejmu [3] Jakie są przewidywane skutki prawne projektowanych rozwiązań?

a) Projekt jest spójny z dotychczasowymi regulacjami.

b) Projekt jest zgodny z Konstytucją RP, w tym z konstytucyjnym standardem ochrony wolności i praw.

c) Projekt nie jest sprzeczny z prawem Unii Europejskiej.

d) Projektowana ustawa weszłaby w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

Nadana na mocy art. 5 ustawy o samorządzie gminnym kompetencja tworzenia jednostek pomocniczych przez gminę powoduje, że burmistrzowie warszawskich dzielnic mogą równocześnie sprawować mandat radnego. Łączenie takiej funkcji z mandatem radnego może prowadzić do nadmiernej kumulacji wpływu politycznego oraz utrwalania przewag instytucjonalnych, które pozostają trudne do osiągnięcia dla innych uczestników życia publicznego. Projekt ustawy wprowadza jednolite zapisy zakazujące łączenia funkcji radnych gminnych, powiatowych oraz wojewódzkich z członkostwem w organie wykonawczym jednostek pomocniczych dzielnic m.st. Warszawy.

[4] Jakie są przewidywane skutki społeczne projektowanych rozwiązań? Projekt wywołuje pozytywne skutki społeczne. Celem proponowanej regulacji jest zapewnienie szczególnej transparentności, a także wysokich standardów etycznych i rękojmi prawidłowego wykonywania zadań publicznych.

Mandat radnego ma charakter publiczny i reprezentuje interesy całej wspólnoty regionalnej. Z kolei członek zarządu dzielnicy (burmistrz) realizuje zadania wykonawcze i reprezentuje interesy konkretnej, wąskiej części jednej gminy (miasta na prawach powiatu). Łączenie roli osoby wykonującej budżet i decyzje administracyjne na szczeblu dzielnicowym z rolą radnego kontrolującego i stanowiącego prawo na szczeblu wojewódzkim, powiatowym czy gminnym prowadzi do zatarcia granic między władzą wykonawczą a uchwałodawczą. Obowiązujący stan prawny może prowadzić do nadmiernej koncentracji wpływu politycznego i instytucjonalnego w rękach wąskiej grupy osób funkcjonujących jednocześnie na różnych szczeblach samorządu. Może to osłabiać społeczną percepcję niezależności organów samorządowych, utrudniać rzeczywistą kontrolę wzajemną pomiędzy różnymi szczeblami administracji oraz budzić uzasadnione wątpliwości co do równości szans uczestników życia publicznego.

Projekt ustawy wprowadza jednolite zapisy zakazujące łączenia funkcji radnych gminnych, powiatowych oraz wojewódzkich z członkostwem w organie wykonawczym jednostek pomocniczych dzielnic m.st. Warszawy.

[5] Jakie są przewidywane skutki gospodarcze projektowanych rozwiązań?

Projekt nie wywołuje skutków gospodarczych. Przyczynia się jedynie do zwiększenia transparentności życia publicznego. Projekt nie ma wpływu na mikroprzedsiębiorców, małych i średnich przedsiębiorców.

[6] Jakie są przewidywane skutki finansowe projektowanych rozwiązań, w szczególności wpływ na sektor finansów publicznych, w tym na budżet państwa i budżety jednostek samorządu terytorialnego?

Projekt ustawy nie wywołuje skutków finansowych dla budżetu państwa oraz budżetów jednostek samorządu terytorialnego.

[7] Wykaz źródeł finansowania, jeśli projekt ustawy pociąga za sobą obciążenie budżetu państwa lub budżetów jednostek samorządu terytorialnego.

Wejście w życie ustawy nie będzie miało wpływu na sektor finansów publicznych, w tym na budżet państwa i budżety jednostek samorządu terytorialnego.

[8] Czy projekt ustawy podlega procedurze notyfikacyjnej? ➢ Nie III. Wymogi określone w art. 34 ust. 2a i 2b regulaminu Sejmu

[9] Czy projekt ustawy zawiera przepisy określające zasady podejmowania, wykonywania lub zakończenia działalności gospodarczej (art. 34 ust. 2a regulaminu Sejmu)? ➢ Nie

[10] Czy wdrożenie projektowanych przepisów spowoduje obciążenia administracyjne mikroprzedsiębiorców, małych i średnich przedsiębiorców (art. 34 ust. 2a regulaminu Sejmu)? ➢ Nie

[11] Czy projekt ustawy zawiera przepisy regulacyjne lub określa wymogi dotyczące świadczenia usług transgranicznych w rozumieniu ustawy z dnia 22 grudnia 2015 r. o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej (art. 34 ust. 2b regulaminu Sejmu)? ➢ Nie