Rządowy projekt ustawy o środkach ograniczających.

What problem is being solved?

Choć unijne środki ograniczające funkcjonują w obiegu prawnym już od wielu lat, w Rzeczypospolitej Polskiej brakowało kompleksowej regulacji, która jasno określałaby system ich implementacji. Dotychczasowe rozwiązania były regulowane częściowo w różnych aktach prawnych, co utrudniało skuteczne wdrażanie sankcji przyjmowanych na forum Unii Europejskiej (dalej: UE) i komplikowało właściwe ich stosowanie przez podmioty do tego zobowiązane, w szczególności przedsiębiorców. Należy zauważyć, że przedsiębiorcy pragnący prowadzić interesy z danym krajem trzecim niejednokrotnie nie mieli możliwości ustalenia właściwego organu, który po spełnieniu przez nich określonych w rozporządzeniach unijnych warunków, wydałby właściwą derogację umożliwiającą wymianę handlową, co również wpływało na ich konkurencyjność wobec innych firm, choćby z UE. Z drugiej strony, organy administracji wskazywały na brak podstaw prawnych do potencjalnych działań w kwestiach sankcyjnych. Należy podkreślić, że w UE obowiązuje obecnie ponad 40 różnych reżimów sankcyjnych, a w Rzeczypospolitej Polskiej przepisy krajowe wdrażały jedynie kilka z nich, pozostawiając znaczącą lukę prawną. Jednocześnie Rzeczpospolita Polska zobowiązana była wdrożyć do 20 maja 2025 r. tzw. dyrektywę penalizacyjną (dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1226 z dnia 24 kwietnia 2024 r. w sprawie określenia przestępstw związanych z naruszeniem unijnych środków ograniczających i sankcji za takie naruszenia oraz zmiany dyrektywy (UE) 2018/1673 Dz. Urz. UE L 2024/1226 z 29.04.2024 – dalej: dyrektywa 2024/1226) określającą środki karne za naruszenie sankcji. Przy wdrażaniu dyrektywy 2024/1226 ustawodawca postanowił kompleksowo uporządkować cały system wdrażania sankcji tak, aby zapewnić zarówno organom administracji, jak i przedsiębiorcom większą przejrzystość regulacji oraz pewność co do sposobu ich stosowania. Ustawa określa w szczególności kompetencje poszczególnych organów administracji oraz sposób współdziałania między nimi, a także ustanawia Zespół do spraw Środków Ograniczających, którego celem będzie zapewnienie właściwej realizacji zobowiązań międzynarodowych Rzeczypospolitej Polskiej, a także dbanie o spójność i koordynację działań w obszarze polityki sankcyjnej. Było to szczególnie istotne z uwagi na dużą liczbę różnych, w tym centralnych, organów administracji zaangażowanych w ich wdrażanie. Kluczowym jest zatem właściwe określenie zadań, koordynacji i form współpracy pomiędzy nimi. Środki ograniczające są jednym z podstawowych narzędzi propagowania celów Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa określonych w art. 21 Traktatu o Unii Europejskiej. Cele te obejmują ochronę wartości UE, utrzymanie międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa oraz umacnianie i wspieranie demokracji, państwa prawnego i praw człowieka. Rzeczpospolita Polska powinna przyjąć mechanizmy, które umożliwią szybszą i bardziej spójną reakcję w sytuacjach wymagających pilnej interwencji lub dostosowania do nowych regulacji unijnych. W przeciwieństwie do przepisów dotyczących nakładania środków ograniczających, które są przyjmowane jednomyślnie i mają zastosowanie w całej UE, ich wdrażanie i egzekwowanie jest zdecentralizowane: organy państw członkowskich odpowiadają za monitorowanie przestrzegania zakazów przez przedsiębiorstwa i obywateli, przyznawanie odstępstw, ustanawianie kar za naruszenia oraz prowadzenie dochodzeń w ich sprawie i ich ściganie. Jednocześnie kompetencja w zakresie Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa, w tym kompetencja do przyjmowania środków ograniczających powierzona UE przez państwa członkowskie w traktatach, nie ma charakteru wyłącznego. Państwa członkowskie zachowują własne kompetencje w tych obszarach. W konsekwencji państwa członkowskie mają prawo przyjmować własne środki ograniczające, niezależne od środków UE. Źródłem kompetencji państw członkowskich w tym zakresie są wyłącznie przepisy prawa krajowego. W wykonywaniu ich równoległych kompetencji w obszarze Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa, UE i państwa członkowskie są związane zasadą lojalnej współpracy. Przyjmując własne środki ograniczające państwa członkowskie powinny zapewnić, aby środki te nie zagrażały urzeczywistnieniu celów, jakim mają służyć środki przyjęte przez UE. Należy przy tym wskazać, że w pkt 25 przyjętej przez Radę UE „Aktualizacji dobrych praktyk UE w zakresie skutecznego wprowadzania w życie środków ograniczających” z dnia 4 maja 2018 r., opracowanej przez Grupę Roboczą Radców ds. Stosunków Zewnętrznych (dokument nr 8519/18)1, jednoznacznie wskazano, że cyt. „Oprócz prawodawstwa przyjętego przez Unię państwa członkowskie w razie potrzeby powinny dysponować dodatkowymi ramami prawnymi, przepisami ustawowymi lub wykonawczymi umożliwiającymi zamrażanie środków finansowych i aktywów finansowych oraz zasobów gospodarczych osób i podmiotów podlegających środkom ograniczającym na szczeblu krajowym, (…), i umożliwiających zakaz udostępniania środków finansowych i zasobów gospodarczych tym podmiotom i osobom lub na ich korzyść, w szczególności przez administracyjne środki zamrażające lub przez zastosowanie sądowych postanowień o zabezpieczeniu, mających te same skutki.”. Dalej w ww. dokumencie wyjaśniono (pkt 26), że cyt. „Środki te powinny umożliwić krajowym organom bezzwłoczne nakazywanie i realizację zamrażania wszelkich środków finansowych i zasobów gospodarczych w ramach jurysdykcji państwa członkowskiego, którego to dotyczy, należących do wyznaczonej osoby lub podmiotu będących ich własnością, kontrolowanych lub posiadanych przez nie oraz mogłyby być również skierowane do osób lub podmiotów pochodzących z Unii Europejskiej i prowadzących tam główną działalność.”. Ponadto w pkt 28 zaleceń wskazano, że cyt. „Ogólnie administracyjne zamrożenie można rozważać przede wszystkim jako akt stanowiący podstawę szerokiego zapobiegania wszelkim sposobom wykorzystania zamrożonych środków finansowych i zasobów gospodarczych oraz wszelkim transakcjom przeprowadzanym przez osobę lub podmiot, wyznaczone przez właściwy organ. Administracyjne zamrożenie należy odróżnić od sądowego zamrożenia, zajmowania i konfiskaty, których nie można nakładać w ramach zastosowania środków ograniczających, lecz jedynie jako krajowy środek egzekwowania.”. Mrożenie środków finansowych, funduszy czy zasobów gospodarczych, bez względu na to, czy dokonywane w oparciu o przepisy prawa krajowego, czy też rozporządzenia UE, w myśl ww. „dobrych praktyk”, ma charakter zapobiegawczy a nie represyjny. Zamrożenie ma bowiem uniemożliwić transfer aktywów w celu zapobieżenia ich wykorzystania. Wprawdzie jego skutkiem może być utrudnienie lub uniemożliwienie prowadzenia działalności gospodarczej, ale skutek ten ma mieć w założeniu efekt czasowy, zaś podmiot objęty tym środkiem nie naraża się na odpowiedzialność finansową, jeżeli nie złamie nałożonego zakazu. Powyższe jest zgodne z opinią Komisji Europejskiej z dnia 19 czerwca 2020 r. (C(2020) 4117 final) w sprawie art. 2 rozporządzenia 269/2014 (odpowiedź na pytanie nr 2.5), w myśl której cyt. „Środki ograniczające nie mają charakteru represyjnego ani konfiskacyjnego, lecz stanowią instrumenty zapobiegawcze. Zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia, który ustanawia odstępstwo od ograniczeń finansowych określonych w art. 2, właściwe, organy krajowe mogą wyrazić zgodę na zwolnienie określonych zamrożonych środków finansowych lub zasobów gospodarczych lub udostępnienie określonych środków finansowych lub zasobów gospodarczych po ustaleniu, że te środki finansowe i zasoby gospodarcze są przeznaczone wyłącznie na pokrycie opłat i należności za usługi polegające na zwykłym przechowywaniu lub utrzymywaniu zamrożonych środków finansowych lub zasobów gospodarczych.”. W efekcie powyższego, na poziomie krajowym ustawodawca zdecydował się wdrożyć kompleksowy system krajowych środków ograniczających, mających subsydiarny charakter względem środków ograniczających UE. System ten stanowi rozwinięcie uregulowań zamieszczonych w ustawie z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego (Dz. U. z 2025 r. poz. 514). Jednocześnie ustawodawca postanowił nie uchylać ww. aktu prawnego. Tzw. „specustawa” przyjęta w związku z rosyjską agresją na Ukrainę zawiera szereg specyficznych uregulowań uzasadnionych wyjątkową sytuacją międzynarodową. Zachowanie dotychczasowych regulacji w kontekście krajowych indywidualnych środków ograniczających stosowanych w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego jest niezbędne z perspektywy szczególnego charakteru dotychczasowej regulacji oraz liczby prowadzonych w oparciu o nią spraw. Podsumowując, ustawa o środkach ograniczających ma stanowić swoistą „konstytucję sankcyjną” zawierającą ramowe uregulowania prawne, do których mogą się odnosić zarówno organy administracji publicznej, jak i podmioty prywatne. Najważniejszymi elementami ustawy są:

http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-8519-2018-INIT/pl/pdf Obecna wersja „Aktualizacja najlepszych praktyk UE w zakresie skutecznego wdrażania środków ograniczających” wydana została w dniu 3 lipca 2024 r. (dokument nr 11623/24). Cytowana treść pkt 25-28 nie uległa zmianie.

1) określenie definicji, rodzaju oraz zakresu przedmiotowego środków ograniczających wdrażanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

2) określenie podziału kompetencji pomiędzy organami krajowymi wdrażającymi środki ograniczające oraz ustanowienie zespołu międzyresortowego w celu lepszej koordynacji ich działań;

3) stworzenie przejrzystego systemu stosowania krajowych środków ograniczających, uzupełniającego system szczególny, obowiązujący na gruncie ustawy:

a) z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz. U. z 2025 r. poz. 644, z późn. zm.),

b) z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego;

4) uregulowanie zasad odpowiedzialności za naruszenie zakazów, ograniczeń i niedopełnienie obowiązków wynikających ze środków ograniczających, w tym wdrożenie do krajowego porządku prawnego dyrektywy 2024/1226 i rozgraniczenie jej stosowania w stosunku do zakresu przedmiotowego i podmiotowego kar administracyjnych.

Recommended solution and expected effect

Projekt ustawy:

1) definiuje używane w ustawie pojęcia, takie jak: środki finansowe i zasoby gospodarcze, zamrożenie środków finansowych, zamrożenie zasobów gospodarczych czy podmiot podlegający;

2) określa organy właściwe w sprawach wykonywania środków ograniczających. Ustawa wyraźnie wskazuje organy właściwe w zakresie konkretnych obszarów sankcyjnych i ich zadania, w szczególności co do stosowania odstępstw. Precyzuje sposób współpracy i wymiany informacji między organami krajowymi, zagranicznymi i międzynarodowymi, a także obowiązki sprawozdawcze. Organy właściwe będą także zobowiązane do przekazywania informacji do Zespołu ds. Środków Ograniczających, w przypadku stwierdzenia możliwości naruszenia zakazów lub ograniczeń, a także będą dokonywały, we współpracy z innymi właściwymi organami, analiz i ocen rozwiązań prawnych oraz będą przedstawiały opinie o potrzebie dokonania zmian przepisów prawa w zakresie dotyczącym środków ograniczających. Ustawa reguluje także kwestię związaną z wypracowaniem jednolitego katalogu i sprecyzowaniem mechanizmu udzielania odstępstw od zakazów i ograniczeń określonych w rozporządzeniach sankcyjnych. Dotychczas organy właściwe, zgodnie z treścią przepisów rozporządzenia, były wskazywane w wykazie stanowiącym aneks do rozporządzenia jako odnośnik do właściwych stron internetowych. W praktyce przedsiębiorcy i osoby fizyczne miały trudność z identyfikacją właściwego organu. Ustawa precyzuje tę kwestię. Jednocześnie kryteria stosowania odstępstw od środków ograniczających są określone, co do zasady, w samych rozporządzeniach UE. Najczęściej spotykanymi odstępstwami od zakazów są te związane z działalnością humanitarną, zaspokajaniem podstawowych potrzeb osób fizycznych (opłaty za żywność, najem, leki), opłat za świadczenie usług prawnych czy należnych opłat za przechowywanie zamrożonych środków. Często występującym kryterium jest również odstępstwo na świadczenie usług użyteczności publicznej czy związane z kontynuowaniem wykonania umowy przez podmiot, który dopiero po jej zawarciu został objęty środkami ograniczającymi. W celu uzyskania odstępstwa podmiot wnioskujący zobowiązany będzie zwrócić się do właściwego organu wskazanego w ustawie, który w oparciu o przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. − Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691) wyda decyzję w sprawie zastosowania odstępstwa w oparciu o ściśle określone przesłanki z rozporządzeń unijnych. Przesłanki odstępstw od środków ograniczających o charakterze unijnym będą stosowane analogicznie do krajowych środków ograniczających.

3) tworzy Zespół ds. Środków Ograniczających działający przy ministrze właściwym do spraw zagranicznych, którego zadaniem jest zapewnienie właściwej realizacji zobowiązań międzynarodowych wynikających z wdrażania środków ograniczających UE;

4) wdraża dyrektywę 2024/1226, której głównym celem jest zapewnienie skutecznych, odstraszających i proporcjonalnych rodzajów i poziomów kar za przestępstwa polegające na naruszeniu środków ograniczających UE. Jednolite definicje przestępstw wśród państw członkowskich UE dotyczące naruszeń środków ograniczających (UE) umożliwią także skuteczniejsze prowadzenie transgranicznych postępowań przygotowawczych, a także wnoszenie i popieranie oskarżeń w tego typu sprawach. Prawidłowa implementacja umożliwi również ograniczenie zjawiska „forum shoppingu” wśród sprawców tego typu przestępstw;

5) wprowadza przepisy karne sankcjonujące naruszenie zakazu lub obowiązku stanowiącego środek ograniczający. Mają one w sposób skuteczny i proporcjonalny zagwarantować skuteczne stosowanie zarówno środków ograniczających Unii Europejskiej, jak i krajowych środków ograniczających oraz sankcjonować obchodzenie środków ograniczających. Stanowią one implementację motywów 3–4, 14–15, 21–22 oraz art. 3–5 i 8–9 dyrektywy 2024/1226, przy czym dyrektywy unijne stanowią instrument minimalnej harmonizacji, dlatego państwa członkowskie zawsze mogą określić surowsze sankcje za konkretne przestępstwa. Przepisy karne, zgodnie z obowiązującym w Rzeczypospolitej Polskiej systemem prawnym, będą stosowane wobec osób fizycznych, które przez swoją działalność wypełnią znamiona czynów zabronionych określonych w projektowanych przepisach. W przypadku zaś podmiotów niebędących osobami fizycznymi odpowiedzialność za ich zastosowanie będą miały obowiązujące już normy prawa wynikające z ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary (Dz. U. 2024 r. poz. 1822, z późn. zm.). Do nowych przepisów karnych należy typ przestępstwa polegający na:

a) udostępnieniu środków finansowych lub zasobów gospodarczych podmiotowi podlegającemu lub na jego rzecz, zagrożony karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8, a w przypadku mienia znacznej wartości od roku do lat 10. Jest to implementacja art. 3 par. 1 lit. a dyrektywy 2024/1226,

b) niedokonaniu zamrożenia środków finansowych lub zasobów gospodarczych będących własnością, pozostających w posiadaniu, w faktycznym władaniu lub pod kontrolą bezpośrednio lub pośrednio podmiotu podlegającego, zagrożony karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8, a w przypadku mienia znacznej wartości od roku do lat 10. Jest to implementacja art. 3 par. 1 lit. b dyrektywy 2024/1226,

c) umożliwieniu wjazdu na terytorium państwa członkowskiego lub tranzytu przez to terytorium, z naruszeniem zakazu stanowiącego środek ograniczający, zagrożony karą od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności. Jest to implementacja art. 3 par. 1 lit. c dyrektywy 2024/1226,

d) zawieraniu umowy lub realizacji transakcji z państwem trzecim, organem państwa trzeciego albo podmiotem będącym własnością lub kontrolowanym bezpośrednio lub pośrednio przez państwo trzecie lub jego organ, zagrożony karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat, a w przypadku mienia znacznej wartości od roku do lat 10. Jest to implementacja art. 3 par. 1 lit. d dyrektywy 2024/1226,

e) obrocie, przywozie, wywozie, sprzedaży, nabyciu, zbyciu, przekazaniu, tranzycie, transporcie towaru albo świadczeniu usług pośrednictwa, pomocy technicznej lub innych usług związanych z tym towarem wbrew zakazowi lub ograniczeniu stanowiącemu środek ograniczający związanemu z określonym towarem, zagrożony karą od roku do 10 lat pozbawienia wolności. W przypadku mienia znacznej wartości lub naruszenia zakazu lub ograniczenia stanowiącego środek ograniczający związany z towarem wymienionym we wspólnym wykazie uzbrojenia Unii Europejskiej lub produktami podwójnego zastosowania wymienionymi w załączniku I lub IV do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/821 z dnia 20 maja 2021 r. ustanawiającego unijny system kontroli wywozu, pośrednictwa, pomocy technicznej, tranzytu i transferu produktów podwójnego zastosowania (Dz. Urz. UE L 206 z 11.06.2021, str. 1, z późn. zm.), zagrożenie karą wyniesie od 2 do 12 lat, a w wypadku mniejszej wagi lub działania nieumyślnego od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności. Sąd będzie mógł orzec przepadek towaru stanowiącego przedmiot czynu zabronionego, nawet jeśli nie stanowi własności sprawcy. Jest to implementacja art. 3 par. 1 lit. e dyrektywy 2024/1226,

f) prowadzeniu działalności finansowej lub świadczeniu usług finansowych lub usług innych niż finansowe lub wykonywaniu bez zezwolenia lub z naruszeniem jego warunków określonej działalności, wbrew zakazowi lub ograniczeniu stanowiącemu środek ograniczający, zagrożony karą pozbawienia wolności od 3miesięcy do 5 lat, a w przypadku gdy sprawca czynu osiąga znaczną korzyść majątkową, od 6 miesięcy do lat 8. Jest to implementacja art. 3 par. 1 lit. f, g oraz i dyrektywy 2024/1226,

g) przekazywaniu osobie trzeciej albo zbywaniu środków finansowych lub zasobów gospodarczych, które mają podlegać zamrożeniu zgodnie ze środkiem ograniczającym, które stanowią własność, pozostają w posiadaniu, w faktycznym władaniu lub pod kontrolą podmiotu podlegającego, a także przekazywaniu nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd informacji, co do prawa własności lub osoby beneficjenta rzeczywistego środków finansowych lub zasobów gospodarczych, które mają zostać zamrożone zgodnie ze środkiem ograniczającym, zagrożony karą od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności. Niedopełnienie obowiązku polegającego na zawiadamianiu właściwego organu o środkach finansowych lub zasobach gospodarczych będących własnością, pozostających w posiadaniu, w faktycznym władaniu lub pod kontrolą podmiotu podlegającego oraz w przypadku, gdy informacje te zostały uzyskane w związku z wykonywaną pracą lub działalnością gospodarczą, będzie zagrożone karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Jest to implementacja art. 3 par. 1 lit. h dyrektywy 2024/1226. Projektowane przepisy, jako skuteczne, proporcjonalne i odstraszające sankcje karne, mają zagwarantować efektywne stosowanie środków ograniczających, zarówno unijnych, jak i krajowych oraz sankcjonować obchodzenie środków ograniczających. Z powyższych powodów projekt wprowadza nowe typy przestępstw, sankcjonujących naruszenie zakazu lub obowiązku stanowiącego środek ograniczający, w tym będące odpowiednikiem naruszeń wymienionych w art. 3 dyrektywy. Projekt ustala również właściwość rzeczową w pierwszej instancji sądu okręgowego jako właściwego do orzekania w przedmiocie projektowanych czynów zabronionych, gdyż przedmiotowe sprawy będą wymagać również dobrej znajomości legalnych instrumentów unijnych, w tym treści bezpośrednio stosowanych rozporządzeń unijnych dotyczących unijnych środków ograniczających. Do projektowanych przestępstw będą miały zastosowanie regulacje ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2025 r. poz. 383, z późn. zm.). Zgodnie bowiem z treścią art. 16 k.k. przepisy części ogólnej tego kodeksu stosuje się do innych ustaw przewidujących odpowiedzialność karną, chyba że ustawy te wyraźnie wyłączają ich zastosowanie. Ustawa reguluje stosowanie w Rzeczypospolitej Polskiej krajowych środków ograniczających, jak również prowadzenie listy osób i podmiotów, wobec których stosuje się krajowe środki ograniczające, zwanej dalej „listą”, zasady i tryb wydawania decyzji w sprawach wpisu na listę i wykreślenia z niej. Proponuje się, aby decyzję w sprawie wpisu na listę wydawał minister właściwy do spraw wewnętrznych względem:

1) państwa niebędącego państwem członkowskim UE, państwem członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stroną umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym oraz Konfederacją Szwajcarską;

2) osoby lub podmiotu:

a) dysponującego środkami finansowymi lub zasobami gospodarczymi, bezpośrednio lub pośrednio wspierających państwa objęte środkami ograniczającymi UE lub poważne naruszenia praw człowieka lub represje wobec społeczeństwa obywatelskiego i opozycji demokratycznej lub których działalność stanowi inne poważne zagrożenie dla demokracji lub praworządności w tych państwach,

b) bezpośrednio lub pośrednio związanego z wyżej wymienionymi osobami lub podmiotami, w szczególności ze względu na powiązania o charakterze osobistym, organizacyjnym, gospodarczym lub finansowym,

c) wobec których istnieje prawdopodobieństwo wykorzystania przez nie środków finansowych lub zasobów gospodarczych,

d) bezpośrednio lub pośrednio wspierających obcą ingerencję i manipulację w środowisku informacyjnym wymierzoną w bezpieczeństwo narodowe. Proponowane rozwiązanie wskazuje na subsydiarny charakter krajowych środków ograniczających względem środków ograniczających UE. Proponuje się, aby krajowe środki ograniczające były stosowane wobec osób lub podmiotów wpisanych na listę prowadzoną przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych. Będą one obejmowały:

1) środki wobec osób i podmiotów w postaci:

a) zamrożenia środków finansowych lub zasobów gospodarczych będących ich własnością, pozostających w ich posiadaniu, w faktycznym władaniu lub pod ich kontrolą,

b) nieudostępniania środków finansowych lub zasobów gospodarczych,

c) wpisu do wykazu cudzoziemców, o którym mowa w art. 434 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2025 r. poz. 1079, z późn. zm.), ich pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jako niepożądanego,

d) wykluczenie z:

• postępowania o udzielenie zamówienia publicznego lub konkursu prowadzonego na podstawie ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 793),

• postępowania zmierzającego do udzielenia zamówienia publicznego o wartości mniejszej niż kwoty określone w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych,

• postępowania zmierzającego do udzielenia zamówienia publicznego prowadzonego z wyłączeniem stosowania ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych.

Krajowe środki ograniczające są koniecznym instrumentem wzmacniającym bezpieczeństwo narodowe. Uzupełniają one unijne środki ograniczające i odpowiadają również na pewne wyzwania polityczne związane z faktem, że sankcje UE są przyjmowane i przedłużane jednomyślnie. Uwzględniają one również uwarunkowania lokalne i pozwalają m.in. zapobiegać obchodzeniu sankcji unijnych poprzez powiązane siatki podmiotów.

Należy podkreślić, że ustawa w art. 6 ust. 1 nie wprowadza nowych kategorii środków ograniczających – pozostają nimi m.in. zamrożenie środków finansowych lub zasobów gospodarczych, nieudostępnianie tych środków, wpis do wykazu cudzoziemców, których pobyt na terytorium jest niepożądany czy określone zakazy związane z postępowaniem z zakresu zamówień publicznych. Są to środki analogiczne do obowiązujących już rozwiązań w ustawie z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego. Należy jednak podkreślić, że w projektowanej regulacji, odwołania do rozporządzeń UE zastąpiono jasnym określeniem zakresu przedmiotowego środka ograniczającego, co pozwoli na lepsze zrozumienie mechanizmu przez adresatów norm prawnych.

Ustawa wprowadza natomiast nową przesłankę stanowiącą kryterium wpisu na listę prowadzoną przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych tj. przesłankę FIMI. Na podstawie tej przesłanki możliwe będzie objęcie podmiotu lub osoby fizycznej krajowymi środkami ograniczającymi. Przesłanka ta mówi o działalności bezpośrednio lub pośrednio wspierającej obcą ingerencję i manipulację w środowisku informacyjnym wymierzoną w bezpieczeństwo narodowe. Ze względu na charakter projektowanej przesłanki tj. wspieranie działalności dezinformacyjnej/FIMI wymierzonej przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej, jej wpływ na funkcjonowanie przedsiębiorców oceniamy jako bardzo ograniczony. Należy wskazać, że taka podstawa do obejmowania środkami ograniczającymi funkcjonuje już także bezpośrednio na podstawie właściwych rozporządzeń UE.

2) środki o charakterze gospodarczym:

Projekt przewiduje także w art. 5 wprowadzenie zakazu lub ograniczenia współpracy gospodarczej z określonym państwem w zakresie m.in. obrotu towarami, działalności inwestycyjnej, świadczenia usług czy tranzytu towarów. Takie ograniczenia będą ustanawiane w drodze rozporządzenia Rady Ministrów na okres 24 miesięcy z możliwością ich przedłużenia. Należy podkreślić, że środek ten ma charakter absolutnie wyjątkowy, mający na celu ochronę bezpieczeństwa narodowego. Także w tym wypadku należy podkreślić, że nie jest to całkowicie nowe rozwiązanie. Inspirowane było m.in. rozwiązaniem w ustawie z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, a także dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 1582, z późn. zm.) (przedmiotowy projekt uchyla art. 6b wskazanej ustawy). Procedura dokonywania wpisu na listę oparta zostanie na rozwiązaniach przyjętych w obecnie funkcjonującej ustawie z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspierania agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego. Na wzór tej ustawy wprowadzone zostaną również rozwiązania dotyczące tymczasowego zarządu przymusowego oraz zapewnienia wsparcia pracownikom świadczącym pracę na rzecz podmiotów objętych środkami ograniczającymi (osłona pracownicza). W kontekście krajowych środków ograniczających nowa regulacja pozostanie bez uszczerbku dla stosowania ustawy z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspierania agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego. Zachowanie dotychczasowych regulacji w kontekście krajowych indywidualnych środków ograniczających stosowanych w zakresie przeciwdziałania wspierania agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego jest niezbędne z perspektywy szczególnego charakteru dotychczasowej regulacji oraz liczby prowadzonych w oparciu o nią spraw. Kontrolę przestrzegania środków ograniczających w ramach sprawowanego nadzoru lub kontroli, sprawują na zasadach określonych w przepisach odrębnych:

1) naczelnik urzędu celno-skarbowego – w ramach kontroli celno-skarbowej, o której mowa w ustawie z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1131, z późn. zm.);

2) Generalny Inspektor Informacji Finansowej – w odniesieniu do instytucji obowiązanych, o których mowa w ustawie z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu;

3) Komisja Nadzoru Finansowego – w odniesieniu do podmiotów przez nią nadzorowanych, które są instytucjami obowiązanymi w rozumieniu ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu;

4) Inspekcja Transportu Drogowego – w ramach kontroli, o której mowa w ustawie z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2025 r. poz. 1490, z późn. zm.).

Projekt ustawy przewiduje, że nie będzie się ona stosowała do:

1) szczególnych środków ograniczających, o których mowa w ustawie z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, z wyjątkiem wskazanych enumeratywnie przepisów;

2) spraw związanych z osobami i podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego, z wyjątkiem wskazanych enumeratywnie przepisów.

The government's text, extracted automatically from the print; the official print is binding.

Projekt podlegał prekonsultacjom międzyministerialnym w formie cyklicznych spotkań roboczego komitetu redakcyjnego złożonego z ekspertów Ministerstwa Spraw Zagranicznych (dalej: MSZ), Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: MSWiA), Krajowej Administracji Skarbowej (dalej: KAS), Ministerstwa Finansów, Ministerstwa Rozwoju i Technologii, Generalnego Inspektora Informacji Finansowej (dalej: GIIF), Komisji Nadzoru Finansowego (dalej: KNF), Ministerstwa Sprawiedliwości (dalej: MS). Szereg kwestii zostało uzgodnionych. Zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa (Dz. U. z 2026 r. poz. 936) oraz § 52 ust. 1 uchwały nr 190 Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r. – Regulamin pracy Rady Ministrów (M.P. z 2026 r. poz. 404), projekt ustawy został udostępniony w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej Rządowego Centrum Legislacji w serwisie Rządowy Proces Legislacyjny. Projekt został przekazany do zaopiniowania, z terminem przedstawienia opinii w terminie 30 dni, w trybie art. 16 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o organizacjach pracodawców (Dz. U. z 2025 r. poz. 423) do następujących podmiotów:

1) Związku Pracodawców Business Centre Club;

2) Pracodawców Rzeczypospolitej Polskiej;

3) Konfederacji „Lewiatan”;

4) Związku Przedsiębiorców i Pracodawców;

5) Związku Rzemiosła Polskiego;

6) Polskiego Towarzystwa Gospodarczego;

7) Federacji Przedsiębiorców Polskich. Projekt został przekazany do zaopiniowania przez związki zawodowe, z terminem przedstawienia opinii w terminie 30 dni, w trybie art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. z 2026 r. poz. 549):

1) Ogólnopolskiemu Porozumieniu Związków Zawodowych;

2) Forum Związków Zawodowych;

3) NSZZ „Solidarność”. Projekt został przekazany do zaopiniowania, z terminem przedstawienia opinii w terminie 30 dni, w trybie art. 5 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego (Dz. U. z 2026 r. poz. 836). Projekt został przekazany do zaopiniowania również Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. Projekt ustawy został poddany konsultacjom publicznym zgodnie z uchwałą nr 190 Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r. – Regulamin pracy Rady Ministrów. Jednocześnie z przekazaniem do uzgodnień międzyresortowych, projekt został zamieszczony w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej Rządowego Centrum Legislacji, w serwisie Rządowy Proces Legislacyjny. Wyniki konsultacji publicznych i opiniowania zostały omówione w raporcie z konsultacji.

From the Regulatory Impact Assessment, the part on the scope, length and results of consultations. The full comments and the government's replies are in the consultation report, usually attached to the print.