Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym oraz niektórych innych ustaw.

Warszawa, 19 marca 2025 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja

Pan Szymon Hołownia Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej

Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i na podstawie art. 32 ust. 2 regulaminu Sejmu niżej podpisani posłowie wnoszą projekt ustawy:

- o zmianie ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym oraz niektórych innych ustaw. Do reprezentowania wnioskodawców w pracach nad projektem ustawy upoważniamy pana posła Pawła Śliza.

(-) Izabela Bodnar; (-) Agnieszka Buczyńska; (-) Elżbieta Burkiewicz; (-) Żaneta Cwalina-Śliwowska; (-) Sławomir Ćwik; (-) Piotr Górnikiewicz; (-) Michał Gramatyka; (-) Rafał Komarewicz; (-) Aleksandra Leo; (-) Adam Luboński; (-) Joanna Mucha; (-) Barbara Okuła; (-) Łukasz Osmalak; (-) Ryszard Petru; (-) Norbert Pietrykowski; (-) Bartosz Romowicz; (-) Ewa Schädler; (-) Marcin Skonieczka; (-) Piotr Paweł Strach; (-) Mirosław Suchoń; (-) Paweł Śliz; (-) Wioleta Tomczak; (-) Kamil Wnuk. Projekt U S T AWA

z dnia …

o zmianie ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym oraz niektórych innych ustaw1)

Art. 1. W ustawie z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 125, 834, 1823, 1897 i 1940) wprowadza się następujące zmiany:

1) w art. 2 po pkt 6a dodaje się pkt 6b w brzmieniu:

„6b) członku niezależnym – należy przez to rozumieć członka rady nadzorczej w spółce, w której podmiot uprawniony do wykonywania praw z akcji należących do Skarbu Państwa lub państwowa osoba prawna bezpośrednio lub pośrednio ma prawo do powoływania co najmniej 70% składu rady nadzorczej, który spełnia wymogi określone w art. 19 ust. 1–3 i art. 19ba ust 2, powołanego po przeprowadzeniu otwartego konkursu, o którym mowa w art. 19bb ust. 1;”;

2) w art. 19:

a) w ust. 1:

– w pkt 1:

– – lit. c otrzymuje brzmienie:

„c) ukończyła studia podyplomowe Master of Business Administration (MBA) certyfikowane przez instytucje ujęte w wykazie prowadzonym przez ministra właściwego do spraw aktywów państwowych,”,

– – lit. i otrzymuje brzmienie:

„i) posiada potwierdzenie złożenia egzaminu przed komisją powołaną przez ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i niektórych uprawnieniach pracowników;”,

– po pkt 1 dodaje się pkt 1a i 1b w brzmieniu;

) 1 Niniejszą ustawą zmienia się ustawy: ustawę z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych i ustawę z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy.

„1a) posiada co najmniej 3-letnie doświadczenie na stanowiskach kierowniczych lub samodzielnych albo wynikające z prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek;

1b) nie została skazana prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe;”,

– pkt 3 i 4 otrzymują brzmienie:

„3) nie posiada akcji w spółce ani spółkach zależnych;

4) nie pozostaje ze spółką zależną, o której mowa w pkt 3, w stosunku pracy ani nie świadczy pracy lub usług na jej rzecz na podstawie innego stosunku prawnego;”,

b) w ust. 2 po wyrazach „w ust. 1 pkt 1” dodaje się wyrazy „i 1a”;

3) po art. 19b dodaje się art. 19ba w brzmieniu:

„Art. 19ba. 1. W spółkach, w których podmiot uprawniony do wykonywania praw z akcji należących do Skarbu Państwa lub państwowa osoba prawna bezpośrednio lub pośrednio ma prawo do powoływania co najmniej 70% składu rady nadzorczej, każdy członek powoływany do rady nadzorczej przez podmiot lub podmioty uprawnione do wykonywania praw z akcji należących do Skarbu Państwa lub państwową osobę prawną ponad 70% składu musi być członkiem niezależnym. W przypadku gdy liczba członków ustalona jako 70% składu rady nadzorczej nie stanowi liczby całkowitej, liczbę tę zaokrągla się w górę, a liczbę członków niezależnych ustala się ponad liczbę tak ustaloną.

2. Członkiem niezależnym może być osoba, która spełnia wymogi określone w art. 19 ust. 1 oraz w okresie 2 lat przed dniem powołania do rady nadzorczej oraz po powołaniu łącznie spełnia następujące warunki:

1) nie należy do partii politycznej;

2) nie sprawuje mandatu posła, senatora, posła do Parlamentu Europejskiego lub radnego;

3) nie pełni funkcji wymienionej w art. 1 lub art. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne (Dz. U. z 2023 r. poz. 1090 oraz z 2024 r. poz. 184);

4) nie jest zatrudniona przez partię polityczną na podstawie umowy o pracę lub nie świadczy pracy lub usługi na podstawie umowy zlecenia lub innej umowy o podobnym charakterze;

5) nie pełni funkcji społecznego współpracownika albo nie jest zatrudniona w biurze poselskim, senatorskim, poselsko-senatorskim lub biurze posła do Parlamentu Europejskiego na podstawie umowy o pracę lub nie świadczy pracy na podstawie umowy zlecenia lub innej umowy o podobnym charakterze.

Art. 19bb. 1. Wybór kandydatów na członków niezależnych odbywa się w drodze otwartego konkursu przeprowadzanego przez podmiot uprawniony do powołania członka niezależnego. Jeden konkurs może dotyczyć kandydatów na więcej niż jednego członka niezależnego.

2. Celem konkursu jest sprawdzenie i ocena kwalifikacji kandydatów oraz wyłonienie najlepszego kandydata na członka niezależnego.

3. Szczegółowe zasady przeprowadzenia konkursu na kandydatów na członków niezależnych, w tym sprawdzenia i oceny kwalifikacji kandydatów oraz dokumentowania przebiegu konkursu określa statut spółki lub uchwała walnego zgromadzenia spółki.

4. Informacja o konkursie zamieszczana jest na stronie internetowej spółki i w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, z tym że termin zgłaszania się kandydatów do konkursu nie może być krótszy niż 14 dni od dnia opublikowania ogłoszenia w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. W przypadku konkursu przeprowadzanego w związku z wygaśnięciem mandatu członka niezależnego przed upływem kadencji, termin ten może ulec skróceniu do 7 dni.

5. Podmiot uprawniony do powołania członka organu nadzorczego, w terminie 7 dni od dnia zakończenia konkursu informuje jego uczestników o wynikach oraz przedstawia Radzie do spraw spółek z udziałem Skarbu Państwa i państwowych osób prawnych, zwanej dalej „Radą”, wyniki konkursu i dokumentację jego przebiegu niezbędną do oceny prawidłowości przebiegu procesu wyboru kandydatów, z tym że listę zakwalifikowanych w konkursie kandydatów przedstawia się w kolejności zaczynając od osób, które najlepiej spełniły warunki konkursu.

6. Wraz z listą zakwalifikowanych kandydatów przekazuje się wnioski o wydanie opinii, o której mowa w art. 24 pkt 1d. Do wniosków, o których mowa w zdaniu pierwszym stosuje się odpowiednio przepisy art. 25 ust. 2, ust. 3 pkt 1–3 i pkt 4 lit. b i c, ust. 4–6, 8 i 10 i dołącza się do nich oświadczenie kandydata o braku okoliczności wymienionych w art. 19 ust. 1 pkt 2–5 oraz 19ba ust. 2.

7. Rada sprawdza, w terminie 14 dni od dnia otrzymania wyników konkursu i dokumentacji jego przebiegu oraz wniosków o wydanie opinii, czy przebieg konkursu był zgodny z przepisami ustawy oraz szczegółowymi zasadami przeprowadzania konkursu oraz wydaje opinię o kandydatach.

8. W terminie 7 dni od przekazania informacji o wyniku konkursu, jego uczestnik może złożyć do Rady wniosek o unieważnienie konkursu wskazując na jego niezgodność z przepisami ustawy lub szczegółowymi zasadami przeprowadzania konkursu. Rada rozpatruje wniosek w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania.

9. W przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów ustawy lub szczegółowych zasad przeprowadzania konkursu, które miało wpływ na wynik konkursu, Rada unieważnia konkurs.

10. Jeżeli Rada nie stwierdzi istnienia przesłanek do unieważnienia konkursu, opiniuje pozytywnie albo negatywnie kandydatów zakwalifikowanych w konkursie do osób, spośród których ma być powołany członek niezależny, z tym że, jeżeli w konkursie zostało zakwalifikowanych nie więcej niż 5 kandydatów, to Rada opiniuje wszystkich, a jeżeli w konkursie zostało zakwalifikowanych więcej niż 5 kandydatów, to Rada opiniuje pozytywnie nie więcej niż 5, zachowując kolejność ustaloną zgodnie z ust. 5. Niezajęcie stanowiska przez Radę w terminie określonym w ust. 7 jest równoznaczne z opinią pozytywną dla wszystkich kandydatów.

11. Podmiot uprawniony do powołania członka niezależnego powołuje jednego lub więcej członków niezależnych spośród kandydatów z pozytywną opinią Rady, nie później niż w ciągu 14 dni od dnia otrzymania informacji o opinii Rady.

12. Imię, nazwisko i miejscowość zamieszkania osoby lub osób, które zostały powołane na członka niezależnego albo informacja o unieważnieniu konkursu jest publikowana na stronie internetowej spółki i w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w terminie 7 dni od dnia powołania członka niezależnego albo unieważnienia konkursu.

Art. 19bc. W przypadku gdy członek niezależny nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 19 ust. 1–3 lub art. 19ba ust. 2, podmiot uprawniony do wykonywania praw z akcji należących do Skarbu Państwa lub państwowa osoba prawna niezwłocznie podejmuje działania mające na celu jego odwołanie.

Art. 19bd. Członek organu nadzorczego niebędący członkiem niezależnym, który zaprzestał spełniać jeden z wymogów określonych w art. 19 ust. 1–3 i 5 oraz członek niezależny, który zaprzestał spełniać jeden z wymogów określonych w art. 19 ust. 1–3 lub art. 19ba ust. 2, informuje o tym podmiot, który powołał go na członka organu nadzorczego, nie później niż w ciągu 14 dni od dnia zaprzestania spełniania wymogu.”;

4) w art. 22 w pkt 2 w lit. e kropkę na końcu zastępuje się przecinkiem i dodaje się lit f w brzmieniu:

„f) została skazana prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe.”;

5) tytuł rozdziału 4 otrzymuje brzmienie: „Rada”;

6) w art. 24:

a) wprowadzenie do wyliczenia otrzymuje brzmienie; „Do zadań Rady należy wydawanie opinii dotyczących:”,

b) po pkt 1c dodaje się pkt 1d w brzmieniu:

„1d) kandydatów na członków niezależnych;”;

7) w art. 25 w ust. 1 po pkt 5 dodaje się pkt 5a w brzmieniu:

„5a) podmiotu uprawnionego do powołania członka niezależnego;”;

8) po rozdziale 8 dodaje się rozdział 8a w brzmieniu: „Rozdział 8a

Rejestr wynagrodzeń członków organów nadzorczych oraz zarządzających spółek z udziałem Skarbu Państwa lub państwowych osób prawnych

Art. 44a. 1. Spółka z udziałem Skarbu Państwa lub państwowej osoby prawnej przygotowuje informację o wynagrodzeniach członków organów nadzorczych oraz zarządzających, zwane dalej „informacją o wynagrodzeniach”.

2. Informacja o wynagrodzeniach zawiera imiona i nazwiska, numery PESEL osób będących członkami organu nadzorczego i zarządzającego oraz informacje o stanowiskach zajmowanych przez te osoby i kwotach wypłacanego im wynagrodzenia, z uwzględnieniem wszelkich tytułów prawnych do wypłat tych wynagrodzeń.

3. Informacja o wynagrodzeniach udostępniana jest w rejestrze wynagrodzeń członków organów nadzorczych oraz zarządzających spółek z udziałem Skarbu Państwa lub państwowych osób prawnych będącym rejestrem publicznym w rozumieniu art. 3 pkt 5 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. z 2024 r. poz. 1557 i 1717), zwanym dalej „rejestrem”.

4. Informację o wynagrodzeniach wprowadza do rejestru osoba uprawniona do reprezentowania spółki lub osoba przez nią upoważniona.

5. Informację o wynagrodzeniach aktualizuje się, nie później niż w ciągu miesiąca od wypłaty wynagrodzenia, o którym mowa w ust. 2.

6. Informacje o wynagrodzeniach zawarte w rejestrze są jawne, z wyłączeniem informacji o numerze PESEL

7. Informacja o wynagrodzeniach, jest dostępna w rejestrze przez okres 5 lat od dnia jej wprowadzenia lub aktualizacji.

Art. 44b. 1. Rejestr prowadzi minister właściwy do spraw aktywów państwowych.

2. Minister właściwy do spraw aktywów państwowych, po zasięgnięciu opinii ministra właściwego do spraw informatyzacji, określi, w drodze rozporządzenia, sposób prowadzenia rejestru, wprowadzania informacji o wynagrodzeniach i ich zmianie oraz sposób dostępu do niego, mając na uwadze konieczność zapewnienia przejrzystości informacji zamieszczanych w rejestrze, łatwość wyszukiwania informacji w tym rejestrze przez użytkowników oraz łatwość wprowadzania lub aktualizowania zawartych w nim informacji .”;

9) tytuł rozdziału 9 otrzymuje brzmienie:

„Przepisy karne”;

10) w art. 45:

a) w ust. 1 wyrazy „pkt 1a i 1b” zastępuje się wyrazami „pkt 1a, 1b i 1d”,

b) uchyla się ust. 3;

11) po art. 45 dodaje się art. 45a i art. 45b w brzmieniu:

„Art. 45a. Kto nie wykonuje lub nie dopuszcza do wykonania obowiązku wprowadzania do rejestru informacji o wynagrodzeniach albo jej aktualizacji, albo podaje w niej nieprawdziwe dane

– podlega karze grzywny.

Art. 45b. Postępowanie w sprawach, o których mowa w art. 45 i art. 45a, toczy się na podstawie ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2022 r. poz. 1124 oraz z 2023 r. poz. 1963).”.

Art. 2. W ustawie z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1215) wprowadza się następujące zmiany:

1) w art. 25:

a) po ust. 1 dodaje się ust. 1a w brzmieniu: „1a. Osoba wchodząca w skład organu nadzorczego lub zarządzającego spółki, o której mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 125, 834, 1823, 1897 i 1940 oraz z 2025 r. poz. ...), z udziałem Skarbu Państwa lub państwowej osoby prawnej, nie może dokonywać wpłat na rzecz partii politycznej, ani wpłat na Fundusz Wyborczy partii politycznej.”,

b) ust. 4a otrzymuje brzmienie: „4a. Przepisy ust. 1, 1a i 4 stosuje się odpowiednio do wartości niepieniężnych.”;

2) w art. 38a w ust. 1 w pkt 2 w lit. a wprowadzenie do wyliczenia otrzymuje brzmienie: „pozyskane, przyjęte lub gromadzone z naruszeniem art. 24 ust. 8 i art. 25 ust. 1, 1a i 4a środki finansowe lub wartości niepieniężne nie przekraczają:”;

3) w art. 49g dodaje się pkt 4 w brzmieniu:

„4) dokonuje wpłat na rzecz partii politycznej albo wpłat na Fundusz Wyborczy partii politycznej z naruszeniem art. 25 ust. 1a”.

Art. 3. W ustawie z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2408 oraz z 2024 r. poz. 721, 1572 i 1907) wprowadza się następujące zmiany:

1) w art. 132 po § 4 dodaje się § 4a w brzmieniu:

„§ 4a. Osoba wchodząca w skład organu nadzorczego lub zarządzającego spółki, o której mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 125, 834, 1823, 1897 i 1940 oraz z 2025 r. poz. ...), z udziałem Skarbu Państwa lub państwowej osoby prawnej, nie może dokonywać wpłat na rzecz komitetu wyborczego.”;

2) w art. 134 po § 4 dodaje się § 4a w brzmieniu:

„§ 4a. W przypadku dokonania wpłaty z naruszeniem art. 132 § 4a, wpłacona kwota podlega przepadkowi na rzecz Skarbu Państwa na zasadach określonych w art. 149.”;

3) po art. 505a dodaje się art. 505b w brzmieniu:

„Art. 505b. Kto, będąc osobą wchodzącą w skład organu nadzorczego lub zarządzającego spółki z udziałem Skarbu Państwa lub państwowej osoby prawnej, dokonuje wpłat na rzecz komitetu wyborczego z naruszeniem art. 132 § 4a,

– podlega karze grzywny.”;

4) w art. 516 wyrazy „art. 505, art. 505a” zastępuje się wyrazami „art. 505–505b”.

Art. 4. W przypadku gdy członek organu nadzorczego spółki wskazany przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, przez organ administracji rządowej lub państwową osobę prawną nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 19 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, organ administracji rządowej lub państwowa osoba prawna podejmują działania mające na celu jego odwołanie w terminie nie dłuższym niż 3 miesiące od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.

Art. 5. W terminie 3 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy podmioty uprawnione do wykonywania praw z akcji należących do Skarbu Państwa lub państwowych osób prawnych podejmują działania zmierzające do dostosowania liczby członków niezależnych do wymogu określonego w art. 19ba ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1.

Art. 6. Do wydania opinii o kandydatach, o których mowa w art. 24 pkt 1–1c ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, w sprawie wniosków złożonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że Rada do spraw spółek z udziałem Skarbu Państwa i państwowych osób prawnych wzywa podmiot, który złożył wniosek, do jego uzupełnienia zgodnie z wymogami ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, w terminie 30 dni od dnia doręczenia, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia.

Art. 7. Osoba uprawniona do reprezentowania spółki lub osoba przez nią upoważniona wprowadza do rejestru wynagrodzeń członków organów nadzorczych oraz zarządzających spółek z udziałem Skarbu Państwa lub państwowych osób prawnych pierwszą informację o wynagrodzeniach, o której mowa w art. 44a ustawy zmienianej w art. 1, nie później niż w ciągu 3 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.

Art. 8. Ustawa wchodzi w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia.

UZASADNIENIE

Celem proponowanego projektu jest zwiększenie profesjonalizmu i fachowości w nadzorowaniu majątku publicznego. Projekt koncentruje się zwłaszcza na podniesieniu wymogów kwalifikacyjnych i zaostrzeniu kryteriów wykluczających dla kandydatów do rad nadzorczych spółek z udziałem Skarbu Państwa. Wprowadza w tym celu instytucję członka niezależnego powoływanego w otwartej procedurze konkursowej. Projekt przewiduje również warunek zachowania wymogów ustawowych w zakresie fachowości, niezależności oraz niekaralności przez czas pełnienia funkcji członka rady nadzorczej z zagrożeniem odwołania członka rady nadzorczej. Dodatkowo projekt zakłada wprowadzenie jawnego rejestru wynagrodzeń członków organów nadzorczych i zarządzających spółek z udziałem Skarbu Państwa lub państwowych osób prawnych i zakazu wpłat członków rad nadzorczych i organów zarządzających.

Projektodawca powyższymi rozwiązaniami planuje poczynić istotny krok w kierunku odpolitycznienia spółek z udziałem Skarbu Państwa, wzmocnienia ich fachowości oraz ograniczenia zjawiska korupcji politycznej. Na wstępie zaznaczyć należy, że ustawa obejmuje swym zakresem spółki z udziałem Skarbu Państwa oraz z udziałem państwowych osób prawnych. Członkowie niezależni zasiądą we wszystkich spółkach z udziałem Skarbu Państwa lub z udziałem państwowych osób prawnych, w których Skarb Państwa bezpośrednio lub pośrednio ma wpływ na wybieranie co najmniej 70% członków rad nadzorczych. Taka konstrukcja pozwoli na zachowanie nadzoru ministerialnego nad radą nadzorczą, co było podnoszone jako konieczne przez posłów w trakcie prac nad projektem ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu naprawy ładu korporacyjnego w spółkach z udziałem Skarbu Państwa (druk nr 261). Pozwala jednak w szerszym zakresie, niż proponowano uprzednio, na wybór członków niezależnych. Poprzedni projekt ograniczał się wyłącznie do spółek , w których Skarb Państwa, jednoosobowa spółka Skarbu Państwa lub państwowa osoba prawna jest jedynym wspólnikiem lub akcjonariuszem. Obecny projekt dotyczy wszystkich spółek z udziałem Skarbu Państwa lub państwowych osób prawnych, w których Skarb Państwa bezpośrednio lub pośrednio ma wpływ na wybór ponad 70% składu rady nadzorczej. Członka niezależnego rady nadzorczej oprócz dodatkowych wymogów apolityczności charakteryzować będzie sposób wyłonienia w drodze otwartego konkursu, którego zasady projekt szczegółowo opisuje. W szczególności członkiem niezależnym będzie mogła zostać osoba, która w okresie 2 lat przed dniem powołania do organu nadzorczego:

a) nie należała do partii politycznej,

b) nie sprawowała mandatu posła, senatora, posła do Parlamentu Europejskiego lub radnego,

c) nie pełniła funkcji wymienionej w art. 1 lub art. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne (Dz. U. z 2023 r. poz. 1090 oraz z 2024 r. poz. 184),

d) nie była zatrudniona przez partię polityczną na podstawie umowy o pracę lub nie świadczyła pracy lub usługi na podstawie umowy zlecenia lub innej umowy o podobnym charakterze,

e) nie pełniła funkcji społecznego współpracownika albo nie była zatrudniona w biurze poselskim, senatorskim, poselsko-senatorskim lub biurze posła do Parlamentu Europejskiego na podstawie umowy o pracę lub nie świadczyła pracy na podstawie umowy zlecenia lub innej umowy o podobnym charakterze;

Istotny będzie sposób wyłonienia członka niezależnego w otwartej procedurze konkursowej. Informacja o konkursie pojawi się na stronie Biuletynu Informacji Publicznej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. 14-dniowy termin od dnia ogłoszenia o zasadach konkursu do dnia upływu terminu zgłaszania kandydatów ma na celu zapewnienie udziału jak najszerszej grupie osób. Z przeprowadzonego konkursu dokumentacja przekazywana jest Radzie do spraw spółek, która w przypadku naruszenia procedury przeprowadzenia konkursu może go unieważnić. Wadliwa procedura konkursowa może stanowić też podstawę odwołania wniesionego przez uczestniczącego w konkursie kandydata. Szczegółowe zasady przeprowadzenia procedury konkursowej określi statut spółki lub uchwała walnego zgromadzenia spółki.

Projektodawca odstąpił od uregulowania sztywnej liczby członków rad nadzorczych proponowanej w poprzednim projekcie (nr druku 261) na rzecz tego, by każdy członek rady nadzorczej powyżej 70% członków rady nadzorczej wybieranej przez przedstawiciela Skarbu Państwa był członkiem niezależnym w rozumieniu ustawy.

Problem braku apolityczności jest szeroko opisany przez przedstawicieli nauki. „Zwraca się uwagę, że część rad nadzorczych nie wykorzystuje w pełni posiadanych uprawnień do wykonywania zadań nadzorczych. Wskazuje się, że wynika to ze słabego przygotowania zawodowego części członków rad nadzorczych, w szczególności niewystarczającej znajomości obowiązujących przepisów prawnych, uległości wobec nacisków ze strony zarządów, braku umiejętności w układaniu efektywnej współpracy z zarządem, a także unikania współpracy z organizacjami związkowymi” (tak E. Bryl-Warewicz, M. Sobański [w:] Nadzór właścicielski Skarbu Państwa, red. E. Bryl-Warewicz, Warszawa 2002, s. 69). W doktrynie podnoszono kwestie, że rady nadzorcze w spółkach z udziałem Skarbu Państwa nie wykazywały należytej dbałości o interesy spółek, wykonywany przez nie nadzór nie był skuteczny i nie zapobiegał naruszaniu interesów spółek i ich akcjonariuszy. Jednej z przyczyn tego stanu upatrywano w dobieraniu członków rad nie ze względu na ich kwalifikacje, lecz koneksje polityczne i koleżeńskie (I.B. Mika, J. Szwaja [w:] S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, Kodeks spółek handlowych, t. 3, Spółka akcyjna. Komentarz do artykułów 301–490, Warszawa 2013, kom. do art. 385, nb 22). Również w Zasadach nadzoru właścicielskiego nad spółkami z udziałem Skarbu Państwa, wydanych w 2017 r. przez Prezesa Rady Ministrów, wskazano, że dobór właściwie przygotowanych członków organów nadzorczych jest istotny dla zapewnienia prawidłowego funkcjonowania nadzoru właścicielskiego. (A. Daszkiewicz [w:] Zasady zarządzania mieniem państwowym. Komentarz, Warszawa 2020, art. 19.).

W zakresie wymogów fachowości projektodawca dostrzega potrzebę prawnej reakcji na przyznawane masowo z naruszeniem zasad kształcenia dyplomy MBA. Zdaniem projektodawców dyplomy MBA uznawane na potrzeby rekrutacji do rad nadzorczych spółek z udziałem Skarbu Państwa powinny być wydawane przez uczelnie posiadające akredytację instytucji, która zweryfikowała standardy nauczania. Wykaz takich instytucji prowadzić będzie minister aktywów państwowych. Nie niweczy to uznawania dyplomów MBA przez inne instytucje czy pracodawców, jednak w radach nadzorczych spółek Skarbu Państwa powinny zasiadać osoby, których wykształcenie nie budzi wątpliwości.

Wprowadzony zostanie wymóg posiadania doświadczenia na stanowisku kierowniczym oraz niekaralności. Pierwszy ma na celu łączenie walorów wykształcenia z doświadczeniem, drugi odnosi się do poszanowania prawa. Obecnie wymóg przedłożenia zaświadczenia o niekaralności ujęty jest w wykazie dokumentów składanych do wniosku o wydanie opinii przez Radę do spraw spółek z udziałem Skarbu Państwa i państwowych osób prawnych, a nie jest materialnoprawną przesłanką do bycia członkiem organu nadzoru. W ujęciu praktycznym, skazanie prawomocnym wyrokiem za umyślne popełnienie przestępstwa lub przestępstwa skarbowego stanowić będzie przesłankę do odwołania z funkcji członka organu nadzorczego. Służyć temu będzie instytucja - odwołania członka rady nadzorczej w przypadku utraty wymogów koniecznych do pełnienia tej funkcji. Dodatkowo członek organu nadzorczego będzie zobowiązany do poinformowania spółki, gdy po powołaniu do rady nadzorczej przestanie spełniać wymogi jakie muszą spełniać członkowie organu nadzorczego. Kolejnym elementem projektu jest uderzenie w zjawisko korupcji politycznej. Przepisy dotyczące partii politycznych i komitetów wyborczych zakazują finansowania działalności partii oraz komitetów przez osoby prawne, w tym spółki. Co do zasady, wpłaty dopuszczalne są wyłącznie od obywateli polskich stale zamieszkałych w kraju. Przepisy zamykają zatem drogę dla bezpośredniego finansowania działalności politycznej przez podmioty gospodarcze kontrolowane przez państwo.

Przepisy nie ograniczają jednak zjawiska, które nasiliło się w ostatnich latach, a mianowicie finansowania działalności rządzącej partii przez osoby zawdzięczające stanowiska członków organów zarządzających i nadzorczych spółek z udziałem Skarbu Państwa. Mamy w ten sposób do czynienia z faktycznym obejściem zakazu finansowania działalności partyjnej przez spółki kontrolowane przez państwo. Taki mechanizm wpisuje się w definicję korupcji politycznej, do której przejawów należy zwłaszcza patologiczne sprzężenie partii i spółek państwowych oraz wszelkie formy manipulowania instytucjami publicznymi (takimi również jak spółki) dla pogłębiania korzyści dla politycznych decydentów.

Projektowana ustawa stanowi punkt wyjścia dla przeciwdziałania temu zjawisku poprzez ustawowy zakaz przyjmowania przez partie polityczne i komitety wyborcze wpłat oraz korzyści od członków organów zarządzających i nadzorczych spółek z udziałem Skarbu Państwa. Proponowane rozwiązanie stanowi istotny etap na drodze do skutecznej walki z opisaną formą korupcji politycznej, oferując rozwiązanie stosunkowo najmniej inwazyjne i możliwe do wdrożenia, biorąc pod uwagę, że informacja o członkach organów zarządzających i nadzorczych spółek z udziałem Skarbu Państwa jest dostępna powszechnie. Jakkolwiek projektowana regulacja nie jest powszechnie stosowana w innych państwach, należy zwrócić uwagę, że niekiedy ustawodawstwo w zakresie finansowania działalności politycznej idzie jeszcze dalej w swojej restrykcyjności. Przykładowo, niemiecka ustawa o partiach politycznych szeroko zakazuje przyjmowania darowizny, które są partii udzielane w oczekiwaniu na lub w zamian za określoną korzyść gospodarczą lub polityczną1. Proponowana regulacja w istocie dotyczy takiego zjawiska, jednak wprowadza bardziej precyzyjną i szczegółową regulację. Powiązania będzie łatwiej zidentyfikować dzięki wprowadzanemu niniejszym projektem rejestrowi wynagrodzeń ujawniającemu wysokość wynagrodzeń członków rad nadzorczych oraz organów zarządzających. Projekt ogranicza rejestr wynagrodzeń charakteryzujący się jawnością wynagrodzeń do członków organów nadzorczych i zarządzających spółek z udziałem Skarbu Państwa lub państwowych osób prawnych. Dane tych członków obejmujące imię, nazwisko i numer PESEL są już jawne i łatwe do ustalenia w Krajowym Rejestrze Sądowym, do którego dostęp jest uproszczony, nie wymaga wykazania interesu faktycznego lub prawnego. Niemniej projektodawca uznał, że jawne pozostaną podstawowe dane identyfikacyjne jak imię, nazwisko, a PESEL nie będzie ujawniany. Projektodawca przewidział przepisy przejściowe obejmujące czas na weryfikację ustawowych kryteriów członków rad nadzorczych jak i wprowadzenie do spółki członka niezależnego. Wejście w życie projektu wymaga wydania rozporządzenia na podstawie dodawanego art. 44b ust. 2, w którym minister właściwy do spraw aktywów państwowych określi sposób prowadzenia rejestru, wprowadzania informacji o wynagrodzeniach i ich zmianie oraz sposób dostępu do niego.

Podstawowymi założeniami rozporządzenia będzie określenie:

1) sposobu postępowania osób wprowadzających dane do rejestru, w tym sposób ich uwierzytelniania;

2) szczegółowego zakresu i formatu danych przekazywanych do rejestru, mieszczącego się w katalogu danych określonych ustawą;

3) sposobu weryfikacji danych przez urząd obsługujący ministra właściwego do spraw aktywów państwowych;

4) wymogów technicznych i graficznych co do formatu i sposobu udostępnienia danych zawartych w rejestrze w zakresie w jakim jest on jawny. Par. 25 ust. 2 pkt 7 ustawy o partiach politycznych, online: https://www.gesetze-im-internet.de/partg/BJNR007730967.html. Ustawa wejdzie w życie w terminie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia i przewiduje od tego czasu 3 miesiące na dostosowanie spółek do ustawowych wymogów.

Projekt jest zgodny w prawem Unii Europejskiej