Uchwała Senatu w sprawie ustawy o wychowaniu patriotycznym.

UCHWAŁA

SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

z dnia 13 października 2026 r.

w sprawie ustawy o wychowaniu patriotycznym

Senat, po rozpatrzeniu uchwalonej przez Sejm na posiedzeniu w dniu 18 września 2026 r. ustawy o wychowaniu patriotycznym, wprowadza do jej tekstu następujące poprawki:

1) w tytule ustawy określenie przedmiotu ustawy otrzymuje brzmienie: „zmieniająca niektóre ustawy w celu wychowania patriotycznego”;

2) w art. 1 w pkt 2 w lit. a, w pkt 9 wyrazy „przygotowujących do studiowania na kierunkach inżynierskich” zastępuje się wyrazami „przygotowujących do podjęcia studiów na kierunkach kończących się uzyskaniem tytułu zawodowego inżyniera lub magistra inżyniera”;

3) w art. 1 skreśla się pkt 3;

4) w art. 1 skreśla się pkt 4;

5) w art. 1 dodaje się pkt 6 w brzmieniu:

„6) w art. 109 w ust. 1 pkt 6 otrzymuje brzmienie:

„6) zajęcia rozwijające zainteresowania i uzdolnienia uczniów, w szczególności w celu kształtowania ich aktywności i kreatywności, w tym w szkołach ponadpodstawowych, o których mowa w art. 18 ust. 1 pkt 2 lit. a–c i e, kluby inżynierskie rozwijające zainteresowania uczniów nauką, technologią, inżynierią i matematyką;”.”;

6) skreśla się art. 3;

7) skreśla się art. 4;

8) dodaje się art. 4a w brzmieniu:

„Art. 4a. W ustawie z dnia 25 lipca 2025 r. o Instytucie imienia Wincentego Witosa (Dz. U. poz. 1088) po rozdziale 3 dodaje się rozdział 3a w brzmieniu:

„Rozdział 3a

Program Kościuszkowski

Art. 15a. 1. Ustanawia się Program Kościuszkowski, zwany dalej „Programem”.

2. Celem Programu jest wspieranie inicjatyw kulturalnych, w tym z dziedziny edukacji kulturalnej, które prezentują polskie dziedzictwo historyczne jako element łączący wspólnotę państwową.

3. W ramach Programu dofinansowaniu podlegają w szczególności przedsięwzięcia obejmujące: działania edukacji kulturalnej, wystawy, wydarzenia rocznicowe, działania wydawnicze, digitalizację oraz projekty upowszechniające wiedzę o dziedzictwie historycznym Rzeczypospolitej Polskiej.

4. O dofinansowanie w ramach Programu mogą ubiegać się organizacje pozarządowe, samorządowe instytucje kultury oraz jednostki samorządu terytorialnego.

5. Wyniki konkursów, o których mowa w art. 15c ust. 1, podlegają niezwłocznej publikacji w Biuletynie Informacji Publicznej Instytutu wraz z uzasadnieniem wyboru projektów.

6. Program jest finansowany z budżetu państwa.

7. Minister określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowy tryb ogłaszania konkursów, kryteria oceny wniosków oraz sposób dokumentowania i rozliczania dotacji w ramach Programu, mając na względzie przejrzystość procedur, równe traktowanie wnioskodawców oraz efektywność wydatkowania środków publicznych.

Art. 15b. 1. Wykonawcą Programu jest Instytut.

2. Minister nadzoruje realizację Programu.

Art. 15c. 1. Instytut ogłasza konkursy na realizację przedsięwzięć w ramach Programu, zawiera umowy z podmiotami realizującymi przedsięwzięcia, określające w szczególności kwotę dotacji oraz sposób i termin realizacji przedsięwzięcia, kontroluje wykonanie umów i dokonuje ich rozliczenia.

2. Minister określi, w drodze rozporządzenia, wzór umowy o realizację przedsięwzięcia w ramach Programu, wzory sprawozdań oraz szczegółowy sposób przeprowadzania kontroli i rozliczenia dotacji, kierując się koniecznością zapewnienia efektywnej i terminowej realizacji zadań w ramach Programu oraz ochrony środków publicznych.”.”;

9) art. 5 otrzymuje brzmienie:

„Art. 5. Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 marca 2027 r., z wyjątkiem:

1) art. 1 pkt 6, który wychodzi w życie z dniem 1 września 2027 r.;

2) art. 2, który wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2028 r.”.

MARSZAŁEK SENATU

Małgorzata KIDAWA-BŁOŃSKA

uzasadnienie

Senat, po rozpatrzeniu ustawy z dnia 18 września 2026 r. o wychowaniu patriotycznym, postanowił wprowadzić do jej tekstu 9 poprawek.

W ocenie Senatu określenie przedmiotu regulacji zawarte w tytule ustawy – o wychowaniu patriotycznym – nie odzwierciedla w pełni jej rzeczywistej treści. Ustawa wprowadza bowiem zmiany w czterech aktach prawnych, nie zawierając jednocześnie odrębnej, kompleksowej regulacji dotyczącej wychowania patriotycznego. Tym samym tytuł ustawy nie informuje w sposób dostatecznie precyzyjny o jej zasadniczej treści, co pozostaje w sprzeczności z funkcją informacyjną tytułu wynikającą z zasad techniki prawodawczej. Z tego względu Senat przyjął poprawkę nr 1, której celem jest doprecyzowanie tytułu ustawy przez odpowiednie określenie jej przedmiotu.

Ponadto przyjmując poprawkę nr 2, Senat uznał za właściwe zapewnienie spójności terminologicznej, jaką posługuje się ustawa w odniesieniu do wyrażenia „szkół przygotowujących do studiowania na kierunkach inżynierskich”, z ustawą – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

Senat uznał także za zasadne odstąpienie od odrębnej regulacji dotyczącej prowadzenia przez szkoły ponadpodstawowe zajęć w klubach inżynierskich, przy jednoczesnym uwzględnieniu ich wśród dodatkowych zajęć edukacyjnych stanowiących podstawową formę działalności dydaktyczno-wychowawczej szkoły. Zajęcia w ramach klubów inżynierskich będą mogły być realizowane w ramach puli godzin pozostających do dyspozycji dyrektora szkoły. Dzięki temu rozwiązaniu realizacja w szkołach ponadpodstawowych zajęć w formie klubów inżynierskich nie spowoduje dodatkowych skutków finansowych dla budżetu państwa oraz budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Ponadto w ocenie Senatu regulacja w tym zakresie powinna wejść w życie z dniem 1 września 2027 r., a zasadnicza część ustawy z dniem 1 marca 2027 r. (z wyjątkiem dotyczącym nowelizacji ustawy – Karta Nauczyciela). W tym celu Senat przyjął poprawki nr 3, 5 i 9.

Ponadto Senat przyjął poprawki nr 4 i 7 zmierzające do uchylenia regulacji, która nakłada na szkoły podstawowe i szkoły ponadpodstawowe obowiązek organizowania uczniom co najmniej raz w cyklu kształcenia wyjścia lub wycieczki do miejsc pamięci, miejsc związanych z polskimi tradycjami wolnościowymi lub dziedzictwem narodowym, jednostek wojskowych albo przedsiębiorstw. W ocenie Senatu nie ma potrzeby ustanawiania ustawowego obowiązku organizowania tego rodzaju przedsięwzięć. Obowiązujące przepisy pozwalają szkołom organizować wyjścia i wycieczki o charakterze edukacyjnym, a decyzje w tym zakresie powinny uwzględniać potrzeby uczniów, cele dydaktyczno-wychowawcze oraz możliwości organizacyjne poszczególnych placówek. Pozostawienie szkołom swobody w planowaniu takich działań umożliwia dostosowanie ich zakresu i formy do lokalnych uwarunkowań oraz realizowanych programów nauczania.

Uchylenie tej regulacji nie ogranicza możliwości organizowania przez szkoły wyjść i wycieczek służących poznawaniu dziedzictwa narodowego, miejsc pamięci, polskich tradycji wolnościowych, funkcjonowania jednostek wojskowych oraz działalności przedsiębiorstw. Eliminuje jedynie obowiązek organizowania takich przedsięwzięć w ustawowo określonym wymiarze.

Senat uznał także za konieczne wprowadzenie zmian w zakresie regulacji dotyczącej Programu Kościuszkowskiego, ustanowionego w ustawie o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, a którego realizację powierzono Instytutowi imienia Wincentego Witosa. Przyjęte w ustawie rozwiązanie zakładało powierzenie nadzoru nad realizacją Programu ministrowi właściwemu do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, podczas gdy nadzór nad Instytutem sprawuje minister właściwy do spraw rolnictwa. Ministrowi właściwemu do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego powierzono również określenie, w drodze rozporządzeń, szczegółowych zasad realizacji Programu, w tym zasad przeprowadzania kontroli i rozliczania dotacji. Rozwiązanie to wymaga w szczególności określenia relacji pomiędzy ministrem właściwym do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, a ministrem właściwym do spraw rolnictwa.

W związku z powyższym w ocenie Senatu właściwym rozwiązaniem jest uregulowanie kwestii ustanowienia i realizacji Programu Kościuszkowskiego w ustawie o Instytucie imienia Wincentego Witosa, skoro to Instytut odpowiada za jego wykonanie. Pozwoli to na skupienie w jednym akcie prawnym przepisów określających cel i zasady funkcjonowania Programu, zadania Instytutu oraz kompetencje ministra właściwego do spraw rolnictwa w zakresie nadzoru nad realizacją Programu i wydawania aktów wykonawczych. Przyjęcie takiego rozwiązania przyczyni się do uporządkowania regulacji prawnych dotyczących Programu oraz zapewnienia ich spójności z przepisami określającymi zadania Instytutu i kompetencje organu sprawującego nad nim nadzór. W tym celu Senat przyjął poprawki nr 6 i 8.