Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o Żandarmerii Wojskowej i wojskowych organach porządkowych oraz niektórych innych ustaw.

Jaki problem jest rozwiązywany?

Zmieniające się zagrożenia dla bezpieczeństwa państwa, bezpieczeństwa obywateli Rzeczypospolitej Polskiej oraz zagrożenia wpływające bezpośrednio na przestrzeganie porządku publicznego, w tym zagrożenia o charakterze terrorystycznym oraz cybernetycznym, wymagają dostosowania do nich taktyki i metod działań Żandarmerii Wojskowej. Proponowane zmiany częściowo mają charakter aktualizujący i dostosowujący, a częściowo wykonują wnioski de lege ferenda zgłaszane na przestrzeni lat w toku innych procesów legislacyjnych, wreszcie są to zmiany sensu stricte merytoryczne, które wspierają rozwój i efektywność Żandarmerii Wojskowej. Mając na względzie zagrożenia płynące z konfliktu zbrojnego panującego na Ukrainie, Żandarmeria Wojskowa powinna dysponować odpowiednimi narzędziami prawnymi, aby być gotowa na każdą ewentualność tych zdarzeń. Projektowane zmiany są wynikiem dotychczasowej praktyki oraz analizy stosowania prawa przez żołnierzy Żandarmerii Wojskowej. Zasadniczym celem nowelizacji jest poprawa bezpieczeństwa państwa. Projektodawca zamierza osiągnąć ten cel przez poprawę funkcjonowania i wykonywania działalności służbowej Żandarmerii Wojskowej oraz rozszerzenie właściwości podmiotowej formacji i możliwości wykorzystywania funkcjonujących już w strukturach Żandarmerii Wojskowej narzędzi do wykrywania i ścigania sprawców przestępstw i wykroczeń, w tym przestępstw skarbowych i wykroczeń skarbowych. W obecnym stanie prawnym właściwość Żandarmerii Wojskowej stała się fragmentaryczna, narzędzia prawne, którymi dysponuje Żandarmeria Wojskowa, częściowo straciły na aktualności, toteż zmiany są konieczne i ważne dla bezpieczeństwa państwa. Dokonano niezbędnych zmian dla ochrony porządku publicznego na terenach i obiektach jednostek wojskowych oraz w miejscach publicznych, ochrony życia i zdrowia ludzi oraz mienia wojskowego przed zamachami naruszającymi te dobra, oraz wykrywania przestępstw i wykroczeń, w tym przestępstw skarbowych i wykroczeń skarbowych. Projektowane zmiany pozytywnie wpłyną na Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej. Zasadnicze problemy formacji wynikające z niedostosowania jej ustawy pragmatycznej do sytuacji geopolitycznej omówiono poniżej. 1. Rozszerzono właściwość Żandarmerii Wojskowej o:

– osoby, w czasie noszenia przez nich mundurów oraz odznak i oznak wojskowych, w zakresie popełnienia wykroczeń, o których mowa w art. 61 Kodeksu wykroczeń (przywłaszczenie stanowiska, tytułu bądź stopnia),

– osoby, gdy zakłócają wykonywanie czynności służbowych przez żołnierzy Żandarmerii Wojskowej,

– osoby uczestniczące w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego przez jednostkę wojskową lub wykonywaniu takiego zamówienia na rzecz wojska,

– osoby niebędące żołnierzami, w zakresie ustalenia ich tożsamości w związku z realizacją zadań, o których mowa w art. 4 ust. 1. Dotychczas Żandarmeria Wojskowa nie była właściwa wobec ww. osób, aby podjąć czynności wobec tych osób angażowano funkcjonariuszy Policji, którzy zasadniczo nie mają doświadczenia w pracy w środowisku wojskowym, posiadającym swoją specyfikę. Żandarmeria Wojskowa jest elementem Sił Zbrojnych RP, na co dzień pracuje w tym środowisku dlatego znana jest jej specyfika tego środowiska, w konsekwencji jest właściwą formacją do objęcia (przejęcia od Policji) swą właściwością ww. osoby. Rozszerzenie właściwości Żandarmerii Wojskowej w omawianym zakresie z pewnością odciąży Policję, przyspieszy prowadzone czynności przez organy ścigania oraz zwiększy wykrywalność sprawców przestępstw. 2. Komendant Główny Żandarmerii Wojskowej będzie uprawniony zarządzić i przeprowadzić kontrolę w podległych mu jednostkach wojskowych, w trybie ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o kontroli w administracji rządowej (Dz. U. z 2026 r. poz. 158). Dotychczas Komendant Główny Żandarmerii Wojskowej realizował kontrolę w trybie ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o kontroli w administracji rządowej w podległych mu jednostkach wojskowych z upoważnienia Ministra Obrony Narodowej na mocy decyzji nr 516/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 30 grudnia 2011 r. w sprawie powołania Pełnomocnika Ministra Obrony Narodowej do Spraw Kontroli (Dz. Urz. Min. Obr. Nar. poz. 441, z późn. zm.). Niemniej wskazane jest, aby Komendant Główny Żandarmerii Wojskowej zarządzał i przeprowadzał kontrolę w podległych mu jednostkach wojskowych bezpośrednio na podstawie ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o kontroli w administracji rządowej. Z uwagi na powyższe przedmiotowa decyzja nr 516/MON Ministra Obrony Narodowej będzie uchylona, zaś Komendant Główny Żandarmerii Wojskowej będący dowódcą całej formacji (Żandarmerii Wojskowej) będzie mógł kontrolować podległe mu jednostki wojskowe w trybie ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o kontroli w administracji rządowej. 3. Uregulowano obserwowanie i rejestrowanie obrazu i dźwięku podczas wykonywania czynności służbowych przez żołnierzy Żandarmerii Wojskowej na terenach jednostek wojskowych oraz w miejscach publicznych (kamerki nasobne, kamery w izbach zatrzymań, kamery w środkach transportu Żandarmerii Wojskowej). Dotychczas Żandarmeria Wojskowa nie posiadała tych uprawnień. Rejestrowanie podejmowanych czynności służbowych żołnierzy Żandarmerii Wojskowej pozwoli na większą transparentność ich działania. Ponadto materiał obejmujący rejestrowanie podejmowanych czynności przez żołnierzy Żandarmerii Wojskowej zostanie wykorzystany w prowadzonych sprawach. Nie bez znaczenia jest to, że Policja te regulacje od kilku lat już posiada i stosuje je z sukcesem. Na mocy projektowanych przepisów Żandarmeria Wojskowa będzie uprawniona na podstawie przepisów ustawy do używania kamerek nasobnych oraz kamer w izbach zatrzymań i środkach transportu Żandarmerii Wojskowej. 4. Żandarmeria Wojskowa będzie uprawniona do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego w zakresie każdego wykroczenia. Dotychczas Żandarmeria Wojskowa była uprawniona do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego jedynie w zakresie wykroczeń wymienionych w rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 stycznia 2024 r. w sprawie określenia wykroczeń, za które żołnierze Żandarmerii Wojskowej są upoważnieni do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 129), a w pozostałych przypadkach, na zasadzie art. 86a § 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2025 r. poz. 860, z późn. zm.), ściganie wykroczenia popełnionego przez żołnierza następowało jedynie na żądanie dowódcy jednostki wojskowej, w której żołnierz pełnił służbę wojskową. Wskazane ograniczenie wpływa bezpośrednio na skuteczność ścigania sprawców wykroczeń oraz ochronę porządku publicznego. Projektowane zmiany doprowadzą do rozszerzenia uprawnień Żandarmerii Wojskowej o nakładanie grzywien w drodze mandatu karnego w zakresie każdego wykroczenia, z ograniczeniem wynikającym jedynie z właściwości podmiotowej Żandarmerii Wojskowej. Projektowana zmiana w sposób znaczący zniweluje fragmentaryzacje właściwości Żandarmerii Wojskowej w zakresie postępowania mandatowego. 5. Występowanie przez Żandarmerię Wojskową o zastosowanie kontroli operacyjnej będzie możliwe dodatkowo wobec:

a) osoby stwarzającej lub mogącej stwarzać zagrożenie dla osoby ochranianej,

b) osoby niebędącej żołnierzem, jeżeli uczestniczy w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego,

c) żołnierza sił zbrojnych państwa obcego. Dotychczas Żandarmeria Wojskowa nie była uprawniona do wykonywania kontroli operacyjnej wobec ww. osób. Projektowane zmiany mają na celu wyeliminowanie fragmentaryzacji uprawnień Żandarmerii Wojskowej w zakresie wykonywania czynności operacyjno-rozpoznawczych w środowisku wojskowym, dla których wykonywania naturalną formacją jest Żandarmeria Wojskowa. Projektowane zmiany odciążą Policję oraz w sposób istotny pozytywnie przyczynią się do: zapewniania przestrzegania dyscypliny wojskowej, ochrony porządku publicznego na terenach i obiektach jednostek wojskowych oraz w miejscach publicznych, ochrony życia i zdrowia ludzi oraz mienia wojskowego przed zamachami naruszającymi te dobra, oraz wykrywania przestępstw i wykroczeń, w tym przestępstw skarbowych i wykroczeń skarbowych. 6. Rozszerzono katalog przestępstw, w ramach których Żandarmeria Wojskowa będzie mogła występować o kontrolę operacyjną o przestępstwa:

a) finansowanie przestępstwa o charakterze terrorystycznym – art. 165a § 1 i 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2025 r. poz. 383, z późn. zm.), zwanej dalej: „k.k.”,

b) fałszywy alarm – art. 224a k.k.,

c) zakłócenie systemu komputerowego – art. 269a k.k.,

d) wytwarzanie programów komputerowych służących do popełnienia przestępstwa – art. 269b § 1 k.k.,

e) kradzież z włamaniem – art. 279 § 1 k.k.,

f) oszustwo komputerowe – art. 287 § 1 k.k.,

g) wyrządzenie szkody w obrocie gospodarczym – art. 296 § 1–3 k.k.,

h) łapownictwo na stanowisku kierowniczym – art. 296a § 1, 2 i 4 k.k.,

i) wyłudzenie kredytu – art. 297 § 1 k.k.,

j) wyłudzenie odszkodowania – art. 298 § 1 k.k. Obecnie Żandarmeria Wojskowa nie może zastosować kontroli operacyjnej w okolicznościach zapobieżenia, wykrycia, ustalenia sprawców oraz uzyskania i utrwalenia dowodów wyżej wskazanych czynów zabronionych. Wyżej wymienione przestępstwa popełnione w środowisku wojskowym są ukierunkowane na Siły Zbrojne RP, w tym żołnierzy i mienie wojskowe. Jedynie Żandarmeria Wojskowa jest w stanie szybko wykryć sprawców tych przestępstw, mając na względzie jej doświadczenie i znajomość środowiska wojskowego. Natomiast, z uwagi na obecną sytuację geopolityczną, szybkie wykrycie sprawców tych przestępstw wpłynie bezpośrednio na bezpieczeństwo państwa. Ponadto przedmiotowe czyny zabronione mają wysoki stopień społecznej szkodliwości. Projektowane zmiany mają na celu wyeliminowanie fragmentaryzacji uprawnień Żandarmerii Wojskowej, w rezultacie w sposób istotny pozytywnie przyczynią się do ochrony życia i zdrowia ludzi oraz mienia wojskowego przed zamachami naruszającymi te dobra oraz wykrywania sprawców przestępstw. 7. Rozszerzono możliwość dokonywania zakupu kontrolowanego wobec:

a) pracowników zatrudnionych w jednostkach wojskowych, w związku z ich zachowaniem się podczas pracy w tych jednostkach,

b) osób stwarzających lub mogących stwarzać zagrożenie dla osoby ochranianej,

c) osób niebędących żołnierzami, jeżeli uczestniczą w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego przez jednostkę wojskową lub wykonaniu takiego zamówienia,

d) żołnierzy sił zbrojnych państw obcych przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz członków ich personelu cywilnego, jeżeli pozostają w związku z pełnieniem obowiązków służbowych, o ile umowa międzynarodowa, której Rzeczypospolita Polska jest stroną, nie stanowi inaczej. Dotychczas Żandarmeria Wojskowa nie była uprawniona do dokonywania tzw. zakupu kontrolowanego wobec ww. osób. Z uwagi na rolę i zadania Żandarmerii Wojskowej w Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej Żandarmeria Wojskowa, w celu zapewnienia skutecznej ochrony porządku publicznego oraz ścigania sprawców przestępstw w środowisku wojskowym, w rezultacie również zapewnienia bezpieczeństwa państwa, powinna uzyskać uprawnienie do stosowania tzw. zakupu kontrolowanego również wobec ww. osób. Projektowane zmiany mają na celu wyeliminowanie fragmentaryzacji uprawnień Żandarmerii Wojskowej, w rezultacie w sposób istotny pozytywnie przyczynią się do: zapewniania przestrzegania dyscypliny wojskowej, ochrony porządku publicznego na terenach i obiektach jednostek wojskowych oraz w miejscach publicznych, ochrony życia i zdrowia ludzi oraz mienia wojskowego przed zamachami naruszającymi te dobra oraz wykrywania przestępstw i wykroczeń, w tym przestępstw skarbowych i wykroczeń skarbowych. 8. Dodano możliwość korzystania przez Żandarmerię Wojskową z informacji stanowiących tajemnicę zawodową oraz informacji dotyczących zawarcia umowy o świadczenie usług płatniczych. Dotychczas Żandarmeria Wojskowa nie miała takich uprawnień. Dodawane uprawnienia są analogiczne do uprawnień Policji. Z uwagi na to, że Żandarmeria Wojskowa pełni rolę Policji w wojsku, dodanie jej uprawnień analogicznych w tym zakresie do Policji jest w pełni uzasadnione. 9. Oskarżycielem publicznym w sprawach o wykroczenia popełnione przez osoby, o których mowa w art. 3 ust. 2 pkt 1– 4b i 4d–7 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. o Żandarmerii Wojskowej i wojskowych organach porządkowych będzie Żandarmeria Wojskowa. Żandarmerii Wojskowej przysługiwać będą uprawnienia i obowiązki procesowe Policji wynikające z ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, w tym prowadzenie postępowania mandatowego, w stosunku do szerszej grupy osób niż dotychczas, ale nadal związanych z środowiskiem wojskowym. Dotychczas Żandarmeria Wojskowa co prawda miała uprawnienia i obowiązki procesowe Policji wobec osób określonych w art. 10 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, które popełniły wykroczenie podlegające orzecznictwu sądów wojskowych, jednak nie była oskarżycielem publicznym. Oskarżycielem publicznym był prokurator do spraw wojskowych.

Projektowane zmiany wyeliminują fragmentaryzację procesową Żandarmerii Wojskowej. Żandarmeria Wojskowa będzie oskarżycielem publicznym oraz będzie właściwa procesowo zgodnie ze swoją właściwością podmiotową wynikającą z art. 3 ust. 2 pkt 1–4b i 4d–7 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. o Żandarmerii Wojskowej i wojskowych organach porządkowych. 10. Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny będzie udostępniał dane o osobach Żandarmerii Wojskowej. Analogicznie do uprawnień, które posiada Policja. Z uwagi na to, że Żandarmeria Wojskowa pełni rolę policji w wojsku, dodanie jej uprawnień analogicznych w tym zakresie do Policji jest w pełni uzasadnione. 11. Dodano Żandarmerię Wojskową obok m.in. Policji jako formację uprawnioną do uzyskiwania informacji z Krajowego Rejestru Karnego. Dodawane uprawnienia są analogiczne do uprawnień Policji. Z uwagi na to, że Żandarmeria Wojskowa pełni rolę Policji w wojsku, dodanie jej uprawnień analogicznych w tym zakresie do Policji jest uzasadnione. 12. Dodano uprawnienie żołnierzom Żandarmerii Wojskowej do wydawania poleceń lub sygnałów wszystkim osobom znajdującym się na drodze podczas realizacji przez nich zadań ustawowych, a żołnierzom wojskowych organów porządkowych, w przypadku zabezpieczenia przemarszu lub przejazdu kolumn wojskowych albo w razie akcji związanej z ratowaniem życia lub mienia. Dotychczas Żandarmeria Wojskowa nie miała takich uprawnień. Obecnie podczas zdarzeń drogowych na drogach publicznych Żandarmeria Wojskowa z uwagi na brak właściwości jest zmuszona angażować Policję do wydawania poleceń lub sygnałów osobom znajdującym się na drodze, wobec których Żandarmeria Wojskowa jest niewłaściwa, podczas realizacji przez nią zadań ustawowych. Projektowane zmiany mają na celu odciążenie Policji oraz wyeliminowanie fragmentaryzacji uprawnień Żandarmerii Wojskowej.

Rekomendowane rozwiązanie i oczekiwany efekt

I. W ustawie z dnia 24 sierpnia 2001 r. o Żandarmerii Wojskowej i wojskowych organach porządkowych:

1) w art. 3 ust. 2 dodano pkt 4c–4e oraz przebudowano ust. 6, rozszerzając właściwość podmiotową Żandarmerii Wojskowej o osoby: zakłócające czynności służbowe, noszące mundur oraz odznaki i oznaki wojskowe, w zakresie popełnienia wykroczeń, o których mowa w art. 61 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2025 r. poz. 734, z późn. zm.), współdziałające z żołnierzami podczas popełnienia czynu zabronionego, uczestniczące w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego przez jednostkę wojskową, osób niebędących żołnierzami, wyłącznie w zakresie ustalenia ich tożsamości w związku z realizacją zadań. Powyższa zmiana wynika z dogłębnej analizy dotychczasowych spraw prowadzonych przez formację i ma na celu wyeliminowanie fragmentaryzacji Żandarmerii Wojskowej w środowisku wojskowym. Obecnie względem ww. osób właściwa jest Policja. Żandarmeria Wojskowa jest elementem Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, pełni w nich rolę organów ścigania dlatego jest odpowiednią formacją, która powinna posiadać właściwość wobec osób, które dokonują naruszeń przepisów prawa w środowisku wojskowym. Ponadto obecna sytuacja geopolityczna spowodowała zwiększenie liczebności Sił Zbrojnych RP oraz istotną modernizację sprzętu. Te okoliczności są nie bez znaczenia dla rodzaju i ilości przestępstw popełnianych w środowisku wojskowym. Aby skutecznie zapobiegać ich powstawaniu oraz wynikających z nich szkód, Żandarmeria Wojskowa powinna posiadać należyte narzędzia prawne do skutecznego wykonywania zadań służbowych oraz odpowiednią właściwość podmiotową obejmującą całe środowisko wojskowe. Projektowane zmiany są niezbędne dla zachowania bezpieczeństwa państwa;

2) w art. 4 w ust. 1 pkt 4 i 5 doprecyzowano, że Żandarmeria Wojskowa poza zapobieganiem popełniania przestępstw i wykroczeń wykonuje również zadania w zakresie zapobiegania popełniania przestępstw skarbowych i wykroczeń skarbowych – zmiana ta ma charakter dostosowujący. W art. 4 dodano także regulacje w zakresie kontrolowania przez Żandarmerię Wojskową uprawnień osób do noszenia munduru, odznak i oznak wojskowych. Przedmiotowa zmiana jest wynikiem rozszerzenia właściwości podmiotowej Żandarmerii Wojskowej o osoby niebędące żołnierzami w zakresie popełnienia wykroczenia, o którym mowa w art. 61 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń;

3) doprecyzowano zakres wykonywania przez Żandarmerię Wojskową zadania ochrony placówek zagranicznych RP oraz ochrony członków personelu dyplomatyczno-konsularnego tych placówek, znajdujących się w miejscu stacjonowania Polskich Kontyngentów Wojskowych, jedynie do placówek zagranicznych wskazanych przez ministra właściwego do spraw zagranicznych. Określono również na czym polega ochrona fizyczna placówki zagranicznej. Wprowadzono upoważnienie dla Ministra Obrony Narodowej (w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zagranicznych) do uregulowania, w drodze rozporządzenia, szczegółowego zakresu i sposobu wykonywania przez Żandarmerię Wojskową, zadań ochrony fizycznej placówek zagranicznych oraz sposobu i trybu współdziałania Żandarmerii Wojskowej i personelu konsularno-dyplomatycznego placówki objętej ochroną. Powyższa zmiana ma charakter dostosowujący regulację ustawową do aktualnego stanu faktycznego. Żandarmeria Wojskowa jest wyodrębnioną i wyspecjalizowaną służbą wchodzącą w skład Sił Zbrojnych RP, toteż zasadnym jest, że powinna wykonywać zadania w obrębie środowiska wojskowego – zadania ochrony placówek zagranicznych RP oraz ochronę personelu dyplomatyczno-konsularnego tych placówek, znajdujących się w miejscu stacjonowania Polskich Kontyngentów Wojskowych;

4) w art. 6a wprowadzono ustawowe uprawnienie dla Komendanta Głównego Żandarmerii Wojskowej w przedmiocie zarządzenia i przeprowadzenia kontroli w podległych mu jednostkach organizacyjnych na zasadach i w trybie określonych w przepisach ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o kontroli w administracji rządowej (Dz. U. z 2026 r. poz. 158). Komendant Główny Żandarmerii Wojskowej, będący dowódcą całej formacji (Żandarmerii Wojskowej), powinien posiadać uprawnienia do kontroli podległych mu jednostek wojskowych w trybie ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o kontroli w administracji rządowej;

5) w art. 8 ust. 1 pkt 1a ustawy uregulowano pion funkcjonalny Żandarmerii Wojskowej – operacyjno-rozpoznawczy. Jest to jeden z kluczowych pionów funkcjonalnych służących do realizacji ustawowych zadań przez Żandarmerię Wojskową;

6) w art. 11 w ust. 2 zrezygnowano z nieaktualnego odesłania do art. 40 ust. 2;

7) w art. 11 ust. 4 dodano uprawnienia dla Komendanta Głównego Żandarmerii Wojskowej i komendantów terenowych jednostek organizacyjnych Żandarmerii Wojskowej do określania ubioru i wyposażenia wobec żołnierzy Żandarmerii Wojskowej, którzy wykonują ochronę albo czynności operacyjno-rozpoznawcze w ubiorze cywilnym. Dowódca jednostki wojskowej jest odpowiedzialny za wykonywanie zadań przez podległych mu żołnierzy, toteż winien posiadać umocowanie do określania ubioru i wyposażenia podległych mu żołnierzy, którzy wykonują ochronę albo czynności operacyjno-rozpoznawcze w ubiorze cywilnym. Swoboda i dowolność ubioru żołnierzy Żandarmerii Wojskowej realizujących zadania służbowe w ubiorze cywilnym mogą doprowadzić do nienależytego wykonania tychże zadań;

8) w art. 12 ust. 2 zrezygnowano z nieaktualnego odesłania do art. 40 ust. 2;

9) w art. 17 doprecyzowano w ust. 1 pkt 7, że żołnierze Żandarmerii Wojskowej, wykonując zadania, o których mowa w art. 4, wobec osób określonych w art. 3 ust. 2 mają prawo nakładania grzywien w drodze mandatu karnego za wykroczenia, na zasadach i w trybie określonym w przepisach o postępowaniu w sprawach o wykroczenia. Ponadto wprowadzono zmiany dotyczące uregulowania obserwowania i rejestrowania obrazu, a w niektórych przypadkach również dźwięku przy wykonywaniu czynności służbowych przez żołnierzy Żandarmerii Wojskowej (pkt 10b i 10c). Zaproponowane zmiany są związane z planowanym wyposażeniem Żandarmerii Wojskowej w kamerki nasobne rejestrujące przebieg interwencji. Powyższymi uprawnieniami do rejestrowania obrazu i dźwięku od lat dysponuje Policja. Doświadczenia Policji pokazują zasadność używania tych urządzeń, które często stanowią dowód w sprawie. Brak zapisu przebiegu zdarzenia, np. podczas interwencji domowej związanej z przemocą w rodzinie, działa na niekorzyść osoby poszkodowanej. Zapis ze zdarzenia ma kluczową wartość dowodową dla rozstrzygnięcia sprawy. Ponadto stanowi również dowód wykazujący prawidłowość działania Żandarmerii Wojskowej, w przypadku wpłynięcia skargi lub zażalenia na podejmowane czynności. Natomiast obserwowanie i rejestrowanie przy użyciu środków technicznych obrazu z pomieszczeń izb zatrzymań ma na celu wyłącznie zapewnienie bezpieczeństwa osoby zatrzymanej bądź osadzonej. Praktyka pokazuje, iż te osoby często dokonują samookaleczeń lub targnięcia się na własne życie. Powyższe rozwiązania od lat stosowane są z powodzeniem w Policji;

10) uchylono art. 19 stanowiący upoważnienie dla Ministra Obrony Narodowej do wydania rozporządzenia w sprawie określenia wykroczeń, za które żołnierze Żandarmerii Wojskowej są upoważnieni do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego, w związku z projektowaną zmianą treści art. 85 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Uchylenie art. 19 ustawy należy rozpatrywać łącznie z projektowanymi zmianami w ustawie z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Dotychczasowe ograniczenia do prowadzenia postępowania mandatowego przez Żandarmerię Wojskową tylko wobec sprawców wykroczeń określonych w rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 19 ustawy nie ma żadnego uzasadnienia. Brak uprawnienia Żandarmerii Wojskowej do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego za wszystkie wykroczenia, tak jak Policja, znacznie wydłuża postępowanie w sprawach o wykroczenia, a w przypadku braku żądania ścigania dowódcy żołnierza-sprawcy wykroczenia, często do żadnego ukarania nie dochodzi. Podkreślenia wymaga, że Żandarmeria Wojskowa jest wyspecjalizowaną służbą w wojsku, tzw. „Policją wojskową”, tak jak Policja, realizuje zadania ochrony porządku publicznego, ochrony życia i zdrowia ludzkiego przed zamachami naruszającymi te dobra, zajmuje się ściganiem przestępstw i wykroczeń oraz nierzadko jest używana do wspierania Policji w ich ustawowych działaniach. Ograniczeniem dla Żandarmerii Wojskowej jest jedynie jej właściwość;

11) w art. 21 określono osoby, które Żandarmeria Wojskowa ochrania. Ponadto uregulowano przypadki, w których Żandarmeria Wojskowa odstępuje od ochrony oraz przypadki, w których nie można odstąpić od ochrony ze względu na bezpieczeństwo osoby ochranianej. Regulacje dotyczące sposobu i trybu współdziałania Żandarmerii Wojskowej i Służby Ochrony Państwa postanowiono uregulować w akcie wykonawczym do ustawy. Projektowana zmiana reguluje zasadnicze kwestie związane z ochroną uprawnionych osób w materii ustawowej;

12) w art. 24 w ust. 1, w związku z proponowanym brzmieniem art. 17, dodano kolejne czynności (rejestrowanie obrazu i dźwięku) wykonywane przez Żandarmerię Wojskową, na które przysługuje zażalenie do prokuratora do spraw wojskowych w powszechnej jednostce organizacyjnej prokuratury, w terminie 7 dni od dnia ich dokonania;

13) w art. 31 rozszerzono możliwość stosowania kontroli operacyjnej przez Żandarmerię Wojskową wobec nowych osób wskazanych w art. 3 ust. 2 pkt 1, 3, 4b, 5–7 ustawy. Do katalogu tych osób dodano osoby zagrażające osobom ochranianym, osoby cywilne posiadające pochodzący z przestępstwa sprzęt wojskowy lub uzbrojenie albo uczestniczące w zamówieniach publicznych dla wojska, a także żołnierzy sił zbrojnych państw obcych przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i ich personelu. Ponadto rozszerzono katalog przestępstw, w ramach których Żandarmeria Wojskowa może występować o kontrolę operacyjną o: finansowanie przestępstwa o charakterze terrorystycznym, fałszywy alarm, zakłócenie systemu komputerowego, wytwarzanie programów komputerowych służących do popełnienia przestępstwa, kradzież z włamaniem, oszustwo komputerowe, wyrządzenie szkody w obrocie gospodarczym, łapownictwo na stanowisku kierowniczym, wyłudzenie kredytu oraz wyłudzenie odszkodowania. Punktem wyjścia zmian ujętych w projekcie w zakresie czynności operacyjnorozpoznawczych była odpowiedź na pojawiające się w praktyce problemy z właściwą realizacją zadań określonych w ustawie w brzmieniu dotychczasowym. Niedookreśloność niektórych przepisów, brak unormowań w pewnych aspektach oraz zasadność przeprowadzenia niewielkich korekt w treści innych norm spowodowała konieczność dokonania zmian. Efektem ich wprowadzenia będzie właściwe i adekwatne do zagrożeń stworzenie narzędzi umożliwiających skuteczną walkę z przestępczością. Zmiana dotycząca zwiększenia zakresu podmiotowego wynika z konieczności objęcia rozpoznaniem operacyjnym kręgu osób, co do których Żandarmeria Wojskowa jest właściwa, a tym samym zobowiązana do podejmowania wobec nich wszelkich działań, które są konieczne do ustalenia możliwości popełnienia przez nie czynów zabronionych. Wynika to również z doświadczenia wskazującego, że wobec osób pozostających we właściwości Żandarmerii Wojskowej inne służby bądź nie prowadzą właściwego rozpoznania, bądź zaprzestają działań w przekonaniu, że wchodzą w konflikt kompetencyjny. Tym samym mogłaby pojawić się luka, w efekcie której wobec tych osób nie realizowane byłyby żadne zaawansowane działania operacyjne. W przypadku zwiększenia katalogu przestępstw należy wskazać, że są to przestępstwa o wysokiej szkodliwości społecznej oraz których popełnienie wiąże się często z wielopłaszczyznowym charakterem działań, których rozpoznanie oraz udowodnienie konwencjonalnymi metodami operacyjnymi jest niemożliwe. Mając zatem na uwadze konieczność skutecznego realizowania zadań określonych w ustawie o Żandarmerii Wojskowej, zasadnym jest rozszerzenie katalogu przestępstw o nowe wskazane w projekcie czyny. Tym bardziej, że zadania te dotyczą niezwykle ważnego aspektu funkcjonowania państwa polskiego, tj. Sił Zbrojnych. Jest to o tyle istotne, że w dobie współczesnych zagrożeń brak właściwego rozpoznania możliwości popełnienia przestępstw o znacznej społecznej szkodliwości, a takie zostały wskazane w projekcie, mogłoby znacznie osłabić potencjał obronny wojska lub godzić w interes ekonomiczny. Dodatkowym argumentem wskazującym na potrzebę ujęcia rzeczonych czynów w katalogu przestępstw, co do których kontrola operacyjna może być realizowana, jest fakt, że w każdym z tych przypadków przedmiotem ochrony, w które godzą, są dobra, które Żandarmeria Wojskowa zobowiązana jest chronić w sytuacji, gdy sprawca pozostaje we właściwości Żandarmerii Wojskowej;

14) w art. 32 wprowadzono zmiany m.in. umożliwiające Żandarmerii Wojskowej dokonywanie zakupu kontrolowanego dodatkowo wobec pracowników zatrudnionych w jednostkach wojskowych, w związku z ich zachowaniem się podczas pracy w tych jednostkach, osób stwarzających lub mogących stwarzać zagrożenie dla osoby ochranianej, albo jeżeli uczestniczą w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego przez jednostkę wojskową lub wykonaniu takiego zamówienia oraz żołnierzy sił zbrojnych państw obcych przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz członków ich personelu cywilnego. Projektowane zmiany zawierają rozszerzenie katalogu osób, wobec których możliwe jest zrealizowanie czynności polegających na niejawnym wręczeniu korzyści majątkowej lub zakupie kontrolowanym. Efektem ich wprowadzenia będzie właściwe i adekwatne do zagrożeń stworzenie narzędzi umożliwiających skuteczną walkę z przestępczością. Zmiana dotycząca zwiększenia zakresu podmiotowego wynika z konieczności objęcia czynnościami operacyjnymi kręgu osób, co do których Żandarmeria Wojskowa jest właściwa, a tym samym zobowiązana do podejmowania wobec nich wszelkich działań, które są konieczne do ustalenia możliwości popełnienia przez nich czynów zabronionych. Wynika to również z doświadczenia wskazującego, że wobec osób pozostających we właściwości Żandarmerii Wojskowej inne służby bądź nie prowadzą właściwego rozpoznania, bądź zaprzestają działań w przekonaniu, że wchodzą w konflikt kompetencyjny. Tym samym mogłaby pojawić się luka, w efekcie której wobec tych osób nie realizowane byłyby żadne zaawansowane działania operacyjne. Projektowane zmiany pozytywnie wpłyną na bezpieczeństwo państwa i obywateli;

15) w art. 33 wprowadzono normy dotyczące zawiadamiania Pierwszego Zastępcy Prokuratora Generalnego Prokuratora Krajowego w przypadku zarządzenia czynności w zakresie kontroli operacyjnej przez Komendanta Głównego Żandarmerii Wojskowej. Zmiana dotyczy regulacji w zakresie niejawnego nadzorowania, o którym mowa w art. 33 ustawy. Ratio legis proponowanej zmiany jest analogiczne, jak w przypadku projektowanego art. 32 (zakup kontrolowany). Wprowadzenie zapisów dotyczących zawiadamiania Pierwszego Zastępcy Prokuratora Generalnego Prokuratora Krajowego w przypadku zarządzenia czynności, o których mowa w art. 33 ust. 1 (niejawne nadzorowanie) przez Komendanta Głównego Żandarmerii Wojskowej oraz dalszej roli tego Prokuratora uporządkuje obecny stan prawny, gdzie przy czynnościach z zakresu art. 31 (kontrola operacyjna) właściwy jest Pierwszy Zastępca Prokuratora Generalnego Prokurator Krajowy, do którego trafiają materiały z przeprowadzonej kontroli operacyjnej, a przy czynnościach z zakresu art. 32 (zakup kontrolowany) właściwy zastępca prokuratora okręgowego do spraw wojskowych. Zatem i w tym przypadku występuje swoisty dualizm proceduralny w zakresie stosowania przedsięwzięć specjalnych;

16) w art. 40 ust. 3 zmieniono upoważnienie dla Ministra Obrony Narodowej do uregulowania w drodze zarządzenia, sposobu i trybu wydawania oraz posługiwania się i przechowywania dokumentów i środków identyfikacji elektronicznej, o których mowa w ust. 2 i 2a ustawy (tj. dokumentów publicznych i środków identyfikacji elektronicznej). Zmiana dotyczy dodatkowego dodania ust. 2a w art. 40 ustawy. Poszerzony zakres ochrony o środki identyfikacji elektronicznej zawierające dane inne niż dane żołnierza Żandarmerii Wojskowej (ust. 2a) skutecznie zabezpieczy podejmowane przez Żandarmerię Wojskową czynności służbowe oraz zapewni ochronę form i metod pracy operacyjno-rozpoznawczej, w myśl celów jakie przyjął ustawodawca w art. 40 ustawy;

17) w art. 40b, który dotyczy korzystania z informacji stanowiących tajemnicę prawnie chronioną, dodano możliwość korzystania przez Żandarmerię Wojskową z informacji stanowiących tajemnicę zawodową w rozumieniu ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych (Dz. U. z 2026 r. poz. 623, z późn. zm.). Ponadto dodano kolejne informacje, które są udostępniane Żandarmerii Wojskowej w celu realizacji czynności służbowych. Informacje te dotyczą zawarcia z osobą fizyczną, prawną lub jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej umowy o świadczenie usług płatniczych, o których mowa w art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych, umożliwiające weryfikację zawarcia takich umów i czasu ich obowiązywania, a także dane teleadresowe umożliwiające nawiązanie kontaktu z tą osobą fizyczną, prawną lub jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej. Biorąc pod uwagę charakter działań prowadzonych przez Żandarmerię Wojskową, w szczególności w obszarze korupcji i prania pieniędzy, zasadnym jest nadanie jej uprawnień do uzyskiwania informacji zawartych w ustawie o usługach płatniczych. Obowiązujący stan prawny sprawił, iż w praktyce odmawia się tego dostępu. Powyższe uprawnienia posiadają inne służby, w tym Policja;

18) w art. 41a wprowadzono kontratyp ustawowo wyłączający odpowiedzialność karną dla osób uprawnionych do wykonywania określonych czynności (m.in. kontrolowanego zakupu, przyjęcia lub wręczenia korzyści majątkowej oraz nadzorowanej przesyłki), które wypełniają obowiązki służbowe określone w ustawie. Kontratyp ten chroni przed zarzutem przestępstwa określonego w art. 235 k.k., tj. tworzenia fałszywych dowodów dla podjęcia ścigania o przestępstwo, a także jest analogiczny do regulacji zawartej w ustawie z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (art. 20a ust. 3a);

19) w art. 42 ust. 2, wskazującym na przypadki użycia broni palnej przez żołnierzy Żandarmerii Wojskowej, zaproponowano odwołanie do całego art. 45 i art. 47 ustawy z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej, zwanej dalej „ustawą o środkach przymusu”, nie zaś jak obecnie do poszczególnych punktów. W stosunku do aktualnej regulacji projekt dodatkowo odwołuje się do art. 45 pkt 1 lit. d, art. 45 pkt 4 lit. c, art. 45 pkt 5 oraz art. 47 pkt 4 ustawy o środkach przymusu. Żołnierze Żandarmerii Wojskowej dodatkowo będą uprawnieni do użycia broni palnej m.in. w wypadku: konieczności odparcia bezpośredniego, bezprawnego zamachu na nienaruszalność granicy państwowej przez osobę, która wymusza przekroczenie granicy państwowej przy użyciu pojazdu, broni palnej lub innego niebezpiecznego przedmiotu albo działa w inny sposób bezpośrednio zagrażający życiu, zdrowiu lub wolności uprawnionego lub innej osoby lub wspólnie z inną osobą, która posługuje się taką bronią, przedmiotem lub sposobem, konieczności udaremnienia ucieczki osoby pozbawionej wolności z aresztu śledczego lub zakładu karnego oraz osoby konwojowanej lub doprowadzanej, a także pościg za tą osobą, neutralizacji przedmiotów lub urządzeń mogących stwarzać niebezpieczeństwo wybuchu, powodujących jednocześnie bezpośrednie zagrożenie zdrowia lub życia uprawnionego lub innej osoby. Zasadności powyższych zmian należy upatrywać w obecnej sytuacji geopolitycznej. Zagrożenia płynące z konfliktu zbrojnego panującego na Ukrainie zasadniczo wpływają na bezpieczeństwo państwa i obywateli. Żandarmeria Wojskowa powinna dysponować adekwatnymi do zagrożenia narzędziami prawnymi aby być gotowa na każdą ewentualność wynikającą z tych zdarzeń. II. W ustawie z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym dodano uprawnienie żołnierzom Żandarmerii Wojskowej do wydawania poleceń lub sygnałów wszystkim osobom znajdującym się na drodze, a żołnierzom wojskowych organów porządkowych w przypadku zabezpieczenia przemarszu lub przejazdu kolumn wojskowych albo w razie akcji związanej z ratowaniem życia lub mienia (art. 6 ust.1 ustawy). Dokonano również zmian w art. 129 ust. 4 tej ustawy, doprecyzowując, że Żandarmeria Wojskowa nabywa uprawnienia do wykonywania określonych czynności także wobec innego uczestnika ruchu drogowego (tj. osoby cywilnej), który uczestniczył w zdarzeniu drogowym z udziałem pojazdu Sił Zbrojnych RP (bez względu na jego status, tj. sprawca/poszkodowany). Projektowana zmiana rozstrzygnięta została w dwóch aspektach, tj. uprawnienia żołnierzy Żandarmerii Wojskowej do wydawania poleceń i sygnałów uczestnikom ruchu drogowego w każdej sytuacji i w pełnym zakresie (jak Policja) oraz uprawnień żołnierzy wojskowego organu porządkowego w określonych sytuacjach. Żołnierze Żandarmerii Wojskowej realizują zadania prewencyjne w pełnym spektrum działania, zarówno samodzielnie, jak i w ramach wspólnych działań z Policją (np. patrole łączone). Zadania te realizowane są również na drogach publicznych i terenach „cywilnych”. Ponadto żołnierze Żandarmerii Wojskowej biorą czynny udział w zabezpieczeniu imprez masowych i uroczystości państwowych, w których nie zawsze przemieszczają się pojazdy wojskowe. Dodatkowo, w celu zapewnienia pełnego wsparcia w działaniach Policji w zakresie realizacji zadań na rzecz bezpieczeństwa i porządku w ruchu drogowym, zasadnym jest rozszerzenie posiadanych już uprawnień do kierowania ruchem do wszystkich okoliczności na drodze, które wymagają takiego działania, a nie tylko do sytuacji związanych z zabezpieczeniem przemieszczania się kolumn wojskowych albo akcji związanych z ratowaniem życia lub mienia. Przykładem takich działań są np. corocznie organizowane ogólnopolskie akcje Policji typu „Znicz” lub „Bezpieczna droga do szkoły”, gdzie patrole Żandarmerii Wojskowej samodzielnie wykonują takie zadania. Wprowadzenie takiej zmiany będzie miało znaczący wpływ na wzmocnienie bezpieczeństwa społecznego. Żołnierze wojskowych organów porządkowych realizują te zadania w ograniczonym zakresie. Obecne i minione sytuacje związane z wykorzystywaniem pododdziałów Sił Zbrojnych RP do zwalczania klęsk żywiołowych i innych tego typu sytuacji jednoznacznie wskazują na konieczność sprecyzowania takiego uprawnienia. W większości przypadków siły zbrojne realizują takie zadania w terenach zurbanizowanych i na rzecz środowiska cywilnego, a działania te wymagają ciągłego ruchu pojazdów. W takich miejscach i okolicznościach nie zawsze możliwa jest obecność Policji lub Żandarmerii Wojskowej, co niesie za sobą konieczność kierowania ruchem przez żołnierza wojskowych organów porządkowych, tylko w zakresie ograniczonym. Obecna sytuacja geopolityczna, realizowane operacje narodowe, a także dynamiczne zmiany zachodzące w klimacie, jednoznacznie prognozują na wzmożone wykorzystywanie Sił Zbrojnych RP w takim zakresie w przyszłości. Zmiana brzmienia art. 129 ust. 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym jest konsekwencją zmiany art. 6 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym, w którym dokonano podziału w zakresie kompetencji do wykonywania określonych czynności na drodze przez żołnierza Żandarmerii Wojskowej i wojskowego organu porządkowego. Mając powyższe na uwadze, dokonano zmian w art. 129 ust. 4 tej ustawy, doprecyzowując, że nabywają oni uprawnienia do wykonywania określonych czynności także wobec innego uczestnika ruchu drogowego (tj. osoby cywilnej), który uczestniczył w zdarzeniu drogowym z udziałem pojazdu Sił Zbrojnych RP (bez względu na jego status, tj. sprawca lub poszkodowany). Powyższa zmiana jest konieczna, gdyż zdarzenia drogowe, z uwagi na swój szczególny charakter, wymagają od żołnierza Żandarmerii Wojskowej oraz wojskowego organu porządkowego wykonania szeregu specjalistycznych czynności na miejscu z zakresu jego zabezpieczenia. Zaliczyć do nich można w szczególności udzielenie niezbędnej pomocy poszkodowanym, czasową zmianę organizacji ruchu lub kierowanie tym ruchem drogowym, pasywne zabezpieczenie śladów oraz również sensu stricte czynności kontrolne wobec uczestników takiego zdarzenia, realizowane przez Żandarmerię Wojskową, jak np. sprawdzenie dokumentów, posiadanych uprawnień czy ich zatrzymanie. III. W ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2026 r. poz. 622, z późn. zm.) proponuje się dodanie w art. 297e w § 1 pkt 5a, co umożliwi Żandarmerii Wojskowej uzyskiwanie od Szefa Krajowej Administracji Skarbowej danych niezawartych w aktach spraw podatkowych, innych niż określone w art. 297c ustawy – Ordynacja podatkowa, jeżeli znajdują się w Centralnym Rejestrze Danych Podatkowych. Powyższe jest niezbędne Żandarmerii Wojskowej do skutecznego wykrywania oraz ścigania sprawców przestępstw. Dodawane Żandarmerii Wojskowej uprawnienie posiadają m.in. Policja i Straż Graniczna. IV. W ustawie z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym dodano Żandarmerię Wojskową, m.in. obok Policji, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej oraz innych podmiotów, jako formację uprawnioną do uzyskiwania informacji z Krajowego Rejestru Karnego, w zakresie, w jakim jest to konieczne do wykonywania nałożonych na nich zadań określonych w ustawie. Informacje uzyskane z Krajowego Rejestru Karnego są niezbędne do wykonywania zadań przez Żandarmerię Wojskową. Żandarmeria Wojskowa stoi na straży dyscypliny i porządku publicznego, zapobiega popełnianiu przestępstw oraz wykroczeń, wykrywa i ściga ich sprawców, ochrania życie i mienie zarówno w wojsku, jak i w sferze publicznej. V. W ustawie z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (zwanej dalej „k.p.s.w.”):

1) w art. 17 k.p.s.w. dodano Żandarmerię Wojskową, m.in. obok Policji, inspektorów pracy, organów administracji rządowej i samorządowej, do podmiotów będących oskarżycielami publicznymi w sprawach o wykroczenia. W myśl projektowanych zmian Żandarmeria Wojskowa będzie oskarżycielem publicznym w sprawach o wykroczenia popełnione przez osoby, o których mowa w art. 3 ust. 2 pkt 1–4b i 4d–7 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. o Żandarmerii Wojskowej i wojskowych organach porządkowych, tj. będzie właściwa wobec osób podlegających orzecznictwu zarówno sądów powszechnych, jak i wojskowych. Żandarmerii Wojskowej będą przysługiwać uprawnienia i obowiązki procesowe Policji wynikające z k.p.s.w.;

2) w art. 32 § 4 dodano Żandarmerię Wojskową, obok prokuratora do spraw wojskowych, do grona podmiotów uprawnionych do wydawania postanowień albo zarządzeń, w toku czynności wyjaśniających;

3) w art. 56 § 1 uregulowano, iż czynności wyjaśniające, prowadzone w ramach postępowania w sprawach o wykroczenia, może także przeprowadzić prokurator lub zlecić je nie tylko Policji, ale również Żandarmerii Wojskowej. Ponadto w projektowanym § 2 w art. 56 uregulowano, że przepisy w zakresie czynności wyjaśniających w prowadzonym postępowaniu w sprawach o wykroczenia stosuje się odpowiednio również do Żandarmerii Wojskowej, w granicach jej właściwości. Natomiast w § 3 w art. 56 dodano Żandarmerię Wojskową obok Policji, jako formację, do której instytucje, którym nadano uprawnienia oskarżyciela publicznego, mogą zwracać się o przeprowadzenie czynności wyjaśniających w zakresie niezbędnym do ustalenia, czy istnieją podstawy do wystąpienia z wnioskiem o ukaranie oraz do zebrania danych koniecznych do sporządzenia wniosku o ukaranie;

4) w art. 85, art. 86 i art. 87 wprowadzono zmiany mające na celu uczynienie Żandarmerii Wojskowej oskarżycielem publicznym w postępowaniu w sprawach osób podlegających orzecznictwu sądów wojskowych;

5) w art. 95 § 1a wskazano, iż Żandarmeria Wojskowa będzie właściwa do prowadzenia postępowania mandatowego wobec grupy osób wskazanych w art. 3 ust. 2 pkt 1–4b i 4d–7 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. o Żandarmerii Wojskowej i wojskowych organach porządkowych. Strategiczną zmianą jest uczynienie Żandarmerii Wojskowej oskarżycielem publicznym w sprawach o wykroczenia zgodnie z jej właściwością ustawową. W tym celu dodano Żandarmerię Wojskową, m.in. obok Policji, inspektorów pracy, organów administracji rządowej i samorządowej, do podmiotów będących oskarżycielami publicznymi w sprawach o wykroczenia. W myśl projektowanych zmian Żandarmeria Wojskowa będzie oskarżycielem publicznym w sprawach o wykroczenia popełnione przez osoby, o których mowa w art. 3 ust. 2 pkt 1–4b i 4d–7 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. o Żandarmerii Wojskowej i wojskowych organach porządkowych, tj. będzie właściwa wobec osób podlegających orzecznictwu zarówno sądów wojskowych, jak i powszechnych, ale związanych ze środowiskiem wojskowym. Żandarmerii Wojskowej będą przysługiwać uprawnienia i obowiązki procesowe Policji wynikające z k.p.s.w. Jednocześnie należy podkreślić, że Policja zachowa swoją generalną właściwość we wszystkich sprawach o wykroczenia, w tym w postępowaniu mandatowym. Celem projektowanej zmiany w żaden sposób nie jest ograniczenie właściwości Policji, a jej odciążenie przez uzyskanie spójnej, wolnej od fragmentacji właściwości procesowej Żandarmerii Wojskowej. Zmiany w projektowanych art. 85, art. 86 i art. 87 k.p.s.w. mają na celu uczynienie Żandarmerii Wojskowej oskarżycielem publicznym w postępowaniu w sprawach osób podlegających orzecznictwu sądów wojskowych. Jednocześnie należy wskazać, że udział prokuratora w tym postępowaniu nie został w żaden sposób ograniczony, ponieważ w świetle art. 18 k.p.s.w., w każdej sprawie o wykroczenie wniosek o ukaranie może wnieść prokurator, stając się oskarżycielem publicznym. Prokurator może także wstąpić do postępowania wszczętego na podstawie wniosku o ukaranie wniesionego przez innego oskarżyciela. W wypadkach wskazanych powyżej udział prokuratora wyłącza udział innego oskarżyciela publicznego.

Brak uprawnienia Żandarmerii Wojskowej do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego za wszystkie wykroczenia, tak jak Policja, znacznie wydłuża postępowanie w sprawach o wykroczenia, a w przypadku braku żądania ścigania dowódcy żołnierza-sprawcy wykroczenia często do żadnego ukarania nie dochodzi. VI. W ustawie z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych proponuje się dodanie w art. 104 w ust. 1 pkt 15a, dzięki czemu Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny będzie udostępniał Żandarmerii Wojskowej dane określone w art. 102 ust. 2–4 oraz art. 103 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych. Powyższe dane są niezbędne Żandarmerii Wojskowej do skutecznego wykonywania zadań ustawowych, między innymi do prowadzenia spraw związanych z wyłudzeniami komunikacyjnymi. Projektowane uprawnienie posiadają również m.in.: Policja, Straż Graniczna, sądy i prokuratura. VII. W ustawie z dnia 8 grudnia 2017 r. o Służbie Ochrony Państwa celem doprecyzowania po art. 3 dodaje się art. 3a w brzmieniu: „W przypadku gdy wiceprezes Rady Ministrów pełni jednocześnie funkcję Ministra Obrony Narodowej, jego ochronę realizuje wówczas Żandarmeria Wojskowa, zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. o Żandarmerii Wojskowej i wojskowych organach porządkowych (Dz. U. z 2026 r. poz. 159, 815 i …).”.

Tekst rządu wyodrębniony automatycznie z druku; wiążący jest oficjalny druk.

Projektowana ustawa została przekazana do Rzecznika Praw Obywatelskich, Krajowej Rady Sądownictwa, Sądu Najwyższego, Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego, Naczelnej Rady Adwokackiej, Krajowej Izby Radców Prawnych, Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia”, Stowarzyszenia Sędziów „Themis”, Stowarzyszenia Prokuratorów „Lex Super Omnia”, Związku Zawodowego Prokuratorów i Pracowników Prokuratury RP, Amnesty International Polska i Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka (termin konsultacji publicznych – 30 dni). Podmioty te nie zgłosiły uwag do projektu. Ponadto, stosownie do postanowień § 52 uchwały nr 190 Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r. – Regulamin pracy Rady Ministrów (M.P. z 2026 r. poz. 404) oraz zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa (Dz. U. z 2026 r. poz. 936), projekt ustawy został zamieszczony w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej Rządowego Centrum Legislacji w serwisie Rządowy Proces Legislacyjny. Podmioty nie wyraziły zainteresowania pracami nad projektem.

Z Oceny Skutków Regulacji, część „Informacje na temat zakresu, czasu trwania i podsumowanie wyników konsultacji”. Pełne uwagi i odpowiedzi rządu są w raporcie z konsultacji, zwykle dołączonym do druku.