Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.

Jaki problem jest rozwiązywany?

I. Celem projektu jest uzupełnienie przepisów ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz. U. z 2025 r. poz. 644, z późn. zm.), dalej „ustawa o p.p.p.f.t.” o regulację związaną z środkami ograniczającymi stosowanymi w celu przeciwdziałania rozprzestrzenianiu broni masowego rażenia oraz finansowaniu jej rozprzestrzeniania (BMR). Regulacja taka jest niezbędna ze względu na potrzebę pełniejszego wdrożenia standardów międzynarodowych. Obecnie wynikają one w przeważającej mierze z bezpośrednio obowiązującego prawa europejskiego, jednakże wciąż wymagane są korekty i rozwiązania dostosowujące polski porządek prawny do rozwiązań międzynarodowych.

Wymóg ustanowienia ww. środków ograniczających w celu przeciwdziałania rozprzestrzenianiu broni masowego rażenia i finansowaniu jej rozprzestrzeniania stanowi istotny element międzynarodowego standardu w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy, finansowaniu terroryzmu oraz proliferacji. Standard ten ustanowiony został przez Grupę Zadaniową ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy (standard FATF). Jego realizacja jest poddawana ewaluacji i stanowi o pozytywnej ocenie całości systemu AML wprowadzonego w danym kraju.

Rekomendacja FATF nr 7 (FATF R.7) nakłada wymóg wdrożenia środków ograniczających mających na celu przeciwdziałanie rozprzestrzenianiu broni masowego rażenia oraz finansowaniu jej rozprzestrzeniania zgodnie z wymogami wynikającymi z rezolucji Rady Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych wydanych na podstawie rozdziału VII Karty Narodów Zjednoczonych, dotyczących zapobiegania, zwalczania i zakłócania rozprzestrzeniania broni masowego rażenia i finansowania tego procederu.

Aktualnie rezolucje ONZ skierowane są przeciwko Republice Iranu – rezolucja 2231 (2015) oraz Koreańskiej Republice Ludowo-Demokratycznej – rezolucje 1718 (2006), 1874 (2009), 2087 (2013), 2094 (2013), 2270 (2016), 2321 (2016) i 2356 (2017).

Wymogi wynikające z FATF R.7 oraz wskazanych w tej rekomendacji rezolucjach Rady Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych zostały recypowane do mających bezpośrednie zastosowanie przepisów prawa Unii Europejskiej – rozporządzenia Rady (UE) nr 267/2012 z dnia 23 marca 2012 r. w sprawie środków ograniczających wobec Iranu i uchylającego rozporządzenie (UE) nr 961/2010 (Dz. Urz. UE L 88 z 24.03.2012, str. 1, z późn. zm./rozporządzenie 267/2012/) oraz rozporządzenia Rady (UE) 2017/1509 z dnia 30 sierpnia 2017 r. dotyczącego środków ograniczających skierowanych przeciwko Koreańskiej Republice Ludowo-Demokratycznej i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 329/2007 (Dz. Urz. UE L 224 z 31.08.2017, str. 1, z późn. zm. /rozporządzenie 2017/1509/).

W związku z powyższym większość wymogów wynikających z FATF R.7 znajduje zastosowanie w polskim porządku prawnym, jednak ze względu na pewne różnice pomiędzy wymogami FATF R.7 a przepisami ww. rozporządzeń unijnych oraz ze względu na potrzebę przyjęcia przepisów służących stosowaniu rozporządzenia 267/2012 oraz rozporządzenia 2017/1509 zachodzi konieczność nowelizacji przepisów ustawy o p.p.p.f.t. Spełnienie tych wymogów jest monitorowane w raportach ewaluacyjnych Moneyval.

II. Z uwagi na fakt, że 30 maja 2024 r. przyjęto przepisy tzw. unijnego pakietu AML/CFT, tj. zbioru regulacji w sprawie przeciwdziałania korzystaniu z systemu finansowego w celu prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, w projekcie zawarto, w celu implementacji do krajowego porządku prawnego wymogów wynikających z aktów prawnych wchodzących w skład ww. pakietu (6AMLD, AMLR, AMLAR, TFR), zapisy korygujące wybrane elementy dotychczasowych przepisów ustawy o p.p.p.f.t. W projekcie przewidziano regulacje dotyczące m.in. uzasadnionego interesu w dostępie do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych, a zatem dotyczące art. 11–13 oraz art. 74 6AMLD, które powinny być zaimplementowane już w 2025 r. Dodatkowo w związku z istniejącym związkiem celowościowym pomiędzy wyżej opisanymi przepisami najnowszego pakietu AML/CTF a poprzednimi nowelizacjami dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/849 z dnia 20 maja 2015 r. w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, zmieniającej rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 648/2012 i uchylającej dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2005/60/WE oraz dyrektywę Komisji 2006/70/WE (Dz. Urz. UE L 141 z 05.06.2015, str. 73, z późn. zm./dyrektywa 2015/849/) zasadne jest wprowadzenie rozwiązań uzupełniających dotychczasową implementację o szczegółowe zmiany nawiązujące do 4AMLD oraz 5AMLD.

III. Projekt przewiduje również zmiany dotyczące komórki organizacyjnej, o której mowa w art. 12 ust. 1 ustawy o p.p.p.f.t.

Rekomendowane rozwiązanie i oczekiwany efekt

• Doprecyzowanie określenia instytucji obowiązanej, którą jest podmiot prowadzący działalność w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych, poprzez wyłączenie osób świadczących usługi na rzecz spółek z tej samej grupy. Stanowi to wykonanie wyroku MISTRAL TRANS C-3/24.

• W związku z rozszerzeniem zadań Generalnego Inspektora Informacji Finansowej (GIIF), o te związane ze stosowaniem środków ograniczających stosowanych w celu przeciwdziałania rozprzestrzenianiu broni masowego rażenia oraz finansowaniu jej rozprzestrzeniania, stosownej modyfikacji ulega art. 11 w ust. 1 pkt 7 ustawy o p.p.p.f.t., określający wymagania wobec osoby pełniącej funkcję GIIF (będzie musiała legitymować się wiedzą z zakresu stosowania szczególnych środków ograniczających) oraz art. 12 w ust. 1 pkt 7 i pkt 8 ustawy o p.p.p.f.t. (zmiany doprecyzowujące katalog zadań GIIF).

• Skutkiem ww. rozszerzenia zadań GIIF jest również dokonanie stosownych modyfikacji w przepisach regulujących funkcjonowanie działającego przy GIIF ciała o charakterze opiniodawczo-doradczym, tj. Komitetu Bezpieczeństwa Finansowego. Członkiem Komitetu będzie mogła zostać osoba posiadająca wiedzę także z zakresu stosowania szczególnych środków ograniczających. Poszerzony zostanie katalog celów stawianych Komitetowi. Prace komitetu zyskają również bardziej praktyczny wymiar, gdyż będzie on mógł rekomendować zmiany legislacyjne w zakresie rozdziału 10 ustawy o p.p.p.f.t., który dotyczy szczególnych środków ograniczających.

• W projektowanej zmianie art. 12 ustawy o p.p.p.f.t. doprecyzowany zostanie zakres kontroli realizowanych przez GIIF, z wyraźnym wskazaniem, że dotyczą one realizacji obowiązków przez instytucje obowiązane. Ustawodawca zrezygnuje z odesłania do art. 117, ponieważ nie było ono konieczne.

• W związku z zbliżającym się terminem implementacji części rozwiązań przewidzianych przez dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1640 z dnia 31 maja 2024 r. w sprawie mechanizmów, które państwa członkowskie powinny wprowadzić w celu zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, zmieniającą dyrektywę (UE) 2019/1937 oraz zmieniającą i uchylającą dyrektywę (UE) 2015/849 (Dz. Urz. UE L 2024/1640 z 19.06.2024) projekt (art. 1 pkt 15–19) przewiduje szereg zmian w zakresie przepisów regulujących działalność Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR). CRBR jest rejestrem, w którym gromadzone są informacje o beneficjentach rzeczywistych podmiotów wpisanych do Krajowego Rejestru Sądowego, m.in. spółkach prawa handlowego. W założeniu wiedza ta ma przyczyniać się do przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu oraz innym przestępstwom. Posiadanie dokładnych i aktualnych danych o beneficjentach rzeczywistych ma bowiem uniemożliwiać ukrycie tożsamości w skomplikowanej strukturze korporacyjnej. Projekt zakłada, iż informacje o beneficjentach rzeczywistych gromadzone w CRBR nie będą jak dotychczas całkowicie jawne, wprowadza w to miejsce nowe zasady dotyczące ich pozyskiwania przez organy publiczne, instytucje obowiązane oraz każdego, kto wykaże „uzasadniony interes”.

• Ze względu na fakt, że wymogi określone w standardzie FATF (FATF R.6) w stosunku do środków ograniczających stosowanych w celu przeciwdziałania terroryzmowi oraz finansowaniu terroryzmu są niemal tożsame z tymi, które standard stawia wobec środków ograniczających stosowanych w celu przeciwdziałania rozprzestrzenianiu broni masowego rażenia oraz finansowaniu jej rozprzestrzeniania (FATF R.7), odpowiednie zmiany zostaną wprowadzone w przepisach rozdziału 10 ustawy o p.p.p.f.t.: o nowe brzmienie otrzyma art. 117 ust. 1 ustawy o p.p.p.f.t., określający cele przedmiotowych środków ograniczających stosowanych przez instytucje obowiązane – poszerzone o przeciwdziałanie rozprzestrzenianiu broni masowego rażenia oraz finansowaniu jej rozprzestrzeniania; o dodany zostaje art. 118 ust. 1 pkt 1a – przepis został skonstruowany na wzór art. 118 ust. 1 pkt 1 ustawy o p.p.p.f.t. i dotyczyć będzie broni masowego rażenia. Oba przepisy obejmą listy osób i podmiotów, wobec których stosuje się szczególe środki ograniczające. Obecnie lista (ust. 1 pkt 1) obejmuje przede wszystkim działalność terrorystyczną, a nowy ust. 1 pkt 1a wprowadzi listę dotyczącą ograniczania rozprzestrzeniania broni masowego rażenia; o pozostałe zmiany przepisów rozdziału 10 obejmują rozszerzenie katalogu formalnych podstaw dokonywania przez GIIF oceny w kwestii zwolnienia z zamrożenia wartości majątkowych lub o ich udostępnieniu, uściślenie zakresu prowadzenia przez GIIF listy osób i podmiotów, wobec których stosuje się szczególne środki ograniczające, oraz obejmują zmiany mające charakter dostosowawczy.

• Zmodyfikowany zostanie art. 130, uzupełniony zostanie zakres uprawnień kontrolnych GIIF, przede wszystkim o kontrolowanie środków ograniczających, o których mowa w rozdziale 10, a zatem – po nowelizacji – również w zakresie broni masowego rażenia.

• Nowe brzmienie zostaje nadane art. 149 pkt 2–4 ustawy o p.p.p.f.t. Zmienione przepisy są przepisami służącymi stosowaniu rozporządzenia 267/2012 oraz rozporządzenia 2017/1509 i określają delikty administracyjne związane z naruszeniem przepisów ww. rozporządzeń.

• Ponadto projekt dostosowuje przepisy ustawy do konkretnych zaleceń zawartych w Raporcie 5 rundy ewaluacji polskiego systemu przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu przeprowadzonej przez MONEYVAL. Szczegółowe zalecenia znajdują się w tabeli nr 1 Raportu m.in. zagadnienia poprawy funkcjonowania współpracy między organami krajowymi, uzupełnienia oceny ryzyka instytucji obowiązanych o nowe elementy.

• Ponadto projekt zawiera przepisy służące zapewnieniu spójności przepisów ustawy o p.p.p.f.t. z przepisami dyrektywy 2015/849 w jej aktualnym brzmieniu. Analiza praktyki stosowania przepisów ustawy o p.p.p.f.t., a także kolejne nowelizacje przepisów dyrektywy 2015/849 wykazały konieczność modyfikacji niektórych przepisów ustawy o p.p.p.f.t., mianowicie art. 27 (obowiązek uwzględnienia zapisów oceny ryzyka przeprowadzanej na poziomie UE), art. 41 (możliwość nieprzeprowadzania transakcji, także w ramach stosunków gospodarczych oraz obowiązek dokumentacji niezastosowania środka bezpieczeństwa finansowego), art. 77 (usprawnienie komunikacji z GIIF poprzez obowiązek uprzedniego uzyskania dostępu do SIGIIF na nowych zasadach).

• Rozwiązania przyjęte w nowelizacji, które wykraczają poza zakres implementacji prawa europejskiego, zostały szczegółowo omówione i wskazane w odwróconej tabeli zgodności. Dotyczą one przede wszystkim dostosowania wymagań stawianych wobec osoby piastującej stanowisko Generalnego Inspektora Informacji Finansowej oraz członków Komitetu Bezpieczeństwa Finansowego, związanych z kwestią zakazu proliferacji BMR, jak również poszerzenia zadań kontrolnych na kwestie związane z BMR oraz kwestii dokonywania korekt w przekazywanych do GIIF informacjach.

• To samo dotyczy postanowienia art. 1 pkt 5 lit. b stanowiącego podstawę do przekazania zadań do wykonywania przez więcej niż jedną komórkę organizacyjną.

W konsekwencji wprowadzonych zmian zapewniona zostanie pełna zgodność przepisów krajowych z wymienionymi w cz. 1 standardami, co przełoży się na lepszą pozycję Polski podczas procedur ewaluacyjnych. Kwestie dodatkowo regulowane wpłyną również na możliwość uzyskania przez Polskę wyższej oceny, ponieważ wpłyną one na jasność, efektywność oraz elastyczność już obowiązujących regulacji, nie pozwolą także na podważanie poprawności implementacji rozwiązań przyjętych w dyrektywie 2015/849.

Tekst rządu wyodrębniony automatycznie z druku; wiążący jest oficjalny druk.

Stosownie do postanowień art. 5 ustawy z 7 lipca 2005 r. o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa (Dz. U. z 2026 r. poz. 936) oraz § 52 uchwały nr 190 Rady Ministrów z 29 października 2013 r. – Regulamin pracy Rady Ministrów (M.P. z 2026 r. poz. 404) projekt został udostępniony w Biuletynie Informacji Publicznej Rządowego Centrum Legislacji z chwilą przekazania projektu do uzgodnień z członkami Rady Ministrów.

Projekt został przekazany do konsultacji publicznych i opiniowania m.in. z: Komisją Nadzoru Finansowego, Narodowym Bankiem Polskim, Urzędem Ochrony danych Osobowych, Związkiem Banków Polskich, Izbą Zarządzającą Funduszami i Aktywami, Kasą Krajową SKOK, Izbą Domów Maklerskich, Polską Izbą Ubezpieczeń, Krajową Radą Notarialną, Polską Organizacją Niebankowych Instytucji Płatności, Naczelną Radą Adwokacką, Krajową Radą Radców Prawnych, Krajową Izbą Doradców Podatkowych, a także z przedstawicielami Związku Przedsiębiorców i Pracodawców, Związku Pracodawców Business Center Club, Związku Rzemiosła Polskiego, Pracodawców Rzeczypospolitej Polskiej, Federacji Przedsiębiorców Polskich, Konfederacji Lewiatan.

Konsultacje publiczne zostały przeprowadzone od dnia 4 kwietnia 2025 r., termin na zgłaszanie uwag wynosił 30 dni. Projekt został rozpatrzony przez Komisję Wspólną Rządu i Samorządu Terytorialnego.

Wyniki konsultacji publicznych i opiniowania zostały omówione w raporcie z konsultacji i opiniowania.

Z Oceny Skutków Regulacji, część „Informacje na temat zakresu, czasu trwania i podsumowanie wyników konsultacji”. Pełne uwagi i odpowiedzi rządu są w raporcie z konsultacji, zwykle dołączonym do druku.