Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw.

Jaki problem jest rozwiązywany?

Współczesne społeczeństwo coraz wyraźniej odchodzi od stereotypowego postrzegania ról rodzicielskich. Tradycyjny model rodziny zakładał, że matka pełni rolę głównego opiekuna dziecka, natomiast ojciec odpowiada za utrzymanie rodziny. Taki podział obowiązków nie tylko ograniczał możliwości rozwoju osobistego obojga rodziców, ale również wpływał na sposób wychowania dzieci, utrwalając nierówności społeczne. Obecnie coraz więcej rodzin funkcjonuje według modelu partnerskiego, w którym zarówno matka, jak i ojciec dzielą się obowiązkami wychowawczymi i domowymi. Zmiana ta znajduje odzwierciedlenie również w prawie rodzinnym. W Polsce i wielu innych krajach ojcowie mają prawo do urlopu ojcowskiego oraz mogą korzystać z urlopu rodzicielskiego na równi z matkami. Sądy coraz częściej orzekają pieczę współdzieloną, uznając, że dziecko ma prawo do bliskiej relacji z obojgiem rodziców. Zachodzące w ostatnich latach zmiany społeczne wpływają na przewartościowanie tradycyjnie pojmowanych ról rodzicielskich. Obserwuje się także większe zainteresowanie sprawowaniem nad dziećmi pieczy współdzielonej przez rodziców żyjących w rozłączeniu. Podjęcie powszechnie pracy zawodowej przez kobiety miało wpływ na zwiększenie zaangażowania ojców w wychowanie dzieci oraz sprawowanie nad nimi bezpośredniej pieczy. Pojawienie się wzorca ojca zaangażowanego również w codzienną opiekę i dbałość o dziecko zapoczątkowało zmianę modelu rozstrzygania władzy rodzicielskiej po rozwodzie lub rozstaniu rodziców poprzez odstąpienie od powierzania jej wykonania tylko jednemu z rodziców i stało się podstawą dopuszczalności naprzemiennej pieczy rodzicielskiej. Rozpowszechnianie pieczy współdzielonej po rozstaniu wynika także z faktu, że w związku ze stałym wzrostem liczby rozwodów w wielu krajach i doświadczeniem przez dzieci rozpadu związku rodziców jest ważne, aby zapobiegać sytuacjom, w których dziecko odczuwa negatywne konsekwencje decyzji rodziców polegające na utracie kontaktu z jednym z nich. Choć piecza współdzielona nie jest używana jako pojęcie prawne, a także nie została zdefiniowana w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, dalej „k.r.o.”, sądy coraz częściej orzekają ją, ustalając miejsce pobytu dziecka u każdego rodzica i sprawowanie pieczy w powtarzających się okresach – art. 59822 i art. 5821 k.p.c. albo regulując kontakty z dzieckiem, w taki sposób, że w rzeczywistości dziecko mieszka naprzemiennie z każdym z rodziców w powtarzających się okresach. W szczególności dotyczy to spraw rozwodowych oraz postępowań o władzę rodzicielską i kontakty z dzieckiem. Rodzice coraz częściej sami wnioskują o pieczę współdzieloną – zarówno w formie ugód sądowych, jak i porozumień zawieranych przed mediatorami. Wzrost świadomości społecznej i chęć utrzymania równych relacji z dzieckiem po rozstaniu sprzyjają popularyzacji tego modelu. Według raportów i analiz pozostawienie władzy rodzicielskiej obojgu rodziców dotyczy już ponad 70 % spraw rozwodowych z dziećmi. Wskazać należy, że pojęcie pieczy współdzielonej nie jest obecnie pojęciem ustawowym i nie stanowi przedmiotu odrębnej sprawozdawczości statystycznej. W związku z tym nie są gromadzone dane pozwalające na określenie liczby przypadków stosowania tego modelu sprawowania opieki nad dzieckiem. Natomiast zgodnie z dostępnymi danymi statystycznymi1 dotyczącymi separacji oraz rozwodów według decyzji sądu o wykonywaniu władzy rodzicielskiej zauważyć należy, że utrzymuje się wysoki udział spraw, w których władza rodzicielska pozostawiana jest obojgu rodzicom po rozwiązaniu małżeństwa, mianowicie:

a) w sprawach rozwodowych − w 2024 r. wykonywanie władzy rodzicielskiej powierzono w 19,1% matce, 2,4% ojcu, a razem matce i ojcu w 76,9%; − w 2019 r. wykonywanie władzy rodzicielskiej powierzono w 32,8% matce, 3,2% ojcu, a razem matce i ojcu w 62,3%; − w 2014 r. wykonywanie władzy rodzicielskiej powierzono w 60,7% matce, 4,5% ojcu, a razem matce i ojcu w 33,1%;

b) w sprawach o separację − w 2024 r. wykonywanie władzy rodzicielskiej powierzono w 18,4% matce, 0,5% ojcu, a razem matce i ojcu w 79,6%; − w 2019 r. wykonywanie władzy rodzicielskiej powierzono w 35,1% matce, 2,1% ojcu, a razem matce i ojcu w 61,3%; − w 2014 r. wykonywanie władzy rodzicielskiej powierzono w 63,1% matce, 2,1% ojcu, a razem matce i ojcu w 33,9%. Jeśli sąd powierzył władzę rodzicielską obojgu rodzicom, to mógł ustalić pieczę naprzemienną albo miejsce pobytu dziecka u jednego z nich. Powyższe statystyki nie obejmują także orzekania pieczy naprzemiennej w stosunku do rodziców żyjących w rozłączeniu.

Z raportu M. Sikorskiej i M. Gawrońskiej „Piecza naprzemienna w Polsce – diagnoza i rekomendacje dla polityk publicznych”2, wynika, że zachodzi potrzeba uregulowania aktualnego stanu prawnego oraz ustalenia jednego terminu dla opisywania takiej formy opieki nad dzieckiem, w którym rodzice dzielą się nią w porównywalnych (choć niekoniecznie równych) okresach.

Z powyższego raportu wynika między innymi, że z uwagi na brak ujęcia pieczy współdzielonej w k.r.o. sędziowie, a także rodzice oraz ich pełnomocnicy używają różnych pojęć i form, traktując pieczę współdzieloną jako formę wykonywania władzy rodzicielskiej lub formę uregulowania kontaktów. Decyzje są uzależnione od indywidualnych opinii sędziów, co może rodzić frustrację rodziców, którzy nie są w stanie przewidzieć, jaki będzie wynik postępowania, a także nie mają pewności, czy ugoda mediacyjna w zakresie takiej pieczy zostanie zatwierdzona. Natomiast w ocenie sędziów istotne znaczenie ma przedmiot i zakres rozpoznawanego wniosku rodziców, a podstawą oceny jest zawsze dobro dziecka. Za wprowadzeniem nowych przepisów przemawiają również badania przeprowadzone przez H. Janik-Skowrońską3, z których wynika, że badane odrębnie grupy – sędziów i rodziców, wskazały na potrzebę sformułowania jasnych rozwiązań prawnych, które byłyby podstawą do regulacji pieczy współdzielonej (naprzemiennej), a jasne uregulowanie przepisów może przyczynić się do wygaszania konfliktów między rodzicami, czego skutkiem będą krótsze postępowania sądowe. Badani sędziowie w zdecydowanej większości wskazali, że stosowanie modelu pieczy współdzielonej jest zagadnieniem wielopłaszczyznowym i wieloaspektowym, więc wymaga zmian w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Większość badanych sędziów uważa, że należy informować dzieci o możliwych rozwiązaniach prawnych w zakresie opieki i ewentualnych skutkach, a także zwraca uwagę na konieczność wysłuchania dziecka i upewnienia się, że dziecko jest świadome swojej rzeczywistej sytuacji.

1 https://isws.ms.gov.pl/pl/baza-statystyczna/opracowania-wieloletnie/ 2 https://pieczanaprzemienna.uw.edu.pl/ 3 H. Janik-Skowrońska, Piecza współdzielona (naprzemienna) w Polsce. Studium prawno-socjologiczne, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2024, cyt. za: Stanowisko Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego w sprawie wprowadzenia przepisów prawnych regulujących pieczę współdzieloną Sukces pieczy współdzielonej zależy też od stosunków między rodzicami, a w szczególności od tego, jak będą oni siebie postrzegać jako rodziców swojego dziecka – jako matkę i ojca, a nie jako byłą żoną/partnerkę czy byłego męża/partnera. Piecza współdzielona to model wychowawczy, który wymaga partnerstwa w sprawach dziecka. Do korzyści płynących z tej pieczy zalicza się m.in.: − pozytywny wpływ na rozwój fizyczny, psychiczny oraz emocjonalny dziecka; − brak poczucia opuszczenia; − lepszą zdolność adaptacyjną do nowej rzeczywistości po rozpadzie rodziny; − zachowanie bliskich więzi z każdym z rodziców; − zaangażowane ojcostwo; − zapobieganie separacji z rodzicem; − utrzymanie autorytetu rodzicielskiego; − realny wpływ na dziecko; − równy podział obowiązków rodzicielskich; − złagodzenie trudu ekonomicznego i innych ograniczeń związanych z samotnym rodzicielstwem. Warunki stosowania pieczy współdzielonej były przedmiotem rozważań Komisji Europejskiego Prawa Rodzinnego (Commission on European Family Law, CEFL), utworzonej w 2001 r. Jednym z najważniejszych osiągnięć Komisji było opracowanie tzw. Zasad europejskiego prawa rodzinnego (Principles of European Family Law), które mają stanowić punkt wyjścia dla harmonizacji prawa rodzinnego państw europejskich. Do pieczy współdzielonej odnosi się zasada 3.20 (2), zgodnie z którą dziecko może przebywać na zmianę z obojgiem rodziców, przy czym sąd powinien wziąć pod uwagę następujące czynniki: wiek i zdanie dziecka; zdolność i gotowość rodziców do współpracy w sprawach dotyczących dziecka, jak również ich sytuację osobistą; odległość między domami rodziców i szkołą dziecka.4 Ocena występowania przesłanek określonego modelu sprawowania władzy rodzicielskiej po rozwodzie lub rozstaniu rodziców należy wyłącznie do sądu. Podstawowym warunkiem stosowania pieczy współdzielonej jest bowiem wystąpienie takich okoliczności, które pozwalają antycypować współpracę rodzicielską w sprawach dotyczących pieczy i wychowania dziecka. Konieczność dokonania zmian w ustawie – Kodeks rodzinny i opiekuńczy Dokonanie zmian wynika z potrzeby unowocześniania regulacji rodzinno-prawnych i ich dostosowania do zmieniającej się rzeczywistości społecznej w Polsce oraz wyeliminowania panującej obecnie dużej niepewności prawnej związanej z brakiem wyraźnej regulacji pieczy współdzielonej w przepisach prawa materialnego. Celem zmian jest wzmocnienie więzi dziecka z rodzicami, opartej na prawie dziecka do wychowywania przez oboje rodziców. Zadbanie o to, aby każdy z rodziców mógł w pełni uczestniczyć w życiu dziecka również w wypadku ich rozstania, jest wyrazem troski o dobro dziecka. Funkcjonowanie dziecka w rodzinie po rozwodzie (rozstaniu rodziców) w pieczy współdzielonej jest rozwiązaniem dającym mu szanse na prawidłowy rozwój psychospołeczny, zmniejszając jego udział w sytuacjach konfliktowych. W obecnym stanie prawnym jedną z form opieki nad dzieckiem orzekaną przez sąd po rozstaniu rodziców jest piecza współdzielona. W przepisach brak jest jednak definicji ustawowej pieczy współdzielonej, jednoznacznej podstawy materialnoprawnej i przesłanek jej orzekania. Powoduje to, że piecza współdzielona nie jest powszechną formą sprawowania pieczy nad dzieckiem po rozstaniu rodziców. W użyciu występują też różne terminy opisujące tę formę sprawowania pieczy, m.in.: „opieka naprzemienna”, „piecza naprzemienna”, „piecza równoważna”, „piecza naprzemienna współdzielona” czy też „piecza dzielona”. Zauważenia wymaga, iż zasadnym jest przyjęcie pojęcia ,,pieczy współdzielonej”, bowiem najlepiej oddaje ideę wspólnego sprawowania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz wspólnego wychowywania dziecka przez rodziców, pod których bieżącą pieczą dziecko przebywa w powtarzających się, porównywalnych, choć niekoniecznie równych okresach. Pojęcie „pieczy współdzielonej” (czy pieczy/opieki naprzemiennej ewentualnie równoważnej) nie jest używane w k.r.o. Brak jednoznacznego uregulowania pieczy współdzielonej nie wyklucza jednak jej stosowania. Sądy obecnie orzekają o wspólnym wykonywaniu władzy rodzicielskiej po rozwodzie lub rozstaniu rodziców na podstawie art. 58 § 1 i 1a k.r.o. i art. 107 § 2 k.r.o., regulujących sposób wykonywania władzy rodzicielskiej i kontaktów z dzieckiem poprzez ustalenie naprzemiennych okresów, w których dziecko będzie mieszkało z każdym z rodziców. Adresatami 4 K. Boele-Woelki, F. Ferrand, C. González-Beilfuss, M. Jänterä-Jareborg, N. Lowe, D. Martiny, W. Pintens,Principles of European Family Law Regarding Parental Responsibilities, Intersentia, Antwerpen-Oxford 2007, cyt. za: Stanowisko Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego w sprawie wprowadzenia przepisów prawnych regulujących pieczę współdzieloną. normy z art. 58 k.r.o. są rozwodzący się rodzice, natomiast normy z art. 107 k.r.o. rodzice pozostający w rozłączeniu (w separacji faktycznej lub niepozostający we wspólnym pożyciu). W obowiązującym porządku prawnym orzeczenie dotyczące pieczy współdzielonej zapada na podstawie różnych przepisów i w ramach szeregu postępowań sądowych, m.in. w sprawach rozwodowych, w sprawach z zakresu wykonywania władzy rodzicielskiej, czy nawet w sprawach regulujących kontakty z dzieckiem, mimo że piecza współdzielona, jako forma wspólnego sprawowania władzy rodzicielskiej, stanowi odrębną instytucję prawną od kontaktów, instytucji niezależnej od władzy rodzicielskiej. Obecnie w porozumieniu rodzicielskim w sprawie o rozwód i o separację strony mogą wnioskować o orzeczenie pieczy współdzielonej, co w praktyce orzeczniczej stanowi w zasadzie warunek konieczny orzeczenia tej formy pieczy, choć zdarzają się przypadki, w których sąd orzeka pieczę współdzieloną w sytuacji braku porozumienia rodzicielskiego, przychylając się do wniosku jednego z rodziców pomimo sprzeciwu drugiego lub orzeczenie pieczy współdzielonej jest własną inicjatywą sądu. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego5, dalej „k.p.c.”, określa procedurę rozpoznawania spraw dotyczących władzy rodzicielskiej, miejsca pobytu dziecka oraz wykonywania orzeczeń, które mogą przewidywać pieczę współdzieloną. Jednocześnie – zgodnie z wymogami legislacyjnymi rozdziału przepisów materialnych i procesowych – nie zawiera przepisów, które wprost definiowałyby lub regulowały instytucję pieczy współdzielonej. Najistotniejszym z punktu widzenia pieczy współdzielonej jest art. 598²² k.p.c. Przepis odnosi się do sytuacji, gdy istnieje: „orzeczenie, w którym sąd określił, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach”. Jest to jedyny przepis k.p.c., który wprost opisuje istotę modelu odpowiadającego przedmiotowej opiece nad dzieckiem, nie używając jednak określenia „piecza współdzielona” czy „naprzemienna”, lecz opisując jego istotę

– naprzemienne zamieszkiwanie dziecka u obojga rodziców. Aktualnie art. 58 § 1b k.r.o. stanowi, że sąd w wyroku rozwodowym nie orzeka o utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem jedynie na zgodny wniosek stron. W sytuacji, kiedy rodzic nie bierze udziału w rozprawie i są podstawy do wydania wyroku zaocznego albo jeżeli miejsce pobytu rodzica nie jest znane, sąd jest zobligowany orzec o kontaktach tego rodzica z dzieckiem, co czyni go rozstrzygnięciem iluzorycznym. Obowiązujące przepisy nie wyłączają obowiązku sądu orzekania o kontaktach rodziców z dzieckiem i alimentach na rzecz dziecka w sytuacji, gdy sąd umieszcza dziecko w pieczy zastępczej w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej6. Aktualnie w czasie trwania procesu o rozwód lub o separację nie może być wszczęta odrębna sprawa o zaspokojenie potrzeb rodziny (z art. 27 k.r.o.) o alimenty pomiędzy małżonkami albo pomiędzy nimi, a ich wspólnymi małoletnimi dziećmi co do świadczeń za okres od wytoczenia powództwa o rozwód lub separację na podstawie art. 445 § 2 k.p.c. Zgodnie z zasadą wyłączności postępowania o rozwód i o separację rozpoznanie tych spraw w postępowaniu zwykłym jest niedopuszczalne i wyłącznie właściwym do ich rozpoznania jest sąd rozwodowy (separacyjny). Jeżeli zatem po wytoczenia powództwa o rozwód lub o separację do innego sądu wpływa pozew o zaspokajanie potrzeb rodziny lub o alimenty co do takich świadczeń, lub wniosek o zabezpieczenie w takiej sprawie, to sąd obowiązany jest przekazać taki pozew lub wniosek sądowi rozwodowemu (separacyjnemu), który sąd rozwodowy (separacyjny) rozpoznaje w sprawie o rozwód lub o separację jako wniosek o udzielenie zabezpieczenia. W przypadku oddalenia powództwa o rozwód (lub o separację) sąd rozwodowy (separacyjny) – po uprawomocnieniu się wyroku – powinien zwrócić przekazany pozew sądowi, do którego wpłynął, w celu jego merytorycznego rozpoznania. Jeżeli sąd rozwodowy (separacyjny) oddalił powództwo, ale w sprawie o rozwód udzielił zabezpieczenia, to sąd rozpoznający sprawę o alimenty albo z art. 27 k.r.o. powinien umorzyć postępowanie co do świadczeń za czas trwania procesu o rozwód, w którym zostało wydane postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia. Z kolei, jeżeli pozwem w sprawie o zaspokojenie potrzeb rodziny lub o alimenty objęte są roszczenia o świadczenia za okres sprzed wytoczenia sprawy o rozwód (lub o separację), sąd w tych sprawach powinien orzec o tych świadczeniach, a przekazać jedynie pozew w zakresie świadczeń żądanych za okres od wytoczenia powództwa o rozwód (lub o separację). Natomiast jeżeli postępowanie w sprawie o zaspokojenie potrzeb rodziny lub o alimenty pomiędzy małżonkami a ich wspólnymi małoletnimi dziećmi zostało wszczęte przed wytoczeniem powództwa o rozwód (lub o separację), to również zgodnie z zasadą wyłączności postępowania o rozwód i o separację sąd w postępowaniu zwykłym nie jest 5 Dz. U. z 2026 r. poz. 468, z późn. zm.

6 Dz. U. z 2026 r. poz. 980.

uprawniony do orzekania o świadczeniach za okres od wytoczenia sprawy o rozwód lub o separację w trakcie trwania tych spraw. Sąd w sprawie o zaspokajanie potrzeb rodziny lub o alimenty, wszczętej przed wytoczeniem sprawy o rozwód lub o separację, orzeka o świadczeniach za okres do daty wytoczenia sprawy o rozwód lub o separację i zawiesza postępowanie co do świadczeń od daty wytoczenia sprawy o rozwód lub o separację (art. 445 § 2 k.p.c.). Obowiązany jest zatem wyłączyć z tej sprawy roszczenie o alimenty albo o zaspokajanie potrzeb rodziny w zakresie świadczeń za okres od wytoczenia powództwa o rozwód lub separację i przekazać sądowi rozwodowemu (separacyjnemu). W przypadku gdy sąd rozwodowy (separacyjny) w toku sprawy o rozwód lub o separację udzielił zabezpieczenia świadczeń z art. 27 lub świadczeń alimentacyjnych, z mocy prawa wstrzymuje się wykonanie nieprawomocnych orzeczeń o obowiązku tych świadczeń, wydanych w poprzednio wszczętej sprawie, za okres od wytoczenia powództwa o rozwód lub o separację (art. 445 § 2 zd. 2 k.p.c.). Po prawomocnym zakończeniu sprawy o rozwód lub o separację, następuje podjęcie z mocy prawa postępowania w sprawie o zaspokajanie potrzeb rodziny lub o alimenty i sąd w tych sprawach orzeka o świadczeniach za okres, za który w sprawie o rozwód lub o separację nie orzeczono o roszczeniach objętych zawieszonym postępowaniem, a w pozostałym zakresie umarza postępowanie (art. 445 § 3 k.p.c.). Jeżeli w sprawie o rozwód (lub o separację) sąd nie orzekł o obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny w trybie udzielenia zabezpieczenia – można dochodzić także świadczeń za okres od wytoczenia sprawy o rozwód lub o separację do prawomocnego orzeczenia rozwodu lub separacji. Zgodnie z obowiązującym art. 445¹ § 1 k.p.c. nie jest możliwe wszczęcie odrębnego postępowania dotyczącego władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi stron lub o ustalenie kontaktów z nimi w sytuacji, gdy sprawa o rozwód lub o separację jest w toku. W sytuacji, gdy sprawa dotycząca władzy rodzicielskiej lub kontaktów została wszczęta, zanim złożono pozew o rozwód lub separację, ulega ono zawieszeniu, zaś w razie konieczności podjęcia stosownych rozstrzygnięć sąd, przed którym toczy się sprawa rozwodowa lub o separację, ma obowiązek wydać postanowienie o zabezpieczeniu (art. 445¹ § 1 k.p.c.). Jeśli sąd rozwodowy lub orzekający w sprawie o separację odstąpi od uregulowania kwestii obejmujących władzę rodzicielską lub kontakty rodziców z dziećmi, zawieszone uprzednio postępowanie (przed sądem rejonowym) zostanie podjęte. Jednakże w przypadku rozstrzygnięcia tych kwestii w wyroku orzekającym rozwód lub separację zawieszone postępowanie ulega umorzeniu. Mając na uwadze powyższe, a także potrzebę ujednolicenia procedur w sprawach rodzinnych i zabezpieczających, konieczne jest przeprowadzenie interwencji legislacyjnej w celu wprowadzenia do prawa polskiego pojęcia i definicji pieczy współdzielonej oraz określenie kryteriów jej orzekania w sprawach o rozwód i separację oraz między rodzicami żyjącymi w rozłączeniu, a także wprowadzenie uregulowań prawnych usprawniających i unowocześniających postępowanie w tych sprawach.

Rekomendowane rozwiązanie i oczekiwany efekt

Nowelizacja k.r.o. Pojęcie i definicja pieczy współdzielonej Osiągnięcie opisanych w pkt 1 OSR celów wymaga przede wszystkim wprowadzenia do k.r.o. pojęcia i definicji pieczy współdzielonej. Nowo dodane przepisy (art. 58 § 1aa oraz art. 107 § 2a) definiują pieczę współdzieloną jako: „bieżącą pieczę nad dzieckiem w powtarzających się, lecz niekoniecznie w takich samych okresach”. Oznacza to, że dziecko może przebywać naprzemiennie u obojga rodziców, nawet jeśli okresy te nie są identyczne – co daje większą elastyczność w dostosowaniu opieki do realiów życia rodzinnego. Proponowana konstrukcja pieczy współdzielonej zakłada, że stanowi ona jedną z form wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej nad dzieckiem przez oboje rodziców, którzy mają różne miejsca pobytu. Pozostawienie pełnej władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom jest warunkiem koniecznym orzeczenia pieczy współdzielonej. Nie oznacza to jednak, że wspólne wykonywanie władzy rodzicielskiej automatycznie będzie wiązało się ze sprawowaniem pieczy współdzielonej. Zdaniem projektodawcy piecza współdzielona winna stanowić jedną z opcji uregulowania sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej po rozwodzie (lub separacji) lub rozstaniu rodziców, pierwszą w kolejności rozważenia przez sąd w stosunku do innych rozstrzygnięć. Odmowa orzeczenia pieczy współdzielonej będzie możliwa wówczas, gdy będzie ona sprzeczna z dobrem dziecka. Jednocześnie chodzi o wskazanie okoliczności, które muszą być uwzględnione przy ocenie możliwości powierzenia rodzicom pieczy współdzielonej, aby orzeczona piecza funkcjonowała efektywnie i przynosiła korzyści zarówno dziecku, jak i jego rodzicom. Analogicznie piecza współdzielona będzie pierwszą do rozważenia formą wykonywania władzy rodzicielskiej w sytuacji rodziców żyjących w rozłączeniu przy uwzględnieniu kryteriów z art. 58 § 1ab k.r.o. (art. 107 § 2a k.r.o.).

Warunkiem orzeczenia przez sąd pieczy współdzielonej nie będzie przedstawienie przez małżonków w sprawie o rozwód (lub separację) porozumienia rodzicielskiego, ale w praktyce zalety pieczy współdzielonej najlepiej widać w przypadkach, kiedy sami rodzice o nią wnioskują, przedkładając plan rodzicielski. Sąd będzie przy tym zobowiązany w pierwszej kolejności uwzględnić porozumienie małżonków w przedmiocie sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej, wysokości ponoszonych przez każdego z małżonków kosztów utrzymania i wychowania dziecka, oraz utrzymywania kontaktów z dzieckiem po rozwodzie, jeżeli będzie ono zgodne z dobrem dziecka. W sytuacji braku porozumienia lub kiedy nie będzie ono zgodne z dobrem dziecka, sąd winien priorytetowo rozważyć wspólne powierzenie wykonywania władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom i orzeczenie pieczy współdzielonej, a gdyby ta nie była zasadna – ustalenie miejsca pobytu dziecka w aktualnym (nie w każdorazowym!) miejscu zamieszkania jednego z rodziców. W tym przypadku ustalenie w orzeczeniu miejsca pobytu dziecka ma zapobiegać izolacji dziecka od drugiego rodzica, w sytuacji, kiedy pierwszy rodzic zmienia miejsce pobytu dziecka, wbrew woli drugiego rodzica. Kryteria przyznania pieczy współdzielonej Powierzenie wykonywania władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom – przez co rozumie się prawo rodziców do podejmowania wspólnie decyzji w sprawach dziecka oraz jego majątku, jak również prawa do reprezentacji, a nie jedynie uprawnienie do naprzemiennego sprawowania bieżącej pieczy nad dzieckiem – jest podstawowym warunkiem orzeczenia pieczy współdzielonej. W czasie, gdy jeden z rodziców będzie sprawował bieżącą pieczę nad dzieckiem w ramach pieczy współdzielonej, drugiemu z rodziców nadal będą przysługiwały wszystkie te elementy władzy rodzicielskiej, które nie wymagają bezpośredniej obecności dziecka. Tym samym model pieczy współdzielonej nie powoduje wygaśnięcia czy zawieszenia władzy rodzicielskiej jednego rodzica w czasie, gdy dziecko przebywa u drugiego rodzica. W zaprojektowanym modelu pieczy współdzielonej dziecko spędza równą lub porównywalną ilość czasu z każdym z rodziców po ich rozstaniu. Nie chodzi tu o wymóg 50% czasu spędzonego z dzieckiem, ale o taki, który pozwoli rodzicowi rzeczywiście uczestniczyć w jego wychowaniu. Piecza współdzielona zakłada, że każdy z rodziców ma wymierny kontakt z dzieckiem, i zarówno w dni powszednie, jak i weekendy oraz święta, gdyż tylko wtedy ma realny wpływ na kształtowanie zachowań dziecka. W podejmowaniu decyzji dotyczącej pieczy współdzielonej najważniejszy powinien być dobrostan dziecka, o czym stanowią projektowane art. 58 § 1ab oraz art. 107 § 2b k.r.o. Klauzula generalna dobra dziecka z uwagi na konieczność indywidualnego rozpoznania każdej ze spraw, w której jest badana, nie jest i nie powinna być precyzyjnie zdefiniowana. Pojęcie ,,dobra dziecka” odnosi się do zapewnienia dziecku warunków egzystencji materialnej i rozwoju osobistego. Przy wyborze modelu wykonywania władzy rodzicielskiej przez rodziców żyjących w rozłączeniu wymaga się od sądu szerokiej analizy stanu faktycznego w różnych aspektach. Przy tym sąd, dokonując oceny postulowanego rozstrzygnięcia z punktu widzenia dobra dziecka nie porównuje hipotetycznych skutków wdrożenia modelu pieczy współdzielonej ze stanem pełnej rodziny, ale z możliwym stanem faktycznym, w którym wykonywanie władzy rodzicielskiej zostanie powierzone jednemu z rodziców. Jednocześnie wskazana klauzula wyeliminuje niebezpieczeństwo „automatycznego” orzekania o pieczy współdzielonej wbrew dobru dziecka w sytuacji, gdy rodzice podpiszą porozumienie rodzicielskie o pieczy współdzielonej. Ostateczna decyzja o orzeczeniu pieczy współdzielonej będzie zawsze należeć do sądu, który powinien kierować się ideą stworzenia dziecku jak najlepszej sytuacji w danych okolicznościach. Projekt zakłada, iż rozstrzygając o pieczy współdzielonej, sąd winien uwzględnić w szczególności: − zdanie i rozsądne życzenia dziecka – uwzględnienie preferencji dziecka zapobiegnie pomijaniu głosu dziecka w sytuacji rozstania rodziców; jednocześnie sądy powinny być uważne na sytuacje, w których opinia dziecka nie wynika z jego rzeczywistej, autonomicznej woli, ale jest kształtowana przez jednego z rodziców; − wiek i stan zdrowia dziecka – nie wprowadzono sztywnych ograniczeń wiekowych przy orzekaniu pieczy współdzielonej; w przypadku dzieci wymagających regularnego leczenia, rehabilitacji czy terapii istotne jest, aby oboje rodzice mieli stosowną wiedzę oraz zgodnie stosowali się do zaleceń lekarskich; − zdolność rodziców do komunikacji i współpracy w sprawach dotyczących dziecka i ich sytuację osobistą – jednym z kryteriów, które sąd powinien brać pod uwagę przy orzekaniu pieczy współdzielonej jest gotowość do komunikacji oraz współpracy w sprawach dotyczących dziecka, która jest możliwa zwłaszcza przy spójnym podejściu obojga rodziców do kwestii opieki i wychowania. Chodzi o utrzymywanie co najmniej poprawnej relacji w celu przekazywania istotnych informacji dotyczących dziecka. Trudno sobie wyobrazić prawidłowe funkcjonowanie dziecka, gdy jedno z rodziców stale kwestionuje uprawnienia i kompetencje drugiego rodzica do prawidłowej opieki – taka sytuacja rodzi ryzyko ciągłego podważania autorytetu jednego rodzica, co stawia dziecko w niekomfortowej sytuacji psychicznej. Ponadto osobista sytuacja rodziców po rozstaniu, w tym w szczególności stan zdrowia, charakter wykonywanej pracy czy fakt pozostawiania w drugim związku, a nawet relacje dziecka z aktualnym partnerem rodzica czy jego potomstwem powinny być również analizowane przy wyborze formy opieki nad dzieckiem; − odległość między miejscami pobytu rodziców – odległość ma istotne znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania dziecka w codziennym życiu. Przy pieczy współdzielonej jest preferowane, aby rodzice mieli miejsce pobytu w tej samej lub pobliskiej miejscowości, tak aby dziecko nie musiało pokonywać znacznych odległości między rodzicami zbyt często, a także z uwagi na konieczność uczęszczania dziecka do jednej i tej samej szkoły, przedszkola czy żłobka. Przy ocenie odległości pomiędzy miejscami pobytu rodziców nie tylko istotna jest obiektywna odległość wyrażana w kilometrach, ale także możliwości komunikacyjne i czas, jaki zajmuje podróż. Optymalna z perspektywy ochrony interesów dziecka byłaby sytuacja, gdy dziecko w okresach pobytu u każdego z rodziców nie musiałoby zmienić swojego środowiska rówieśniczego i mogło swobodnie utrzymywać kontakty ze swoimi kolegami, koleżankami czy znajomymi; − dotychczasowy podział obowiązków rodzicielskich – sąd rozważając pieczę współdzieloną powinien uwzględnić, jaki był podział obowiązków rodzicielskich i kto faktycznie sprawował pieczę nad dzieckiem przed rozstaniem, jak i po rozstaniu. Chodzi przede wszystkim o ustalenie, czy dotychczasowy podział opieki nad dzieckiem wynikał ze zgodnych ustaleń i jaki był jego rzeczywisty zakres. Zaangażowanie rodziców w codzienną opiekę i wychowanie dziecka po orzeczeniu pieczy współdzielonej winno być zbliżone do tego, w jaki sposób angażowali się oni w opiekę i wychowanie przed rozstaniem lub wydaniem orzeczenia, jeśli w tym zakresie nastąpiła zmiana po rozstaniu rodziców. Dobro dziecka powinno być najważniejszą wartością przy rozstrzyganiu o podziale pieczy nad małoletnim. Tam, gdzie zachodzi podejrzenie krzywdzenia dziecka w jakiejkolwiek formie przez jednego z rodziców, dziecko należy przed tym rodzicem chronić. Należy przy tym pamiętać, że dziecko, które jest świadkiem przemocy stosowanej przez jednego z rodziców w stosunku do drugiego rodzica, jest także osobą doznającą przemocy w rozumieniu ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej. Ponadto w sytuacji niewłaściwych postaw rodziców (aktywnego angażowania dziecka w konflikt), piecza współdzielona może nie być właściwym rozwiązaniem. Natomiast sam konflikt między rodzicami (o ile nie dochodzi do przemocy) nie powinien być jedyną przyczyną rezygnacji z pieczy współdzielonej. Czym innym jest otwarty konflikt między rodzicami, który wyklucza wspólne sprawowanie opieki, a czym inna różnica zdań wynikająca z odmiennego postrzegania pewnych spraw dotyczących dziecka. Sama natura konfliktu, jak i jego efekt podlegają ocenie sądu w świetle okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. Niezbędne jest także badanie przez sąd, czy w trakcie trwania wspólnoty rodzinnej, podczas rozwodu (lub separacji) czy rozstania, dochodziło do przemocy, ponieważ jakakolwiek przemoc skierowana przeciwko dziecku lub między rodzicami, której świadkiem jest dziecko, jest czynnikiem wyłączającym powierzenia rodzicom pełnej władzy rodzicielskiej, przynajmniej do czasu podjęcia i ukończenia odpowiedniej terapii, uzyskania trwałej zmiany postaw osoby stosującej przemoc i uzyskania gotowości dziecka do pozostawania pod pieczą tego rodzica. Również w przypadku uzależnień czy zaburzeń zdrowia psychicznego, o ile powodują one zagrożenie dla dobra dziecka, nie powinno się powierzać rodzicowi pełnej władzy rodzicielskiej, co wyłącza orzeczenie pieczy współdzielonej. Przyjęcie modelu pieczy współdzielonej i określenie tego w sentencji wyroku nie wyklucza orzeczenia o kontaktach dziecka z rodzicem, który w danym okresie nie sprawuje pieczy nad dzieckiem. Rodzice już w porozumieniu rodzicielskim mogą określić postanowienia dotyczące uregulowania kontaktów rodzica z dzieckiem w czasie, gdy nie będzie sprawował nad nim pieczy. Powyższe ustalenia mogą zostać także przeniesione do sentencji orzeczenia. Nawet gdy rodzice nie zawrą takiego porozumienia, sąd może ustalić kontakty na zasadny wniosek któregokolwiek z rodziców. Projektodawca w art. 113¹ k.r.o. po § 1 proponuje dodanie § 1a, który będzie stanowił, że w przypadku braku porozumienia rodzicielskiego o rodzaju i wymiarze kontaktów będzie orzekał sąd opiekuńczy, kierując się dobrem dziecka oraz prawem dziecka i innych osób do ochrony przed przemocą domową, a także biorąc pod uwagę rozsądne życzenia dziecka. Projektodawca wprowadza zasadę, że realizacja prawa rodzica do kontaktów z dzieckiem nie może naruszać prawa do ochrony przed przemocą domową osób, które takiej przemocy doznały (np. drugiego rodzica). Istotne jest także, aby poznać zdanie dziecka i przy wymiarze oraz formie kontaktów uwzględnić jego rozsądne życzenia. Powyższy przepis będzie miał odpowiednie zastosowanie, jeżeli dziecko nie przebywa u żadnego z rodziców, a pieczę nad nim sprawuje opiekun lub gdy zostało umieszczone w pieczy zastępczej (§2), jak również w przypadku orzeczenia pieczy współdzielonej (§3). Dostrzegając także potrzebę pełnego urzeczywistnienia generalnej zasady dobra dziecka w zakresie szeroko rozumianego „bezpieczeństwa”, uznano za zasadne dookreślenie charakteru przesłanek, których dochowanie będzie gwarantować, że „bezpieczeństwo dziecka” zostanie poddane wnikliwej analizie w każdej sprawie rozpoznawanej przez sąd. W tym zakresie w projekcie zaproponowano zmiany akcentujące treść prawa do „bezpieczeństwa” dziecka w sprawach dotyczących władzy rodzicielskiej i kontaktów z dzieckiem, mającego zapewniać m.in. ochronę przed przemocą domową, o której mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej7. Ratyfikowana przez Polskę Konwencja Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, sporządzona w Stambule dnia 11 maja 2011 r. (Dz. U. z 2015 r. poz. 961 oraz z 2021 r. poz. 844, „Konwencja stambulska”), zobowiązuje, by przy ustalaniu prawa do opieki i do widzenia z dzieckiem były brane pod uwagę przypadki przemocy objęte zakresem niniejszej konwencji. Zapisy jej są nastawione na profilaktykę i zwalczanie przemocy oraz na politykę równościową względem kobiet i mężczyzn. Zobowiązują, by przy ustalaniu prawa do opieki i do widzenia z dzieckiem były brane pod uwagę przypadki przemocy objęte zakresem niniejszej konwencji. Projektodawca w świetle postanowień „Konwencji stambulskiej” wprowadził w art. 113¹ § 1a k.r.o. zasadę, że sąd, orzekając o rodzaju i wymiarze kontaktów, winien kierować się dobrem dziecka oraz prawem dziecka i innych osób do ochrony przed przemocą domową, o której mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej. Realizacja prawa rodzica do kontaktów z dzieckiem nie może naruszać prawa do ochrony przed przemocą domową osób, które takiej przemocy doznały. Chodzi tu nie tylko o naruszenie praw dziecka, ale także np. o sytuację, kiedy jeden z rodziców stosował przemoc wobec drugiego rodzica, a dziecko nie było świadkiem takiej przemocy. W takim przypadku realizacja prawa do kontaktów rodzica nie może naruszać prawa drugiego rodzica do ochrony przed przemocą, czego realizacją będzie zakaz ustalenia kontaktów z dzieckiem w miejscu zamieszkania osoby doznającej przemocy. W ten sposób prawo rodzica do kontaktu z dzieckiem może ulec ograniczeniu z uwagi na prawa osób doznających przemocy. Stosowanie wobec dziecka przemocy jest okolicznością, która nakazuje sądowi ograniczenie lub zakazanie kontaktów z osobą stosującą przemoc (art. 113² i art. 113³ k.r.o.). Zmiana zdania drugiego w art. 96 § 1 k.r.o ma na celu podkreślenie, że jednym z obowiązków rodziców, oprócz obowiązku wychowania, troski o rozwój fizyczny i duchowy, a także przygotowania do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień, jest obowiązek zapewnienia mu bezpieczeństwa i ochrony jego prywatności, a także ochrony wizerunku. Jednocześnie pojęcie ,,bezpieczeństwo” obejmuje szeroko rozumianą ochronę praw i wolności dziecka, w tym w szczególności ochronę przed przemocą, o której mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej. Dotyczy ono niepożądanych zachowań zarówno rodziców, jak i osób trzecich (np. partnerów, dziadków). Należy także podkreślić, że obowiązkiem każdego rodzica jest zapewnienie dziecku ochrony przed stosowaniem wobec niego przemocy także w przypadku, gdy dziecko jest świadkiem przemocy stosowanej wobec osób dla niego bliskich. Z kolei obowiązek ochrony prywatności dziecka dotyczy prawa do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym (art. 47 Konstytucji). Obejmuje on też „sharenting”, czyli zjawisko polegające na publikowaniu przez rodziców treści związanych z życiem dziecka – w tym jego wizerunku, danych osobowych czy elementów codziennej aktywności – w mediach społecznościowych. Władza rodzicielska nie oznacza prawa rodzica do dowolnego dysponowania wizerunkiem czy danymi dziecka. Intensywna aktywność rodziców w mediach społecznościowych, polegającą na publikowaniu licznych i szczegółowych treści, może stanowić przekroczenie granic tej władzy. Proponowane rozwiązanie ma zapobiec przesadnie intensywnej aktywności rodziców w mediach społecznościowych, polegającej na publikowaniu licznych i szczegółowych treści związanych z dzieckiem, co może stanowić przekroczenie granic władzy rodzicielskiej. Obowiązkiem rodzica w ramach realizacji władzy rodzicielskiej jest także ochrona wizerunku dziecka i to zarówno przed niebezpieczeństwami z zewnątrz, jak i przed nieodpowiedzialnymi działaniami drugiego rodzica. Publikowanie treści dotyczących dziecka nie stanowi wyłącznie elementu autonomii rodzicielskiej, lecz wiąże się z obowiązkiem poszanowania praw dziecka.

7 Dz. U. z 2024 r. poz. 1673 oraz z 2026 r. poz. 160.

Ponadto orzeczenie pieczy współdzielonej wiąże się z ustaleniem, że miejsce stałego pobytu dziecka będzie naprzemienne w miejscu pobytu każdego z rodziców. Zagadnienie miejsca stałego pobytu dziecka w wyroku rozwodowym lub postanowieniu sądu w stosunku do rodziców żyjących w rozłączeniu jest rozstrzygnięciem dotyczącym władzy rodzicielskiej i służy przy orzeczeniu pieczy współdzielonej doprecyzowaniu sposobu wykonywania bieżącej pieczy nad dzieckiem. Natomiast cywilnoprawna konstrukcja miejsca zamieszkania z art. 26 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny8, dalej: k.c., nie ma żadnego wpływu na władzę rodzicielską, bowiem to miejsce zamieszkania dziecka wynika z rozstrzygnięcia o władzy rodzicielskiej, a nie odwrotnie. Jednocześnie miejsce zamieszkania wynika z przepisów prawa (art. 26 k.c.) i podlega decyzji sądu opiekuńczego jedynie w sytuacji, kiedy rodzice, którym przysługuje pełna władza rodzicielska, mają różne miejsca zamieszkania (miejscem tym są różne miejscowości – art. 25 k.c.), a dziecko nie przebywa stale u żadnego z nich. W takim przypadku sąd opiekuńczy na podstawie art. 26 § 2 zdanie drugie k.c. określi, na wniosek rodziców, miejsce zamieszkania dziecka jako ,,miejscowość”, a nie konkretny adres. Jednak powyższa decyzja nie ma charakteru rozstrzygnięcia o władzy rodzicielskiej i nie wpływa na zakres władzy rodzicielskiej. Dodatkowo, zgodnie z art. 58 § 1ac k.r.o. w sprawach o rozwód (o separację) w przypadku, gdy sąd nie będzie orzekał pieczy współdzielonej, będzie zobowiązany ustalić miejsce pobytu dziecka w aktualnym miejscu zamieszkania jednego z rodziców. Dotyczy to sytuacji, kiedy obojgu rodzicom przysługuje władza rodzicielska, lecz z uwagi na dobro dziecka nie jest wskazane orzeczenie pieczy współdzielonej. Powyższa regulacja ma zapobiegać sytuacjom zmiany miejsca pobytu dziecka, wbrew woli drugiego rodzica, co często prowadzi do izolacji małoletniego. W taki sam sposób kwestia ta została uregulowana w art. 107 § 2b k.r.o. w stosunku do rodziców żyjących w rozłączeniu. Zwolnienie z obowiązku orzekania o kontaktach rodzica z dzieckiem W celu usprawnienia postępowań w sprawach o rozwód i o separację projekt wprowadza zasady, które stanowią, że: − sąd orzekając rozwód lub separację będzie zwolniony z obowiązku orzekania o kontaktach rodzica z dzieckiem, jeżeli są podstawy do wydania wyroku zaocznego albo jeżeli miejsce pobytu rodzica nie jest znane (art. 58 § 1d k.r.o.) – w powyższych sytuacjach orzekanie o kontaktach rodzica z dzieckiem jest bezprzedmiotowe, gdyż rodzic nie zabiega o te kontakty i ich nie realizuje, a także nie jest znana jego osobista sytuacja, która warunkuje ustalenie tych kontaktów przy zachowaniu praw dziecka z art. 113¹ § 1a k.r.o. W stosunku do rodziców żyjących w rozłączeniu zgodnie z projektowanym § 2d do art. 107 k.r.o. sąd także będzie mógł odstąpić od orzekania w przedmiocie kontaktów rodziców z dzieckiem, jeżeli rodzic nie stawił się na rozprawę albo mimo stawienia nie bierze w niej udziału albo miejsce pobytu rodzica nie jest znane; − sąd w sprawie o rozwód lub o separację nie będzie orzekał o kontaktach rodziców z dzieckiem i alimentach na rzecz dziecka w sytuacji, kiedy dziecko umieszcza w pieczy zastępczej w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej – w takiej bowiem sytuacji władza rodzicielska rodziców zostaje ograniczona poprzez umieszczenie dziecka w pieczy zstępczej, skutkiem czego małoletni nie pozostaje pod bieżącą pieczą rodziców. Ewentualne ustalenie kontaktów dziecka z rodzicami, jak i świadczeń alimentacyjnych od każdego z rodziców na rzecz wspólnego ich dziecka, powinno odbywać się przed sądem opiekuńczym z udziałem osób sprawujących pieczę zastępczą. Koszty utrzymania i wychowania dziecka Sąd, orzekając pieczę współdzieloną, w uzasadnionych przypadkach będzie mógł odstąpić od orzeczenia, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. W sytuacjach bowiem, kiedy rodzice sprawują pieczę nad dzieckiem w równym rozmiarze, a ich sytuacja majątkowa i zarobkowa jest zbliżona, orzeczenie o obowiązku alimentacyjnym zgodnie z art. 58 §1 k.r.o może okazać się nieuzasadnione. 1. Nowelizacja k.p.c. Konsekwencją wyżej omówionych zmian w k.r.o. jest nowelizacja k.p.c.: − W art. 445 i art. 445¹ k.p.c. proponuje się wprowadzenie wyłączenia: − zakazu wszczynania w trakcie sprawy o rozwód lub o separację spraw o alimenty i kontakty z dzieckiem, jeżeli wspólne dziecko małżonków umieszczone zostało w pieczy zastępczej;

8 Dz. U. z 2026 r. poz. 795.

− obowiązku przekazywania takich spraw do sprawy rozwodowej lub o separację, jeżeli zostały wszczęte przed wytoczeniem powództwa o rozwód i separację. W tych przypadkach stroną postępowania powinny być osoby sprawujące pieczę zastępczą, które mają obowiązek i prawo wykonywania bieżącej pieczy nad dzieckiem, a rozstrzygnięcie w sprawie nastąpi przed sądem rejonowym. W sprawach o rozwód i separację osoby sprawujące pieczę zastępczą nie mają legitymacji procesowej do reprezentowania interesów dziecka i nie mogą brać udziału w tych postępowaniach w charakterze strony. W czasie trwania sprawy o rozwód lub o separację, tak jak dotychczas, nie będzie można wszcząć odrębnej sprawy o zaspokojenie potrzeb rodziny i alimenty pomiędzy małżonkami albo pomiędzy nimi a ich wspólnymi małoletnimi dziećmi co do świadczeń od daty wytoczenia sprawy o rozwód lub o separację. W zmienionym brzmieniu zdania drugiego art. 445 § 1 wprowadzono jednoznaczną regulację, że taką sprawę sąd rejonowy przekaże sądowi rozwodowemu (separacyjnemu), który będzie zobowiązany rozpoznać pozew lub wniosek o zabezpieczenie w tej sprawie jako wniosek o udzielenie zabezpieczenia od daty ich wniesienia. Celem tej zmiany jest zapewnienie ciągłości zabezpieczenia świadczeń na czas trwania postępowania i wyeliminowanie sytuacji, gdy za okres od wytoczenia powództwa o rozwód lub o separację nie zostaną orzeczone świadczenia z art. 27 k.r.o. lub alimenty. Zapobiegnie to przypadkom rozpoznawania po zakończeniu sprawy o rozwód lub o separację (czyli niejednokrotnie po wielu latach) roszczenia o te świadczenia, o których nie orzekł sąd rozwodowy (separacyjny). − Biorąc pod uwagę iż, świadczenia alimentacyjne charakteryzują się tym, że są przeznaczone na zaspokojenie bieżących potrzeb uprawnionego, jak również z uwagi na ekonomię procesową i ujednolicenie procedur, zdaniem projektodawcy należy wyeliminować możliwość zawieszania postępowania (trwającego często kilka lat) w sprawie o zaspokojenie potrzeb rodziny i alimenty pomiędzy małżonkami a ich wspólnymi małoletnimi dziećmi wszczętego przed wytoczeniem powództwa o rozwód (lub o separację) i tym samym możliwość dochodzenia po podjęciu zawieszonego postępowania zasądzenia świadczeń alimentacyjnych za okres sprzed prawomocnego orzeczenia rozwodu (separacji). Koncentracja materiału dowodowego w sprawie o rozwód (lub o separację) umożliwia sądowi okręgowemu wydanie orzeczenia w trybie zabezpieczenia w zakresie świadczeń alimentacyjnych od daty wytoczenia powództwa o rozwód (lub o separację). Proponuje się zatem zmianę art. 445 § 2 k.p.c. – jeśli postępowanie o zaspokojenie potrzeb rodziny i o alimenty pomiędzy małżonkami a ich wspólnymi małoletnimi dziećmi, zostało wszczęte przed wytoczeniem sprawy o rozwód lub o separację – sąd rejonowy będzie obowiązany do przekazania takiej sprawy sądowi rozwodowemu (separacyjnemu) w zakresie roszczeń za okres od daty wytoczenia powództwa o rozwód lub o separację. Oznacza to, że sąd, do którego uprzednio wpłynęła sprawa o zaspokajanie potrzeb rodziny lub o alimenty, będzie obowiązany – jako sąd właściwy – do rozpoznania sprawy w pozostałym zakresie, tj. co do roszczeń alimentacyjnych do dnia wytoczenia powództwa o rozwód lub o separację. Zatem zarówno w przypadku, gdy przed wszczęciem postępowania w sprawie o rozwód lub o separację do sądu wpłynęła sprawa o zaspokajanie potrzeb rodziny (z art. 27 k.r.o.) lub o alimenty, obejmująca roszczenia za okres przed wszczęciem sprawy rozwodowej (separacyjnej), jak i przypadku, gdy w toku sprawy o rozwód lub o separację wpłynęła taka sprawa obejmująca także roszczenia za okres przed wszczęciem sprawy rozwodowej (separacyjnej), sąd rozpoznający sprawę z art. 27 k.r.o. lub o alimenty, będzie obowiązany przekazać sądowi rozwodowemu (separacyjnemu) pozew lub wniosek o udzielenie zabezpieczenia w zakresie roszczeń o świadczenia za okres od wytoczenia sprawy o rozwód lub o separację i rozpoznać sprawę w pozostałym zakresie. Jednocześnie w sprawie o rozwód lub o separację sąd będzie obowiązany rozpoznać przekazany pozew lub wniosek o zabezpieczenie jako wniosek o udzielenie zabezpieczenia od daty wytoczenia powództwa o rozwód lub o separację. Jeżeli w sprawie o rozwód lub o separację powództwo zostanie oddalone lub postępowanie zostało umorzone, sąd rozwodowy (separacyjny) – po uprawomocnieniu wyroku – będzie obowiązany przekazać pozew sądowi, do którego uprzednio wpłynęła sprawa z art. 27 k.r.o. lub o alimenty i ten sąd będzie obowiązany rozpoznać tę sprawę przy uwzględnieniu udzielonego w sprawie rozwodowej (separacyjnej) zabezpieczenia. Równocześnie została wprowadzona regulacja, że z chwilą wydania w sprawie o rozwód lub o separację postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia wykonanie obowiązku zaspokojenia potrzeb rodzinny lub o alimenty z orzeczeń o obowiązku tych świadczeń, wydanych w poprzednio wszczętej sprawie, upada z mocy prawa co do świadczeń od daty wytoczenia powództwa o rozwód lub o separację z chwilą wydania tych postanowień. W przypadku gdy sąd w sprawie z art. 27 k.r.o. lub o alimenty wydał postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia lub nieprawomocny wyrok, przed przekazaniem sprawy sądowi rozwodowemu (separacyjnemu), to z chwilą wydania przez sąd rozwodowy (separacyjny) postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia orzeczenie sądu rejonowego upada z mocy prawa co do świadczeń od daty wytoczenia powództwa o rozwód lub o separację od dnia wydania tego postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia przez sąd rozwodowy (separacyjny). Powyższe zapewni, że uprawniony będzie miał zabezpieczone świadczenia alimentacyjne od daty wszczęcia postępowania przed sądem rejonowym aż do wydania postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia przez sąd okręgowy. Jednocześnie nie będzie zachodziło niebezpieczeństwo funkcjonowania w obrocie prawnym dwóch tytułów wykonawczych co do świadczeń alimentacyjnych za ten sam okres. Przyjęte w art. 445 § 2 rozwiązanie, tak jak dotychczas, dotyczy spraw o zaspokojenie potrzeb rodziny i alimenty pomiędzy małżonkami a ich wspólnymi małoletnimi dziećmi, albowiem przed wytoczeniem powództwa o rozwód lub o separację roszczenie alimentacyjne między małżonkami nie powstaje. Zaproponowane rozwiązania nie będą miały zastosowania, jeżeli wszczęto sprawę o alimenty dla wspólnego małoletniego dziecka małżonków umieszczonego w pieczy zastępczej w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Zgodnie z nowym brzmieniem § 2 art. 445¹ k.p.c. sąd rejonowy będzie zobligowany do przekazania toczącej się sprawy dotyczącej władzy rodzicielskiej lub kontaktów, wszczętej przed wytoczeniem powództwa o rozwód lub o separację, do sądu okręgowego, przed którym toczy się sprawa o rozwód lub o separację. Powyższe rozwiązanie wynika z faktu, że sąd okręgowy w sprawach o rozwód lub o separację na podstawie art. 58 § 1 k.r.o. jako sąd opiekuńczy orzeka o władzy rodzicielskiej rodziców wobec wspólnego małoletniego dziecka oraz ich kontaktach z dzieckiem. Zgodnie z art. 582¹ § 1 k.p.c. w sprawach o kontakty z dzieckiem sąd ustali kontaktów z dzieckiem w taki sposób, by ich realizacja nie stanowiła zagrożenia dla praw i bezpieczeństwa osoby doznającej przemocy domowej, o której mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej. W sprawach tych przepis art. 582 k.p.c. będzie stosowany odpowiednio. Powyższa regulacja nakłada na sąd obowiązek ustalenia kontaktów w takiej formie, która nie ma szkodliwego wpływu na zdrowie, rozwój fizyczny lub psychospołeczny dziecka, które w przeszłości było krzywdzone. − Ponadto proponowany art. 579 § 2 k.p.c. w sprawach o powierzenie wykonywania, ograniczenie, zawieszenie, pozbawienie i przywrócenie władzy rodzicielskiej, ustalenie, ograniczenie albo zakazanie kontaktów z dzieckiem zobowiązuje sąd do ustalenia, czy dziecko ma zapewnione bezpieczeństwo oraz ochronę przed przemocą domową, o której mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej. Powyższa regulacja ma zapobiec krzywdzeniu dziecka, przez co rozumieć należy każde działanie czy zaniechanie innej osoby, nie tylko rodzica, które narusza prawa i swobody dziecka oraz zakłóca jego optymalny rozwój. Każde orzeczenie sądu w powyższych sprawach wymaga uprzedniego sprawdzenia, czy dziecko jest właściwie traktowane oraz czy jego podstawowe potrzeby fizyczne i psychiczne są zaspokojone. Sprawdzenie sygnałów, zbieranie informacji i ich analiza umożliwi diagnozę sytuacji dziecka, a w przypadku ustalenia krzywdzenia dziecka, podjęcie właściwych decyzji. Podkreślić należy, że stosowanie przez któregokolwiek z rodziców jakiejkolwiek formy przemocy wobec dziecka dyskwalifikuje go jako osobę, która może sprawować pieczę nad dzieckiem, a tym samym wykonywać w pełni władzę rodzicielską, co z kolei warunkuje powierzenie rodzicom sprawowania pieczy współdzielonej. − Jednocześnie na podstawie art. 756¹ᵃ k.p.c. udzielając zabezpieczenia w przedmiocie wykonywania pieczy nad dzieckiem, sąd będzie orzekał pieczę współdzieloną do czasu prawomocnego zakończenia sprawy, jeżeli obojgu rodzicom będzie przysługiwała władza rodzicielska, chyba że sprzeciwiać się temu będzie dobro dziecka lub rodzic nie będzie wyrażał zgody na powierzenie mu pieczy nad dzieckiem. Przy orzeczeniu pieczy współdzielonej w trybie zabezpieczenia sąd winien ocenić zasadność tej formy wykonywania władzy rodzicielskiej, stosując kryteria z art. 58 § 1ab k.r.o. Jeżeli orzeczenie pieczy współdzielonej nie będzie możliwe, sąd udzieli zabezpieczenia w taki sposób, jaki stosownie do okoliczności uzna za odpowiedni. Równocześnie sąd, udzielając zabezpieczenia w przedmiocie wykonywania pieczy nad dzieckiem, będzie obowiązany stosować odpowiednio art. 579 § 2 k.p.c., co oznacza, że będzie obowiązany ustalić, czy dziecko będzie miało zapewnione bezpieczeństwo oraz ochronę przed przemocą domową, o której mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej. Sąd – w postępowaniu zabezpieczającym dotyczącym wniosku o uregulowanie pieczy nad dzieckiem – będzie orzekał pieczę współdzieloną do czasu zakończenia sprawy, jeżeli rodzicom żyjącym w rozłączeniu będzie przysługiwać władza rodzicielska w pełnym zakresie. Odstąpienie od orzeczenia pieczy współdzielonej będzie możliwe tylko wówczas, gdy taka forma sprawowania bieżącej pieczy nad dzieckiem będzie sprzeczna z dobrem dziecka lub jedno z rodziców sprzeciwi się powierzeniu mu bieżącej pieczy nad dzieckiem. Celem takiego uregulowania jest, aby na czas trwania postępowania o rozwód, separację, czy w sytuacji rodziców żyjących w rozłączeniu (art. 107 k.r.o.) – tytułem zabezpieczenia – sąd orzekał pieczę współdzieloną do czasu prawomocnego zakończenia sprawy. Powyższe rozwiązanie zapobiegnie temu, aby w postępowaniach sądowych (niejednokrotnie przeciągających się w czasie) nie wystąpił taki stan faktyczny, w którym jedno z rodziców swoimi działaniami zrywającymi więź między dzieckiem a drugim rodzicem uniemożliwi sądowi ustalenie pieczy współdzielonej w orzeczeniu kończącym postępowanie sądowe. Rodzice, którym przysługuje władza rodzicielska są uprawnieni i obowiązani do sprawowania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka. Projektowane rozwiązanie respektuje prawo rodziców do wspólnego wychowywania dziecka, co wiąże się z możliwością sprawowania przez nich bieżącej pieczy nad dzieckiem naprzemiennie, w powtarzających się okresach. Jeżeli orzeczenie pieczy współdzielonej nie będzie możliwe, sąd udzieli zabezpieczenia w taki sposób, jaki stosownie do okoliczności uzna za odpowiedni, co da sądowi konieczną przestrzeń do decydowania o pieczy w myśl zasady ochrony dobra dziecka. Sąd bowiem także w postępowaniu o udzielenie zabezpieczenia w przedmiocie wykonywania pieczy nad dzieckiem będzie obowiązany stosować odpowiednio art. 579 § 2 k.p.c. Tym samym sąd, udzielając zabezpieczenia, będzie obowiązany ustalić, czy dobrostan dziecka zostanie należycie zabezpieczony, w szczególności czy dziecko będzie miało zapewnione bezpieczeństwo oraz ochronę przed przemocą domową, o której mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej. Należy podkreślić, że stosowanie przez któregokolwiek z rodziców jakiejkolwiek formy przemocy wobec dziecka dyskwalifikuje go jako osobę, która może sprawować pieczę nad dzieckiem, a tym samym wykonywać w pełni władzę rodzicielską, co z kolei warunkuje powierzenie rodzicom sprawowania pieczy współdzielonej. 2. Pozostałe zmiany Skutkiem wprowadzenia pojęcia i definicji pieczy współdzielonej do k.r.o. są zaprojektowane zmiany w: − art. 579 k.p.c. − art. 582¹ § 4 k.p.c.; − art. 598²² k.p.c.; − art. 756² § 1 pkt 3 i § 2 k.p.c.; − art. 6 ust. 4f i art. 27f ust. 4 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych9, dalej „ustawy PIT”; − art. 7 w pkt 5 w lit. e i w art. 15b w ust. 4 w pkt 2 w lit. e ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych10; − art. 5 ust. 2a i art. 13 ust. 4 pkt 3 lit. cd) ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci11; − w art. 11 ust. 3, art. 15 ust. 8, art. 20 ust. 2, art. 28 ust. 3 pkt 7, art. 30 ust. 3 pkt 6 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka „Aktywny rodzic”12. Zmiany w ustawie o PIT mają charakter wynikowy. Ponadto projekt przesądza w art. 7, że z chwilą wejścia w życie ustawy za orzeczenie orzekające pieczę współdzieloną uznaje się prawomocne orzeczenie sądu wydane przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, w którym powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom z ustaleniem, że będą sprawowali bieżącą pieczę nad dzieckiem w powtarzających się, lecz niekoniecznie takich samych okresach.

9 Dz. U. z 2026 r. poz. 592, z późn. zm. 10 Dz. U. z 2026 r. poz. 1240. 11 Dz. U. z 2026 r. poz. 508.

12 Dz. U. z 2026 r. poz. 532 i 1123.

Dodatkowo w projektowanym art. 8 rozstrzygnięto, iż w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 2 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Nie ma możliwości zastosowania alternatywnych w stosunku do projektowanych rozwiązań środków, które umożliwiałyby osiągnięcie zamierzonego celu.

Tekst rządu wyodrębniony automatycznie z druku; wiążący jest oficjalny druk.

Zgodnie z § 52 uchwały nr 190 Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r. – Regulamin pracy Rady Ministrów (M.P. z 2026 r. poz. 404) oraz stosownie do wymogów art. 5 ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa (Dz. U. z 2025 r. poz. 677) projekt został udostępniony w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie internetowej Rządowego Centrum Legislacji, w serwisie Rządowy Proces Legislacyjny. W ramach opiniowania i konsultacji publicznych projekt został przekazany następującym podmiotom: 1. Sąd Najwyższy 2. Krajowa Rada Sądownictwa 3. Krajowa Izba Radców Prawnych 4. Naczelna Rada Adwokacka 5. Rzecznik Praw Obywatelskich 6. Rzecznik Praw Dziecka 7. Sądy apelacyjne (sądy okręgowe i sądy rejonowe) 8. Prokurator Krajowy 9. Prokuratury Regionalne 10. Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych 11. Krajowa Rada Prokuratorów 12. Krajowa Rada Notarialna 13. Krajowa Rada Kuratorów 14. Stowarzyszenie Sędziów Rodzinnych w Polsce 15. Stowarzyszenie Sędziów „Themis” 16. Stowarzyszenie Sędziów Polskich „Iustitia” 17. Krajowa Szkoła Sądownictwa i Prokuratury 18. Instytut Wymiaru Sprawiedliwości 19. Polskie Stowarzyszenie na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną 20. Fundacja Court Watch Polska 21. Helsińska Fundacja Praw Człowieka 22. Fundacja im. Stefana Batorego 23. Porozumienie Samorządów Zawodowych i Stowarzyszeń Prawniczych 24. Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę 25. Stowarzyszenie Mediatorów Rodzinnych i Ogólnopolskie Stowarzyszenie Mediatorów Sądowych 26. Krajowa Rada Kuratorów 27. Polski Związek Pracodawców Prawniczych 28. Stowarzyszenie na Rzecz Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia” 29. Instytut Psychologii Zdrowia Polskiego Towarzystwa Psychologicznego 30. Fundacja Uniwersyteckich Poradni Prawnych 31. Fundacja „Sempre a Frente” 32. Fundacja „Słonie na Balkonie” 33. Stowarzyszenie „Moc Wsparcia” 34. Stowarzyszenie „Towarzystwo Przyjaciół Dzieci” 35. Stowarzyszenie SOS Wioski Dziecięce 36. Fundacja na Rzecz Psychoprofilaktyki Społecznej PRO-FIL 37. Stowarzyszenie dla Dzieci i Młodzieży SZANSA 38. Fundacja NON LICET Pomoc Ofiarom Przemocy w Rodzinie 39. Polskie Stowarzyszenie Pedagogów i Animatorów KLANZA 40. Fundacja Dziecko w Centrum 41. Stowarzyszenie Pomocy Dzieciom i Rodzinie „Arka” 42. Grudziądzkie Towarzystwo Pomocy Dziecku i Rodzinie HOMINI 43. Komitet Ochrony Praw Dziecka 44. PSAR - Podkarpackie Stowarzyszenie dla Aktywnych Rodzin 45. Fundacja Mały Duży Człowiek 46. Fundacji Wielkie Serce 47. Fundacja To ja - Dziecko im. Kamilka Mrozka z Częstochowy 48. Ruch Społeczny Strajk Ojców on line 49. Stowarzyszenie na Rzecz Chłopców i Mężczyzn 50. Fundacja „Kocham Cię Tato” 51. Fundacja Centrum Praw Kobiet 52. Stowarzyszenie Dolnośląski Kongres Kobiet 53. Fundacja „Bo kocham za bardzo”. Czas trwania opiniowania i konsultacji publicznych – 21 dni. Wyniki konsultacji publicznych i opiniowania zostały omówione w raporcie z konsultacji publicznych i opiniowania.

Z Oceny Skutków Regulacji, część „Informacje na temat zakresu, czasu trwania i podsumowanie wyników konsultacji”. Pełne uwagi i odpowiedzi rządu są w raporcie z konsultacji, zwykle dołączonym do druku.