Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

What problem is being solved?

Zgodnie z art. 22¹ § 1 pkt 4 oraz § 3 pkt 4 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.), pracodawca może żądać od osoby ubiegającej się o zatrudnienie, jak i od pracownika podania danych osobowych obejmujących wykształcenie. Uzupełnieniem powyższego uprawnienia jest przepis art. 22¹ § 5 Kodeksu pracy, w myśl którego pracodawca ma prawo żądać udokumentowania danych osobowych kandydatów do pracy lub pracowników, w zakresie niezbędnym do ich potwierdzenia. Żądanie może zatem obejmować np. przedstawienie dyplomu ukończenia studiów. Zgodnie z art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2024 r. poz. 1571, z późn. zm.), zwanej dalej „ustawą PSWN”, dyplom ukończenia studiów potwierdza wykształcenie wyższe oraz tytuł zawodowy. Dyplom ukończenia studiów wydawany w postaci papierowej, zgodnie z ustawą z dnia 22 listopada 2018 r. o dokumentach publicznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 1208) określającą zasady funkcjonowania systemu bezpieczeństwa dokumentów publicznych, stanowi dokument publiczny kategorii drugiej (art. 5 ust. 3 tej ustawy), co skutkuje nałożonym na uczelnie obowiązkiem zabezpieczenia tych dokumentów przed fałszerstwem (dotyczy to ogółu dyplomów wydawanych od dnia 13 lipca 2022 r., w związku z upływem okresu przejściowego, o którym mowa w art. 73 ust. 1 pkt 1 tej ustawy). Niezbędne elementy dyplomu ukończenia studiów są określone w § 32 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 27 września 2018 r. w sprawie studiów (Dz. U. z 2026 r. poz. 1207), zwanego dalej „rozporządzeniem”; są to m.in. numer dyplomu, informacje dotyczące absolwenta (imiona i nazwisko, data i miejsce urodzenia), informacje dotyczące studiów (forma studiów, nazwa kierunku studiów, profil oraz dyscyplina, do której jest przyporządkowany kierunek studiów, a w przypadku gdy kierunek jest przyporządkowany do więcej niż jednej dyscypliny

– dyscyplina wiodąca, słownie określony wynik ukończenia studiów), tytuł zawodowy i data jego uzyskania. Dokument ten jest wydawany absolwentowi studiów przez uczelnię w terminie 30 dni od dnia ukończenia studiów, zgodnie z art. 77 ust. 2 ustawy PSWN. Natomiast w przechowywanej w archiwum uczelni przez 50 lat teczce akt osobowych studenta znajduje się m.in. dyplom ukończenia studiów – egzemplarz do akt, zgodnie z § 15 ust. 1 pkt 10 oraz ust. 4 rozporządzenia. Ponadto uczelnia prowadzi księgę dyplomów będącą rejestrem wydanych dyplomów ukończenia studiów (art. 74 ust. 2 pkt 3 ustawy PSWN oraz § 19 rozporządzenia). Wprawdzie przepisy z zakresu szkolnictwa wyższego i nauki przewidują procedurę uwierzytelniania dokumentów wydawanych w związku z przebiegiem lub ukończeniem studiów (co dotyczy np. dyplomu ukończenia studiów), niemniej procedura ta ma zastosowanie do obrotu prawnego tych dokumentów z zagranicą (art. 78 ust. 1 ustawy PSWN). Uwierzytelnienie jest dokonywane, na wniosek absolwenta, przez dyrektora Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej i polega na poświadczeniu autentyczności podpisu i funkcji osoby podpisującej dokument lub tożsamości pieczęci urzędowej uczelni, którą jest opatrzony ten dokument (art. 78 ust. 2 i 3 ustawy PSWN). Nowelizacja ustawy związana jest z postulatami, które wpłynęły od strony społecznej – Zespołu SprawdzaMY do Zespołu ds. koordynacji procesu legislacyjnego wdrażającego deregulację (fiszka MNiSW-4-197), dotyczącymi problemów jakie napotykają pracodawcy, którzy mają wątpliwości co do prawdziwości dokumentów dotyczących wykształcenia pracowników i kandydatów do pracy. Wskazano na ograniczoną możliwość sprawnej weryfikacji wiarygodności wykształcenia pracownika lub kandydata do pracy, tj. potwierdzenia faktu wydania dokumentu potwierdzającego wykształcenie oraz danych w nim zawartych. Zgodnie z informacjami przekazanymi przez Zespół ds. koordynacji procesu legislacyjnego wdrażający deregulację do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego (pakiet 7 deregulacji nr MNiSW-4-197), praktyka wskazuje, że pracodawcy nie mogą zweryfikować bezpośrednio w uczelni, czy dane zawarte w dyplomie ukończenia studiów przedłożonym przez pracownika lub kandydata do pracy są prawdziwe, ponieważ w świetle stanowiska prezentowanego przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (PUODO) co do zasady przepisy krajowe nie przewidują uprawnienia pracodawcy do występowania do innych podmiotów w celu potwierdzenia lub sprawdzenia prawdziwości dokumentów przedłożonych przez pracowników lub kandydatów do pracy w toku rekrutacji i danych zawartych w tych dokumentach. W ocenie PUODO praktyka polegająca na pozyskiwaniu w tej sytuacji zgód pracowników lub kandydatów do pracy na weryfikowanie prawdziwości złożonych oświadczeń i danych zawartych w przedłożonych dokumentach również nie znajduje oparcia w przepisach rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 04.05.2016, str. 1, z późn. zm.), ponieważ wyrażenie zgody na takie działania nie byłoby dobrowolne. W efekcie, mimo że pracodawca ma obowiązek zatrudniać tylko osoby z odpowiednimi kwalifikacjami, nie ma realnych narzędzi, aby to skutecznie zweryfikować. Istnieje zatem potrzeba zniwelowania wystąpienia ryzyka dopuszczenia do pracy w zawodzie osób nieposiadających odpowiednich kwalifikacji przez umożliwienie pracodawcom i uczelniom współdziałania przy weryfikacji danych zawartych w przedkładanych pracodawcom dyplomach ukończenia studiów. Z fiszki Zespołu SprawdzaMY wynika, że jedynym narzędziem weryfikowania prawdziwości przedstawianych danych i dokumentów jest wszczęcie postępowania przygotowawczego poprzez złożenie zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa określonego w art. 270 § 1 Kodeksu karnego – jednakże tylko w przypadku, gdy istnieje uzasadnione podejrzenie popełnienia fałszerstwa dyplomu.

Recommended solution and expected effect

Z uwagi na zasygnalizowane w pkt 1 problemy, zgodnie z zaleceniem Zespołu SprawdzaMY, proponuje się wprowadzenie do ustawy PSWN rozwiązania polegającego na przyznaniu pracodawcom możliwości występowania do uczelni z wnioskiem o potwierdzenie danych zawartych w dyplomie ukończenia studiów wydanym w postaci papierowej, pod warunkiem udostępnienia przez posiadacza dyplomu temu pracodawcy danych umożliwiających uzyskanie tego potwierdzenia (w szczególności imienia i nazwiska oraz numeru dyplomu). Dodatkowo uzasadnione jest, aby przepis zawierał przesłanki, po których spełnieniu można wystąpić do uczelni – taką przesłanką powinno być powzięcie uzasadnionych wątpliwości co do autentyczności danych zawartych w dyplomie ukończenia studiów – m.in. po weryfikacji zabezpieczeń przed fałszerstwem określonych w przepisach wydanych na podstawie ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o dokumentach publicznych, w odniesieniu do dokumentów posiadających takie zabezpieczenia. Rozwiązanie to nie będzie miało zastosowania do dyplomu ukończenia studiów w postaci papierowej, jeżeli został wydany również w postaci elektronicznej. Należy wyjaśnić, że kwestia weryfikacji dyplomów ukończenia studiów w postaci elektronicznej przez pracodawców, którym posiadacz dyplomu udostępni dane umożliwiające dostęp do repozytorium dyplomów elektronicznych, w którym zdeponowane będą te dyplomy (baza danych Zintegrowanego Systemu Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POL-on), jest objęta przepisami wprowadzonymi przez ustawę z dnia 21 listopada 2025 r. zmieniającą ustawę o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw, ustawę o systemie informacji oświatowej, ustawę – Prawo oświatowe oraz ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1837). Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, od dnia 30 czerwca 2026 r. uczelnie mogą wydawać absolwentom, którzy ukończyli studia w okresie od dnia 30 czerwca 2026 r. do dnia 31 grudnia 2026 r. – poza postacią papierową – także dyplom ukończenia studiów w postaci elektronicznej. Natomiast od dnia 1 stycznia 2027 r. uczelnie będą miały obowiązek wydawania dyplomu ukończenia studiów w postaci elektronicznej, a dopiero na wniosek studenta także jego postać papierową, zgodnie ze zmienionym z dniem 31 grudnia 2025 r. brzmieniem art. 38 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2023 r. o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2005, z późn. zm.). W tych przypadkach pracodawca będzie mógł zweryfikować dyplom ukończenia studiów w postaci papierowej w repozytorium dyplomów elektronicznych, do którego uczelnia wydała postać elektroniczną – po udostępnieniu przez posiadacza dyplomu danych umożliwiających dostęp do repozytorium, w którym znajduje się postać elektroniczna tego dyplomu. Mając na uwadze powyższe, proponuje się, aby w ustawie wprowadzić przepisy, które określą zakres podmiotowy wniosku

– pracodawca w rozumieniu Kodeksu pracy, zakres przedmiotowy wniosku, sposób składania wniosku, możliwość uzupełnienia niekompletnego wniosku oraz możliwość potwierdzania przez uczelnię danych zawartych w przedkładanym przez kandydata do pracy albo pracownika dyplomie ukończenia studiów w zakresie wskazanym we wniosku – w przypadku powzięcia przez pracodawcę uzasadnionych wątpliwości co do ich prawdziwości. Z uwagi na to, iż projektowana regulacja spowoduje obciążenia po stronie uczelni (nowe zadanie), uzasadnione jest, aby rozpatrzenie przez uczelnię wniosku o potwierdzenie danych zawartych w dyplomie ukończenia studiów wydanym w postaci papierowej było odpłatne, a wysokość opłaty była ustalona w odniesieniu do przeciętnego wynagrodzenia w trzecim kwartale ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 20 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1749, z późn. zm.). Proponuje się ustalenie tej opłaty w wysokości odpowiadającej 0,5 % przeciętnego wynagrodzenia w trzecim kwartale roku kalendarzowego poprzedzającego rok, w którym jest składany wniosek. Kwota opłaty będzie zaokrąglana w górę do pełnych złotych. Nie przewiduje się zwolnień z opłat w tym zakresie, nie jest zasadne bowiem, aby koszty obsługi zapytań ponosiły wyłącznie uczelnie. Model ten może ograniczyć ryzyko nadużyć i pozwoli uczelniom na rekompensatę kosztów administracyjnych wprowadzonego obciążenia. Proponuje się, aby projektowane przepisy weszły w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia. Tak określony termin pozwoli uczelniom na właściwe dostosowanie organizacyjne do wykonywania nowego zadania – opracowanie, przyjęcie i wdrożenie odpowiednich procedur lub przegląd i dostosowanie obowiązujących procedur, wydanie stosownych upoważnień pracownikom. Informacja uzyskana z uczelni, zgodnie z założeniami przekazanymi przez Zespół SprawdzaMY, umożliwi pracodawcy potwierdzenie prawdziwości danych zawartych w dyplomie ukończenia studiów.

Skutkiem wprowadzenia powyższych rozwiązań będzie nałożenie na uczelnie dodatkowych obciążeń, które będą znaczne: zgodnie z informacjami ze Zintegrowanego Systemu Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POL-on średnio rocznie jest wydawanych 299 236 dyplomów ukończenia studiów w skali kraju, dodatkowo regulacja może dotyczyć dyplomów wydawanych na przestrzeni ostatnich 50 lat.

The government's text, extracted automatically from the print; the official print is binding.

W ramach opiniowania projekt ustawy otrzymały następujące podmioty:

1) Konferencja Rektorów Akademickich Szkół Polskich;

2) Konferencja Rektorów Zawodowych Szkół Polskich;

3) Konferencja Rektorów Publicznych Uczelni Zawodowych;

4) Rada Główna Nauki i Szkolnictwa Wyższego;

5) Rada Główna Instytutów Badawczych;

6) Rada Doskonałości Naukowej;

7) Komitet Polityki Naukowej;

8) Parlament Studentów Rzeczypospolitej Polskiej;

9) Krajowa Reprezentacja Doktorantów;

10) Krajowa Sekcja Nauki NSZZ „Solidarność”;

11) Rada Dialogu Społecznego;

12) NSZZ „Solidarność”;

13) Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych;

14) Forum Związków Zawodowych;

15) Pracodawcy Rzeczypospolitej Polskiej;

16) Konfederacja „Lewiatan”;

17) Związek Rzemiosła Polskiego;

18) Związek Pracodawców Business Centre Club;

19) Związek Przedsiębiorców i Pracodawców;

20) Federacja Przedsiębiorców Polskich;

21) Polskie Towarzystwo Gospodarcze. W ramach konsultacji publicznych projekt ustawy otrzymały następujące podmioty:

1) Konferencja Rektorów Uniwersytetów Polskich;

2) Konferencja Rektorów Polskich Uczelni Technicznych;

3) Konferencja Rektorów Akademickich Uczelni Medycznych;

4) Konferencja Rektorów Uczelni Artystycznych;

5) Konferencja Rektorów Uczelni Kształcących Nauczycieli i Pedagogów „KRUPed”;

6) Konferencja Rektorów Akademickich Uczelni Niepublicznych;

7) Konferencja Polonistyk Uniwersyteckich;

8) Konferencja Dziekanów Wydziałów Przyrodniczych Uniwersytetów Polskich;

9) Polska Komisja Akredytacyjna;

10) Rada Szkolnictwa Wyższego i Nauki Związku Nauczycielstwa Polskiego;

11) Rada Młodych Naukowców;

12) Komisja Krajowa NSZZ „Solidarność 80”;

13) Ośrodek Przetwarzania Informacji – Państwowy Instytut Badawczy;

14) Zrzeszenie Studentów Polskich;

15) Niezależne Zrzeszenie Studentów;

16) Stowarzyszenie Forum Administracji Akademickiej. Projekt ustawy został udostępniony w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa (Dz. U. z 2026 r. poz. 936). Projekt ustawy został udostępniony w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej Rządowego Centrum Legislacji w serwisie Rządowy Proces Legislacyjny zgodnie z § 52 ust. 1 uchwały nr 190 Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r.

– Regulamin pracy Rady Ministrów (M.P. z 2026 r. poz. 404). Projekt został skierowany do opiniowania i konsultacji publicznych z 21-dniowym terminem na zgłaszanie uwag. Konsultacje publiczne i opiniowanie projektu trwały od dnia 8 lipca 2025 r. do dnia 1 sierpnia 2025 r. Omówienie wyników konsultacji publicznych i opiniowania przedstawiono w raporcie z konsultacji publicznych i opiniowania stanowiącym załącznik do oceny skutków regulacji.

From the Regulatory Impact Assessment, the part on the scope, length and results of consultations. The full comments and the government's replies are in the consultation report, usually attached to the print.