Komisyjny projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks karny wykonawczy.

Warszawa, 20 lutego 2025 r.

SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka

Pan Szymon Hołownia Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej

Na podstawie art. 32 ust. 2 regulaminu Sejmu Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka wnosi projekt ustawy:

- o zmianie ustawy - Kodeks karny wykonawczy.

Do reprezentowania stanowiska Komisji w pracach nad projektem ustawy został upoważniony poseł Paweł Śliz.

Przewodniczący Komisji

(-) Paweł Śliz USTAWA

z dnia …………. 2025 r.

o zmianie ustawy - Kodeks karny wykonawczy

Art. 1.

W ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 523 z późn. zm.) w art. 217c po § 2 dodaje się § 2a w brzmieniu:

„§ 2a. Jeżeli tymczasowo aresztowany ma ustanowionego obrońcę, organ, do którego dyspozycji tymczasowo aresztowany pozostaje na wniosek obrońcy, przesyła niezwłocznie do dyrektora aresztu śledczego, w którym przebywa tymczasowo aresztowany, zarządzenie o bezterminowej zgodzie na korzystanie przez tego tymczasowo aresztowanego z aparatu telefonicznego w celu utrzymywania kontaktu z ustanowionym w sprawie obrońcą. Zgoda jest skuteczna do czasu prawomocnego zakończenia postępowania, także w przypadku zmiany w toku postępowania organu, do którego dyspozycji tymczasowo aresztowany pozostaje lub jednostki penitencjarnej, w której wykonywane jest tymczasowe aresztowanie. Z chwilą zawiadomienia organu, do którego dyspozycji tymczasowo aresztowany pozostaje, o ustaniu stosunku obrończego, organ z urzędu wydaje zarządzenie o uchyleniu zarządzenia, o którym mowa w zdaniu pierwszym i przesyła je niezwłocznie do dyrektora aresztu śledczego, w którym przebywa tymczasowo aresztowany.”

Art. 2. Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

Uzasadnienie I. WSTĘP

Celem projektu ustawy jest zapewnienie osobie tymczasowo aresztowanej pełnej realizacji prawa do obrony, w tym zniesienie barier o charakterze techniczno-organizacyjnym, w aspekcie realizacji prawa do porozumiewania się z obrońcą za pośrednictwem aparatu telefonicznego. Potrzeba wydania projektowanej regulacji ma swe uzasadnienie także w zwolnieniu organu procesowego z dodatkowych czynności techniczno-organizacyjnych, które łączą się koniecznością każdorazowego rejestrowania i rozpoznania kolejnego wniosku o zgodzie na korzystanie z aparatu telefonicznego osoby tymczasowo aresztowanej z jej obrońcą oraz fizycznego wydania stosownego zarządzenia, w tym jego doręczenia. Prawo oskarżonego pozbawionego wolności do korzystania z pomocy obrońcy, w tym w płaszczyźnie swobodnych z nim kontaktów za pośrednictwem aparatu telefonicznego ma swoje umocowanie konstytucyjne w art. 42 ust. 2 Konstytucji RP (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 lutego 2004 r., SK 39/02, OTK-A 2004/2, poz. 7). Prawo to stanowi nadto wyraz realizacji prawa osoby tymczasowo aresztowanej do bycia traktowanym w sposób humanitarny (zob. P. Tarwacki, Prawo dostępu zatrzymanego procesowo do uprawnionego prawnika jako gwarancja właściwego traktowania, PWP 2008/59, s. 21). Prawo tymczasowo aresztowanego do porozumiewania się z obrońcą jako element prawa do obrony wynika także z art. 48 ust. 2 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, z art. 6 ust. 3 lit. b i c Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, z art. 14 ust. 3 lit. b i d Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, jak również z treści 18 zasady Zbioru zasad mających na celu ochronę wszystkich osób poddanych jakiejkolwiek formie aresztowania bądź uwięzienia - rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ 43/173 z dnia 9 grudnia 1988 r. Dodać uzupełniająco należy, że w rozumieniu art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności korespondencją są różne sposoby komunikowania się, a zatem również rozmowa telefoniczna. W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka pojęcie „korespondencja” interpretowane jest jako bezpośrednie komunikowanie się za pośrednictwem pisma lub środków technicznych z konkretnie oznaczonymi osobami (L. Garlicki [w:] Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. T. I. Komentarz do art. 1–18, red. L. Garlicki, Warszawa 2010, s. 542).

II. OBECNY STAN PRAWNY I POTRZEBA ZMIAN

W obecnie obowiązującym stanie prawnym zgodnie z art. 42 ust. 2 Konstytucji RP każdy, przeciw komu prowadzone jest postępowanie karne, ma prawo do obrony we wszystkich stadiach postępowania. Może on w szczególności wybrać obrońcę lub na zasadach określonych w ustawie korzystać z obrońcy z urzędu. W myśl art. 73 § 1 Kodeksu postępowania karnego (dalej k.p.k.) oskarżony tymczasowo aresztowany może porozumiewać się ze swym obrońcą podczas nieobecności innych osób oraz korespondencyjnie. Realizacja prawa do obrony jako prawa podstawowego, w płaszczyźnie prawa tymczasowo aresztowanego do porozumiewania się ze swym obrońcą za pośrednictwem aparatu telefonicznego w aspekcie wykonawczym uregulowana jest w Kodeksie karnym wykonawczym (dalej k.k.w.), całościowo w art. 217c. Zgodnie z art. 217c § 1 k.k.w. tymczasowo aresztowany: 1) może korzystać z aparatu telefonicznego, z zastrzeżeniem § 2 i 3, na zasadach określonych w regulaminie organizacyjno-porządkowym wykonywania tymczasowego aresztowania, za zgodą organu, do którego dyspozycji pozostaje; 2) nie może korzystać z innych środków łączności przewodowej i bezprzewodowej. W myśl § 2, organ, do którego dyspozycji tymczasowo aresztowany pozostaje, wydaje zarządzenie o zgodzie na korzystanie z aparatu telefonicznego, chyba że zachodzi uzasadniona obawa, że zostanie ona wykorzystana: 1) w celu bezprawnego utrudniania postępowania karnego; 2) do popełnienia przestępstwa, w szczególności podżegania do przestępstwa. Zgodnie z § 3 w wypadku, gdy tymczasowo aresztowany pozostaje do dyspozycji kilku organów, wymagana jest zgoda każdego z nich, chyba że organy te zarządzą inaczej. Stosownie do § 4 na zarządzenie o odmowie wyrażenia zgody na korzystanie z aparatu telefonicznego tymczasowo aresztowanemu przysługuje zażalenie do sądu, do którego dyspozycji pozostaje. Zażalenie na zarządzenie prokuratora rozpoznaje prokurator nadrzędny. Przepis art. 217c § 1 k.k.w. gwarantuje osobie tymczasowo aresztowanej prawo do korzystania z aparatu telefonicznego. Realizacja tego uprawnienia nabiera szczególnego znaczenia w płaszczyźnie utrzymywania kontaktu tymczasowo aresztowanego z jego obrońcą. Dopełnia tym samym realizacji prawa do obrony tymczasowo aresztowanego. Niemniej jednak zgodnie z art. 217c § 2 k.k.w. w aspekcie techniczno-organizacyjnym realizacja tego prawa wymaga zmaterializowania się w postaci wydania przez organ, do dyspozycji którego tymczasowo aresztowany pozostaje, zarządzenia o wyrażeniu zgody na korzystanie z aparatu telefonicznego. Rozwiązanie to ogranicza w sposób nieuzasadniony realizację tego prawa, a ponadto odsuwa jego realizację w czasie, najczęściej z przyczyn techniczno-organizacyjnych. W praktyce odbywa się to w ten sposób, że po zastosowaniu tymczasowego aresztowania lub po zgłoszeniu się obrońcy w toku postępowania, w ramach którego stosowany jest areszt tymczasowy, obrońca występuje do organu procesowego do dyspozycji, którego tymczasowo aresztowany pozostaje, z wnioskiem o wydanie zarządzenia o wyrażeniu zgody na korzystanie z aparatu telefonicznego przez tymczasowo aresztowanego w celu umożliwienia aresztowanemu utrzymywania kontaktu telefonicznego z obrońcą. Następnie wniosek ten podlega rozpoznaniu przez organ do dyspozycji, którego tymczasowo aresztowany pozostaje. Brzmienie art. 217 § 2 k.k.w. przesądza o obowiązku organu procesowego wydania przedmiotowej zgody, chyba że zachodzą okoliczności wprost wskazane w tym przepisie, które wykluczają wydanie tej zgody. W konsekwencji z powyższego wynika, że organ nie może nie uwzględnić wniosku, jednakże czas konieczny na podjęcie czynności techniczno-organizacyjnych związanych ze złożeniem, rejestracją, rozpoznaniem wniosku, a także fizycznym wydaniem zarządzenia i zgłoszeniem się z tym zarządzeniem do aresztu śledczego, ogranicza konstytucyjno-konwencyjne prawo tymczasowo aresztowanego do kontaktu telefonicznego z obrońcą. W rzeczywistości realizacja tego prawa doznaje także uszczerbku w sytuacji, w której dochodzi np. do zmian sygnatury akt sprawy, zmiany jednostki organizacyjnej prokuratury prowadzącej postępowanie lub sądu rozpoznającego sprawę, względnie zmiany jednostki penitencjarnej, w której wykonywane jest tymczasowe aresztowanie. Wskazać również należy na sytuacje, w których areszt śledczy, organ i obrońca mają siedziby w różnych miejscowościach. W praktyce najczęstszym przykładem utrudniającym kontakt telefoniczny tymczasowo aresztowanego z jego obrońcą jest przede wszystkim zmiana organu procesowego, do dyspozycji którego tymczasowo aresztowany pozostaje. Sytuacje takie występują np. w przypadku zmiany prokuratury prowadzącej postępowanie lub w przypadku zmiany właściwości miejscowej, rzeczowej lub funkcjonalnej sądu prowadzącego postępowanie. W opisanych sytuacjach wymagane jest uzyskanie przez tymczasowo aresztowanego za każdym razem nowego zarządzenia o zgodzie na kontakt telefoniczny z obrońcą, albowiem administracja aresztów śledczych wymaga każdorazowo nowego zarządzenia. Zarządzenie to może być nadto ograniczone czasowo. Obecnie obowiązująca regulacja po pierwsze ogranicza realizację tego prawa, wymaga dodatkowych czynności techniczno-organizacyjnych po stronie obrońcy lub osoby tymczasowo aresztowanej, ale przede wszystkim po stronie organu procesowego, które łączą się z koniecznością każdorazowego rejestrowania i rozpoznania wniosku oraz fizycznego wydania stosownego zarządzenia, w tym jego doręczenia. Utrzymywanie dotychczasowego stanu prawnego w tym zakresie jest całkowicie bezcelowe i nieuzasadnione.

III. OMÓWIENIE PROJEKTOWANEJ REGULACJI

Projektowana regulacja przewiduje, że jeżeli tymczasowo aresztowany ma ustanowionego obrońcę, organ, do którego dyspozycji tymczasowo aresztowany pozostaje na wniosek obrońcy, przesyła niezwłocznie do dyrektora aresztu śledczego, w którym przebywa tymczasowo aresztowany, zarządzenie o bezterminowej zgodzie na korzystanie przez tego tymczasowo aresztowanego z aparatu telefonicznego w celu utrzymywania kontaktu z ustanowionym w sprawie obrońcą. Zgoda jest skuteczna do czasu prawomocnego zakończenia postępowania, także w przypadku zmiany w toku postępowania organu, do którego dyspozycji tymczasowo aresztowany pozostaje lub jednostki penitencjarnej, w której wykonywane jest tymczasowe aresztowanie. Z chwilą zawiadomienia organu, do którego dyspozycji tymczasowo aresztowany pozostaje, o ustaniu stosunku obrończego, organ z urzędu wydaje zarządzenie o uchyleniu zarządzenia, o którym mowa w zdaniu pierwszym i przesyła je niezwłocznie do dyrektora aresztu śledczego, w którym przebywa tymczasowo aresztowany. Różnica pomiędzy dotychczasowym stanem prawnym, a projektowanym stanem prawnym polega na tym, że nowoprojektowany stan prawny po pierwsze: w pełni pozwoli na realizację konstytucyjno-konwencyjnego prawa osoby tymczasowo aresztowanej do kontaktu telefonicznego z obrońcą wprowadzając zgodę na kontakt telefoniczny o charakterze bezterminowym oraz bez względu na właściwość rzeczową, miejscową lub funkcjonalną organu do dyspozycji, którego tymczasowo aresztowany pozostaje, jak też niezależnie od zmiany jednostki penitencjarnej, w której wykonywane jest tymczasowe aresztowanie, po drugie uprości czynności techniczno-organizacyjne organu procesowego, odciążając organ procesowy od wykonywania dodatkowych czynności organizacyjnych, przede wszystkim konieczności rozpoznawania wniosków w tym samym przedmiocie, po trzecie usprawni realizację kontaktu telefonicznego tymczasowo aresztowanego z jego obrońcą. Na marginesie należy wskazać, że zmiana stanu prawnego nie uniemożliwi nadzoru lub interwencji organu procesowego w zasady wykonywania tego prawa, w szczególności z perspektywy celu kontaktu telefonicznego, albowiem organ procesowy na każdym etapie postępowania będzie mógł kontrolować czy w sprawie nie nastąpiły negatywne przesłanki udzielenia przedmiotowej zgody, o których mowa w art. 217c § 2 pkt 1i2k.k.w. Ponadto z uwagi na konieczność wydania przez organ procesowy zarządzenia zezwalającego na realizację kontaktu telefonicznego osoby tymczasowo aresztowanej z obrońcą, składanie kolejnych wniosków w tym przedmiocie i ich rozpoznawanie przy znanym z góry sposobie ich załatwienia, jawi się jako oczywiście bezcelowe. Ponieważ jak już wskazano organ procesowy do dyspozycji, którego tymczasowo aresztowany pozostaje jest zobligowany do umożliwienia tymczasowo aresztowanemu realizacji jego prawa do obrony, w tym do telefonicznego kontaktu z obrońcą, warunkowanie tego uprawnienia czynnością procesową o charakterze organizacyjno-deklaratoryjnym jest nieproporcjonalnym ograniczeniem tego prawa.

IV. OMÓWIENIE SKUTKÓW PROJEKTU I OŚWIADCZENIE O ZGODNOŚCI Z PRAWEM UNII EUROPEJSKIEJ

Projektowana zmiana niesie za sobą pozytywne skutki społeczne i prawne, albowiem uchyla istniejące ograniczenia prawa tymczasowo aresztowanego do telefonicznego kontaktu z obrońcą, jednocześnie realizując w pełni prawo do obrony w tym aspekcie. Stanowi wyraz realizacji prawa osoby tymczasowo aresztowanej do bycia traktowanym w sposób humanitarny. Nie pociąga za sobą skutków gospodarczych. Przyczynia się do oszczędności finansowych Skarbu Państwa, gdyż uchyla konieczność podejmowania dodatkowych jedynie technicznych czynności absorbujących czas organów procesowych i ich pracowników, jak też generujących koszty materiałów biurowych i kosztów doręczeń korespondencji urzędowej. Projekt ustawy nie pociąga za sobą obciążenia budżetu państwa lub budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Projekt ustawy nie wymaga wydania aktów wykonawczych. Przedmiot projektowanej regulacji nie jest objęty prawem Unii Europejskiej. DEKLAROWANE SKUTKI REGULACJI (DSR) projektu ustawy

Informacja o projekcie

a) Tytuł projektu:

o zmianie ustawy ̶ Kodeks karny wykonawczy

b) Przedstawiciel wnioskodawcy:

Poseł Paweł Śliz

I. Część wstępna

[1] Zwięzły opis zidentyfikowanego problemu i proponowanych rozwiązań.

Przedmiotem przedłożenia jest zmiana przepisów Kodeksu karnego wykonawczego (dalej „Kkw”) w zakresie przepisu regulującego zasady porozumiewania się osoby tymczasowo aresztowanej z jej obrońcą za pośrednictwem telefonu. Celem projektowanej regulacji jest zapewnienie osobie tymczasowo aresztowanej warunków do pełnej realizacji prawa do obrony, w tym zniesienie barier techniczno-organizacyjnych w aspekcie porozumiewania się tej osoby z jej obrońcą za pośrednictwem telefonu. Służyć temu celowi będzie również zwolnienie organu procesowego z dodatkowych czynności techniczno-organizacyjnych, które w obecnym stanie prawnym są konieczne i polegają na każdorazowym rejestrowaniu i rozpatrywaniu wniosku o wydanie zgody na korzystanie z aparatu telefonicznego przez osobę tymczasowo aresztowaną do kontaktu z jej obrońcą oraz fizycznym wydaniu stosownego zarządzenia i jego doręczeniu. Skala problemu jest niezwykle duża, gdyż dotyczy wszystkich osób tymczasowo aresztowanych w placówkach penitencjarnych na całym terytorium RP. Zmiana w art. 217c polega na dodaniu § 2a, który stanowi, że organ, do którego dyspozycji pozostaje tymczasowo aresztowany mający ustanowionego obrońcę, na wniosek obrońcy przesyła niezwłocznie do dyrektora aresztu śledczego, w którym ten tymczasowo aresztowany przebywa, zarządzenie o bezterminowej zgodzie na korzystanie przez tego tymczasowo aresztowanego z aparatu telefonicznego w celu utrzymania kontaktu z ustanowionym w sprawie obrońcą; zgoda ta jest skuteczna do czasu prawomocnego zakończenia postępowania, także w przypadku zmiany organu, do dyspozycji którego tymczasowo aresztowany pozostaje lub jednostki penitencjarnej, w której jest wykonywane tymczasowe aresztowanie. Przepis ten stanowi również, że z chwilą zawiadomienia organu o ustaniu stosunku obrończego, organ ten z urzędu wydaje zarządzenie o uchyleniu zgody na korzystanie z aparatu telefonicznego przez tego tymczasowo aresztowanego i przesyła je niezwłocznie do dyrektora właściwego aresztu śledczego.

Niewprowadzenie opisanych zmian będzie skutkować dalszym obowiązywaniem przepisów utrudniających osobom tymczasowo aresztowanym pełne korzystanie z ich praw zagwarantowanych art. 42 ust. 2 Konstytucji RP, art. 48 ust. 2 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 3 lit. b i c Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i art. 14 ust. 3 lit. b i d Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, jak również treścią 18 zasady Zbioru zasad mających na celu ochronę wszystkich osób poddanych jakiejkolwiek formie aresztowania bądź uwięzienia (rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ43/173 z dnia 9 grudnia 1988 r.).

[2] Czy były rozważane rozwiązania alternatywne? ➢ Tak ➢ Nie

II. Wymogi określone w art. 34 ust. 2 pkt 3–5 regulaminu Sejmu

[3] Jakie są przewidywane skutki prawne projektowanych rozwiązań? Projektowane rozwiązanie wpisuje się w treść nowelizowanego przepisu art. 217c ustawy ̶ Kodeks karny wykonawczy zarówno w zakresie terminologicznym, jak i formalnym i legislacyjnym; po jej wejściu w życie zapewni zgodność przepisów regulujących zasadę prawa do obrony z art. 42 ust. 2 Konstytucji RP, a także z art. 48 ust. 2 Karty Praw PODSTAWOWYCH Unii Europejskiej , z art. 6 ust 3 lit. b i c Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, z art. 14 ust. 3 lit. b i d Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, jak również z treś18 zasady Zbioru zasad mających na celu ochronę wszystkich osób poddanych jakiejkolwiek formie aresztowania bądź uwięzienia – rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ 43/173 z dnia 9 grudnia 1988 r.

[4] Jakie są przewidywane skutki społeczne projektowanych rozwiązań? Wprowadzenie w życie projektowanej regulacji zmieni sytuację osób tymczasowo aresztowanych w kontekście nieskrępowanego dostępu do usług obrońcy poprzez umożliwienie im nieograniczonego kontaktu telefonicznego z obrońcą, co będzie miało niedające się przecenić znaczenie dla polepszenia sytuacji oskarżonego w procesie karnym. Duże znaczenie ma też aspekt ułatwienia pracy obrońców i obrońców z urzędu – oszczędność czasu, obniżenie kosztów, przyspieszenie postępowań karnych.

[5] Jakie są przewidywane skutki gospodarcze projektowanych rozwiązań? Nie przewiduje się skutków gospodarczych.

[6] Jakie są przewidywane skutki finansowe projektowanych rozwiązań, w szczególności wpływ na sektor finansów publicznych, w tym na budżet państwa i budżety jednostek samorządu terytorialnego? Nie przewiduje się skutków finansowych.

[7] Wykaz źródeł finansowania, jeśli projekt ustawy pociąga za sobą obciążenie budżetu państwa lub budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Nie dotyczy.

[8] Czy projekt ustawy podlega procedurze notyfikacyjnej? ➢ Nie Tak, ponieważ: ➢ określa plan przyznania lub zmiany pomocy państwa (art. 108 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej); ➢ zawiera przepisy techniczne (dyrektywa (UE) 1535/2015); ➢ dotyczy dziedziny podlegającej kompetencji Europejskiego Banku Centralnego (art. 127 ust. 4 tiret drugie TfUE); ➢ ma zastosowanie do usług świadczonych przez usługodawców (dyrektywa 2006/123/WE); ➢ dotyczy innych niż wymienione wyżej dziedzin objętych procedurą notyfikacyjną.

III. Wymogi określone w art. 34 ust. 2a i 2b regulaminu Sejmu

[9] Czy projekt ustawy zawiera przepisy określające zasady podejmowania, wykonywania lub zakończenia działalności gospodarczej (art. 34 ust. 2a regulaminu Sejmu)? ➢ Nie ➢ Tak

[10] Czy wdrożenie projektowanych przepisów spowoduje obciążenia administracyjne mikroprzedsiębiorców, małych i średnich przedsiębiorców (art. 34 ust. 2a regulaminu Sejmu)? ➢ Nie ➢ Tak

[11] Czy projekt ustawy zawiera przepisy regulacyjne lub określa wymogi dotyczące świadczenia usług transgranicznych w rozumieniu ustawy z dnia 22 grudnia 2015 r. o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej (art. 34 ust. 2b regulaminu Sejmu)? ➢ Nie ➢ Tak